Accessibility links

logo-print

ყოველკვირეული რადიოჟურნალი


წამყვანი: დავით კაკაბაძე, პრაღა 528-ე გამოშვება.

დავით კაკაბაძე:
გადაცემის მეორე ნაწილში გთავაზობთ რადიოჟურნალ "მეათე სტუდიის" 528-ე გამოშვებას. დღეს ვიმსჯელებთ იმაზე, თუ რა ღირებულებებით ხელმძღვანელობს დემოკრატიული სახელმწიფო?; შევეცდებით დავადგინოთ, როდის აღდგება სატელევიზიო ღამის ტოკ-შოუები?; გიამბობთ ერთ გამოფენაზე, რომელიც თბილისის ისტორიული ნაწილის დამახინჯებას ეწინააღმდეგება; შემოგთავაზებთ მასალას გერმანიაში მოქმედ გერმანულ-კავკასიური საზოგადოება "ლილეზე", რომელიც ამ დღეებში მცირე იუბილეს აღნიშნავს. რადიოჟურნალის ბოლოს კი მოგითხრობთ სკანდალზე, რომელიც მელ გიბსონის ახალმა ფილმმა, "ქრისტეს ვნებამ" გამოიწვია. "მეათე სტუდიას" პრაღიდან უძღვება დავით კაკაბაძე.

[მუსიკა]

რა ღირებულებებით ხელმძღვანელობს დემოკრატიული სახელმწიფო?

დავით კაკაბაძე:
ზედმეტია იმის თქმა, თუ რაოდენ მნიშვნელოვანია საქართველოსთვის დიდი სახელმწიფოების, მათ შორის, აშშ-ისა და რუსეთის კეთილგანწყობა. არანაკლებ მნიშვნელოვანია ისიც, თუ რა ღირებულებები აქვთ ამ სახელმწიფოებს, რა არის ამ ღირებულებებში საერთო და რა არის განსხვავებული; აქედან რა აქვს გასაზიარებელი საქართველოს, მით უფრო, მაშინ, როცა ქვეყანა მტკიცედ დაადგა ევროპის სტრუქტურებში ინტეგრაციის გზას. ყოველივე ამის შესახებ ჩვენი თბილისელი თანამშრომელი გიორგი კაკაბაძე ისტორიკოს დავით აბაშიძეს ესაუბრა.

გიორგი კაკაბაძე:
დავით აბაშიძე ამბობს, რომ პოსკომუნისტური რუსეთის ღირებულებებზე საუბარი, უბრალოდ, საფუძველს მოკლებულია. მისი თქმით,"ერთადერთი, რისკენაც რუსეთი მიისწრაფის, საბჭოთა კავშირის დროინდელი მდგომარეობის აღდგენაა, მაგრამ ამ რევანშისტული მისწრაფების განხორციელება ნაკლებად სავარაუდოა".

ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ დღეს რუსეთს არ შეუძლია რაიმე კონსტრუქციული შესთავაზოს საქართველოს. მეტიც, როგორც ის ამბობს, რუსეთის დამოკიდებულება საქართველოს მიმართ დესტრუქციულ ხასიათს ატარებს, რადგან კრემლი, ფაქტიურად, მხარს უჭერს სრულიად უპერსპექტივო კრიმინალურ რეჟიმებს ცხინვალის რეგიონსა და აფხაზეთში.

[დავით აბაშიძის ხმა] "და თვითონ რუსეთს პოსტკომუნისტურ ეპოქაში, კომუნიზმის კრახის შემდეგ, არავითარი იდეები არ აქვს. მაგალითად, შეხვდება პუტინი ბერლუსკონის და ეტყვის, რომ ჩვენ ევროპელები ვართ, ჩვენთან საბაზრო ეკონომიკაა, ჩვენთან დემოკრატიაა, - ბერლუსკონიც დაუკრავს თავს და ამით მთავრდება მათი შეხვედრა."

დავით აბაშიძე აგრეთვე ამბობს, რომ რუსეთის საზოგადეობის იმედები, ძირითადად, ხელისუფლებას უკავშირდება და არა თავის შემოქმედებითი პოტენციალის ამოქმედებასა და სიახლის შექმნას.

[დავით აბაშიძის ხმა] "აი, მე გავიხსენებ ბერდიაევის ერთ მოსაზრებას, როცა იგი რუსებს და ევროპელებს, ამ შემთხვევაში კი გერმანელებს ადარებს. ბერდიაევის თქმით, რუსი ადამიანი ხსნას რუსეთში, ე.ი.კოლექტივში ეძებს. გერმანელი კი პირიქით ფიქრობს, მან იცის, რომ თვითონ უნდა იხსნას გერმანია."

რაც შეეხება ამერიკის შეერთებულ შტატებს.

[დავით აბაშიძის ხმა] "ამერიკის მთავარი განმასხვავებელი ნიშანი რუსეთისგან ისაა, რომ ამ ქვეყანაში ცხოვრობს თავისუფალი საზოგადოება, ამ საზოგადოებას ქმნიან თავისუფალი ადამიანები და ამერიკის ხელისუფლება სწორედ ამ ადამიანების ხელისუფლებაა. ეს ხელისუფლება ამ ადამიანების სამსახურში დგას. კიდევ ერთი განმასხვავებელი ნიშანი - აშშ-ის ცივილაზციის მაღალი დონეა".

ისტორიკოსის თქმით, თავისუფლებასთან ერთად ამერიკელისთვის მთავარი ღირებულებებია - დემოკრატია, კანონის უზენაესობა, პასუხისმგებლობა, - ანუ მინიჭებულ უფლებასთან ერთად მოვალეობის მაღალი გრძნობა და საკუთარი და სხვისი შრომის პატივისცემა.

როგორც დავით აბაშიძე აღნიშნავს, ეს ღირებულებები რაღაც უმნიშვნელო განსხვავებებით მთელი დასავლური სამყაროსთვისაა დამახასიათებელი.

იგი აქვე შენიშნავს, რომ, "მართალია, ევროპა ჩვენთვის უფრო ახლობელია, მაგრამ მხოლოდ აშშ-ს აქვს ისეთი პოტენციალი, რომ რეალური დახმარება გაუწიოს საქართველოს მთელ რიგ სფეროებში და, ამასთან, თუნდაც, ლატენტურად დაუპირსპირდეს რუსეთს კავკასიაში".

ევროინტეგრაციისკენ საქართველოს სწრაფვასთან დაკავშირებით, დავით აბაშიძე ამბობს:

[დავით აბაშიძის ხმა] "ჩვენ გარკვეულად დაშორებულები ვართ ევროპისგან არა კულტურული, არამედ ცივილიზაციური თვალსაზრისით. ჩვენ არ გვაქვს ევროპელებისთვის დამახასიათებელი პასუხისმგებლობა და არც ორგანიზებულები ვართ. მაინც უფრო, ასე ვთქვათ, უდარდელი ხალხი ვართ და, რაც ყველაზე საწყენია, ქართველების განათლებული ნაწილი დღესაც ხელისუფლებაში ან ხელისუფლების ფრთებს ქვეშ ეძებს კომფორტს და არა თავის ინდივიდუალური, პირად ინიციატივაში."

დღეს მთელი დასავლური სამყარო დაინტერესებულია იმით, რომ საქართველოში შეიქმნას ნამდვილი სამოქალაქო საზოგადოებისთვის დამახასიათებელი ინსტიტუტები და დამკვიდრდეს კანონის პატიცისცემისა და პასუხისმგებლობის შეგნება. "თუმცა, გარკვეული წარმატებები ამ მხრივ უკვე მიღწეულია", - მიიჩნევს ჩემი თანამოსაუბრე.
დავით აბაშიძის თქმითვე, "ჩვენმა საზოგადოებამ საკმაოდ კარგად იცის, თუ რა ღირებულებებია ძირითადი და მთავარი ქვეყნის დემოკრატიული განვითარებისთვის, მაგრამ მათი სრულფასოვნად ათვისებისა და პრაქტიკული გამოყენებისთვის მაინც გარკვეული პერიოდია საჭირო".

გიორგი კაკაბაძე, რადიო "თავისუფლებისთვის", თბილისი.

[მუსიკა]

როდის აღდგება სატელევიზიო ღამის ტოკ-შოუები?

დავით კაკაბაძე:
დემოკრატიულ სახელმწიფოს და, ზოგადად, დემოკრატიულ ღირებულებებს ეხება თბილისში მომზადებული შემდეგი მასალაც. რადგან თავისუფალი მასმედია და დემოკრატიული სახელმწიფო უდავოდ განუყოფელი ცნებებია. საქართველოს რამდენიმე ტელეკომპანიის ეთერიდან ღამის ტოკ-შოუების სინქრონულად გაქრობის ფაქტმა შეშფოთება გამოიწვია არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ უცხოეთშიც. რამდენიმე დღის წინათ, საქართველოში სტუმრად მყოფი ევროპის საბჭოს გენერალურმა მდივანმა ვალტერ შვიმერმა კარგა ხანი დაუთმო ამ მოვლენის როგორც ოფიციალური, ისე არაოფიციალური ვერსიების დადგენა-შეჯერებას. თბილისში მყოფი ევროსაბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის მონიტორინგის ჯგუფის ხელმძღვანელი მატიაშ იორში ჟურნალისტებთან საკონსულტაციო შეხვედრის შემდეგ იმედს გამოთქვამს, რომ საქართველოში სიტყვის თავისუფლება არ შეიზღუდება. თამარ ჩიქოვანი შეეცადა დაედგინა, რამდენად საფუძვლიანია ეს იმედი და, ასევე, შეშფოთება.

თამარ ჩიქოვანი:
ორი დამოუკიდებელი ტელეკომპანიის - "რუსთავი-2"-ისა და "მზის" ეთერებიდან ღამის პროგრამების ერთდროულად მოხსნამ ისეთი მითქმა-მოთქმა გამოწვია, რომ პარლამენტმა საჭიროდ მიიჩნია ღამის ტოკ-შოუების ბედის გამოსაძიებლად სპეციალური საპარლამენტო ჯგუფი შეექმნა პარლამენტარ არჩილ გოგელიას ხელმძღვანელობით. არჩილ გოგელიამ ტელეკომპანიების ხელმძღვანელებსა და ჟურნალისტებთან შეხვედრის შედეგები პარლამენტს გასულ კვირაში, პარლამენტის სხდომაზე გააცნო.

დასკვნა პირველი: ტელეკომპანიების ხელმძღვანელები კატეგორიულად უარყოფენ მათზე ხელისუფლების წარმომადგენელთა ზეწოლას, რაც, შესაძლოა, გადაცემების მოხსნის მიზეზი გამხდარიყო.

დასკვნა მეორე: პროგრამის გაჩერების მიზეზად კვლავ დასახელდა გადაცემის ფორმატის შეცვლის აუცილებლობა. "რუსთავი-2"-ის ხელმძღვანელის ეროსი კიწმარიშვილის განმარტებით, განახლებული "ღამის კურიერი" ეთერში 1 მარტიდან გავა. ჯერჯერობით უცნობია, გეგმავს თუ არა ახალი ღამის პროგრამის დაწყებას ტელეკომპანია "მზე" - როგორც გახსოვთ, "ღამის მზერის" ეთერიდან გაქრობა ახალი პროგრამის დაწყების არგუმენტით იყო ახსნილი. კვლავ უცნობია, ექნება თუ არა ღამის პროგრამა სახელმწიფო ტელევიზიას - ზაზა შენგელიას განცხადებით, პროგრამამ "რა ხდება" თავისი თავი ამოწურა. ასევე უცნობია, აღდგება თუ არა კვირის ანალიტიკური პროგრამა "ტაიმ-აუტი" - ამ გადაცემის ავტორი და უცვლელი წამყვანი ნატო ონიანი ერთადერთია, ვინც აცხადებს, რომ მისი გადაცემა პოლიტიკური მოტივით დაიხურა.

თუ სატელევიზიო გადაცემებზე საუბრისას არჩილ გოგელია საკმაოდ თავშეკავებული იყო, გაზეთ "ახალ ეპოქასა" და ჟურნალ "ომეგას" შეჩერებასთან დაკავშირებით მისი აზრი ერთმნიშვნელოვანია - ამ გამოცემების შეჩერება მხოლოდ და მხოლოდ ზეწოლად შეიძლება იყოს აღქმული:

[არჩილ გოგელიას ხმა] "ჩვენ რაც არ უნდა ვილაპარაკოთ, რომ არ არის ხელისუფლების ზეწოლა ან პროკურატურის ბრალი, გაზეთი არ გამოდის და ეს არის ფაქტი. ეს არის აღმაშფოთებელი ფაქტი. იქ შეიძლებოდა სტამბის რამდენიმე მუშის შესვლა და გაზეთის დაბეჭდვა. იქ არ გამოდის ორი გაზეთი და ერთი ჟურნალი. აქ ხელისუფლება თავს ვერაფრით ვერ გაიმართლებს."

შეგახსენებთ: გაზეთი "ახალი ეპოქა", ჟურნალი "ომეგა", ტელეკომპანია "იბერია" კომპანია "ომეგას" ეკუთვნის. "ომეგას" გენერალური პროკურატურა სიგარეტის კონტრაბანდაში სდებს ბრალს, რის გამოც დაყადაღებულია ამ კომპანიის კუთვნილი სტაბმა - ეს გამოცემები კი ამ სტამბაში იბეჭდებოდა. ქართველ მწერალთა ერთი ჯგუფი ამ ფაქტთან დაკავშირებით პროტესტს გამოთქვამს. კომპანია "ომეგას" მფლობელის მეუღლის, პარლამენტარ ნატო ჩხეიძის განცხადებით, პროტესტი უპრეცედენტოა:

[ნატო ჩხეიძის ხმა] "ქვეყანაში შექმნილი უკანონობისა და უსამართლობის გამო, ერთი მწერალი, როსტომ ჩხეიძე, იწყებს შიმშილობას და დიდი მწერალი გურამ დოჩანაშვილი, პროტესტის ნიშნად, კალამს გვერდზე დებს და სამუდამოდ ანებებს წერას თავს."

ცნობისთვის: გაზეთი "ახალი ეპოქა" არც გასულ კვირაში გამოსულა - დაპირების მიუხედავად, სტამბის მუშებს კვლავ არ აძლევენ სტამბაში შესვლის უფლებას. რაც ყველაზე უცნაურია, კვლავ გაურკვეველია, როდემდე გაგრძელდება სტამბის დაყადაღება.

რაც შეეხება საზოგადეობას, ანუ მათ, ვისთვისაც მზადდება სატელევიზიო გადაცემები და კეთდება გაზეთები, თბილისის ქუჩებში ჩატარებული ეს მცირე გამოკითხვა მოწმობს, რომ ჯერჯერობით მაყურებლები და მკითხველები დიდად არ ნაღვლობენ "საინფორმაციო ნაკადის" შემცირებას:

[გამვლელების ხმები] "მზერაზე" რა მოგახსენოთ, და "კურიერი" მომწონდა." - "არ მიყვარს ეს "ღამის კურიერები" და საინფორმაციო გადაცემები." - "მე არ ვფლობ ინფორმაციას, მაგრამ მე არ მინდა, ეს იყოს იძულებითი მეთოდით შეჩერებული გადაცემები. სურვილი მაქვს, რომ ეს ჩვენს საზოგადოებაში არ მოხდეს."

ცნობისთვის: ორი წლის წინ, როცა, მაშინდელი ხელისუფლების გადაწყვეტილებით, ტელეკომპანია "რუსთავი-2"-ის შენობაში უშიშროების სამინისტროს თანამშრომლები შევიდნენ, აღშფოთებული საზოგადოება პროტესტის გამოსახატად ქუჩაში გამოვიდა. დღეს საზოგადოების ინერტულობა იმით თუ აიხსნება, რომ მას თავი მოაბეზრა პოლიტიკამ.

თამარ ჩიქოვანი, რადიო "თავისუფლებისთვის", თბილისი.

[მუსიკა]

გამოფენა თბილისის ისტორიული ნაწილის დამახინჯების წინააღმდეგ

დავით კაკაბაძე:
26 თებერვალს თბილისში, საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში განთავსებულ ხელოვნების საერთაშორისო ცენტრში გაიხსნა უჩვეულო გამოფენა-აქცია, რომელიც სამ დღეს გასტანს. მოზრდილი დარბაზის ერთი კედელი უკავია ძველი თბილისის ჯერაც შეულახავი უბნების ამსახველ ფოტოებს, ხოლო დანარჩენ სამ კედელზე გამოფენილია სურათები, რომელთაც ქალაქის ისტორიულ უბანში ბოლო 7-8 წლის მანძილზე ჩადგმული საცხოვრებელი სახლები აღუბეჭდავთ. ორგანიზატორები მნახველებს სთავაზობენ, შეაფასონ ახალი ნაგებობები ოთხ ნომინაციაში და, ამრიგად, გამოავლინონ ყველაზე უმასშტაბო, ყველაზე კუსტარული, ყველაზე აგრესიული და ყველაზე უსახური ნაგებობები. ჩვენი თბილისელი თანამშრომელი დავით პაიჭაძე გამოფენის ავტორებსა და სტუმრებს გაესაუბრა.

დავით პაიჭაძე:
პირადი შეფასებით დავიწყებ - გამოფენა მართლაც მძიმე შთაბეჭდილებას ახდენს. თბილისის ძველ უბნებში აღმოცენებულ კორპუსებს, ოფისებსა თუ სხვა დანიშნულების ნაგებობებს აქამდე, ასე ვთქვათ, ცალ-ცალკე ძრახავნდნენ, თავი კი მხოლოდ დღეს მოუყარეს. საგულისხმოა ისიც, რომ გამოფენის მიღმა დარჩა თბილისის სხვა, არაისტორიულ უბნებში აგებული ახალი შენობები, მაგალითად, ვაკის ან საბურთალოს ღირსშესანიშაობანი.

რა მნიშვნელობა აქვს ასეთი გამოფენის მოწყობას? შეიძლება თუ არა, რომ მან ბიძგი მისცეს არა უბრალოდ კრიტიკული დამოკიდებულების გამძაფრებას ქალაქისათვის შეუსაბამო შენობებისადმი, არამედ გადაწყვეტილებას, რომელიც აკრძალავს ამიერიდან მსგავს მშენებლობებს? კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის მინისტრის, გიორგი გაბაშვილის თქმით, ქალაქმა სახე არ უნდა დაკარგოს. საამისოდ

[გიორგი გაბაშვილის ხმა] "სერიოზული ექსპერტები იქნებიან მოსაწვევი. ამ დარგის ექსპერტები არსებობენ მთელ მსოფლიოში, მათ შორის საქართველოში. ვფიქრობ, ჩვენ შევძლებთ, მოვიძიოთ საერთაშორისო გრანტი, დავამუშაოთ კონცეფცია და განვახოციელოთ".

მე ვკითხე გიორგი გაბაშვილს, არსებული საკანონმდებლო ბაზა თუ აძლევს იმის საფუძველს, რომ, შეძლებისდაგვარად, უკვე აგებული შენობების კორექცია მოხდეს, რომ აღარაფერი ვთქვათ ძველ თბილისში დღემდე არსებული სამშნებლო პრაქტიკის შეწყვეტაზე?

[გიორგი გაბაშვილის ხმა] "გარკვეულ დონეზე - კი. პირველი რიგის ამოცანაა, რომ ამიერიდან აღარ აშენდეს. ასეთი მშენებლობის არგუმენტაცია ყოველთვის ასეთია: შენობა ავარიულია, რა ვქნათ? უნდა დავანგრიოთ და ავაშენოთ რვასართულიანი. საჭიროა რეგულირება, რომ, როგორიც არის, იმ სახით აღდგეს."

უფრო კონკრეტული იყო ჩემთან საუბრისას საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის საინფორმაციო ცენტრის ხელმძღვანელი, ხელოვნებათმცოდენ ნიკოლოზ ვაჩეიშვილი. არსებობს ნორმატიული აქტი, "თბილისის განაშენიანების რეგულირების წესები", რომელიც შეიცავს ძველი თბილისის ისტორიული ზონისთვის შეუფერებელი ნაგებობის ცნებას. ეს კანონქვემდებარე აქტი ითვალისწინებს შეუსაბამო ნაგებოიბების შესაბამისობაში მოყვანას.

[ნიკოლოზ ვაჩეიშვილის ხმა] "შეიძლება, ეს იყოს ნაწილობრივი დემონტაჟი: ვთქვათ, ხუთმეტრიანი ქუჩაზე მდგარი 12 მეტრიანი სახლი უნდა დავიდეს შესაბამის პარამეტრებამდე. პრაქტიკაში ეს არ ყოფილა".

გამოფენის მოწყობა, საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის საინფორმაციო ცენტრის გარდა, ითავეს ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტმა, ორგანიზაცია ICOMOS-ის საქართველოს ეროვნულკმა კომიტეტმა, ძეგლთა დაცვის დეპარტამენტმა. ნიკა ვაჩეიშვილი ამბობს, რომ საჭირო სამარლებრივი ვითარების შექმნისა და პოლიტიკის განხორციელებისათვის მას მოკავშირედ და პარტნიორად სახელმწიფო ეგულება. მე ვთხოვე ნიკა ვაჩეიშვილს, გადმოეცა მისი, როგორც მოქალაქისა და პროფესიონალის მიმართება:

[ნიკოლოზ ვაჩეიშვილის ხმა] "ეს არის უსახურობის ზეიმი. ესაა ურჩხულები, რომლებიც ჩვენს ყოფით სივრცეში შემოვიდნენ. შენ ვერ გახსნი ისტორიული ქალაქის თითქმის ვერც ერთ ფანჯარას ისე, რომ თვალწინ არ აგეტუზოს უმასშტაბო და კუსტარული სახის მშენებლობა. ხომ შეიძლება მოცულობით შეუსაბამო იყოს? მაგრამ მთელი ეს მასობრივი მშენებლობა ვერც ერთ სტანდარტს ვერ ესადაგება. ეს არის ნაუცბათევად შექმნილი ნაგებობები, ბეტონის ბოლომდე მიუყვანელი მასივები. სოციოლოგიური გამოკითხვა გვიჩვენებს, რომ ბინადაც ვერ ვარგა ეს ახალი ნაგებობები. კომფორტული არ არის. ისტორიულ ზონას თავის ღირსებები ჰქონდა, მაგალითად, ლანდშაფტთან ჰარმონიული მიმართება, სიმყუდროვე, ზომიერი მასშტაბი, ადამიანური ურთოერთობების უზრუნველყოფა - აღარაფერი აღარ არის. ესაა შენი კორპუსის წინ მისნაირი კორპუსი, მუდმივი საცობი შენს სადარბაზოსთან, სრული დისკომფორტი. ასე რომ, საკანონმდებლო სივრცე დაეწევა და "მოხარშავს" ამ უმსგავსობას, ბაზრის კანონები ამოქმედდება და ამ ბინების ფასი კატასტროფულად წავა ქვევით. ეს ტენდენცია უკვე არის".

დღევანდელი ხელისუფლების პათოსი კი კულტურის მინისტრმა ამ სიტყვებით გამოხატა:

[გიორგი გაბაშვილის ხმა] "მე მგონი, ახლა დადგა დრო, როცა სახელმწიფომ საზოგადოებას ოფიციალურად ბოდიში უნდა მოუხადოს იმის გამო, რაც ხდებოდა ამ წლების განმავლობაში".

და ბოლოს: 28 მარტს, დღის 4 საათზე ხელოვნების საერთაშორისო ცენტრში დაასახელებენ ძველი თბილისის ყველაზე უმასშტაბო, კუსტარულ, აგრესიულ და უსახურ ნაგებობებს.

დავით პაიჭაძე, რადიო "თავისუფლებისთვის", თბილისი.

[მუსიკა]

გერმანიაში მოქმედი გერმანულ-კავკასიური საზოგადოება "ლილე" დაბადების დღეს აღნიშნავს

დავით კაკაბაძე:
საოცარია, რომ მავანი და მავანი საკუთარი ხელით ანადგურებს იმას, რაც საუკუნეების მანძილზე იქმნებოდა, რაც ქვეყნის, ქალაქის, ერის ისტორიისა და კულტურის ნაწილია. ამ ფონზე მით უფრო დასაფასებელი ხდება იმ ადამიანთა მოღვაწეობა, ვინც საქართველოს ფარგლებს გარეთ ცდილობს ამ კულტურის პროპაგანდას. ხუთშაბათს ჰამბურგის კლუბში სახელწოდებით "Privatsachen" ("პირადი ნივთები") საქართველოს მეგობრები შეიკრიბნენ. მათი მასპინძელი გახლდათ გერმანულ-კავკასიური საზოგადოება "ლილე", რომელიც, ამავე დროს, დაბადების დღესაც აღნიშნავდა. კავკასიელებსა და გერმანელებს შორის ურთიერთგაგების ხელშეწყობისა და კულტურული ურთიერთკავშირის გაღრმავების მიზნით, ენთუზიასტთა მცირე ჯგუფის მიერ შექმნილი საზოგადოება დღეს ბევრი ჰამბურგელისთვის ცნობილი მისამართია, სადაც ქართული კულტურით დაინტერესებული ადამიანი მუდამ იპოვის საკბილოს - კინოფილმების ჩვენება იქნება თუ საეკლესიო გალობა, ცნობილ ხელოვანთან შეხვედრა თუ ქართული კერძებისა და ღვინის დეგუსტაცია.

"ლილეს" საქმიანობის შესახებ ამ ხუთი წლის მანძილზე ჩვენს გადაცემებშიც არაერთხელ გვიამბნია. მაგრამ სატელეფონო საუბრისას, საზოგადოების ერთ-ერთ დამაარსებელსა და ხელმძღვანელს, მარიკა ლაფაურს, მაინც ვთხოვე, მსმენელისთვის "ლილეს" ჩამოყალიბების შესახებ მოეთხრო.

მარიკა ლაფაური: "1999 წლის თებერვალში შევიკრიბეთ ახლო მეგობრები, ერთი შვიდი კაცი, ჰამბურგში, და გადავწყვიტეთ, დაგვეარსებინა ასეთი საზოგადოება "ლილე", გერმანულ-კავკასიური. ამის აუცილებლობა შეიქმნა იმის გამო, რომ მანამდე სულ ვმუშაობდით და სხვადასხვა პროექტებს ვახორციელებდით ქართულ კულტურასთან დაკავშირებით; და შემდეგ ამან ისეთი მასშტაბი მიიღო და რეალურად დადგა პირველი ჩვენი დიდი პროექტის, "გეორგიარტეს" განხორციელების საკითხი, გადავწყვიტეთ, რომ ამისთვის უფრო ოფიციალური სახე მიგვეცა და ასეთი საზოგადოება დაგვეარსებინა."

დავით კაკაბაძე:
"ლილეს" პირველივე ღონისძიებამ ისეთი წარმატებით ჩაიარა, რომ, როგორც მარიკა ლაფაური ამბობს, "თოვლის გუნდის" პრინციპი ამოქმედდა და გერმანელების ინტერესი საქართველოსადმი, მისი ისტორიისა და კულტურისადმი თანდათან გაიზარდა. თუმცა, იმისთვის, რათა ობიექტური სურათი დახატოს, ჩემი თანამოსაუბრე იქვე დასძენს:

მარიკა ლაფაური: "ეს ყველაფერი "ბრჭყალებშია", დიდი ინტერესი რას ნიშნავს? მთელი გერმანია, რა თქმა უნდა, ჩვენ არ შემოგვყურებს, მაგრამ ეს არის ისეთი პიონერული მუშაობა, სრულ ენთუზიამზე, პირდაპირ უდაბნოში გაკვალვა, იმიტომ, რომ ჩვენ გვიხდება იმის დამკვიდრება, რის წარმოდგენაც გერმანელებს საერთოდ არ ჰქონდათ ამ წლების განმავლობაში."

დავით კაკაბაძე:
არსებობის ხუთი წლის მანძილზე თითქმის არ გასულა თვე, "ლილეს" დაინტერესებული მაყურებლისთვის, მსმენელისთვის თუ დამთვალიერებლისთვის არ შეეთავაზებინა ქართულ კულტურასთან დაკავშირებული გამოფენა, კონცერტი, კინოჩვენება თუ მოხსენება. ამას კი შედეგად მოჰყვა ის, რომ საზოგადოება "ლილეს" დღეს ჰყავს მეგობრების სტაბილური წრე, რომელიც სულ უფრო იზრდება. როგორც მარიკა ლაფაური აღნიშნავს, "ლილეს" მიერ მოწყობილ საღამოებს ესწრებიან არა მარტო გერმანელები და გერმანიაში მცხოვრები ქართველები, არამედ ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნების წარმომადგენლებიც, უმეტესწილად რუსები.

მეგობართა წრის სწორედ ასეთმა გაფართოებამ გამოიწვია ის, რომ "ლილეს" დამაარსებლებმა გადაწყვიტეს, საზოგადოების მეხუთე დაბადების დღე ვიწრო წრეში კი არ აღენიშნათ, არამედ ეს მცირე იუბილეც ქართული კულტურის პროპაგანდისთვის გამოეყენებინათ. ხუთშაბათს ჰამბურგში, როგორც საუბრის დასაწყისშიც გითხარით, ქართული საღამო გაიმართა.

[ხმაური, სიმღერა]

როგორც თვითონაც გესმით, ჰამბურგში ნამდვილი ქართული ქეიფია. ძალიან არ მინდოდა, სტუმრებისთვის შეკითხვებით თავი მომებეზრებინა, მაგრამ "ლილეს" ერთ გერმანელ წევრს, ჟურნალისტ ინეს ლაშს მაინც ვკითხე, რატომ გაუჩნდა ამ საზოგადოებაში გაწევრიანების სურვილი.

ინეს ლაში: "ხუთი წელიწადი ყოფილ საბჭოთა კავშირში ვისწავლე და უმაღლეს სასწავლებელში ქართველი მეგობრები მყავდა. საქართველოში არაერთხელ ვყოფილვარ. შეყვარებული ვარ ამ ქვეყანაზე, იქაურ ხალხზე, და ამიტომ ჩემს ბედნიერებას საზღვარი არ ჰქონდა, როცა გავიგე, რომ ჰამბურგშიც არიან ქართველები და ეწყობა ქართული კულტურისადმი მიძღვნილი ღონისძიებები. ქართული კულტურა ჩემთვის უაღრესად მიმზიდველია თავისი ერთგვარი ზღაპრულობით, საოცარი მრავალფეროვნებით. ეს ქვეყანა მიტაცებს თავისი არნახული სტუმართმოყვარეობით, სიცოცხლის წყურვილით, ტოლერანტულობით. ქართველები უაღრესად გულთბილი ხალხია. თუ იქ მანქანით მოგზაურობთ და მოულოდნელად საბურავი გაგისკდათ, ამ ქვეყნიდან გაოგნებული დაბრუნდებით შინ, რადგან აღმოჩნდება, რომ სამასი ახალი ნათესავი შეიძინეთ."

მაშ ასე, ხუთი წელი - ბევრია ეს თუ ცოტა? თუ იმას გავითვალისწინებთ, რის გაკეთებაც "ლილემ" ამ ხნის მანძილზე მოასწრო, ხუთი წელი უდავოდ ბევრია. მაგრამ გასაკეთებელი, როგორც მარიკა ლაფაური მეუბნება, საზოგადოებას კიდევ უფრო მეტი აქვს. ერთ გადაცემაში ყველაფერზე, ცხადია, ვერ ვისაუბრებთ, ამიტომ საზოგადოების უახლოესი გეგმებით დავინტერესდი.

მარიკა ლაფაური: "უახლოესი გეგმები... ზაფხულამდე უკვე დაგეგმილია ყველაფერი, ახლა მარტში დაიწყება ფარაჯანოვის ფილმების რეტროსპექტივა, რომელიც მთელი თვე გაგრძელდება. აპრილ-მაისში არის დიდი ტურნე დაგეგმილი "ანჩისხატის" გუნდთან ერთად. იქნება, ასევე, ლაივ-ჩანაწერი კონცერტისა "დოიჩლანდ-რადიოსთან". გვაქვს ერთი ძალიან სიმპათიური პროექტი მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმისა, რომელსაც ინტერესით შეხვდა ჰამბურგის კულტურის განყოფილება და რაღაც თანხებიც გამოიყო ამასთან დაკავშირებით. ეს შეეხება ჩვენი გუნდის მეცადინეობას ჰამბურგში, სადაც აი, სწორედ ასეთი შერეული მონაწილეები დაიარებიან - რუსები, გერმანელები და ქართველები. და ამასთან დაკავშირებით გვინდა ასეთი პატარა ფილმის გადაღება. გუნდის ხელმძღვანელია დათო მალაზონია.

ჩვენ დათო მალაზონიასაც დავურეკეთ. გერმანიაში მოღვაწე კომპოზიტორისგან შევიტყეთ, რომ მომღერალთა გუნდი კვირაში ერთხელ, ყოველ ორშაბათს იკრიბება, თუმცა...

დათო მალაზონია: ეს უფრო, იცით, სამოყვარულო გუნდია, არა აქვს მას დიდი პროფესიული მიზნები. უბრალოდ, ეს არის შეკრება და ერთად მუზიცირება და ურთიერთობა, ეს მიზანი აქვს ამას.

დ.კ.: და რა ეროვნების წარმომადგენლები არიან?

დ.მ.: გერმანელებიც არიან, რუსებიც არიან და ქართველებიც არიან, რასაკვირველია.

დ.კ.: ქართველებს, ალბათ, ნაკლებად უჭირთ სიმღერა...

დ.მ.: ჰო, არა, იმიტომ, რომ აქ გოგოები არიან, რომლებიც რუსულ ეკლესიაშიც გალობენ, საგალობლებსაც გალობენ და ეს არის ძირითადი ბირთვი, რომლის გარშემოც (ერთი პირველ ხმას მღერის, მეორე - მეორეს) იკრიბება ეს მომღერლები. რასაკვირველია, ნოტებიც არის გამზადებული. ვსწავლობთ შედარებით ადვილ ხალხურ სიმღერებს.

დ.კ.: დათო, მას მერე, რაც საქართველოში დიდი ფესტივალი ჩატარდა ქართული ხალხური მუსიკის და უამრავი უცხოელი მონაწილეობდა მასში, მე უკვე აღარ მიკვირს და, ალბათ, აღარავის უკვირს, რომ უცხოელები მღერიან ქართულ სიმღერებს, მაგრამ გერმანელები ცოტა ნაკლებად წარმომიდგენია ქართულად მომღერალი...

დ.მ.: არა, სხვათა შორის, იცით, ეტყობა ის მუხტი და ენერგია, რომელიც ჩადებულია ჩვენს ამ ხალხურ მუსიკაში, მათშიც, მათ თვალებში ცოცხლდება რაღაც. საოცარი მიზიდულობა აქვს თვითონ ამ პროცესს. ესე იგი, პირველად მოსული მერე ვეღარ შორდება ამას, აი, ეს მომენტიც არის.

დ.კ.: და თქვენ, როგორც გუნდის ხელმძღვანელი, რამე სიძნელეებს აწყდებით ხოლმე?

დ.მ.: როგორც გითხარით, ეს სამოყვარულო გუნდია და დიდი პრეტენზიები არა მაქვს. მთავარია, სუფთად მღეროდნენ. ცოტა სიტყვები უჭირთ, გერმანული ასოებით ვუწერ ქართულ სიტყვებს და აი, ტექსტთან არის პრობლემები. ისე, სმენიანი ხალხი მოდის და საკმაოდ ნორმალურად ჟღერს.

დ.კ.: რა სიმღერებს მღერით, მაგალითად?

დ.მ.: ვთქვათ, "დილა არის მშვენიერი", "მრავალჟამიერი" (ერთ-ერთი ვერსია, თედური), კიდევ "ცანგალა და გოგონა", ცოტა ისეთი, სახალისო. მერე სუფრული... "სანთელივით დავდნები", ოთხ ხმაში გავაკეთე და საინტერესოდ ჟღერს ძალიან. მერე პატარ-პატარა იმპროვიზაციებს ვაკეთებთ, ხმის იმპროვიზაციებს სხვადასხვანაირს. ჰოდა, ძალიან ხალისობენ... ხშირად ღვინო მოაქვს ზოგს, იმიტომ, რომ ერთხელ ვიხუმრე, რომ ქართული სიმღერა უღვინოდ წარმოუდგენელია-მეთქი და ამის მერე ყოველ რეპეტიციაზე ერთი წევრი ღვინით მოდის და... "მრავალჟამიერი", ხუმრობით ვუთხარი, უღვინოდ არ იმღერება-მეთქი...

დ.კ.: ...მაგრამ გერმანელებს ყველაფერი პირდაპირ ესმით-ხოლმე, როგორც წესი...

დ.მ.: ...ჰო, ჰო. ჰოდა, ეს დაიხვიეს თითზე და, აბა, "მრავალჟამიერის" წინ აუცილებლად თითო ჭიქა უნდა...

[მუსიკა - "მრავალჟამიერ"]

დავით კაკაბაძე:
თითო ჭიქისა რა მოგახსენოთ, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, ამ საქმიდან ალბათ, არაფერი გამოვა... აი, "მრავალჟამიერს" კი ვერავინ აგვიკრძალავს. და ვერც იმას, რომ ეს "მრავალჟამიერი" დღეს "ლილეს" მივუძღვნათ - კიდევ მრავალჯერ მიგველოცოს მისთვის დაბადების დღე.

[მუსიკა - "მრავალჟამიერ"]

"ქრისტეს ვნება": სკანდალი მელ გიბსონის ახალი ფილმის გარშემო

დავით კაკაბაძე:
გასული კვირის ოთხშაბათი ჩვეულებრივი ოთხშაბათი არ გახლდათ - მას კათოლიკურ და პროტესტანტულ ეკლესიებში უწოდებენ "ფერფლის ოთხშაბათს", რომლითაც დიდი მარხვა იწყება. და წელს ეს დღე შეერთებულ შტატებში განსაკუთრებით გამორჩეული იყო: კინოეკრანებზე გამოვიდა ახალი მხატვრული ფილმი "ქრისტეს ვნება", რომელშიც ნაჩვენებია ის, რაც მოხდა მაცხოვრის ჯვარცმის დღეს, ე.წ. წითელ პარასკევს. განსაკუთრებული ამაში თითქოს არაფერი უნდა ყოფილიყო: იესო ქრისტეს გზა, მისი შობის, აღსასრულის, აღდგომის ეპიზოდები ხელოვნების ურიცხვ ნიმუშშია ასახული, მათ შორის მხატვრულ ფილმებშიც. მაგრამ ქრისტეს ჯვარცმის ბოლო ეკრანიზაციამ წინასწარვე დიდი მითქმა-მოთქმა გამოიწვია - ის კი არა, სკანდალიც ააგორა. თუ რა იქცა ამ სკანდალის მიზეზად, მარიამ ჭიაურელისაგან შეიტყობთ. მისი სიუჟეტი იწყება მუსიკით ახალი კინოფილმიდან.

[მუსიკა კინოფილმიდან "ქრისტეს ვნება"]

მარიამ ჭიაურელი:
ვინ მოკლა მაცხოვარი?

ამ შეკითხვის გარშემო ტრიალებს თეოლოგიური დებატები იესო ქრისტეს ვნებაზე - ანუ მის ტანჯვაზე ჯვარცმულის სიკვდილით აღსრულებამდე. და იგივე შეკითხვა იწვევს უთანხმოებას ფილმის გარშემო, რომელიც მელ გიბსონმა გადაიღო და დააფინანსა - დიახ, ეს კინოვარსკვლავია ახალი კინოსურათის - "ქრისტეს ვნების" არა მარტო რეჟისორი: მასვე საკუთარი ჯიბიდან აქვს გაღებული ფილმისათვის საჭირო 25 მილიონი დოლარი.

მელ გიბსონის მოტივაცია მისი რწმენიდან მომდინარეობს: ჰოლივუდის ვარსკვლავი - თავგამოდებული კათოლიკე - ირწმუნება, რომ სურდა, სახარების მიხედვით, დამაჯერებლად, რეალისტურად აესახა ბოლო 12 საათი ქრისტეს ცხოვრებიდან და ამიტომაც უკან არ დაიხია ეკრანზე წამებისა და სიკვდილით დასჯის გადატანაზე, სისხლისღვრის რეალისტურ ჩვენებაზე [მელ გიბსონის ხმა]: "მინდა ადამიანებმა დაინახონ, რაც მოხდა. მინდა ეს განიცადონ, იგრძნონო", ამბობს მელ გიბსონი.

მაგრამ ფილმს მისთვის მოულოდნელი გამოხმაურებაც მოჰყვა: მას ანტისემიტიზმში ადანაშაულებენ:

[შეძახილები: "ვნება" ანტისემიტურია! "ვნება" ანტისემიტურია!]

ასეთი შეძახილები ოთხშაბათს, ნიუ-იორკის ერთ კინოთეატრთან ისმოდა. ფილმს ქრისტეს ვნება აკრიტიკებენ, რახან ზოგი სცენა იერუსალიმის მკვიდრ ებრაელებს წარმოსახავს მთავარ, წამყვან ძალად იესო ქრისტეს სიკვდილით დასჯაში, მაშინ როცა პილატე - რომის პრეფექტი, რომელმაც სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა მაცხოვარს, ებრაელთა მოთხოვნის შემსრულებელ პასიურ ფიგურად რჩება.

სახარების ასეთი ინტერპრეტაციაში ახალი არაფერია - ის კი არა, მას მრავალსაუკუნიანი ისტორია აქვს. რაბინი დევიდ როზენი, რომელიც სათავეში უდგას ამერიკელ ებრაელთა კომიტეტს, იხსენებს:

[დევიდ როზენის ხმა] "შუა საუკუნეებში გავრცელებული იყო დადგმები "ქრისტეს ვნებაზე" და ისინი ასაზრდოებდა ანტისემიტურ დამოკიდებულებასა და განწყობას, ზოგჯერ ადამიანებს ებრაელების წინააღმდეგ საშინელებებს აკეთებინებდა. თუ დღეს ტექსტს (მის ინტერპრეტაციას ვგულისხმობ) შეუძლია, ადამიანებში გააღვიძოს უსამართლობა ადამიანთა გარკვეული ჯგუფისადმი, ამან უნდა ჩააფიქროს და შეაწუხოს ის, ვისაც ტექსტის ინტერპრეტაცია ეკუთვნის."

მელ გიბსონი მართლაც შეწუხებული ჩანს - ის ირწმუნება, რომ ებრაელებს არ აბრალებს ქრისტეს მოკვლას, რომ მის ფილმს არაფერი აქვს საერთო ანტისემიტიზმთან...

ლორა ფაბრიცკის, ეთიკისა და საზოგადოების საკითხთა ვაშინგტონში განთავსებული ცენტრის მკვლევარს, სჯერა ფილმის ავტორის: ის იხსენებს, რომ მელ გიბსონმა მთელი სცენაც კი ამოჭრა, რათა თავიდან აეცილებინა გაუგებრობა - ლაპარაკია ეპიზოდზე, როცა ებრაელები, მათეს სახარების მიხედვით, წარმოთქვამენ ფრაზას: "ჩვენზე იყოს და ჩვენს შვილებზე ამის (ანუ იესოს) სისხლიო".

[ლორა ფაბრიცკის ხმა] "მართლაც გონივრულია, აქცენტი გააკეთო იმ ფაქტზე, რომ ებრაელებს კი არ ეკისრებათ იესო ქრისტეს მოკვლის პასუხისმგებლობა, არამედ, სახარების მიხედვით, ზოგადად, ცოდვილ ადამიანებს და ჩემი აზრით, გიბსონი ამის გამოხატვას ცდილობსო", ამბობს ლორა ფაბრიცკი, რომელსაც განსაკუთრებით საყურადღებოდ მიაჩნია სცენა თვით მელ გიბსონის მონაწილეობით: კინოვასკვლავი ეპიზოდურ როლს სჯერდება და განასახიერებს რომაელ ჯარისკაცს, რომელიც ჯვარს აკრავს ტანჯულ მაცხოვარს. ამით კი, განმარტავს ლორა ფაბრიცკი, მელ გიბსონი მიუთითებს საკუთარ პასუხისმგებლობაზე, მთელი კაცობრიობის პასუხისმგებლობაზე ცოდვისათვის, რომლის გამოსყიდვასაც იესო ქრისტეს სიცოცხლე შეეწირა.

ასეა თუ ისე, ერთი რამ დანამდვილებით შეიძლება ითქვას: ანტისემიტიზმში ბრალდების გარშემო ატეხილმა სკანდალმა მელ გიბსონის ფილმისადმი ინტერესი იმდენად გაზარდა, რომ მას კომერციული წარმატება გარანტირებული აქვს: პირველივე დღეს, ანუ ოთხაშაბთს "ქრისტეს ვნება" ასიათასობით ადამიანმა ნახა - ამ ერთი დღის შემოსავალი, წინასწარი გაანგარიშებით, 20 მილიონ დოლარს აღწევს.

[მუსიკა კინოფილმიდან "ქრისტეს ვნება"]

დავით კაკაბაძე:
მარიამ ჭიაურელი მელ გიბსონის სკანდალურ ფილმზე და მის გარშემო ატეხილ მითქმა-მოთქმაზე გესაუბრებოდათ. ჩვენ კი დღევანდელ "მეათე სტუდიას" ვამთავრებთ ნაწყვეტით იესო ქრისტეს ცხოვრებისადმი მიძღვნილი კიდევ ერთი ნაწარმოებიდან - როკ-ოპერიდან "იესო ქრისტე - სუპერვარსკვლავი". რადიოჟურნალის ეს გამოშვება პრაღაში მოამზადეს მარიამ ჭიაურელმა და დავით კაკაბაძემ. თბილისის სტუდიაში ხმის ოპერატორის პულტთან იჯდა ლევან გვარამაძე. გადაცემას დავით კაკაბაძე უძღვებოდა. მომავალ შეხვედრამდე.

[მუსიკა როკ-ოპერიდან "იესო ქრისტე - სუპერვარსკვლავი"]

ამავე თემაზე

XS
SM
MD
LG