Accessibility links

logo-print

მეათე სტუდია


551-ე გამოშვება.

ბიძინა რამიშვილი:
ძვირფასო რადიომსმენელებო. გთავაზობთ რადიოჟურნალ "მეათე სტუდიის" მორიგ, 551-ე გამოშვებას. გესაუბრებით იმაზე, თუ რა საფრთხეს უქმნის პოლიცია საზოგადოებასა და დემოკრატიას; გაგაცნობთ მოსაზრებებს ზოგადი განათლების შესახებ კანონპროექტის შესახებ; შევეცდებით გავარკვიოთ, რა აქვთ საერთო მექსიკელებსა და ქართველებს; კვლავ შევეხებით ოლიმპიადის თემას: ამჯერად მოგითხრობთ იმაზე, თუ საიდან იღებს დასაბამს ოლიმპიური იდეალები; გადაცემას დავასრულებთ სიუჟეტით იერუსალიმის ჯვრის მონასტერში რუსთაველის ფრესკის დაზიანებასთან დაკავშირებით მომხდარი სკანდალის შესახებ.
პრაღაში პროგრამას უძღვება ბიძინა რამიშვილი.


პოლიცია - საფრთხე საზოგადოებისა და დემოკრატიისათვის

ბიძინა რამიშვილი:
პროტესტი პოლიციელთა ქმედებისადმი ქართულ საზოგადოებაში თანდათან იზრდება. ვარდების რევოლუციის შემდგომ, კორუფციაში ეჭვმიტანილ პირთა დაპატიმრების რამდენიმე ტალღას დიდი წინააღმდეგობა საზოგადოებაში არ გამოუწვევია. მაგრამ, ცოტა მოგვიანებით, ეჭვმიტანილების აყვანამ მხოლოდ ნარკოტიკების ან იარაღის შენახვის მოტივით სერიოზული ეჭვი გააჩინა თავად პოლიციელთა მიმართ. ამასთან, სამართალდამცავები დაპატიმრებისას, როგორც წესი, არად დაგიდევენ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის ნორმებს. ემუქრება თუ არა პოლიციის ქმედება დემოკრატიას, სამოქალაქო ღირებულებების დამკვიდრებასა და საზოგადოების განვითარებას საქართველოში? დავით პაიჭაძემ ამ შეკითხვით რამდენიმე რესპონდენტს მიმართა.

[დავით უსუფაშვილის ხმა] “პოლიციის ქმედება ბოლო ხანებში ემსგავსება ბოთლიდან ამოშვებულ ჯინს, რომლის უკან ჩაბრუნებას, მგონი, ვეღარ ახერხებენ. პოლიციის ძირითადი პრობლემა ყოველთვის იყო მისი გამოყენება პოლიტიკური მიზნებით. საქართველოში ეს გრძელდება და შემაშფოთებელ მასშტაბს იძენს”.

დავით პაიჭაძე:
ამას ამბობს იურისტი დავით უსუფაშვილი. მისი ვარაუდით, საზოგადოებაში პოლიციის ძალადობისადმი ცივილური ფორმით გამოხატულ პროტესტს ხელისუფლებამ თუ არ უპასუხა, ეს პროტესტი სპონტანურ აფეთქებად იქცევა. მე ამის პოტენციალს ვხედავ - თქვა დავით უსუფაშვილმა, და არ მსურს დღევანდელი პროტესტი არაცივილიზებულ წინააღმდეგობაში გადაიზარდოს.

საქართველოს პარლამენტისა და ნაციონალური მოძრაობის წევრს, დავით კირკიტაძეს ამას წინათ პოლიციასთან ინციდენტი შეემთხვა: ის და კულტურის მინისტრის მოადგილე ლადო ვარძელაშვილი მანქანით მოძრაობისას სამართალდამცავებმა სრულიად უსაფუძვლოდ გააჩერეს და აიძულებდნენ, პოლიციის განყოფილბაში წაყოლას. ამდენად, ბუნებრივია, კირკიტაძის კრიტიკული დამოკიდებულება პოლიციისადმი:

[კირკიტაძის ხმა] “პოლიცია, ზოგადად, იქცევა ძალიან ცუდად. მოსათოკები არიან. ძველი მენტალიტეტის პოლიციელები თავიანთ ნებაზე რომ მიუშვა, ქვეყანას, მართლაც, დიდი საფრთხე დაემუქრება, მაგრამ მე ვიცი მინისტრის განწყობა: იმავე ჩვენი ინციდენტის შემდეგ, ეგრევე დარეკა და პოლიციელები სამსახურიდან გაათავისუფლა”.

დავით კირკიტაძემ ინციდენტის დროს დაურეკა შინაგან საქმეთა სამინისტროს გენერალური ინსპექციის უფროსის მოადგილეს სოსო თოფურიძეს. სოსო თოფურიძე რამდენიმე წლის წინ თავად გახდა პოლიციის ძალადობის მსხვერპლი. დღეს მას კანონის დამრღვევ პოლიციელთა აღმოჩენა და დასასჯელად წარდგენა ევალება.

[თოფურიძის ხმა] “რა თქმა უნდა, პოლიციელები თავხედურად იქცევიან, მაგრამ მათ სერიოზუილად ვებრძვით. ესენი ისეთი ისეთი გახრწნილები არიან, ბრძოლა უცბად შედეგს არ გამოიღებს. მე თუ ჩამივარდა ვინმე ხელში, იცოდე, იქ არაფერი გამოვა და ბოლომდე დაისჯება. დღეს სურათი ასეთია: ქალაქში პოლიციელი შეშინებულია. ადრე თუ გათავხედებულები, “კაიფში” მყოფნი მანქანით დადიოდნენ, ახლა სოროში შემძვრალები არიან... საზოგადოება მაინც უმაყოფილოა, რადგან გრძელდება წამლის ჩადება, ავტომატის ჩადება... ასეთ ფაქტებზე წასწრება და იურიდიულად დამტკიცება ძალიან ძნელია”.

პარლამენტის წევრი, ლევან ბერძენიშვილი იმ საფრთხეზე ლაპარაკის დროს, რომელსაც, შეიძლება, პოლიციელთა ქმედება უქმნიდეს დემოკრატიას, გორში გამომავალი ხალხის გაზეთის რედაქტორის დაპატიმრებას და ირაკლი ოქრუაშვილის კომენტარს იხსენებს.

[ბერძენიშვილის ხმა] “საფრთეს წარმოადგენს უკვე არა მარტო პოლიციის ქმედება, არამედ ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკა, რომელიც ერთი სიმართლის არსებობისკენაც არის მიმართული. მაგალითად, სრულიად ნათელია, რომ პოლიციამ ზემოქმედება მოახდინა სასამართლოზე. შინაგან საქმეთა მინისტრის განცხადებას უგავლენოდა არ ჩაუვლია. ამავე დროს, ძალიან ხშირ შემთხვევაში, პოლიციამ იცის, რომ სწორად მოქმედებს, მაგრამ არასწორად მოქმედებს; ანუ აქვს შინაგანი რწმენა, რომ საქმე აქვს დამნაშავესთან (ასეთი შემთხვევები უფრო ხშირია), რაც მათ მორალურად, ასე ვთქვათ, ამართლებს და, რა თქმა უნდა, პროცესუალური საკითხები პოლიციას არ აღელვებს. ჯერ პოლიცია ისე არ გათავხედებულა, რომ ფეხებზე დაიკიდოს, კაცი დამნაშავეა თუ უდანაშაულო. სამწუხაროდ, მათი ქმედები გამართლება ხდება იმით, რომ პოლიციამ იცის, ვისთან აქვს საქმე”.

საპარლამენტო უმრავლესობის ფრაქციის ერთ-ერთი ლიდერი, დავით ზურაბიშვილიც იზიარებს აზრს, რომ პოლიცია დღეს საფრთხეს უქმნის საზოგადოებას, დემოკრატიას, სამოქალაქო ღირებულებათა დამკვიდრებას.

[ზურაბიშვილის ხმა] “უფრო მეტიც, მე ვიტყოდი, რომ ეს ხდება სახიფათო საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენისათვის. ჩვენ ტერიტორიულ მთლიანობას ვერ აღვადგენთ, თუ არ გვექნა ამერიკისა და საერთაშორისო საზოგადოების ძალიან დიდი მხარდაჭერა. ეს განსაკუთრებით ეხება აფხაზეთს. ხოლო ამერიკისა და საერთაშორისო საზოგადოების მხარდაჭერა არ გვექნება, თუ აქ პოლიცია პლანის, წამლისა და იარაღის ჩაგდებით გააგრძელებს ადამიანების დაჭერას”.

დავით ზურაბიშვილი მიიჩნევს, რომ პოლიციის მოთოკვა დაგვიანებული ნამდვილად არ არის. მას აშფოთებს, რომ ახლო მომავალში, როცა დღეს დაპატიმრებული არაერთი ადამიანის სასამართლო პროცესი გაიმართება და აღმოჩნდება, რომ მათი საქმეები პროცესუალური ნორმების უგულებელყოფით არის “შეკერილი”, ეს ცუდად დაეტყობა საქართველოს ხელისუფლების ავტორიტეტს და ის, მაღალი ალბათობით, საერთაშორისო მხარდაჭერას დაკარგავს. მიუხედავად იმისა, რომ დაპატიმრებულთა დიდ ნაწილზე ცოტა თუ იტყვის, მისი ადგილი ციხეში არ არისო.
დავით პაიჭაძე, რადიო თავისუფლებისთვის, თბილისი.


ზოგადი განათლების შესახებ კანონპროექტი

ბიძინა რამიშვილი:
საქართველოს განათლების სამინისტროში გამზადებულია ახალი კანონპროექტი ზოგადი განათლების შესახებ. მისი გაცნობის შემდეგ საკმაოდ ბევრი კითხვა გაუჩნდა საშუალო სკოლების დირექტორებს, რომლებმაც ღია წერილით მიმართეს საქართველოს პრეზიდენტს. მათ შეშფოთებას იწვევს კანონპროექტით გათვალისწინებული რიგი სიახლეებისა.

რას უნდა ველოდეთ ახალი დოკუმენტისგან? ამ თემაზე ესაუბრა ჩვენი კოლეგა გიორგი კაკაბაძე თბილისის საკრებულოს წევრს, განათლების კურატორს გია მურღულიას და თბილისის 55-ე საშუალო სკოლის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარეს, სახელმწიფო უნივერსიტეტის პრორექტორს, პარმენ მარგველაშვილს.

[მარგვლაშვილის ხმა] “რეფორმას რომ საჭიროებს განათლების სისტემა, ამაზე ორი აზრი არ არის. მაგრამ მოცემული კანონპროექტით - რომელსაც მე გავეცანი - იმდენად მნიშვნელოვანი ცვლილებებია გათვალისწინებული განათლების სიტემის გარდაქმნისა, რომ აუცილებელია მისი ხანგრძლივი, გამოწვლილითი განხილვა პროფესიონალთა მიერ და მე ამისთვის ვიბრძოლებ. ეს ჩემი პრინციპული პოზიციაა და არაფრით არ შეიძლება დაჩქარებით ამ კანონპროექტის მიღება”.

გიორგი კაკაბაძე:
ასეთი გახლავთ პარმენ მარგველაშვილის დამოკიდებულება. მისივე თქმით, თუ ახალი კანონპროექტი მნიშვნელოვნად არ დაიხვეწება, მაშინ საქართველოს მომავალს საფრთხეც შეიძლება დაემუქროს:

[მარგვლაშვილის ხმა] “...ის არ იქნება, რასაც ჩვენ საქართველოს ვუწოდებთ, რასაც ელოლიავება ქართველი ხალხი: ტრადიციულობა, ჩემი აზრით, არ არის გათვალისწინებული, გარკვეული ეროვნული ინტერესებიც არ ჩანს - არ არის კარგად გამოკვეთილი”.

რა ძირითად ცვლილებებზეა საუბარი კანონპროექტში? ყველაზე მნიშვნელოვან სიახლედ უნდა მივიჩნიოთ ის, რომ 2006-2007 სასწავლო წლიდან საქართველოს განათლების სისტემა გადადის 12-წლიან სწავლებაზე. ჩვენი მეორე რესპონდენტის, გია მურღულიას თქმითვე, მეორე მნიშვნელოვანი ცვლილება ისაა, რომ ზოგადსაგანმნათლებლო სკოლები ყალიბდებიან საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებად. გარდა ამისა, იქმნება ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრი და ეროვნული გამოცდების ცენტრი,[მურღულიას ხმა]“რაც თვისებრივად ახალ სისტემას აყალიბებს განათლებისას საქართველოში და ბოლოს, ალბათ, შეიძლება ითქვას, ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ საზოგადოებას ეძლევა სერიოზული შესაძლებლობა აქტიურად ჩაერთოს ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლების მართვის პროცესში და ეს პროცესი უფრო დემოკრატიულად და გამჭვირვალედ წარიმართოს. სხვა ცვლილებებიც არის, მაგრამ ამაზე საუბარი ახლა, ალბათ, შორს წაგვიყვანს”.

რით არის გამოწვეული სკოლების დირექტორთა შეშფოთება ახალ კანონპროექტთან დაკავშირებით. მათ ხომ ღია წერილით მიმართეს საქართველოს პრეზიდენტს. ამ წერილს პარმენ მარგველაშვილიც აწერს ხელს.

თუმცა, ჯერ ისევ გია მურღულიას მოსაზრებას გავეცნოთ. მისი თქმით, ღია წერილის ზოგიერთი მომენტი შეიძლება გასათვალისწინებელი იყოს, მაგრამ, მთლიანობაში იგი არ იზიარებს წერილის პათოსს.

[მურღულიას ხმა] “მიმაჩნია, რომ საზოგადოება აქტიურად უნდა ჩაერთოს, როგორც ეს კანონპროექტითაა განსაზღვრული, სკოლის მართვაში, მაგრამ დირექტორის ფუნქციები უნდა იყოს სრულიად ნათლად და კონკრეტულად ჩამოყალიბებული და მე ვთვლი, რომ დიდწილად ეს ასეც არის, თუმცა, არის პრობლემებიც. მაგალითად კანონპროექტში წერია - უნდობლობა გამოეცხადოს დირექტორს - და შეუძლია ეს გააკეთოს სამეურვეო საბჭომ, მაგრამ ამას ისეთი პიროებბი ახლავს შემდეგ, 33-ე მუხლში, რომ ეს ასე მარტივად გასაკეთებელი არ არის”.

სკოლის დირექტორის ფუნქციების შეცლასთან დაკავშირებით გია მურღულიას კიდევ აქვს რამდენიმე შენიშვნა. მაგალითად, მას არ მიაჩნია სწორად, რომ[მურღულიას ხმა] “დირექტორს, ერთი მხრივ, ზედამხედველობა დავავალოთ დაწესებულებაში სასწავლო-აღმზრდელობით პროცესზე და, მეორე მხრივ, ის არ ხელმძღვანელობდეს პედადოგიურ საბჭოს და პრაქტიკულად არ ჰქონდეს ბერკეტი ამ ზედამხედველობის განსახორვიელებლად”.

დავუბრუნდეთ პარმენ მაგველაშვილთან საუბარს. რამ განაპირობა, ძირითადად, ღია წერილის ავტორთა ნაბიჯი?

[მარგვლაშვილის ხმა] “ჩვენი ნაბიჯი განაპირობა იმან, რომ შესაძლებელია ამ კანონპროექტის დაჩქარებულმა მიღებამ გამოიწვიოს გამოუსწორებელი შედეგები, რასაც უკუქცევა არ ექნება. სამწუხაროდ, ასეთი რამ შეიძლება მოხდეს კიდეც”.

[მურღულიას ხმა]გია მურღულიას აზრით კი ამგვარი შეფასებები ზედმეტად მკაცრია:

“ალბათ, იქნება განხილვა ამ კანონპოექტისა, მეც არ ვარ მომხრე იმისა, რომ ძალიან ნაჩქარევად იყოს ეს მიღებული, რადგან ეს არის უმნიშვნელოვანესი დოკუმენტი ჩვენი სახელმწიფოსთვის. ამდენად, ალბათ, იქნება განხილვები, ალბათ, დისკუსიაც გაიმართება და ოპტიმალური სახით მივიღებთ შემდეგ ამ კანონს”.

ეს გახლდათ გია მურღულია. მას გიორგი კაკაბაძე ესაუბრებოდა.


რით ჰგვანან მექსიკელები ქართველებს

ბიძინა რამიშვილი:
ახლა კი მექსიკასა და მექსიკელებზე გესაუბრებით. ანუ ქვეყანასა და ხალხზე, რომელიც, მეხიკოში მცხოვრები ირაკლი გვახარიას აზრით, ძალიან ჰგავს საქართველოს და ქართველებს. შესაბამისად, ირაკლი გვახარიას აზრით, ურიგო არ იქნება, საქართველოში მეტი იცოდნენ ამ ქვეყნის შესახებ, რომელმაც სულ ახლახანს გაიარა ის გზა, რომელიც საქართველოს ჯერ კიდევ წინ აქვს. მას ასე - რით გვანან მექსიკელები ქართველებს - ამის შესახებ თამარ ჩიქოვანი მოგითხრობთ

თამარ ჩიქოვანი:
იმ სატელევიზიო საპნის ოპერების გადამკიდე, საქართველოს ტელეკომპანიები უხვად რომ გვთავაზობენ წლების მანძილზე, ჩვენ, ქართველებს მექსიკელების სტერეოტიპი უკვე ჩამოგვიყალიბდა - მესიკელები მხოლოდ სასიყვარულო ურთიერთობით არიან დაკავებულები, ან არკვევენ, ვინ ვისი დედა ან ძმაა, ან ამნეზია ემართებათ და წარსულს წლების შემდეგ იხსენებს - მოკლედ, ალბათ, ასე შეიძლება ჩამოყალიბდეს ჩვენი წარმოდგენა დღევანდელ მექსიკელებზე.

[ირაკლი გვახარიას ხმა] „ მექსიკა, მექსიკის ისტორია და თვითონ მექსიკელი ადამიანი ძალიან ბევრი რამით ჰგავს ქართველს.“
ეს ირაკლი გვახარიაა, ექიმი, რომელიც უკვე 12 წელია, მეხიკოში ცხოვრობს. შესაბამისად, მას დაკვირვებისთვის და დასკვნების გაკეთებისთვის, თუ რით ვგავართ მექსიკელებს - დრო ნამდვილად ჰქონდა, მიუხედავად იმისა, რომ მეტად დაკავებული ადამიანია - მეხიკოს ერთერთი სამედიცინო კლინიკის დირექტორი გახლავთ. მექსიკაში კი, ცხოვრების ტემპი საკმაოდ სწრაფია - ისეთი, როგორც ყველა ნორმალურ დასავლურ სახელმწიფოში
[ირაკლი გვახარიას ხმა] „ მცდარია წარმოდგენა, თითქოს მექსიკელი ზარმაცი ადამიანია. ეს ნამდვილად ტყუილია. თქვენ თუ მექსიკის ქუჩენში გაივლით დილის 6 საათზე, ქუჩაში მოძრაობა არ არის - დილის 5 საათზე ხალხი უკვე სამსახურშია. თუნდაც ის ფაქტი რაზე მეტყველებს, რომ მექსიკაში შარშან შემოსავლის პირველი წყარო იყო ემიგრანტების მიერ გამოგზავნილი თანხა - შარშან 18 მილიარდ დოლარს მიაღწია, რაც მარტო ამერიკის შეერთებულ შტატებში მომუშავე ემქსიკელებმა გამოუგზავნეს თავის ნათესავებს. მე მგონი, ეს არა მარტო შრომისმოყვარეობაზე მეტყველებს, არამედ იმაზეც, რომ ოჯახი და ოჯახური ტრადიციები იქ პირველ ნომრად დგას.“
მთლიანობაში, ტელეფილმები ერთში არ ტყუიან - მექსიკელები მართლაც ძალიან მხიარული და კეთიგანწყობილი ხალხია. მაგრამ მსიარულება და სიცოცლის სიყვარული მათ მუშაობაში ხელს არ უშლის - დღეს მექსიკა ინდუსტრიული განვითარების თვალსაზრისით, მსოფლიოში მეათე ადგილზე დგას. თუმცა, ისევ ირაკლის დაკვირვებით, ისეთი დიდი და განვითარებული სახელმწიფოს მეზობლობა, როგორიც ამერიკის შეერთებული შტატებია, მექსეკელებს გარკვეულ კომპლექსებს უქმნის:
[ირაკლი გვახარიას ხმა] „ ეს არის ძალიან ლამაზი ქვეყანა, რომელსაც აქვს ორი ოკეანე, რამდენიმე ზღვა, სადაც კლიმატი მშვენიერია მთელი წლის მანძილზე, მაგრამ დასახლებულია ხალხით, რომელსაც ცოტა კომპელქსი აქვს თავისი თავისადმი, რაც იგივე ამერიკასთან მეზობლობითაა გამოწვეული. მექსიკელს ძალიან უყვარს ასეთი ხუმრობა - ღმერთმა იკითხა, სად იყოს ყველაზე ლამაზი მთები - მექსიკაში. სად იყოს ყველაზე ლამაზი ხეები - მექსიკაში. სად იყოს ყველაზე ლამაზი ძრვა - მექსიკაში. კი მაგრამ, ამდენი კარგი რაღაცით ხომ უნდა გავანეიტრალოთო - მოდით, მექსიკელებით დასასახლოთო. ამას თვითონ ყვებიან და, თითქოს, მოსწონთ კიდეც.“
კომპლექსების მიუხედავად, მექსიკის წარმატებები შთამბეჭდავია - მხოლოდ ასეთ მაგალითს მოგიყვანთ - წლების მანძილზე მემარცხენე ხელისუფლების პირობებში, მექსიკაში სოციალური დაცვის მყარი სისტემაა ჩამოყალიბებული - ყველა მოხელი და მისი ოჯახის წევრი უფასო სამედიცინო დახმარებას იღებს. განვითარებული საპენსიო სისტემა 60 წელს გადაცილებულ ქალბატონებს და 65 წლის მამაკაცებს უზრუნველი ცხოვრების პირობებს უქმნის. თუმცა, ბოლო დროს საპენსიო სფეროში პრობლემები შეიქმნა - არა, პენსიებს იქ, მექსიკაში დროზე არიგებენ. უბრალოდ, მექსიკაში ბოლო წლებში სიცოცხლის ხანგძლივობა გაიზარდა. შესაბამისად, ხელისუფლება ფიქრობს, როგორ შეამციროს ის შეღავათები, დღეს პენსიონერებს რომ გარანტირებული აქვთ.
ირაკლი გვახარია დარწმუნებულია, რომ საქართველოს ბევრ საკითხში მექსიკის გამოცდილების გაზიარება გამოადგებოდა
ირაკლიმაგალითი
დღეს ირაკლი თბილისში შვებულებას ატარებს ოჯახთან ერთად. კითხვაზე, ხომ არ აპირებს უახლოეს დროს საქართველოში საბოლოოდ დაბრუნებას, მპასუხობს:


[ირაკლი გვახარიას ხმა] „ ჩვენი იქ ყოფნის მიზეზი ნამდვილად არ არის ეკონომიკური მხარე. იქ თავს ვგრძნობთ უფრო დაფასებულად, არ გვაძლევენ მათხოვრულ ხელფასს. თვითრეალიზაციის მეტი საშუალებაა. იმ დღეს, როცა საქართველოში შემეძლება გავაკეთო რაღაც ჩემი ქვეყნისთვის, არც დავფიქრდები და დავბრუნდები. მე საქართველოდან 1992 წელს წავედი. იყო ომი, არეულობა. 1982 წლიდან მოსკოვში ცხოვრობდი. იქ დავამთავრე გულსისხლძარღვთა ქირურგიის ინსტიტუტი, იქ დავიცავი დისერტაცია. როცა თბილისში ჩამოვედი, ვიგრძენი, რომ როგორც ექიმი აქ თითქოს არ ვიყავი საჭირო. ეს ჩენთვის დამამცირებელი იყო. ეს იყო მიზეზი...როცა ჩემი ქვეყანა ნომცემს საშუალებას, ჩამოვუდეთ და აქ ვაკეთოთ რაღაც - თუნდაც ეს არ იყოს მედიცინა - რა თქმა უნდა, მაშინვე დავბრუნდები.“

მექსიკაში მცხოვრებ ქართველ ექიმს, ირაკლი გვახარიას, თამარ ჩიქოვანი ესაუბრა. ლაპარაკობს რადიო თავისუფლება.


ოლიმპიური იდეალები გუშინ და დღეს

ბიძინა რამიშვილი:
ეს ოლიმპიური ჰიმნია. ცხადია, მისი აჟღერება დღეს არავის გააკვირვებს, რადგან ათენის 28-ე ოლიმპიური თამაშების გახსნამდე ერთი კვირაღა რჩება. და ბუნებრივია ისიც, რომ მთელი მსოფლიოს სპორტული საზოგადოებრიობა - სპორტის მოღვაწეები, ფუნქციონერები, გულშემატკივრები და, რაღა თქმა უნდა, თავად სპორტსმენები - მიმდინარე წლის უმთავრესი სპორტული მოვლენის დაწყებამდე დარჩენილ დღეებს გამალებულ სამზადისში ატარებენ. ქართველი ოლიმპიელების სამზადისზე რადიო "თავისუფლების" მსმენელი ინფორმირებულია: ჩვენ მასზე სისტემატურად მოგითხრობდით. დღეს კი ოლიმპიურ თემაზე სხვა კუთხით გვინდა ვისაუბროთ: რას ნიშნავს ოლიმპიური იდეალები? წარმოადგენდა თუ არა ძველი საბერძნეთი - ანტიკური ოლიმპიური თამაშების სამშობლო - ამ იდეალების წყაროს? რა შემოგვრჩა ოლიმპიური იდეალებიდან დღეს, თანამედროვეობის პირველი ოლიმპიადის ჩატარებიდან 108-ე წელს? ამ საკითხებს ეხება დავით კაკაბაძის სიუჟეტი.

დავით კაკაბაძე:
"ოლიმპიური სული არც ერთი რომელიმე რასის კუთვნილებაა და არც ერთი რომელიმე ასაკის"; "ოლიმპიურ თამაშებში მთავარია არა გამარჯვება, არამედ მონაწილეობა"; "სპორტი ხელმისაწვდომი უნდა იყოს მუშათა კლასის ახალგაზრდობისთვის"; "ოლიმპიზმი სხეულისა და სულის ძმობის სიმბოლოა" - ეს გამონათქვამები თანამედროვე ოლიმპიური მოძრაობის სულისჩამდგმელს, ფრანგ ბარონს პიერ დე კუბერტენს ეკუთვნის.

თანამედროვე ოლიმპიზმის მამამთავარი ამტკიცებდა, რომ ანტიკური ხანის ოლიმპიადები მშვიდობისა და მაღალი ზნეობის იდეალებს ემყარებოდა. მე-19 საუკუნის მიწურულს, ოლიმპიადების აღორძინებაზე მზრუნველი ბარონი ნიადაგ იმის ცდაში იყო, რომ ამ იდეალებს თანამედროვე სპორტშიც დაემკვიდრებინათ ღირსეული ადგილი. მაგრამ დღეს ისტორიკოსთა ერთი ნაწილი ეჭვქვეშ აყენებს ოლიმპიური იდეალების ანტიკური წარმოშობის ფაქტს და ამ ცნების გაჩენას კუბერტენის მიერ ასი წლის წინათ წარმოებულ ფართომასშტაბიან პროპაგანდისტულ კამპანიას უკავშირებს.

[პიტერ ბროუკეს ხმა] "ეს ყველაფერი დიდწილად პროპაგანდის შედეგია. საქმე ეხება მე-19 საუკუნის მიწურულს. რომანტიზმი ჯერ კიდევ მნიშვნელოვნად განსაზღვრავდა საერთო სურათს. და ამ სურათში მოხდენილად ჯდებოდა ანტიკური ტრადიციის, ანტიკური მოვლენის აღორძინების იდეა."

ეს პიტერ ბროუკეა, ბელგიელი მკვლევარი, რომელიც ამერიკის ვერმონტის შტატის მიდლბერი კოლეჯში ანტიკურ ხელოვნებასა და არქიტექტურას ასწავლის. 12 წლის მანძილზე იგი ხელმძღვანელობდა არქეოლოგიურ გათხრებს ანტიკური ოლიმპიადების სამშობლოში, კერძოდ კი ქალაქ ოლიმპიის სტადიონის ტერიტორიაზე. რადიო "თავისუფლებასთან" საუბარში ბროუკეც და სხვა ექსპერტებიც აღნიშნავენ, რომ ე.წ. "ოლიმპიური იდეალებიდან" ზოგი მართლაც ღირსია იმისა, რომ ესწრაფოდე, მაგრამ დიდი ნაწილი სრულიად დაცლილია შინაარსისგან.

ავიღოთ თუნდაც "მოყვარული სპორტსმენის" იდეა. ოლიმპიური მოძრაობის მესვეურებს თითქმის მთელი საუკუნე დასჭირდათ იმისთვის, რათა უარი ეთქვათ აბსურდულ დებულებაზე, რომელიც ოლიმპიადისკენ გზას უღობავდა საუკეთესო ათლეტებს - მათ, ვისაც სპორტულ სარბიელზე მოპოვებული გამარჯვებისთვის თუნდაც ერთხალ მაინც ჰქონდა მიღებული რაიმე სახის გასამრჯელო. წესი, რომელიც სპორტის სიწმინდის ხაზგასასმელად და კომერციისგან გასამიჯნად შემოიღეს, მსოფლიო კლასის მრავალი სპორტსმენისთვის ოლიმპიადებისკენ მიმავალ გზაზე წითელ შუქად იქცა.

თავად ბარონი დე კუბერტენი თავის თანამედროვეებს ხშირად ახსენებდა, რომ ანტიკური ოლიმპიონიკები მოყვარული სპორტსმენები იყვნენ და შეჯიბრებებში უსასყიდლოდ ასპარეზობდნენ. ჩვენი ნაცნობი პიტერ ბროუკე არც ამ დებულებას იზიარებს. მისი თქმით, ანტიკური ოლიმპიადების ჩემპიონებს უხვად ასაჩუქრებდნენ მათი მშობლიური ქალაქ-სახელმწიფოების ხელისუფალნი, რომლებიც ათლეტთა გამარჯვებებს პროპაგანდისტული მიზნებითაც იყენებდნენ - ზუსტად ისე, როგორც ეს დღეს ხდება.

საქმეში ჩახედული ხალხი ანტიკურსა და თანამედროვე ოლიმპიადებს შორის სხვა პარალელებსაც ავლებს. ამჯერად მხოლოდ ერთზე - კორუფციის პრობლემაზე შევჩერდებით. საკმარისია, გავიხსენოთ ბოლო წლებში აგორებული სკანდალები, რომლებშიც საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის არაერთი გავლენიანი წევრი იყო გარეული. ან, რაღა შორს მივდივართ - ამ დღეებში საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის ეთიკის კომისია განიხილავს ბულგარეთის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტისა და საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის წევრის ივან სლავკოვის საკითხს, რომელიც ისევ და ისევ ფუნქციონერთა ხმების მოსყიდვის თემას უკავშირდება.

კი მაგრამ, რომელ კორუფციაზე შეიძლება საუბარი ანტიკურ ოლიმპიადებთან დაკავშირებითო, იკითხავთ თქვენ. ირკვევა, რომ მშვენივრადაც შეიძლება. როგორც პიტერ ბროუკე ამტკიცებს, კორუფციის მაგალითები საკმარისად მოიძებნება ანტიკური ხანის ოლიმპიადებშიც, განსაკუთრებით რომის იმპერიის გვიანდელ ეპოქაში, იმპერატორ ნერონის მმართველობის დროს.

[პიტერ ბროუკეს ხმა] "დღეს ოლიმპიადა მხოლოდ სპორტული მოვლენაა. ანტიკური ოლიმპიადების პროგრამაში კი ლირაზე თუ ფლეიტაზე დაკვრაც შედიოდა, სიმღერაც და კიდევ არაერთი სხვა რამ. ნერონი ძალიან ძლიერი იყო ორთვალა ეტლით ასპარეზობაში და თან არანაკლებ კარგად მღეროდა. თუმცა, არსებობს მოსაზრება, რომ ის დიდად მომხიბვლელი ხმის პატრონი არ ყოფილა. ასეა თუ ისე, ნერონი იმარჯვებდა ყველა სახეობაში, რომელშიც კი მონაწილეობას მიიღებდა. გამოდის, რომ ან ნერონი სრულიად განსაკუთრებული ადამიანი იყო ან საქმე კორუფციასთან გვაქვს. და მე, მართალი გითხრათ, ამ უკანასკნელი ვერსიისკენ ვიხრები."

და მაინც: იმისთვის, რათა ოლიმპიურ იდეალებზე საუბარი ასეთ სევდიან კილოზე არ დავამთავროთ, მოგასმენინებთ კიდევ ერთი ექსპერტის, ინგლისელი ისტორიკოსის, დევიდ მილერის მოსაზრებას, რომელიც მან რადიო "თავისუფლების" კორესპონდენტს ჯეფრი დონოვანს გაუზიარა.

[დევიდ მილერის ხმა] "პირადად მე მაინც მჯერა, რომ ოლიმპიური თამაშები ჩვენში არსებული კეთილი ინსტინქტების, კეთილი მისწრაფებების მამოძრავებელია, მათი განსახიერებაა. ეს კი ღირს ბრძოლად, ღირს შენარჩუნებად. ეს წარმოადგენს ისეთ რამეს, რაც ყოველ ჩვენგანში არსებობს."

ბიძინა რამიშვილი:
ძნელია, არ დაეთანხმო ინგლისელი ისტორიკოსის, დევიდ მილერის ამ სიტყვებს. თანაც, გარწმუნებთ, მილერმა იცის, რას ამბობს: მის კალამს ეკუთვნის ახლახან გამოსული სქელტანიანი წიგნი "ათენიდან ათენამდე: ოლიმპიური თამაშებისა და საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის ოფიციალური ისტორია". სიუჟეტი კი, რომელიც ახლა მოისმინეთ, დავით კაკაბაძემ მოამზადა.

სკანდალი იერუსალიმის ჯვრის მონასტერში შოთა რუსთაველის ფრესკის გარშემო

[ზარები. აყალ-მაყალის ხმა მონასტერში]

ბიძინა რამიშვილი:
სკანდალს, რომლის შესახებაც გვინდა მოგითხროთ, ისრაელში მივლინებისას შევესწარი. ეს აყალ-მაყალი მოხდა ქართული კულტურის ერთ-ერთ უძველეს ცენტრში, იერუსალიმის ჯვრის მონასტერში. მასში მონაწილეობდა ორი მხარე - ერთი მხრივ, იერუსალიმის ბერძნული მართლმადიდებელი ეკლესია და, მეორე მხრივ, ქართველი მეცნიერები და ისრაელში ოფიციალურ ვიზიტად ჩასული საქართველოს დელეგაციის წევრები. დაპირისპირების მიზეზი კი გახლდათ ქართველთა ერთ-ერთი უწმინდესი რელიკვია, შოთა რუსთაველის ფრესკა, რომელიც ივნისის ბოლოს ვანდალურად დააზიანეს. ივლისის ბოლოს კი, ისრაელში მიხეილ სააკავშილის ოფიციალური ვიზიტის დროს, სრულიად მოულოდნელად აღმოჩნდა, რომ ბერძენ სასულიერო პირებს, რომლებსაც ეკუთვნით ამჟამად მონასტერი, რუსთაველის ფრესკა საკუთარი ინიციატივით, მეცნიერებთან შეუთანხმებლად, რაც მთავარია, არაკომპეტენტურად აღუდგენიათ.
ჯვრის მონასტერში შემხვდნენ საქართველოს კომპლექსური ექსპედიციის აღშფოთებული მონაწილეები. მათ შორის იყო ხელოვნებათმცოდნე გიორგი გაგოშიძე.

[გაგოშიძის ხმა] იხ. აუდიოვერსია.

ჯვრის მონასტრიდან მომავალი გზად წამოვეწიე საქართველოს პრეზიდენტის ოფიციალურ დელეგაციაში მყოფ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წარმომადგენელს, აღელვებულ მამა გერასიმეს.

[მამა გერასიმეს ხმა] იხ. აუდიოვერსია.

ქართული მხარის მთავარი პრეტენზიები იერუსალიის ბერძნული მართლმადიდებელი ეკლესიის მისამართით გამოითქმის.
საერთოდ, ჯვრის მონასტრის ისტორიას გამჭოლ თემად გასდევს საბერძნეთისა და საქართველოს ეკლესიებს შორის ურთიერთობა. ფრესკასთან დაკავშირებული სავალალო აღმოჩენის მეორე დღეს უფრო მშვიდ გარემოში, ძველი იერუსალიმის ქრისტიანულ ნაწილში, ერთ-ერთი რესტორნის ეზოში ვესაუბრე ქართული სამეცნიერო ექსპედიციის ხელმძღვანელს თამილა მგალობლიშვილს.

[მგალობლიშვილის ხმა] იხ. აუდიოვერსია.

მონასტრის უძველესი ისტორია ერთობ ბუნდოვანია. მონასტერი ხელახლა ააგო პროხორე შავშელმა მე-11 საუკუნეში. წყაროები ადასტურებენ, რომ მე-18 საუკუნემდე აქ ქართველი ბერები მოღვაწეობდნენ.
როდესაც ამ პერიოდის შემდეგ მონასტერი ბერძნების ხელში გადავიდა, მათ ქართული კვალის წაშლას მიჰყვეს ხელი.

[მგალობლიშვილის ხმა] იხ. აუდიოვერსია.

ბერძენი სასულიერო პირები დღემდე ეჭვით უყურებენ საქართველოდან ჩასულებს. განსაკუთრებით, არ სიამოვნებთ მათ კომპლექსური ექსპედიციის ხილვა წმინდა მიწაზე.

[მგალობლიშვილის ხმა] იხ. აუდიოვერსია.

ქალბატონ თამილას თქმით, ქართველების მიმართ განსაკუთრებით მტრული განწყობილებით გამოირჩევა მონასტრის წინამძღვარი კლაუდიოსი.

[მგალობლიშვილის ხმა] იხ. აუდიოვერსია.

ქართველ მეცნიერებს და საქართველოს ეკლესიას ჯვრის მონასტრის ამჟამინდელ მფლობელებთან ურთიერთობების მოგვარების დიდი იმედი რომ არ უნდა ჰქონდეთ, ამაში თავად დავრწმუნდი მონასტრის მონახულებისას. ქართული ექსპედიციის ხელმძღვანელის სიტყვებზე, რომ ეს მონასტერი ქართველთა წმინდა ადგილია, განურჩევლად იმისა, ვის ხელში იმყოფება იგი დღეს, მონასტრის წინამძღვარმა ისტორიისა და გეოგრაფიის საეჭვო ცოდნა გამოავლინა: "როცა ჩვენ, ბერძნებმა ეს მონასტერი ავაგეთ, მაშინ ქართველები ჯერ კიდევ სკანდინავიაში იყვნენო".

[მონასტრის წინამძღვრის ხმა] იხ. აუდიოვერსია.

და მაინც თამილა მგალობლიშვილს და მის კოლეგებს იმედი აქვთ, რომ ქართულ სიძველეთა გადარჩენა შეიძლება. ოღონდ იქ, სადაც მეცნიერები უძლურები არიან, თავისი სიტყვა უნდა თქვას სახელმწიფომ. სხვათა შორის, ქალბატონი თამილა გარკვეულ იმედებს ამყარებს საგარეო საქმეთა სამინისტროსთან შექმნილ ქართული კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ცენტრზე, რომელშიც იგი ექსპერტად არის მიწვეული.
იმ დღეებში იერუსალიმში მყოფ ქართველთა შორის ასეთ აზრსაც გაიგებდით, რომ სწორი ენერგიული პოლიტიკის მეშვეობით არათუ ქართული სიძველეების დაცვა და გადარჩენა, არამედ, საერთოდ, ჯვრის მონასტრის ქართველებისთვის დაბრუნებაც მოხერხდება და ერთ მშვენიერ დღეს მონასტრის კედლებში კვლავ ქართული საგალობლები აჟღერდება.

[მუსიკა]

ბიძინა რამიშვილი:
თქვენ მოისმინეთ რადიოჟურნალ "მეათე სტუდიის" მორიგი გამოშვება, რომელიც პრაღაში მოამზადეს დავით კაკაბაძემ და ბიძინა რამიშვილმა. გადაცემას უძღვებოდა ბიძინა რამიშვილი. თბილისის ბიუროში ხმის რეჟისორის პულტთან იჯდა ლევან გვარამაძე.

მომავალ პარასკევამდე.

ამავე თემაზე

XS
SM
MD
LG