Accessibility links

logo-print

საუბარი საკითხებზე, ბიბლიოთეკაში დღეს წარმოდგენილი წიგნი რომ ეძღვნება, აქამდეც არაერთხელ


დავით პაიჭაძე, თბილისი საუბარი საკითხებზე, ბიბლიოთეკაში დღეს წარმოდგენილი წიგნი რომ ეძღვნება, აქამდეც არაერთხელ გვქონია. რელიგია, საზოგადოება და სახელმწიფო ის ფენომენებია, რომელთა ურთიერთქმედება

მოქალაქეებში ყოველთვის აღძრავს ინტერესს. სწორედ ხსენებული ტრიადა - ”რელიგია, საზოგადოება და სახელმწიფო” -აწერია იმ კრებულის ყდას, დღეს რომ მიმოვიხილავთ. ის წელს დაიბეჭდა და მოიცავს ქართველი, რუსი და უკრაინელი რელიგიათმცოდნეების სტატიებს. რა და რის შესახებაა საუბარი კრებულში, ამას ბიბლიოთეკის წამყვანი დავით პაიჭაძე მოგითხრობთ.

”ახალი დროის ისტორიის მანძილზე თითქმის ბანალურ ჭეშმარიტებად იყო მიჩნეული, რომ რელიგია თავის მნიშვნელობას დაკარგავდა ან საერთოდ გაქრებოდა საზოგადოების ცხოვრების უმთავრესი სფეროებიდან (...) მაგრამ ეს წინასწარმეტყველება არ გამართლდა. ვერც მეცნიერების სწავლებამ, ვერც ფართო განმანათლებლობამ და ვერც მე-20 საუკუნის ტოტალიტარულმა რეჟიმებმა, რომლებიც რელიგიას სასტიკად სდევნიდნენ, ვერ განდევნეს რელიგია საზოგადოებრივი ცხოვრებიდან. მსოფლიოს მოსახლეობის მხოლოდ მცირე ნაწილი ხედავს საკუთარ თავს ყოველგვარი რელიგიის ფარგლებს გარეთ,” - წერს ლევან აბაშიძე, რედაქტორი და თანაავტორი კრებულისა ”რელიგია, საზოგადოება და სახელმწიფო”. ჩვენთან საუბრისას ის ამბობს, რომ წიგნი მკითხველს რელიგიათმცოდნეობის, როგორც ჰუმანიტარული სამეცნიერო დისციპლინის, რაობაშიც გაარკვევს:

[აბაშიძის ხმა] ”რელიგიათმცოდნეობა უფრო გარედან იკვლევს რელიგიას, თუ შეიძლება ასე ითქვას. ეს ჩვენთვის ცოტა ახალი თემაა, ვინაიდან საბჭოთა პერიოდში იყო ე.წ. მეცნიერული ათეიზმი, რაც იმთავითვე გულისხმობდა რაღაც პოზიციას და გამორიცხავდა ობიექტურ მიდგომას. ჩვენ გვინდა, გადავლახოთ ინფორმაციის ნაკლებობა და დავდეთ ეს ტექსტი, სადაც არის ორი შესანიშნავი შესავალი წერილი. პირველი ეკუთვნის მღვდელ გიორგი ჩისტიაკოვს, რომელიც მოგვითხრობს, რა არის რელიგიათმცოდნეობის საგნის არსი. შემდეგ მოდის ბატონ ნოდარ ლადარიას სტატია, რომელიც იხილავს ქრისტიანობის ისტორიას.”

ნოდარ ლადარიას ხსენებული სტატია მოგვითხრობს ქრისტიანულ ევროპაში რელიგიური შემწყნარებლობის იდეის წანამძღვრებზე, ჩამოყალიბებასა და დამკვიდრებაზე. ავტორი განმარტავს, რა მოტივი ჰქონდა ამ სტატიის წერისას. ჩვენში, მეუბნება ნოდარ ლადარია, შემწყნარებლობას ზოგჯერ განიხილავენ როგორც უცხო იდეას, რომელიც გარედან უნდა შემოვიდეს. ამასთან, დასძენენ, რომ:

[ლადარიას ხმა] ”ჩვენთანაც იყო, ჩვენ ბუნებრივად და ისტორიულად შემწყნარებელი ერი ვართ, სულაც არ გვჭირდება, რომ ეს ყველაფერი შემოვიდეს ევროპიდან. უნდა გავიგოთ ერთი რამ: შემწყნარებლობის იდეა არის სინამდვილის შეგნების შედეგი და ის სინამდვილე, რომლის შეგნების შედეგადაც წარმოიშვა შემწყნარებლობა ევროპაში, იყო რელიგიური ომების შემდეგ წარმოქმნილი საშინელი მდგომარეობა, როცა ევროპამ დაკარგა 60 მილიონამდე ადამიანი, ბევრი ქვეყანა გადაიქცა ღია ცის ქვეშ მდებარე სასაფლაოდ. ამის შემდეგ წარმოიშვა მარტივი შეკითხვა, დილემა: აქვს თუ არა შემწყნარებლობას ალტერნატივა? ჩვენ ან უნდა ვიპოვოთ საერთო ენა, ან უნდა გადავშენდეთ.”(სტილი დაცულია)

ასეთი დილემა აქამდე არასოდეს ყოფილა ქართულ კულტურაში, ამბობს ნოდარ ლადარია. ის დღეს წარმოიშვა და უნდა შევიგნოთ, რომ თუ 7 იანვარს ვახდენთ მართლმადიდებლური შობის ტრანსლაციას, უნდა მოვახდინოთ კათოლიკური შობის, მუსლიმთა ნოვრუზ ბაირამისა თუ იუდეველთა ხანუკას ტრანსლაციაც. სხვაგვარად ჩვენს შვილებს ვერ მივცემთ ღირსეული ცხოვრების პერსპექტივას, მიაჩნია ნოდარ ლადარიას:

[ლადარიას ხმა] ”აქ არა აქვს მნიშვნელობა, ვინ რამდენი პროცენტი ცხოვრობს საქართველოს ტერიტორიაზე. კმარა თუნდაც ის, რომ ასეთი ადამიანები არსებობენ. ჩვენ ეს უნდა გავაკეთოთ იმისათვის, რომ შევიქნეთ კაცთა მოდგმის ღირსეული წევრები.”

ნოდარ ლადარიას წერილში აღწერილი და განმარტებულია ის არსებითი დებულებები, რომელთაც დაეფუძნა საერო ხელისუფლებისა და ქრისტიანული ეკლესიის ურთიერთმიმართება მე-19 საუკუნის ევროპაში. ამ დროს ევროპაში მკვიდრდება რელიგიური შემწყნარებლობა და სინდისის თავისუფლება, როგორც აუცილებელი პირობა საზოგადოების არსებობისა. იმ ეპოქის ევროპაში დაკარგა სახელმწიფო ძალაუფლებამ საკრალური, ღვთით ბოძებული ხასიათი, რასაც მას ძველი რეჟიმების დროინდელი იდეოლოგია მიაწერდა. პოლიტიკური ერთიანობა დაეფუძნა პოლიტიკურ და არა რელიგიურ ინტერესთა ერთიანობას, რასაც ბუნებრივად ახლდა ”სახელმწიფო რელიგიის” ცნების აღსასრული და სინდისის სრული თავისუფლება. სამოქალაქო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა სჯულის კანონს. მრავალი საზოგადოებრივი საქმიანობა, რომელიც ადრე ეკლესიის პრეროგატივა იყო, სახელმწიფო დაქვემდებარებაში გადავიდა. ბოლო მოეღო პრივილეგიებს, რომლებითაც ძველი რეჟიმის პერიოდში სარგებლობდა სამღვდელოება.

ქრისტიანულ ევროპაში რელიგიური შემწყნარებლობის დამკვიდრების გარდა, კრებულის ერთი პუბლიკაცია ეხება რელიგიურ აღმსარებლობას პოსტტოტალიტარულ საზოგადოებაში რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მაგალითზე. მისი ავტორი, ისტორიკოსი და რელიგიათმცოდნე ნიკოლაი მიტროხინი, ერთგან აღნიშნავს, რომ, ”ბერ-მონაზონთა და მათი მხარდამჭერი სხვადასხვა ფუნდამენტალისტური დაჯგუფების ზეწოლით, რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის იერარქია ისწრაფის სულ უფრო და უფრო კონსერვატიული და ტრადიციონალისტური მოთხოვნებისაკენ, რომლებიც მის გარეთ არის მიმართული”. თუმცა ამავე წერილში წააწყდებით დაკვირვებას, რომ რუსეთის ცენტრალურ ხელისუფლებასთან მართლმადიდებელი ეკლესიის ურთიერთობა დღეს უარესია, ვიდრე 1990-იანი წლების მეორე ნახევარში. ”საკმაოდ ზუსტი საზღვრები შემოიხაზა პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, საერთაშორისო, საინფორმაციო და კულტურულ სფეროებში. აქ სახელმწიფო და საზოგადოება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიისადმი პატივისცემას გამოხატავენ, მაგრამ რეალურად არიდებენ მას გავლენის ყველა ბერკეტს, რაც არ გამორიცხავს კეთილგანწყობის ეპიზოდურ ჟესტებს.”

უკრაინელი ავტორი, სოციოლოგი ანდრია იურაში, იკვლევს რელიგიურ ფაქტორს არჩევნებზე. როცა კრებულის რედაქტორი ლევან აბაშიძე საუბრობს მის წერილზე ”რელიგიური იდენტობები და საარჩევნო პროცესები: უკრაინის 2004 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების მედიაკონტექსტი”, შენიშნავს:

[აბაშიძის ხმა] ”პირველად უკრაინის ახალ ისტორიაში, პერესტროიკის შემდეგ, იუშჩენკო იყო ის პოლიტიკოსი, რომელმაც რელიგიურ საკითხებში გამოავლინა ნეიტრალიტეტი. თუ წინათ ყველანი გულში იცემდნენ და ამბობდნენ, ჩვენ ვართ მართლმადიდებლები და მხარს ვუჭერთ მართლმადიდებელ ეკლესიასო, იუშჩენკო იყო პირველი, ვინც ნეიტრალური პოზიცია დაიჭირა, იანუკოვიჩისგან განსხვავებით, და ამან გაამართლა, ანუ ერთ-ერთი კომპონენტი იუშჩენკოს გამარჯვებისა სწორედ ეს იყო. იუშჩენკოს მხარი დაუჭირეს სხვა კონფესიებმა, ჩემი აზრით, საღად მოაზროვნე მართლმადიდებლებმა... სხვათა შორის, თვითონ იუშჩენკო მართლმადიდებელია და მოსკოვის საპატრიარქოს ეკლესიას ეკუთვნის, მაგრამ თავის საარჩევნო პოლიტიკაში მან აირჩია ნეიტრალური პოზიცია, რაც, ჩემი აზრით, მაგალითი უნდა იყოს ჩვენი პოლიტიკოსებისთვის, რადგან თითქმის ყველა - როგორც ხელისუფლება, ისე ოპოზიცია - ერთმანეთს ეჯიბრება საკუთარი მართლმადიდებლობის წარმოჩენასა და მართლმადიდებელი ეკლესიის დაცვაში. შეგვიძლია ეს ”დაცვა” ბრჭყალებშიც მოვაქციოთ.”

თავად ლევან აბაშიძის წერილი კრებულში მიმოიხილავს რელიგიური კანონმდებლობის პერსპექტივებს საქართველოში. თუმცა პერსპექტივის განხილვამდე ავტორი გთავაზობთ ლაკონიურ და ამომწურავ აღწერით ანალიზს ყველა იმ ნორმისა, რომელიც სახელმწიფოსა და რელიგიური ორგანიზაციების ურთიერთობას ეხება. ძალიან გასაგებად არის ახსნილი ის კოლიზიები, რაც საქართველოს კანონმდებლობაში არსებობს რელიგიურ ორგანიზაციებთან დაკავშირებით. დახასიათებულია ვითარება, რომელიც კანონმდებლობაშიც და ყოფაშიც წარმოშვა საქართველოს სახელმწიფოსა და მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის კონსტიტუციური შეთანხმების დადებამ. ლევან აბაშიძე ლაპარაკობს რეალურ უფლებრივ უთანასწორობაზე, რომელიც ახლავს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიისა და სხვა რელიგიური ჯგუფების თანაარსებობას ქვეყანაში.

[აბაშიძის ხმა] ”მართლმადიდებელმა ეკლესიამ რომ მოისურვოს სადმე რაიმე ეკლესიის აღდგენა, მას ყველა, - ადგილობრივი ხელისუფლება იქნება ეს თუ ცენტრალური, - ყველა მხარს დაუჭერს. მაგრამ, ვთქვათ, რომელიმე სხვა რელიგიური გაერთიანების ეკლესიის აშენება დიდ პრობლემებს აწყდება, რაც ნიშნავს, რომ სახელმწიფო (მე ვგულისხმობ ყველა მის შტოს) ხელოვნურ წინააღმდეგობას უწევს სხვა რელიგიებს, რაც დინების წინააღმდეგ სვლას ნიშნავს.”

რატომ ნიშნავს ასეთი პოლიტიკა დინების წინააღმდეგ სვლას, ამას, ალბათ, მკითხველი თავად დაასკვნის, თუ წიგნს წაიკითხავს. დასასრულ, შემიძლია ვთქვა, რომ კრებული ”რელიგია, საზოგადოება და სახელმწიფო”, თუ ამ საკითხებისადმი ინტერესი გაქვთ, თავს იოლად წაგაკითხებთ, რადგან მისი ავტორები და მთარგმნელები არა მხოლოდ რელიგიათმცოდნეები გახლავან, არამედ კარგი სტილისტებიც.
XS
SM
MD
LG