Accessibility links

logo-print

საქართველო ადამიანის უფლებებზე დიალოგში ჩაება


გაბრიელა დლოუჰა

გაბრიელა დლოუჰა

27-28 აპრილს თბილისში ევროკავშირის საგარეო და უსაფრთხოების ერთიანი პოლიტიკის ინსტრუმენტის - ”დიალოგი ადამიანის უფლებებზე” - ფარგლებში შეხვედრების პირველი რაუნდი შედგა. ეს არის მთავრობებს შორის დიალოგი, სამოქალაქო საზოგადოების აქტიური ჩართვით. თბილისში იმყოფებოდა ევროკავშირის საგანგებო დელეგაცია, რომლის შემადგენლობაშიც იყვნენ: ევროკავშირის თავმჯდომარე ქვეყნის - ჩეხეთის - საგარეო საქმეთა სამინისტროს ადამიანის უფლებათა და გარდამავალი პოლიტიკის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი - გაბრიელა დლოუჰა, ევროკავშირის საბჭოს გენერალური მდივნის ხავიერ სოლანას პირადი წარმომადგენელი ადამიანის უფლებათა საკითხებში - რიინა კიონკა, ევროკომისიის ადამიანის უფლებათა და დემოკრატიზაციის განყოფილების ხელმძღვანელი - იან ნორდლანდერი. დელეგაციის წევრებმა შეხვედრები გამართეს საქართველოს მთავრობის, ადგილობრივი და საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციების წარმომადგენლებთან და სახალხო დამცველთან. ვიზიტის დასასრულს ჩვენი კორესპონდენტი ნინო გელაშვილი ესაუბრა ჩეხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ადამიანის უფლებათა და გარდამავალი პოლიტიკის დეპარტამენტის ხელმძღვანელს გაბრიელა დლოუჰას და ხავიერ სოლანას პირად წარმომადგენელს ადამიანის უფლებათა საკითხებში რიინა კიონკას. რადიო თავისუფლების შეკითხვას პირველი გაბრიელა დლოუჰა უპასუხებს:

- რა სურათი დაიხატა თქვენთვის ამ შეხვედრების შემდეგ: რა საკითხები, რა პრობლემებია უმთავრესი საქართველოში ადამიანის უფლებათა სფეროში?

გაბრიელა დლოუჰა: სურათი, რასაკვირველია, არაერთგვაროვანია. მაგრამ მე გარდამავალ ეტაპზე მყოფი ქვეყნის პერსპექტივიდან, ალბათ, უკეთ ვხედავ ვითარებას, ვიდრე დელეგაციის რომელიმე სხვა წევრი. ჩვენ დავინახეთ, რომ არის გარდამავალი ქვეყნისთვის დამახასიათებელი კლასიკური პრობლემები: სასამართლოს დამოუკიდებლობის პრობლემა, მედიის ხარისხისა და დამოუკიდებლობის პრობლემა, გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სამოქალაქო საზოგადოების ჩართულობის ნაკლებობა. სამოქალაქო საზოგადოებამ უნდა ისაუბროს პრობლემებზე და რეალურად ითანამშრომლოს მთავრობასთან. ეს არის კლასიკური პრობლემები, რომელთა წინაშე ჩემს ქვეყანაში, ჩეხეთშიც ვიდექით. თუმცა საქართველოში ვითარებას ამწვავებს კიდევ უფრო რთული საკითხები, როგორიც არის ტერიტორიული მთლიანობის საკითხი, რომელიც ამ ქვეყნის წარსულიდან იღებს სათავეს. ამის ცოდნა მნიშვნელოვანია საქართველოში არსებული ვითარების გაგებისთვის, მაგრამ, მეორე მხრივ, არ გამოდგება არსებული პრობლემების მოუგვარებლობის გამამართლებელ მიზეზად მთავრობისთვის.

რიინა კიონკა: მსურს გაბრიელას ნათქვამს დავამატო,
რიინა რუთ კიონკა
რომ, ადამიანის უფლებათა ე.წ. ”კლასიკური რეპერტუარის” გარდა, საქართველო კიდევ ერთი დიდი პრობლემის წინაშე დგას და ეს არის გადაადგილების თავისუფლების საკითხი, რაც შეზღუდულია რუსეთის შემოჭრისა და თვითნებურად საზღვრების დაწესების გამო. ამან ადამიანები დააშორა ადგილებს, სადაც ადრე ცხოვრობდნენ. ამის გამო წარმოიქმნა იძულებით გადაადგილებულ პირთა პრობლემა. ამ საკითხს დღევანდელ შეხვედრებზე დიდი ყურადღება დაეთმო. თუმცა, ზოგადად, მიგვაჩნია, რომ საქართველო სწორ გზას ადგას და ვცდილობთ დავეხმაროთ ისეთ საკითხებში, რომელთა წინაშე წარსულში ჩვენც ვიდექით.

- საქართველოში ბევრი არ ფიქრობს, რომ საქართველო, მისი მთავრობა ადამიანის უფლებების დაცვის სფეროში სწორ გზას ადგას. როდესაც ამბობთ, სწორ გზას ადგასო, კონკრეტულად რას გულისხმობთ?

რ.კ.: ჩვენ საქართველოს არ ვუყურებთ ისე, თითქოს გუშინ შეიქმნა, არამედ ვფიქრობთ საქართველოზე წარსულში - 5-10-15-50 წლის წინანდელ საქართველოზე. სრულიად ნათელია, რომ 1991 წლის შემდეგ საქართველომ ძალიან გრძელი გზა განვლო. შეიქმნა ინსტიტუციები, შეიქმნა გარკვეული სტაბილურობა. არის საკითხები, რომელთა გამოსწორებისთვის საჭიროა მუშაობა. თუმცა არაფერი უჩვეულო და არანორმალური ამაში არ არის. არ ვეთანხმები მოსაზრებას, რომ საქართველო მცდარ გზას ადგას. არ მიმაჩნია, რომ ასეა. ასე რომ იყოს, ევროკავშირი არ გამოთქვამდა საქართველოსთან კიდევ უფრო დაახლოების სურვილს, მათ შორის - საქართველოსთან ამ საკითხებზე საუბრის სურვილს.

- თქვენ ახსენეთ კლასიკური პრობლემები გარდამავალი ქვეყნისთვის. ქალბატონო დლოუჰა, ხომ არ იცით ამ პრობლემების გადაჭრის კლასიკური გზები ჩეხეთის რესპუბლიკაში?

გ.დ: არა, ასეთი ნამდვილად არ ვიცით. ჩეხეთის მთავრობას გვაქვს გარდამავალი პერიოდის ხელშემწყობი პროგრამა, რითაც ხელს ვუწყობთ სამოქალაქო საზოგადოებას, ჩეხური ორგანიზაციების თანამშრომლობას მსოფლიოს სხვა ქვეყნების - მათ შორის, საქართველოს - ორგანიზაციებთან. ჩვენი გამოცდილებით, საუკეთესო, რაც შეიძლება გაგიზიაროთ, ჩვენი შეცდომებია. სხვადასხვა ქვეყნის შეცდომები ბევრად უფრო ჰგავს ერთმანეთს, ვიდრე მათი სწორად გადაჭრის გზები. შეცდომების შესახებ გამოცდილების გაზიარებით შეიძლება დავეხმაროთ სხვას თავიდან აიცილოს ისინი. ამ გზით ჩვენ შეგვიძლია დაგანახვოთ ჩიხი, რომელშიც არ უნდა შეხვიდეთ. არის მსგავსი პრობლემები, მაგრამ კონტექსტი საკმაოდ განსხვავებულია.

- გასაგებია, მაგრამ რამ შეუწყო ხელი ჩეხეთის რესპუბლიკაში სასამართლოს გამხდარიყო მეტად დამოუკიდებელი? შეგიძლიათ თქვათ, რომ ის სრულიად დამოუკიდებელია?

გ.დ.: ვწუხვარ, მაგრამ არ შემიძლია ამის თქმა. ჯერ კიდევ ბევრი რამ არის გასაუმჯობესებელი, დიდი გზაა გასავლელი. ჩვენც ვიღებთ რეკომენდაციებს გაეროსა და მონიტორინგის საერთაშორისო უწყებებიდან. თუმცა გეტყვით, რა უწყობდა და უწყობს ხელს ვითარების გაუმჯობესებას ჩეხეთის რესპუბლიკაში - ეს არის მდგრადი და ქმედითი სამოქალაქო საზოგადოება, რომელიც ქმნის საზოგადოების მოთხოვნას დემოკრატიული ცვლილებების პროცესის შენარჩუნებაზე. ჩეხეთის სამოქალაქო საზოგადოება ახორციელებს კონტროლს პოლიტიკურ ძალაუფლებაზე. ის აგრეთვე უზრუნველყოფს დემოკრატიული რეფორმების გაგრძელების მიმართ ინტერესს იმ პერიოდებშიც, როცა იცვლება მთავრობები და წარმოიშობა პრობლემები ძალაუფლების გადაცემისას. გარდამავალ პერიოდში სამოქალაქო საზოგადოება ხელს უწყობს სწორი მიმართულების შენარჩუნებას.

- საქართველოში ამბობენ, რომ სასამართლოს დამოუკიდებლობა ხელისუფლების პოლიტიკურ ნებაზეა დამოკიდებული. ეთანხმებით თუ არა ამ მოსაზრებას, რომ ეს არის პრობლემის საფუძველი?

რ.კ.: შეიძლება ითქვას, რომ ზოგადი ჩარჩო არსებობს - ვგულისხმობ კანონებს, სტანდარტებს, მოსამართლეების დანიშვნის წესს და ა.შ.. ვფიქრობ, პოლიტიკური ნება შეიძლება ჩავთვალოთ ერთ-ერთ ფაქტორად. მინდა გიპასუხოთ წინა შეკითხვაზე, რომელიც გაბრიელას დაუსვით: ჩემს ქვეყანაში, ესტონეთში, სასამართლოს დამოუკიდებლობის საკითხის მოგვარებას, რაოდენ არაკომფორტულიც უნდა იყოს, ხელი შეუწყო გარედან ზეწოლამ. როდესაც გინდა გახდე იმ საზოგადოების ნაწილი, რომელსაც, თვლი, რომ ეკუთვნი, ეს ძლიერ იმპულსს გაძლევს ცვლილებისთვის. ამ ფაქტორმა შეიძლება სძლიოს შიდა დაპირისპირებებს იმისათვის, რომ მიღწეული იყოს უფრო დიდი მიზანი. უფრო მაღალი მიზანი კი იყო მსოფლიო საზოგადოების მიერ ქვეყნის მიღება. ვფიქრობ, საქართველოს შემთხვევაშიც ეს ფაქტორი დიდ როლს თამაშობს.

- მივუბრუნდეთ ისევ დღევანდელ შეხვედრებს. კონკრეტულად რა საკითხებს შეეხებოდა საუბარი?

გ.დ.: ეს იყო მეგობრული მსჯელობა, მაგრამ, ამავე დროს, დაძაბულიც. ჩვენ არაერთი მძიმე შეკითხვაც დავსვით, მათ შორის - ადამიანის უფლებათა დარღვევის კონკრეტულ შემთხვევებზეც.

- რომელი იყო ყველაზე მძიმე შეკითხვა?

გ.დ.: ყველაზე მძიმე შეკითხვები უკავშირდებოდა ინდივიდუალურ შემთხვევებს. ჩვენ ეს შემთხვევები ჩავრთეთ დიალოგის დღის წესრიგში, რადგან ინდივიდუალური შემთხვევები არის ადამიანის უფლებათა ზოგადი ხარისხის ინდიკატორი ქვეყანაში.

- ასე რომ, აქ ჩამოსვლამდე თქვენ გქონდათ ინფორმაცია ცალკეულ შემთხვევებზე?

გ.დ: რა თქმა უნდა, ჩვენ აქ გვყავს დიპლომატიური მისიები, შევხვდით არასამთავრობო ორგანიზაციებს. გვაქვს სხვა წყაროებიც - აქ ჩამოსვლამდე ერთი თვით ადრე ბრიუსელში შევხვდით ადამიანის უფლებათა დამცველ საერთაშორისო ორგანიზაციებს. ამდენად, თბილისში ჩამოსვლამდე მოვამზადეთ მასალა ინდივიდუალურ შემთხვევებზეც.

- თუმცა, არ გსურთ მათი დასახელება...

გ.დ.: არა. რასაკვირველია, არა.

რ.კ.: არ დავასახელებთ, მაგრამ ზოგადი ინფორმაციისთვის გეტყვით, რომ შეხვედრებზე ვისაუბრეთ სამართალდამცავების მიერ გადაჭარბებული ძალის გამოყენებაზე, თვითნებური დაკავების საკითხებზე, სამართლიანი სასამართლოს უფლებაზე და მსგავს საკითხებზე. ასე რომ, თავადაც ხვდებით, რა ფაქტებზე ვისაუბრებდით...

გ.დ.: ვისაუბრეთ გატაცებისა და ცემის ფაქტებზეც.

- განიხილეთ თუ არა უკანასკნელი შემთვევები, რომლებიც თან ახლავს აპრილში მიმდინარე საპროტესტო აქციებს?

გ.დ.: დიახ. ვისაუბრეთ როგორც 2007 წლის ნოემბრის დემონსტრაციასთან დაკავშირებულ შემთხვევებზე, ისე ბოლოდროინდელზეც.

- 2007 წლის ნოემბრის ამბები ჯერ კიდევ გამოუძიებელია. ყოველ შემთხვევაში, ინფორმაცია ამის შესახებ არ არის ცნობილი. ისაუბრეთ თუ არა ამ პრობლემაზეც?

რ.კ.: დიახ, ვისაუბრეთ.

- რა განსხვავებაა საქართველოს მსგავს ქვეყანაში და ესტონეთსა თუ ჩეხეთში ადამიანის უფლებათა აღქმას შორის?

გ.დ.: შეიძლება არის რაღაც დეტალებში. შეიძლება ითქვას, რომ ევროკავშირში ზოგიერთი უფლება უკეთ არის აღიარებული, მაგალითად, სექსუალური უმცირესობების უფლებები. თუმცა რაიმე მნიშვნელოვან განსხვავებას აღქმაში ვერ ვხედავ. ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ჩარჩო ყველგან ერთია. საქართველოს რატიფიცირებული აქვს გაეროს ადამიანის უფლებათა დაცვის უმთავრესი კონვენციები, რაც კარგ საფუძველს ქმნის კომუნიკაციისთვის.

- ქალბატონო კიონკა, თქვენ თუ ხედავთ განსხვავებას ადამიანის უფლებათა აღქმაში?

რ.კ.: ვფიქრობ, ადამიანის უფლებებისთვის მნიშვნელოვანია არა მათი აღქმა, არამედ იმის გაგება, რომ ეს უფლებები საყოველთაოა, ისინი განუყოფელია და ურთიერთკავშირშია ერთმანეთთან. ასე რომ, არ შეიძლება ერთი რიგის უფლებებზე საუბრისას გამორიცხო მეორე რიგის უფლებები. როცა ევროკავშირში ადამიანის უფლებებზე ვსაუბრობთ, ვგულისხმობთ პოლიტიკურ, სამოქალაქო, ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ უფლებებს და ისინი განუყოფელია.

- როცა კონკრეტულ შემთხვევებზე თქვენს შეკითხვებს პასუხობდნენ, დაგაკმაყოფილათ თუ არა მათმა მოსაზრებებმა?

რ.კ.: მინდა განვმარტო - ჩვენ არ ვსაუბრობთ ცალკეულ შემთხვევებზე დეტალურად იმის გამო, რომ, პირველ რიგში, არ გვინდა ვინმეს საფრთხე შევუქმნათ და იმის გამო, რომ ეს არის მთავრობათაშორისი დიალოგის ფორმატი და ის კონფიდენციალურია.

- ამიტომაც გეკითხებით შთაბეჭდილებებზე...

რ.კ.: კარგით, მისაღებია. ვფიქრობ, არ არის განსხვავება აღქმაში, არამედ არის აშკარა განსხვავება უფლებების განხორციელებაში. ეს არის მთავარი პრობლემა. შთაბეჭდილება დამრჩა, რომ, როგორც უკვე აღვნიშნე, ჩარჩო-საფუძველი მეტ-ნაკლებად არსებობს, თუმცა ზოგიერთ სფეროში და ძალიან მნიშვნელოვან სფეროებში არსებული კანონები არ ხორციელდება და დღევანდელ შეხვედრებზე სწორედ ამაზე გავამახვილეთ ყურადღება.

გ.დ.: როგორც რიინამ აღნიშნა, განსხვავება არის განხორციელებაში და აგრეთვე გათვითცნობიერებულობაში, საზოგადოების მიერ ადამიანის უფლებათა აღიარებაში. ესეც გარდამავალი პერიოდის კლასიკური პრობლემაა. ადამიანებს უნდა ესმოდეთ რა არის მათი უფლებები და როგორი უნდა იყოს მათი სამოქალაქო დამოკიდებულება საზოგადოების, პოლიტიკური ძალაუფლების და იმ უწყებების მიმართ, რომლებმაც უნდა უზრუნველყონ ადამიანის უფლებების დაცვა. ადამიანებმა უნდა აღიარონ თავიანთი უფლებები და მოითხოვონ ისინი. დემოკრატიის ძალიან მნიშვნელოვანი ელემენტია ის, რომ ადამიანები უნდა გახდნენ დემოკრატები.

- მთავრობამ გადაწყვიტა პოლიცია არ ჩაერიოს ინციდენტებში, რომლებიც საპროტესტო აქციების მახლობლად ხდება იმ საბაბით, რომ პოლიციის გამოჩენა კიდევ უფრო დაძაბავდა ვითარებას. თუმცა სხვამ ვინ უნდა იზრუნოს მართლწესრიგის დაცვაზე? ინციდენტები ხდება, არაერთი ადამიანია ნაცემი. შემთხვევათა უმრავლესობა არ არის გამოძიებული, რაც საზოგადოებას აბნევს და ძაბავს. რა სახის გადაწყვეტილებაა ეს, თქვენი აზრით?

რ.კ.: მე არ შევაფასებ გადაწყვეტილებას, რადგან ეს ჩემი საქმე არ არის. თუმცა გეტყვით, რომ ამ საკითხზე დღეს ვისაუბრეთ. მის მიმართ მიდგომა ქანქარის მოძრაობას ჰგავს - ერთი უკიდურესობიდან მეორისკენ. ერთი უკიდურესობა იყო 2007 წლის ნოემბერი. მეორე უკიდურესობაა, როცა საერთოდ არანაირ დამოკიდებულებას არ ავლენს დემონსტრაციების მიმართ. ჩვენ დავსვით შეკითხვა, რამდენად უწყობს ხელს ეს მეორე უკიდურესობა მართლწესრიგის უზურნველყოფასა და იმ ადამიანების უსაფრთხოების დაცვას, რომლებიც შეკრების უფლებით სარგებლობენ. პასუხი მივიღეთ ისეთი, რომელიც ადასტურებს, რომ საქართველო სწორ გზაზეა. თუმცა ქანქარა კვლავაც ქანაობს და ჯერჯერობით არ არის ნაპოვნი შუალედური გადაწყვეტა. მართლწესრიგი ძალიან მნიშვნელოვანია. ამ შემთხვევაში, შესაძლებელია, მთავრობამ აირჩია ნაკლები ბოროტება იმის შიშით, რომ არ დაადანაშაულონ ძალის გადაჭარბებით გამოყენებაში. ჩვენ მოწმე ვიყავით ერთი უკიდურესობისა, ახლა მეორე უკიდურესობას ვხედავთ. ვფიქრობ, საჭიროა შუალედური გამოსავლის პოვნა, რომ მართლწესრიგიც დაცული იყოს, დემონსტრანტების უსაფრთხოებაც და ტრანსპორტის მოძრაობაც.
XS
SM
MD
LG