Accessibility links

logo-print

შეიძლება ეს თემა ბევრმა რადიო „თავისუფლების“ ბლოგის ღირსადაც არ მიიჩნიოს, მაგრამ მე მაინც ვფიქრობ, რომ დროა მეცნიერების პოლიტიკურ და ეკონომიკურ მნიშვნელობაზე დავფიქრდეთ. იმისათვის, რომ უკეთესი ეკონომიკა გვქონდეს, აუცილებელია არა მხოლოდ ადგილობრივი კომპეტენტური კადრების მომზადება, არამედ სამეცნიერო ინოვაციების, „ნოუ ჰაუების“ შექმნა. სამეცნიერო და საგანმანათლებლო პროცესი ერთმანეთთან მჭიდროდ არის გადაჯაჭვული - შეუძლებელია სტუდენტებისთვის მაღალი ხარისხის განათლების მიწოდება წარმატებული მეცნიერების მომზადების გარეშე და პირიქით.

90-იანი წლებიდან მოყოლებული ქართული საგანმანათლებლო და სამეცნიერო სივრცე ე.წ. „ტვინების გადინების“ ტენდენციის მსხვერპლი გახდა. „ტვინების გადინება“ ეწოდება წარმატებული მეცნიერების, სტუდენტებისა და პროფესიონალების ემიგრაციას, როგორც წესი, განვითარებადიდან განვითარებულ ქვეყნებში (ან იქ, სადაც სამეცნიერო და საგანმანათლებლო საქმიანობისთვის უკეთესი პირობები არის შექმნილი). მოცემულ ეტაპზე იმ ძირითადი სოციალური და ინსტიტუციური ფაქტორების უმეტესობა, რაც „ტვინების გადინებას“ უწყობს ხელს, კვლავ დიდ გავლენას ახდენს ქართულ აკადემიურ სფეროზე. ამავე დროს, სხვადასხვა მიზეზებით მოსალოდნელია ამ პროცესის შენელება, თუ არა შემოტრიალება. ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რაც „ტვინების გადინების“ პროცესს შეანელებს, არის ის, რომ საქართველოს კარგა ხანია გაუჩნდა პოლიტიკური მომავალი და ევროპულ სტრუქტურებში ინტეგრირების შანსი. ეს, ჩემი აზრით, საქართველოთი პროფესიულ დაინტერესებას აუცილებლად გაზრდის, იმას რომ თავი დავანებოთ, რომ ემიგრირებულ მეცნიერებს და პროფესიონალებს აქვთ მჭიდრო კულტურული და სოციალური კავშირები თავიანთ სამშობლოსთან, ნაციონალური იდენტობა არ აქვთ შეცვლილი და არ არიან მთლიანად მოწყვეტილი ადგილობრივ პროცესებს (ყველაზე კარგი მაგალითი არის მიუნხენის ლუდვიგ-მაქსიმილიანის უნივერსიტეტის ფიზიკის პროფესორი გია დვალი, რომელიც ამ დრომდე აქტიურად არის დაკავებული საზოგადოებრივი მოღვაწეობით საქართველოში).

საქართველოში მიმდინარე პროცესები უბიძგებს აქაურ მეცნიერებსაც, მეტი წვლილი შეიტანონ ადგილზე მეცნიერების განვითარებაში. სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია ის, რომ სახელწიფო ყველანაირი საშუალებით ხელს უწყობდეს ქართული აკადემიური სფეროს განვითარება. ამისათვის საჭიროა გაცილებით მეტი ფინანსური რესურსების გამოყოფა მეცნიერებისთვის, პირველ რიგში კი სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესება.

„საქართველოს რეფორმების ასოციაციის“ მიერ შარშან ჩატარებული კვლევის მიხედვით, რომელიც ძირითად საქართველოში სოციალური მეცნიერების განვითარების დონეს ეხებოდა, კვლევითი და საგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურის არარსებობა კვლევითი პროცესის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი შემაფერხებელი ფაქტორია. აქ უმთავრესად იგულისხმება სამეცნიერო ბიბლიოთეკების მწირი რესურსები.

სამეცნიერო ბიბლიოთეკები შეგვიძლია ორ ნაწილად დავყოთ: ელექტრონულ ბიბლიოთეკებად, სადაც ძირითადად აკადემიურ ჟურნალებში დაბეჭდილი სტატიები მოიპოვება, და ტრადიციულ ბიბლიოთეკებად, სადაც სამეცნიერო წიგნები არის დაცული ბეჭდური და ზოგ შემთხვევაში ელექტრონული ფორმით. ელექტრონული ბიბლიოთეკების სიმწირე განსაკუთრებით თვალში საცემია და პირდაპირ მოქმედებს საქართველოში არსებული სამეცნიერო კვლევის ხარისხზე. იმისათვის, რომ მეცნიერმა მაღალი დონის კვლევა ჩაატაროს, აუცილებელია, რომ მას ჰქონდეს წვდომა თავის დარგში ჩატარებულ უახლეს კვლევებზე. ქართულ უნივერსიტეტებს კი წვდომა ძირითადად ისეთ ელექტრონულ ბიბლიოთეკებზე აქვთ, სადაც არქივში გადატანილი, შედარებით მოძველებული სტატიებია დაცული. იმისათვის, რომ უახლეს სტატიებზე წვდომა გვქონდეს, საჭიროა თავად საგამომცემლო კომპანიების ლიცენზიის მოპოვება. დღეისათვის მსოფლიო აკადემიურ ბაზარზე სამი ყველაზე დიდი აკადემიური საგამომცემლო კომპანია მუშაობს: Reed Elsevier, Springer და Wiley. ეს სამივე ჯამში მოიცავს გამოცემული აკადემიური სტატიების 42 %-ს.

Elsevier-ის მონაცემთა ბაზებზე წვდომა განათლების სამინისტროს დახმარებით ზოგიერთ საჯარო უნივერსიტეტს უკვე აქვს (Springer-ზე წვდომის ლინკი მოიპოვება თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ვებსაიტზე, თუმცა ამ მონაცემთა ბაზის შესახებ არაფერია ნათქვამი ილიას უნივერსიტეტის ვებსაიტზე. საჭიროა ელექტრონული ბიბლიოთეკების ისე შევსება, რომ ადეკვატური რესურსები არსებობდეს ნებისმიერ აქტუალურ დარგში კვლევის ჩასატარებლად. ეს გულისხმობს როგორც უკვე არსებული სერვისების უკეთ გამართვას და კოორდინაციას, ასევე ახალი სერვისების დამატებას (მათ შორის, ზოგიერთი აქტუალური დარგისთვის სპეციფიური გამოცემების გამოწერას). დამატებით, მნიშვნელოვანია არსებული სერვისების განვრცობა აკრედიტირებულ კერძო უნივერსიტეტებზეც, ვინაიდან, საქართველოში ისედაც მწირი ადამიანური რესურსების არსებობის პირობებში, კერძო სექტორის სახელმწიფო პროგრამებიდან გამორიცხვა გამართლებული ვერ იქნება.

რაც შეეხება ტრადიციულ ბიბლიოთეკებს, აქ საქმე გაცილებით უფრო მძიმედ არის. მართალია, არსებობს ეროვნული სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, მაგრამ მისი რესურსები უაღრესად შეზღუდულია. ამაში დასარწმუნებლად სტუდენტებს და მკვლევრებს მარტივი ექსპერიმენტის ჩატარებას ვთავაზობ: ადექით და ბიბლიოთეკის საძიებო სისტემაში შეიყვანეთ თქვენს დარგში გამოცემული ყველაზე მნიშვნელოვანი სამეცნიერო წიგნები. გარწმუნებთ, რომ უმრავლეს შემთხვევაში ასეთების პოვნას ვერ შეძლებთ (მაგალითისთვის, მე ვეცადე მომეძებნა პოლიტიკის ფილოსოფიაში ან პოლიტიკის მეცნიერებაში გამოცემული კლასიკად მიჩნეული წიგნები და თითქმის ვერც ერთს ვერ მივაგენი). სამეცნიერო კვლევის ასეთ პირობებში ჩატარება შეუძლებელია, როცა არათუ უახლესი შრომების, არამედ კლასიკად მიჩნეული წიგნების მოპოვების შესაძლებლობაც კი არ არსებობს (ცინიკოსებმა ამაზე შეიძლება მკვლევრებს ურჩიონ, რომ ე.წ. „ტორენტებიდან“, მეკობრულად გადმოწერილი წიგნებით იხელმძღვანელონ).

საქართველოს აქვს ამბიცია, რომ იყოს ქვეყანა, რომელიც შეძლებს საკუთარი თავის წარმატებულად მართვას. ადგილობრივი მეცნიერების განვითარების გარეშე შეუძლებელი იქნება ამგვარი ინტელექტუალური დამოუკიდებლობის მოპოვება, რომელიც შემდგომ აუცილებლად გადაითარგმნება სოციალურ და ეკონომიკურ განვითარებაში. თუ სახელმწიფოს ეს ჭეშმარიტება გათავისებული აქვს, აუცილებელია, რომ მან გადადგას ქმედითი ნაბიჯები მდგომარეობის გამოსასწორებლად - სულ მცირე, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ბიბლიოთეკების გასაუმჯობესებლად მაინც.

კომენტარების ჩვენება

XS
SM
MD
LG