დღევანდელი ბლოგის თემაა საახალწლო მოსაკითხები. მათ ძირითადად სოფლიდან აგზავნიან ხოლმე ქალაქელ ნათესავებთან, თუმცა არანაკლებ ხშირია მოკითხვები თავად სოფელში თუ ქალაქში, მეგობრებს, ნათესავებსა და მეზობლებს შორის. ეს ტრადიცია სულ არსებობდა საქართველოში, დღესაც ხშირად ნახავთ მოკითხვებს და ალბათ მომავალშიც იარსებებს საახალწლო ძღვენის მირთმევის ტრადიცია. მოკითხვის კულტურის დიდ და ყველაზე უგულო ნაწილს უფროსობისთვის ქვეშევრდომთა მიერ მოკითხული ხორაგია, თუმცა ვინ იცის, იქნებ კარიერაზე ზრუნვის, თავის მოქონვისა თუ რაღაც ვალდებულებების გარდა, რამე სიყვარულიც იყოს ძღვენის ამგვარ მირთმევაში. ვინ იცის? მე არ ვიცი, ამიტომ ამაზე აღარ გავაგრძელებ.

ისევე, როგორც ყველას, ჩვენს ოჯახსაც უკითხავდნენ ხოლმე რაღაც-რაღაცეებს. ბაბუაჩემი რაჭიდან ლორს, კაკალს, ვაშლსა და კაცისთავა მსხალს გვიგზავნიდა, თავის სიძეს კი რაჭულ ცოლიკოურს, ძელშავსა და ჭაჭას. ჩემი თბილისელი ბებია-ბაბუა ყველაფერში იღებდნენ მონაწილეობას საახალწლო სამზადისისას: ხორცით დაწყებული – ტკბილეულით დამთავრებული. მარტვილელი (მაშინ გეგეჭკორელი) ბიძა, ნოდარი, მჭადის ფქვილს, ღერღილს, კამეჩის სულგუნს, კვახს, ხურმის ჩირსა და დაფნაში გამოხვეულ გაფითრებულ გოჭს ჩამოიტანდა ხოლმე და ახალი წლის დადგომას რომ რამდენიმე საათი დააკლდებოდა, სოფელში ბრუნდებოდა. სულ მიკვირდა, როგორ ასწრებდა.

ერთხელ ნოდარი ბიძიამ ცოცხალი გოჭი გამოგვიგზავნა საახალწლოდ, ავტობუსს გამოატანა. გზაში როგორ იქცეოდა, ანდა რანაირად გაძლო 5-6 საათი ავტობუსში, არ ვიცი (გული მაინც არ აერია?). მამაჩემი, სადგურში მივიდა თუ არა, მიხვდა, რომ მაგარ შარში იყო გახვეული. ახალ წლამდე რამდენიმე დღე იყო დარჩენილი, მოსაკითხს კი მოვლა და პატივისცემა სჭირდებოდა.

მამაჩემმა გოჭი თავისი ფურგონიანი 02-ით მოაბრძანა სახლში და საშრობში („სუშილკას“ რომ ეძახდნენ) დააბინავა. გოჭი ჩასკვნილი იყო, მაგრამ მგზავრობის შემდეგ ცოტათი მოთენთილი ჩანდა და ძალების აღდგენა სჭირდებოდა. ჯანებზე მალე მოვიდა, მეორე დღეს უკვე აკლებული და შესწავლილი ჰქონდა მთელი საშრობი, თუმცა თავისი მშობლიური ტლაპო ვერსად იპოვა და ალბათ ამის გამო დარდობდა კიდეც. ერთხელაც, მოსანახულებლად თუ საჭმლის გასატანად გასულებს გოჭი ადგილზე აღარ დაგვხვდა.

მესამე სართულიდან გადახტა. გადავიხედეთ აივნიდან. არანაირი კვალი არ ჩანდა, და არც თავად გოჭი იყო გმირულად განრთხმული ვაკის ასფალტზე.

წავიდა მამაჩემი გოჭის მოსაძებნად. მიადგა ერთ მეზობელს, მეორეს, მესამეს, არავინ არაფერი იცოდა ჩვენი გოჭისა და მისი ისტორიული ნახტომის შესახებ, ზოგს არ ჯეროდა და მამაჩემის მორიგი ხუმრობა ეგონათ ეს ამბავი. მოკლედ, ბევრი იარა თუ ცოტა იარა, იურა (ასე ერქვა მამაჩემს) მიადგა ბარაკებს, რომლებიც ჩვენს კორპუსთან, მდინარე ვერეს ნაპირზეა გაშენებული და რას ხედავს, არ გამოტრიკინდა ეს ჩვენი გოჭი?! თურმე ბარაკელ მეზობლებს (სომხებს) შეუფარებიათ ამბოხებული და გარდა იმისა, რომ ჯამი დაუდგამთ, კაი ტალახიანი გუბეც მოუზომიათ კოლხეთის დაბლობზე გაზრდილი მხტომელისთვის. ჰოდა, ალბათ ამ გუბის გამო იყო, რომ მამაჩემმა ძლივს იცნო. თეთრი, ქათქათა კოლხი არისტოკრატი მთლიანად ტალახში იყო ამოსვრილი, ყურებიანად.

ჩვენს სანათესაოში მოკითხვებში ყველაზე თანმიმდევრულები ბულისკერიები იყვნენ, რომლებიც ყოველ წელს, ზუსტად ერთსა და იმავე დროს, 31 დეკემბრის საღამოს 20:00-ზე გამოგვივლიდნენ და შოკოლადების უზარმაზარ შეკვრას ტოვებდნენ ხოლმე (ცოლ-ქმარი მთელი დღე უნდებოდა ნათესავების ჩამოვლას). შოკოლადებს გვიკითხავდა (ე.წ. პლიტკებს) ჩემი ბიძაშვილი მურმანიც.

სხვაგანაც იგივე ხდებოდა:
თიანეთიდან გურამ გორელაშვილს იზო თევდორაძისთვის კარტოფილი ჩამოჰქონდა საახალწლოდ, სადგერიდან ჯემალ ხაჩიძემ მერაბ გოგიშვილს ერთხელ დიდი ემალის ქვაბით დამჟავებული პამიდორი ჩამოუტანა, გულში ჩართული ნივრითა და ნიახურით, კაკო თავაძემ თავის ძმაკაცს, ვანო ლოლაძეს ერთი კალათა კონიაკი “ო.ეს.” დაუდგა კართან, შემდეგ ზარის ღილაკს დაააჭირა ხელი და სირბილით კიბეებზე ჩაქანდა ეს ამხელა დარბაისელი კაცი. აგრონომმა და მოყვარულმა მეთევზემ, გელა გეგეჭკორმა სიმამრს, თამაზ ტყავაძეს მინგეჩაურში დაჭერილი 80 კილოიანი ლოქო მოუკითხა, ფასანაურიდან კი, ნათელა წიკლაურმა შვილიშვილებს 30 ცალი ხელით ჩამოქნილი სანთელი, ჩირის ასხმები და ერთი დიდი თავი ძროხის ყველი გამოუგზავნა. სოფელ მათურიდან ვეფხია თადიაურმა ბიძამისს ლაშარობიდან (ანუ ზაფხულიდან) ქვევრში შენახული ხორცი ჩამოუტანა ხინკლისთვის. ალვანელმა ზურა აქიმიძემ თავის ბიძაშვილს 4 თავი გუდის ყველი, დედამისის მოქსოვილი 3 წყვილი წინდა და 22 ლიტრიანით ლალისყურული რქაწითელი დაულაგა შუა ოთახში. სოფელ ჭიორადან, კარლო რეხვიაშვილმა შვილიშვილს კოხტა ნაძვის ხე გამოუგზავნა, ფოთელმა ანზორ ბჟალავამ კი იმხელა თევზი მიუყვანა თავის მეგობარს, დიმა სეფერთელაძეს, რომ მის სანახავად მეზობელი კორპუსებიდან მოდიოდნენ ბავშვები და სამუდამოდ იბეჭდავდნენ გონებაში სამზარეულოში გაწოლილ ურჩხულს.

ბოლო წლებში ყველაზე მეტს უცხოეთიდან აგზავნიან საახალწლო მოსაკითხებს, აგზავნიან დედები, მამები, შვილები. აგზავნიან უცხოურ ტკბილეულს, თბილ ტანსაცმელს (ხანდახან ნახმარსაც) და ფულს. მოპარულ ლეპტოპს, ნაჩუქარ ბუკლეტებსა და კატალოგებს, სათამაშოებს, ყვავილების ან ცხარე (თუ მწარე) წიწაკის თესლებს...

ახლანდელი დროც ხომ მწარეა, ხშირად გვაცხარებს თავისი უგულობით. მაგრამ ყველაზე მეტად ასეთ მწარე დროშია ტკბილი მოსაკითხი. დღეს ქუჩაში, თუკი დააკვირდებით, ბევრი უიმედო და ფიქრით დამძიმებული ადამიანი დადის, ვისაც მომკითხველი არა ჰყავს. განსაკუთრებით ახალი წლების წინა დღეებში ჩანან ეს გაშეშებული, მხოლოდ ჰაერის ჩასაყლაპად გამოსული ადამიანები. ისინი დგანან, სხვებისგან განსხვავებით არ მოძრაობენ, დახლიდან დახლზე არ გადარბიან, არაფერს ყიდულობენ, არავის ევაჭრებიან, ხმასაც არ იღებენ და გამვლელებს სიგარეტსაც კი არ სთხოვენ. მათ უბრალოდ მომკითხველი არა ჰყავთ.
დღეს მოსაკითხის კრიზისია საქართველოში. და ჩვენიც, მომკითხველებისაც.

ამ ბლოგში 2009 წლის საუკეთესო ფილმების გახსენება მინდოდა. წერა დავიწყე, მაგრამ ძალიან მალე მივხვდი, რომ ბლოგი უსაშველოდ გრძელი და ახალი წლისთვის სრულიად შეუფერებელი გამოდიოდა. ერთხანს თემის შეცვლაზეც ვიფიქრე. მაგრამ ოპტიმისტურ-საშობაო სიუჟეტი მაინც არ გამოვიდა.

ამდენი წვალების შემდეგ მით უფრო კარგად გავუგე ამერიკელ რეჟისორს, ორენ მოვერმანს, რომლის ფილმი ”მაუწყებელი” (The Messenger”) http://www.youtube.com/watch?v=2SYuzDcVUJg&feature=related - ჩემს სიაში, 2009 წლის საუკეთესო ფილმი - ნოემბერში გამოვიდა მსოფლიო ეკრანებზე და როგორც ამბობენ, ამერიკული კინოგაქირავების ”სივრცეში” კატასტროფული მარცხი განაცადა.

არცაა გასაკვირვი - პრემიერა სურათისა, რომელიც 2009 წლის დასაწყისში, ბერლინის კინოფესტივალზე უჩვენეს პირველად, ჯერ გაზაფხულისთვის, მერე შემოდგომისთვის გადაიდო. ბოლოს მაინც ზამთარში გამოუშვეს - მაშინ, როცა ხალხი შობის აღნიშვნისთვის ემზადებოდა და ნამდვილად არ იყო განწყობილი ტრაგიკული ფილმისთვის ამერიკელ ოფიცერებზე, რომლებმაც ნათესავებს ოჯახის წევრის ერაყში დაღუპვა უნდა შეატყობინონ. ამბობენ, რომ ამერიკაში ისედაც არაა მოთხოვნილება ერაყის თემაზე გადაღებულ ფილმებზე. ჰოდა, ამ შობა-ახალი წლის წინ ვინ დაინტერესდებოდა თავდაცვის სამინისტროს სპეციალური განყოფილების (Casualty Notification) მუშაკთა საქმიანობით, იმ ადამიანების საქმიანობით, რომელთაც ამერიკაში ”სიკვდილის ანგელოზებს” ეძახიან? (ამ ხალხის მოვალეობაა, რაც შეიძლება სწრაფად შეატყობინონ ჯარისკაცის სიკვდილი ახლობლებს, რათა ნათესავებმა ტელევიზიიდან არ შეიტყონ ეს ამბავი.)

”მაუწყებელში” ადამიანთა რეაქციების მთელი გალერეა იქმნება; ”სიკვდილის ანგელოზებს” განსხვავებულად მასპინძლობენ; ზოგი თავს იკავებს, ზოგს გული ერევა... მამა, რომელსაც ერთადერთი შვილის დაღუპვას ატყობინებენ, სურათის ერთ-ერთ მთავარ გმირს, ტონის სახეში აფურთხებს.

ტონის, ამერიკელ ოფიცერს, რომელიც ”სიკვდილის მაუწყებლად” მსახურობს ჯარში, ვუდი ჰარელსონი თამაშობს (ამ როლისთვის ჰარელსონი ”ოქროს გლობუსზეა” წარდგენილი). მის უმცროს მეგობარს, ვილის, ბენ ფოსტერი. ვილი თვალში დაჭრეს ერაყში, რის გამოც მან ტირილის უნარი დაკარგა. მიუხედავად ამისა, ბენ ფოსტერი სწორედ თვალებით თამაშობს! ვაინ ვონგის ”ბოლის” მერე, უილამ ჰარტისა და ჰარვი კეიტელის დუეტის მერე (http://www.youtube.com/watch?v=f5Iv11DT-hs&feature=related), მე ვერ ვიხსენებ ფილმს, რომელშიც ორი მამაკაცი მზერის ასეთ ”ქორეოგრაფიას” ქმნიდეს ეკრანზე.

მზერათა თამაში მთავარია ”მაუწყებელში”. ”სიკვდილის ანგელოზები” ვალდებულები არიან დაიცვან ინსტრუქცია, რომელიც საგანგებოდ დააწესეს ჯორჯ ბუშის ადმინისტრაციის ჩინოვნიკებმა; მათ ეკრძალებათ, მაგალითად, დაღუპული ჯარისკაცის ნათესავებთან შეხება, რადგან ასე, შესაძლოა, გადაედოთ მწუხარება, რომელსაც განიცდიან ეს ადამიანები. დისტანციის დაჭერა აუცილებელია! წინააღმდეგ შემთხვევაში ოფიცერს სასჯელი ელის. ოფიცერს უნდა ესმოდეს, რომ დაღუპული ჯარისკაცის სიცოცხლე არაფერია ამერიკულ დემოკრატიასთან შედარებით, რომელსაც ერაყში საფრთხე დაემუქრა... რომ ამ ჯარისკაცებმა სამშობლოს, თავისუფლებას, ქვეყნის და, თუ გნებავთ, პლანეტის მომავალს შესწირეს თავი.

ოფიცერს უნდა ესმოდეს, რომ მსხვერპლის გარეშე არაფერი გამოდის. ასეა მოწყობილი ადამიანი და ისტორია.

ჰოდა, აბა ვის მოუნდება მსხვერპლებსა და სიკვდილის ანგელოზებზე ფიქრი შობის დღეებში, როცა ქრისტიანები წესით და რიგით უკანასკნელი მსხვერპლის, იესო ქრისტეს დაბადებას ზეიმობენ? არადა, ხომ გახსოვთ, როგორ დაიწყო ყველაფერი? ასი წლის აბრამს ვაჟი შეეძინა, ისაკი. საკუთარი რწმენის სიძლიერის გამოსაცდელად აბრამმა შვილის მსხვერპლშეწირვა გადაწყვიტა. მაგრამ რიტუალის დაწყების წინ გამოეცხადა სიცოცხლის ანგელოზი და გააჩერა, უფრო მეტიც, დააწესა ტაბუ ადამიანის მსხვერპლშეწირვაზე. აქ ბარბაროსობიდან ცივილიზაციაზე გადასვლა გამოხატულია მამის სახით, მამისა, რომელიც შვილის მსხვერპლშეწირვით აპირებს გაანადგუროს ხალხი, რომელიც მისი შვილისგან უნდა ჩაისახოს. ხალხი და მომავალი!

მაგრამ ბარბაროსობა ასე ადვილად არ დანებდება ცივილიზაციას. მსხვერპლშეწირვა გაგრძელდება მეოცე-ოცდამეერთე საუკუნეებში. მსხვერპლშეწირვის ვნება ბობოქრობდა 2009 წლის საქართველოშიც, სადაც ძეგლის აფეთქებას უდანაშაულო ადამიანის მსხვერპლი მოჰყვა, რაც, სრულიად საკმარისი გახდა ”ოპოზიციური მუხტის” გამოსაცოცხლებლად. ”მსხვერპლი მსხვერპლი!” - ამბობდა ”დიდების მემორიალის” დამცველი ქართული საზოგადოება, იმ ძეგლისა, რომელიც სწორედაც რომ მსხვერპლის ”განდიდებას” ეძღვნება.

”ოპოზიციური მუხტის” ჩასახშობად, მითუმეტეს, მოახლოებული არჩევნების წინ, ხელისუფლებაც აქტიურად ჩაერთო მსხვერპლებით თამაშში; ჩვენი გულუბყვილო, როგორც წესი, დაუსაქმებელი და უსაქმურობისგან დაღლილი ამომრჩევლის გულის მოსაგებად, იმ ამომრჩევლისა, რომელიც საღამოებს ”პროფილის” მსგავსი სატელევიზიო გადაცემების ყურებაში ატარებს, ხელისუფლებამ აქტიურად დაიწყო იმის მტკიცება, რომ არ არის ”ეკლესიის დამანგრეველი”... ამას მოჰყვა სწორედ ფონდ ”ინკლუზივის” ბარბაროსული დარბევა და ასეთივე ბარბაროსული ჰომოფობია ქართულ ტელეარხებზე. დემოკრატიული ღირებულებები შეეწირა ნაციონალურ-მართლმადიდებლურს ისევ და ისევ ერთი მიზნით - ქვეყნის უკეთესი მომავლისთვის!

ამასობაში შობა-ახალი წელიც მოგვიახლოვდა. სიცოცხლის, განახლების დღესასწაული. ამერიკის მსგავსად არც ჩვენ გვინდა ამ ახალ წელს მსხვერპლისა და ომის გახსენება. არ გვინდა და აგერ უკვე პუტინსაც კი ვართმევთ ხელს.

ბედნიერი მომავლისთვის!

მე კი... საშობაო-ოპტიმისტური სიუჟეტები არ გამომდის, მაგრამ მაინც გამოუსწორებელი ოპტიმისტი ვარ; სავსებით შესაძლებელია, 2010 წელს გამოჩნდეს ”სიცოცხლის ანგელოზი”, რომელიც ადამიანის და ადამიანური ფასეულობების მსხვერპლშეწირვაზე ტაბუს დააწესებს... იქნებ ამის შემდეგ მაინც აღარ მოინდომონ მამებმა შვილების დახოცვა, ისტორიის გაჩერება? იქნებ 2010 წელს მაინც მოიხსნან შვილებმა ბორკილები. თანაც ისე, რომ მამებს არ გაუსწორდნენ. მსხვერპლად არ შეწირონ, არ ”ჩარეცხონ” ბედნიერი მომავლისთვის!?

დღეს ბლოგის ბოლო მასალას ვწერ ამ წელიწადში და მინდა, ჩვენს ბლოგზე გიამბოთ – ისეთზე, როგორსაც მე მას ვხედავ.

ჩვენი ბლოგის სახელი „იანეთია“. ეს სოლომონმა მოიფიქრა, დოდიმ კი ნამდვილი იანეთის ფირნიშს ფოტო გადაუღო. ახლა ჩვენ გვაქვს სახელიც და სახელის შესაბამისი სიმბოლოც. ია ანთაძის ბლოგისთვის „იანეთის“ დარქმევა ცოტა ინფანტილურია და ცოტაც – გოიმური. მაგრამ, სწორედ ამიტომ, ცოტა მამაცურიც არის და საყვარელიც, რომ ჩვენს ბლოგს თავისი სახელი აქვს და „ფეისბუკი“ ან „ოდნოკლასსნიკები“ კი არა, სწორედ იანეთი ჰქვია.

ბლოგი დღე–ღამეში თითქმის ოცი საათის განმავლობაში საქმიანობს. ამ წუთას, მაგალითად, შუაღამე დიდი ხნის გადასულია, ოთხის ოცი წუთია და ორი კომენტარი მელოდება გამოსაქვეყნებლად. ახლავე ვნახავ, ვის არ ძინავს ჩემთან ერთად: მანანა გვწერს ამერიკიდან. ის საკმაოდ იშვიათად გვწერს, მაგრამ ბლოგის დაარსებიდან მოგვყვება, ჯერ კიდევ აპრილის თვეში მახსოვს მისი პირველი კომენტარი. საქმეც ეს არის: როცა საქართველოში ღამეა, დედამიწის სხვა ნაწილებში დღეა. ჰოდა, იანეთში მოფრინავს კომენტარები დღისით და ღამით, ღამით და დღისით... კვირიდან კვირამდე, როგორც წესი, 1000–ზე მეტი კომენტარი გროვდება.

დაახლოებით 20–25 ადამიანი ყოველდღე ჩვენთან არის. უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, ეს ადამიანები თავისი ყოველდღიური ცხოვრების რამდენიმე საათს იანეთს უთმობენ. ერთხელ ვითხოვე, მოდით, დავთქვათ და საღამოს ცხრა საათიდან ღამის ორ საათმდე ვიყოთ ერთად, მერე კი დავიშალოთ–მეთქი. არაო, – იანეთელებმა, – ორ საათზე დაშლა ვის გაუგია, ბავშვები ხომ არ ვართო. არც კი ვიცი, რა უფრო გამიხარდებოდა, თანხმობა თუ უარი... ალბათ, მაინც, უარი.

რომ არ გეგონოთ, უძინართა მცირერიცხოვანი კლუბი გაუხსნიათო, იმასაც გეტყვით, რომ იანეთს კვირიდან კვირამდე 4 000 ადამიანი სტუმრობს. მათი დიდი უმრავლესობა მხოლოდ კითხულობს, რასაც დანარჩენები წერენ. აპრილიდან დეკემბრამდე არც „მწერლების“ რიცხვი შეცვლილა მაინცდამაინც და არც „მკითხველების“. სტაბილურობა იანეთის ძლიერი მხარეა.

ეს სტაბილურობა, გარკვეულწილად, ჩემს უძილობაზე დგას. რადგან წესი წესია – თუ კომენტარს წინასწარ არ წავიკითხავ და არ დავასკვნი, რომ კომენტატორს ბლოგის წესები არ დაურღვევია, ვერაფერიც ვერ გამოქვეყნდება. წაკითხვას კიდევ სიფხიზლე სჭირდება. ჰოდა, ჩემი მეგობრები იანეთს არ წყალობენ, მეუბნებიან – შეეშვი, გაუფრთხილდი შენს თავს, დაიძინე, დაისვენე... მარტო უძილობაც არ არის მიზეზი. სადაც მივალ, ათ წუთში ჩანთას ვხსნი და პატარა კომპიუტერს მოვიმარჯვებ. „აუ, დაიწყო!“ – ამბობენ ჩემი მეგობრები. მე კი ვუხსნი, რომ თუ კომენტარებს არ გამოვაქვეყნებ, ადამიანები ინერვიულებენ – „მწერლებიც“ და „მკითხველებიც“. კულმინაცია მაინც ის იყო, როდესაც პატარა კომპიუტერი ჩემი მეგობრის შვილის ქორწილში მოვიდგი გვერდით.

...ხუთის თხუთმეტი წუთია და ბოლო თხუთმეტი წუთის განმავლობაში ირმა მესაუბრება სკაიპით. ვერ იძინებს და რაკი იცის, რომ ახალ მასალას ვწერ ბლოგისთვის, მამხნევებს. თან რომანტიკულ მელოდიებს გვიგზავნის ბლოგზე.

...ხუთი საათისკენ სოლომონი მემშვიდობება. თურმე, აქამდე მუშაობდა. ჩვეულებრივი ბლოგური ღამეა. ხან ერთს ღვიძავს, ხან მეორეს, ხან მესამეს. ბლოგის სტაბილურობა მათ სიფხიზლეზეც დგას.

სტატიის წერას ვაგრძელებ. მაკოს 28 დეკემბრამდე ტელეფონი და ინტერნეტი გამოურთეს; უცხო ავარიიდან გამოყოლილ ჭრილობას იშუშებს, დღეს ძაფები ამოუღეს; ალექსანდრე ახლახან გამოკეთდა გრიპისგან, ბავშვები ჯერ კიდევ სურდოიანები არიან; ლაჩოს არდადეგები დაეწყო; კაპიტანი სადღაც მიემგზავრება და დამავიწყდა, მეკითხა, ინტერნეტი ექნება თუ არა საახალწლოდ; ამ დილით ივერი გავანაწყენე, მთელი დღე აღარ გამოჩენილა; თორნიკე წუხელ დაბრუნდა გურჯაანიდან – პაპა მოინახულა და ღვინოც გადაიღეს; თემური დღეს არ დამლაპარაკებია, მაგრამ ვიცი, მისკენ ყველაფერი რიგზეა; ლოკს კომპიუტერი გაუფუჭდა და მეგობრის ლეპტოპით გვეხმიანება ალაგ–ალაგ; ლიკა არ ჩანს, სამსახურში ცხელი პერიოდი აქვს, უნდა მოვიკითხო... ოჰო, დილის ექვსი საათია და ბლოგზე ირაკლი შემოგვიერთდა, მაგარ–მაგარი სიტყვები მოგვწერა ფილადელფიიდან. რვის ნახევრისკენ კიდევ ორი კომენტარი შემოგვემატა: გიო გვწერს ვირჯინიიდან და კარაოკე – ათენიდან. სწორედ დღეს აღმოვაჩინე, რომ კარაოკე ჩვენი ძველთაძველი კომენტატორი ყოფილა, არადა, აღარ მახსოვდა.

ეს არის იანეთი: ადამიანების ურთიერთობა. ძირითადად, თავისუფალი ადამიანების ურთიერთობა. და ბლოგიც იმდენად არის თავისუფალი ურთიერთობების ადგილი, რამდენადაც თითოეული ჩვენგანის პიროვნული თავისუფლების ნაწილია. სწორედ ეს ნაწილი გვიზიდავს ერთმანეთისკენ და იზიდავს იმ 4 000 თავისუფლებისმოყვარე ადამიანს ბლოგისკენ.

შესაძლოა, მთლად ასეც არ იყოს საქმე. ვის რა იზიდავს და ვის კიდევ – რა. იანეთში განსჯაც არის და დრამატურგიაც. ალბათ, ზოგი იმისთვის სტუმრობს ბლოგს, რომ ჭკვიანური კომენტარები წაიკითხოს, ზოგს ჰუმანიზმი მოსწონს, ზოგს გამჭრიახობა და ზოგს კიდევ უცაბედად გამწვავებული ურთიერთობები. ჩვენ ყველანი ისეთები ვართ, როგორიც საქართველოა – მისი ნაწილი ვართ და ვინც იანეთის ხილული თუ უხილავი მეგობარია, მას მოსწონს ისეთი საქართველო, როგორსაც ჩვენთან ხედავს.
მგონი, რაღაცით მაინც განვსხვავდებით. რა არის იანეთის ხიბლი, ყველაზე კარგად გავიგე 20 დეკემბის ღამეს, ქუთაისში მემორიალის აფეთქებიდან რამდენიმე საათში. ტელევიზიებმა გადაცემები დაასრულეს და ეკრანი გამორთეს; „ფეისბუკი“ რელიგიურ თემებს ვერ და არ მოსწყდა; ერთადერთი, მალხაზ ხარბედია იყო, ნერვებს რომ ვერ ერეოდა და, გამწარებული, უშვერი სიტყვებით ილანძღებოდა; საქართველოს მოქალაქეებს გულდამძიმებულებს ეძინათ; იანეთი კი დილამდე ბორგავდა. მთელი ღამის განმავლობაში ჩვენ ვამბობდით მთელი საქართველოს სათქმელს და, მე თუ მკითხავთ, ქართული საზოგადოების ნამუსი იმ ღამეს სწორედ ჩვენმა ბლოგმა გადაარჩინა. იმიტომ, რომ იანეთი ნამუსიანი და თავისუფალი საქართველოს ნაწილია, თბილი და მზიანი ნაწილი. ჩემთვის ზუსტად ასეა, ზუსტად ასე.

ჰოდა, მოდი და დაიძინე... მოდი და დახურე კომპიუტერი... მოდი და არ ინაღვლო, ვინ როგორ არის, არ მოიკითხო, ვის რა უჭირს და ულხინს... არ იფიქრო იმ ადამიანებზე, რომლებიც ყოველდღე ელოდებიან ჩვენს სიტყვებს, ჩვენს აზრებს, ჩვენს ურთიერთობებს...

დამდეგ ახალ წელს და შობას გილოცავთ, იანეთელებო! უკეთეს საქართველოში გვეცხოვროს!

ამ ბლოგისთვის მასალაზე ფიქრი რომ დავიწყე, ყველაზე შესაფერისად საშობაო ზღაპრის სტილი მომეჩვენა. აი ისეთი, კლასიკური - თბილი, კეთილი, სენტიმენტალური, ოდნავ სევდიანი... დიდი დრო არ დამჭირდა იმის დასადგენად, რომ ამ საქმის ისე მომგვარებელი, როგორც მე წარმომედგინა და მინდოდა, არ ვიყავი. ამის მერე შვებით ამოვისუნთქე და უფრო მიწიერ რაღაცეებზე დავიწყე ფიქრი.

გონებაში გადავხედე 2009 წელს. ბევრი ვერაფერი აღმოვაჩინე საინტერესო. შეიძლება იმის გამო, რომ ერთი მოვლენა აშკარად დომინირებდა სხვა ყველაფერთან შედარებით. ვგულისხმობ 9 აპრილს დაწყებულ და უგემოვნებოდ განვითარებულ დაპირისპირებას “გაბლატავებულ” ხელისუფლებასა და მის უსუსურ კონკურენტებს შორის, რომლებიც თავს ოპოზიციას უწოდებდნენ. ამ მოვლენამ კი იმდენად დამთრუნგველად იმოქმედა ჩემზე, რომ მისი გამოყოფა შეუფერებლად მივიჩნიე. მერე გადავხედე 2009 წლის საიუბილეო თარიღებს და იქაც ტრაგიკული 9 აპრილის 20 წლისთავი დამიხვდა, რაც ნამდვილად არ გამოდგებოდა საშობაო თემად.
მივხვდი, რომ მიდგომა უნდა შემეცვალა. საქართველოს თავი დავანებე და საერთაშორისო ამბებზე გადავერთე. თანაც ვცდილობდი რაც შეიძლება მსუბუქი, ზედაპირული, არაფრისმთქმელი მოვლენები მეძებნა. ამ მეთოდმა გაამართლა. უამრავ სისულელეს მივაგენი. მერე ცოტა გავცხრილე და დაახლოებით ასეთი სურათი მივიღე:

50 წლის წინ რუთ ჰენდლერმა შექმნა უპოპულარულესი თოჯინა ბარბი. ის უბრალო თოჯინა არ არის - მას აქვს ბიოგრაფია და აქვს სახლი, ჰყავს ნათესავები, მეგობრები და პარტნიორი კენი, რომელთანაც დროდადრო კონფლიქტები აქვს. ის არ უყვართ ფემინისტებს: თვლიან, რომ თინეიჯერი გოგონები, რომლებიც მის ფორმებს აღმერთებენ, შესაძლოა ანორექსიის მსხვერპლი შეიქნენ; მიჩნეულია, რომ მის შავკანიან ვერსიას მხოლოდ ფერი აქვს შავი; რელიგიური მოსაზრების გამო, ის აკრძალულია არაბულ სამყაროში. მისი იუბილე მწარმოებლებმა იმით აღნიშნეს, რომ 2009 წლიდან ის იყიდება სვირინგების კომპლექტთან ერთად.

40 წლის წინ გამოვიდა “ბითლზის” უკანასკნელი ალბომი Abbey Road. შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ, პლანეტაზე რამდენი დასახლებული პუნქტია? რამდენი ქუჩაა ამ დასახლებულ პუნქტებში და რამდენი გადასასვლელი ფეხითმოსიარულეებისთვის ამ ქუჩებში? ამ ალბომის ყდის გამო ამ გადასასვლელებს შორის მსოფლიოში ყველაზე ცნობილია ლონდონის ები როუდზე, ხმის ჩამწერ სტუდიასთან მდებარე გადასასვლელი.

25 წლის წინ ირლანდიელმა და ბრიტანელმა მუსიკოსებმა გამოუშვეს საქველმოქმედო სინგლი Do They Know It’s Christmas?. ეს ამბავი დაიწყო BBC-ს რეპორტაჟით, რომელიც ეხებოდა ეთიოპიაში გვალვის შედეგად გამეფებულ შიმშილობას. მოსიარულე ჩონჩხების ნახვამ მძიმედ იმოქმედა ირლანდიური ჯგუფის Boomtown Rats-ის ლიდერზე ბობ გელდოფზე, რომელსაც ჩვენთან უფრო იცნობენ, როგორც მთავარი როლის შემსრულებელს Pink Floyd-ის The Wall-ის მიხედვით ალან პარკერის მიერ გადაღებულ ფილმში.

მან გადაწყვიტა ფული შეეგროვებინა აფრიკელებისთვის. ამისათვის თავის კოლეგასთან, მიჯ იურთან ერთად სახელდახელოდ დაწერა სიმღერა და დაიწყო ბრიტანელ მუსიკოსებთან რეკვა წინადადებით - ანაზღაურების გარეშე ჩაეწერათ ეს სიმღერა. ერთობ სერიოზული თავყრილობა გამოვიდა - იმდროინდელი ბრიტანული პოპულარული მუსიკის ნაღები: ჯგუფები U 2, Queen, Status Quo, Duran Duran, Kool & The Gang, ბოი ჯორჯი, ფილ კოლინზი, სტინგი, დევიდ ბოუი, პოლ მაკკარტნი და სხვები. დისკის ყდა გააფორმა ცნობილმა პოპ მხატვარმა პიტერ ბლეიკმა. მაგრამ მარტო ეს არ იყო საკმარისი.

მნიშვნელოვანი იყო, რომ ხმის ჩამწერ სტუდიებს, ჩანაწერის გამომშვებ გრამჩამწერ ფირმებს და მაღაზიებს, სადაც სინგლი გაიყიდებოდა, თავიანთ წილ მოგებაზე უარი ეთქვათ. საბედნიეროდ, ყველა გაგებით მოეკიდა წამოწყებას. საზოგადოებაც მზად იყო კეთილი საქმისთვის - იცოდნენ რა, რომ მათი თანხა ქველმოქმედებას მოხმარდებოდა, ბრიტანელები დასტობით ყიდულობდნენ საშობაოდ გამოსულ სინგლს და ღია ბარათებივით ურიგებდნენ ახლობლებს. ბუნებრივია, სინგლი ბრიტანული ჩარტების სათავეში მოექცა და 5 კვირა შეინარჩუნა ეს პოზიცია. მხოლოდ ბრიტანეთში გაიყიდა 3,5 მილიონზე მეტი დისკი, რაც 1997 წლამდე ბრიტანეთის ყველა დროის რეკორდი იყო. შემოსავალმა 8 მილიონ ფუნტ სტერლინგზე მეტი შეადგინა.

აი ასეთი საშობაო საჩუქარი გაუკეთეს ბრიტანელებმა აფრიკელებს. შეიძლება ეს თანხა დღეს მაინცდამაინც შთამბეჭდავად არ გამოიყურება, მაგრამ აქ იდეაა მთავარი: ძალიან მალე მსგავსი პროექტები მთელ მსოფლიოს მოედო, რომელთაგან, როგორც კომერციულად, ისე შემოქმედებითად ყველაზე წარმატებული We Are The World-ია.

ბედნიერ შობას გისურვებთ!

რაღაც საშობაო მინდოდა დამეწერა და რადგან განწყობა ვერა მაქვს მაინცდამაინც საშობაო, ამიტომ გადავწყვიტე ჩემი ერთი ძველი სტატია გამეცოცხლებინა საშობაო თემაზე დაწერილი. თან რადგან ქუთაისში ხდება რეზო გაბრიაძის ამ მოთხრობაში მოქმედება, მინდოდა ამ წერილითაც კიდევ ერთხელ გამეტარებინა ჩემს გულში ქუთაისური ტრაგედია, თუმცა ამჯერად ლამაზ, ყოფით ზღაპრად. ეს რამდენიმე დღეა ძალიან მთრგუნავს დედა-შვილის უბედურება, ამიტომ ამ წერილს მათ და დედაჩემის მშობლიურ ქალაქს მივუძღვნი.

ამ მოთხრობის წერა თვრამეტი წლის წინ დაუწყია ავტორს და ხუთ ქალაქს შორის "გამოკიდულს" დაუსრულებია მასზე მუშაობა. თან წერდა, თან კი რენს, ნამურს, ლონდონს, პარიზსა და ლოზანას შორის მიმოდიოდა თავისი პროფესიიდან გამომდინარე. ამის მიუხედავად, მწერალს არაფერი მიუთვისებია ამ ხუთი ქალაქისა და მოთხრობასაც მხოლოდ ერთი ქალაქის, ქუთაისის, ხვავრიელი და სველი თოვლი ავსებს. ეს თოვლია ყველა ამ ევროპულ ქალაქს რომ ფარავს, ათანაბრებს და აქრობს. რჩება ერთი, ამ თოვლის ფიფქივით ნაზი მოგონება, - ბავშვობიდან გამოყოლილი - ზღაპრული მოგონება შორეული, ტკბილი ქრისტეშობისა.

წიგნს სამი მთავარი გმირი ჰყავს, შესანიშნავი სამეული.

პირველი ჩიტოა - ადამიანი-მანქანა, ოდესღაც ჩრდილოეთის ფლოტში რომ მსახურობდა სუბმარინაზე და კვირაში ერთხელ "გულით დაწერილ წერილს" რომ უგზავნიდა საყვარელ ცისანას. ქუთაისში დაბრუნებულმა ჩიტომ თავის საუკეთესო მეგობართან, როლანდისთან ერთად ნახა ცისანა - "ზიმ-მასკვიჩით" გამოსრიალდნენ პედინსტიტუტიდან. ჩიტოს ფეხები მოეკვეთა, ჩაჯდა, რამდენიმე საათის შემდეგ კი ამოქოქა თავისი წარმოსახვითი მანქანა და ბალახვნისკენ ჩაუხვია.

ამ ამბის მერე ჩიტო სულ აღმა-დაღმა დაადრიგინებდა თავის ჩიტო-პაბედას, "მძღოლები პატივს ცემდნენ, გზას უთმობდნენ, 1 მაისს აბგონზედაც უშვებდნენ... თბილისის მატარებლის მოსვლისას ჩადგებოდა ზადნით ტაქსებში ვაგზლის მოედანზე და ისე იმნაირად გააღებდა კარს და ისე იმნაირად გადმოვიდოდა მანქანიდან, რომ იფიქრებდი, ეგების მართლა დგას აქ მანქანა და მე ვერ ვხედავო". ჩიტოს ვერც დედისა და მეზობლების ცრემლისღვრამ უშველა, ვერც მკითხავებმა და ვერც ჩვენი სამეულის მეორე წევრმა, ექიმმა იაკობმა, ანუ ბატონმა იაშამ, ვისაც მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, ცხოვრება გამოძახებად ექცა - ხან არაუშავს ადგილებში და ხანაც გადასაკარგავში; და ვინაც ამ თავის პაციენტებზე გადამკვდარი "ხახვის სუნსაც ვერ აყენებს ოჯახში შობაზე". მესამე გმირი კი ერმონიაა, ბევრისთვის უკვე კარგად ნაცნობი ქუთეისელი ანგელოზი რეზო გაბრიაძის წინა წიგნიდან.

ამბავს კი ავტორი ასე იწყებს: ბატონ იაშასთან ჩიტო-პაბედა მიდის და თორმეტი გამოძახებით გათანგულ ექიმს კიდევ ერთგან ექაჩება. ჩასვამს თავის პაბედაში - სჩასტლივი ნომრით гк 49-54 - დაქოქავს და "წეიყვანს" ექიმს "საცხა", გადაკარგულში. აქედან მოყოლებული ყველაზე ფხიზელს და რაციონალურს რომ ეძახიან, ისეთი მკითხველიც კი ამ ფანტასტიკურ მცირე თავგადასავალში ერთვება, ყველაფერს ვიჯერებთ, ყველაფერს ვენდობით და ავტორიც ისე იმნაირად გვაჩვენებს და გვასმენინებს ჩიტო-პაბედას წარმოსახვით "დრმ-დრმ"-ს, რომ თავად რეზო გაბრიაძეც ამ სიზმარეული სამების მეოთხე წევრად შეგვიძლია აღვიქვათ.

ნაწარმოებს მთლიანად ჩიტოს წარმოსახვა განსაზღვრავს - მის სტრუქტურასაც და ესთეტიკასაც - იმდენად, რომ შთაბეჭდილება რჩება, თითქოს ავტორის ხმაც ამ "გლახაობას" უერთდება. ყოველ შემთხვევაში, წერის რეზო გაბრიაძესეული, განუმეორებელი მანერა არც დროს გვიტოვებს და არც სივრცეს, იმისთვის, რათა სერიოზულად ჩავუფიქრდეთ ამ კაცის ბედს, რეალობად აღვიქვათ მისი ავადმყოფობა, რადგანაც სწორედ ამაში, სევდის ასეთ გაელვებებშია (რომელიც მთლიანად გამსჭვალავს წიგნს) ავტორისა და, ზოგადად, პოეტური პროზის ეშხი და ლაზათი.

ჩიტო ხან დვორნიკებს ამუშავებს, ხანაც რადიოს უწევს და გული უკვდება მშრომელთა თხოვნით გადმოცემულ სიმღერებზე. ხან ბრჭყვიალა შარიკით რთავს სიჩქარეში და იქვე შოსტაკოვიჩის მეშვიდე სიმფონიასაც (!!!) აყოლებს ხმას (შოსტაკოვიჩის "გულობიზა" ერთხელ კინაღამ მოუკლავთ კუპრავას ქელეხში) და ეს ყველაფერი თავისი გაუთავებელი დრმ-დრმ-ის ფონზე. ჩიტოს ამგვარი საქციელი ექიმს იმასაც ათქმევინებს, გიჟს როგორ ჩავუჯექი მანქანაშიო და იქვე დასძენს: "ხომ მათქმევია მაინც, რომ მანქანაში ვზივარ!"- ო. ერთი სიტყვით, ყველა ჩიტოიანურ, წარმოსახვით ფერხულში ებმება და ამ ყველას არც ავტორი ჩამორჩება. მართალია, ექიმი, ბატონი იაშა, ერთხელ აღიმაღლებს ხმას ("მანქანა თუ ხარ, სადაა შენი ბორბალი! ეს დამკრატი არაა! ეს თავია! უტვინო თავი! არ ხარ შენ პაბედა! არც ერთი მანქანა არ ხარ შენ! გიჟი ხარ! გიჟი!") და წამოარტყამს კიდეც ჩიტოს, მაგრამ სამაგიეროდ, ცოტა ხანში თავად დაემართება ისეთი რამ, რაც მეორე პლანზე გადაიტანს ჩიტოს "სუნელურ" საქციელს. ეს მერე მოხდება, როცა დასველებული, დაგლახავებული და დამონავებული ჩიტო ბებერს დაემსგავსება, "ფართოდ დამდგარი თვალებიდან" ორ ნაკადად წამოუვა ცრემლი და სადარბაზოდან გავარდნილს ქარი წაიღებს წუილით.

აქ უკვე მეორე თავი იწყება, წიგნის ყველაზე ლირიკული და სევდიანი ნაწილი სახელად "დაუვიწყარი ტანგო".

წარმოიდგინეთ, ჩიტოს "დატუქსვის" შემდეგ ექიმი დაეცემა და სადღაც ჩასრიალდება. როცა დარწმუნდება რომ ცოცხალია, წამოდგება ("ხელებით აჰყვება იქვე მდგარ ტანად ხეს"), თეთრად განათებულ "მოღუნულ ბილიკს" გაუყვება და სასაფლაოზე აღმოჩნდება. მის თვალწინ "პატარა, გულისმომკვლელად ნაცნობი, ღარიბი საფლავი დაიდგა ჩუმად და ნაზად". ეს მისი ცოლის საფლავია, საბრალო ნუნუსი, ვინაც ყველაფერი კარგი, რაც იყო, თან წაიღო რკინიგზის საავადმყოფოს მეშვიდე პალატიდან. სწორედ აქ იწყება ყველაზე დიდი გაელვება, უფრო სწორად კი ქროლვა სევდისა, რომელშიც ექიმის გარდა მისი გარდაცვლილი მეუღლეც მონაწილეობს. ნუნუს იაშას "ყიყლიყო" შეძახილები გამოიხმობს, მის მოწოდებას გამოჰყვება ("სადა ხარ, სად?! მომენატრე!", "ძვლებში შედის სევდა, ნუნუ! ჩემო ნუნუ!")... და "ნელ-ნელა, ძალიან ნელა, ძელქვის უკნიდან დამცინავი ღიმილით გამოვიდა ნუნუ. პატარა, ნაზი ქალი თლილი ფეხებით. მკრთალი ცისფერი კრებდეშინის კაბა ეცვა ვიტოჩკებით, ოდნავ ყვითელი ქამრით, ასეთივე ვიწრო ზოლით ქვეიდან. პატარა ატმისფერი რომბიკებით". ნახეთ, როგორი კონკრეტიკაა! (თქვენი არ ვიცი, მაგრამ მე ლიტერატურაში, იდუმალისა და შორეულის სწორედ ამგვარი დაკონკრეტება მიზიდავს ხოლმე ყველაზე მეტად) და ამ გამოსვლას კიდევ უფრო დეტალიზებული ტანგო მოჰყვება, ცეცხლოვანი, "ელვასავით ტეხილი, სიკვდილივით ულმობელი ტანგო!", სადაც ისე ერთვება კარგი მკითხველი, რომ ვერც კი ამჩნევს ავტორის "ულმობელ" შენიშვნას: "ასეთი ტანგო იცეკვა ექიმმა იმ მცირე დროში, რომელსაც ვერც ძილს და ვერც ჩათვლემას ვერ დაარქმევდი."

კარგი ლიტერატურა ყოველთვის ძილ-ღვიძილის ზღვარზე გამყოფებს, ნისლოვანს ხდის სიტყვიერ გამოსახულებას და მას მხოლოდ ავტორის ფიქრთა ქროლვა თუ გააანკარებს ხოლმე. ასეთი ანკარა და საჩინოა რეზო გაბრიაძის მიძღვნა, წიგნს რომ ასრულებს. მასში უკვე მკაფიოდ ისმის ავტორის ხმა, თავის მეზობლებს, ექიმებს, გიორგი ლორთქიფანიძესა და გიორგი გელოვანს რომ იხსენებს, იხსენებს თავის დას, "თითქმის ნახევარი საუკუნე რომ უძღვნა ამ საქმეს", მშობლიურ ქალაქს, რომლის სიყვარულიც მუდამ თან დაჰყვებოდა. ავტორი ჩვენს ულმობელ დროსაც შეეხება. უპატივცემულობით, უთანხმოებითა და "გაყრა-განშორებით" აღვსილ ურწმუნო დროს და ჩვენი წინაპრების წესსაც გვახსენებს, შობას და აღდგომას პატიებას რომ თხოვდნენ ერთმანეთს.

ზემოთ სევდის გაელვებები ვახსენე. როგორც გითხარით, ეს მოთხრობა სავსეა ასეთი გაელვებებით და ამგვარი ქროლვა მანამ გრძელდება, სანამ წიგნის ბოლოს მოკრძალებული საშობაო სუფრა არ გაიშლება და სანამ გამთენიისას, ზარების ხმით განწმენდილი და განათლული ჰაერი არ წამოუბერავს მკითხველისკენ. განთიადი და მკითხველი, აქ, შემთხვევით როდი მეზობლობენ. ამ წიგნზე თავჩახრილ კარგ მკითხველს მართლა დაათენდება თავზე და თოვლიან ქარში "გადაგდებული" გმირებივით, იქნებ ჩვენც მივაგნოთ ჩვენს პატარ-პატარა ჭეშმარიტებებს. ასეთ ჭეშმარიტებაში კი იმ ციცქნა, ლამის უხილავ სიბრძნეს ვგულისხმობ, რომელიც რეზო გაბრიაძის ნაწერში ყოველთვის მოჩანს ხოლმე.

ეხლა, რა ხდება. ბლოგის განახლება ძალიან დამიგვიანდა (ჯერ ასეთი რამ არ მომსვლია!). ვიჯექი და მაინცდამაინც საინტერესო ვერაფერი დავწერე. სათაური მოვიფიქრე მარტო. აი, ახედეთ მაღლა. ეგაა. ცუდი მე მგონი არ არის. არა, არც განსაკუთრებულად კარგია, მაგრამ გამოდგება. ისე, როგორც წესი სათაურს ბოლოს ვარქმევ ხოლმე. ეხლა პირიქით გამოვიდა. თან, ისე მოხდა, რომ სათაურს დანარჩენ სტატიასთან მინიმალური კავშირი აქვს. (ისე, სტატია მუსიკაზეა... რა ვიცი, ქვევით კიდევ კარგა სამ აბზაცში არ ვახსენებ და იქნება არ გინდა მუსიკაზე კითხვა და მერე რომ არ თქვა, მე პინგვინებზე მეგონა და ეს კიდევ მუსიკაზე ყოფილაო).

მოკლედ, ვიფიქრე, ვიდრე ფორმას დავუბრუნდები რამე ძველ სტატიას გადმოვაბლოგებ მეთქი. ეგრეც გავაკეთე. ცოტა შევკვეცე, მოძველებული რაც იყო გადავაკეთე (აგვისტოში ომი გვქონდა რუსეთთან და კიდევ ”ოაზისი” დაიშალა) და კონტექსტი შევუცვალე. ადრე ერქვა "ბალღამობანა: რაც შენ გიყვარს არ ვარგა". "ანაბეჭდში" გამოქვეყნდა. ეხლა ჰქვია "ფიქრები წარსულსა და მომავალზე (დგც დგც რემიქსი)". პირველი სათაური ჯობდა.

დაურემიქსებელი სტატიის აზრი იყო, რომ მკითხველისთვის ნერვები უნდა მომეშალა. ისე, გასართობად. პრინციპში, ნერვები წესით ახლაც უნდა მოუშალოს ზოგს, მაგრამ ამჯერად სხვა სოუსი გვაქვს. რომ, აი, ახალი ათწლეული იწყება და მოდი ის მუსიკოსები ვახსენოთ, ვინც გასულ დეკადაში იყო პოპულარული საქართველოში და ამ პოპულარობას მაინცდამაინც არ იმსახურებდნენ. ასე დაგვებადა ახალი სათაური.

გასულ დეკადაში პოპულარული სამი ჯგუფი, რომლებიც, ჩვენი ექსპერტული მოსაზრებით, ამ პოპულარობას არ იმსახურებდნენ არ ერითმება, მაგრამ, ფაქტობრივად, ზუსტია.

ეს მუსიკოსები რამდენიმე კრიტერიუმის მიხედვით შევარჩიე. ჯერ ერთი, ცნობილები უნდა ყოფილიყვნენ. აბა, ისე რა აზრი აქვს. შეიძლება მივდგე Joan of Arc-ს ან Godspeed You! Black Emperor-ს, მაგრამ რეაქცია სულ ორ კაცს ექნება და ეგ კიდევ ვის ეყოფა. ასევე, ჯგუფები ბევრისთვის საყვარელი უნდა იყოს. ანუ, უბრალოდ კი არ უსმენდნენ, უნდა ამბობდნენ: აი ეს არის ჩემი საყვარელი ჯგუფიო. აბა, ისე ნახევარი თბილისი ადრიანო ჩელენტანოს უსმენს, მაგრამ რომ აგინო, გული ძალიან არავის დასწყდება. ასევე, ისეთ ხალხს უნდა უყვარდეს, მუსიკის სმენაზე რომ დებს თავს. თორემ რამდენიც გინდა იმდენია, “აეროსმითი” რომ უყვარს და სულ არ ადარდებს, რომ ბოლო 20 წელს გამოსული მათი ყოველი ახალი სიმღერა ზუსტად იგივეა, რაც წინა, ოდნავ შეცვლილი ტექსტით. ამათი მოყვარულებისთვის სულ ერთია, რას იტყვის სხვა მათ მუსიკალურ გემოვნებაზე. სულ ერთი რომ არ იყოს, რამე ნორმალურს მოუსმენდნენ.

ამას გარდა, არ შევეხები ქართულ მუსიკას, თურქულებს, გერმანულ ამაზრზენ ტექნოებს და რუსულ პოპს. ხელშეუხებელთა კატეგორიაში გადიან მსოფლიო მუსიკის ისტორიაში ყველაზე სამარცხვინო მიმდინარეობის – ნიუ მეტალის წარმომადგენლებიც - "კორნი", "ლიმპ ბიზკიტი" და ძმანი მათნი. არც Creed-ს, Nickelback-ს და ეგეთებს ვახსენებთ. ამათ ბევრი მსმენელი ჰყავთ, რასაც ალბათ შეიძლება რაღაც რაციონალური, მეცნიერული ახსნა მოვუძებნოთ – ჩერნობილის კატასტროფის დაგვიანებული შედეგი, მასონების გლობალური შეთქმულება ან ამერიკის მთავრობის მიერ განხორციელებული საიდუმლო ექსპერიმენტი, მაგრამ, როგორც ჩანს, უბრალო მოკვდავები ამას ვერასოდეს ჩავწვდებით.

აბა, ვინ?

თავიდან ექვსეული გავაკეთე და ძალიან გრძელი გამოვიდა. მერე "კოლდპლეი" და "ოაზისი" გავაერთიანე და მაინც გრძელი იყო. ამიტომ გორან ბრეგოვიჩი და "რედ ჰოტ ჩილი პეპერსი" ამოვაგდე და საბოლოოდ სამეულად გადავაქციე. ამოგდებულებს კიდევ იმიტომ ვახსენებთ, რომ ნერვები მოგეშალოს, მაგათ რაღას ერჩოდიო. ბოლოს აი, ასეთი სამეული გამოვიდა:

3. Oasis

რას ვერჩი: ყველა წესის მიხედვით აქ Coldplay უნდა ჩაგვესვა. ჯგუფი ყოვლად აუხსნელი მიზეზების გამო, რა ხანია, სუპერბენდად გადაიქცა. ეს მიუხედავად იმისა, რომ მათი მუსიკა დიდწილად Bends-ის დროინდელი Radiohead-ის დაუნი ბიძაშვილია. "კოლდპლეის" სტილს ბევრი (ჯერჯერობით მარტო მე) სლიპ-როკს ან ვეჯაინა-როკს უწოდებს. ამის მიუხედავად, მესამეზე მაინც "ოაზისია". რატომ? ჯერ ერთი იმიტომ, რომ Viva La Vida-ში რამდენიმე არცთუ ურიგო სიმღერაა, "ოაზისმა" კიდევ ბოლო ნორმალური სიმღერა გასულ საუკუნეში დაწერა. ამასთან "ოაზისის" ფანები განსაკუთრებულად კუდიყავარზეგადებულები და გამაღიზიანებლები არიან. მათთვის ნერვების მოშლა უკეთესი საქმეა. ისე დააგოგმანებენ ამ "ოაზისს", ისე აიყვანენ ხოლმე ცაში ფორუმებზე და პირად საუბარში, გეგონება, მართლა კარგი ჯგუფი იყოს. თან მერე ბრიტპოპსაც ისე ახსენებენ, თითქოს ეს ულტრათანამედროვე მიმდინარეობა იყოს. 15 წელია, ბრიტპოპი მოკვდა, მაგრამ ბევრი ქართველისთვის ის ჯერაც ცოცხალია. გაბღენძილობაა პრობლემა, თორემ ისე, ვის არ მოსწონებია ოთხმოცდაათიანების ისერა ჯგუფი.

ეხლა საქმე: კარგი, პირველ ორ ალბომს არა უშავს, მაგრამ მერე? 1997 წლის Be Here Now მოსაწყენი, პრეტენზიული, გადაპრიალებული ნეხვი იყო, რომელიც თავიდან კრიტიკოსებმა ადიდეს და ცაში აიყვანეს, მაგრამ მხოლოდ იმიტომ, მანამდე Morning Glory ჰქონდათ გალანძღული, ის კი შემდეგ მაინც პოპულარული გახდა. ჰოდა, ახლაც, ემანდ არ შევცდეთო, და აქეს. გამოსვლის პირველ ორ კვირაში ალბომის მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა - რეკლამისა და დიდი მოლოდინის ხარჯზე, მაგრამ იმ ორი კვირის მერე, აღარც არავის უყიდია. ალბომის გამოსვლიდან ერთი წლის შემდეგ Melody Maker-ი წერდა, Be Here Now ნომერი პირველი დისკია, რომელსაც მომხმარებლები მეორადი დისკების მაღაზიაში აბარებენო. შემდეგი ალბომებიც, შეიძლება ძალიან ცუდი და საზიზღარი არ ყოფილა, მაგრამ არც კარგი იყო. ერთი სიტყვით რომ დაახასიათო "ოაზისის" ბოლო 15 წლის შემოქმედება, ეს სიტყვა იქნება – არანაირი. ამას დავამატოთ ისიც, რომ დიდი ორიგინალურობით ჯგუფი არც არასდროს გამოირჩეოდა. პლაგიატში ბრალდებებს ძმები გალაჰერები ხშირად არც უარყოფდნენ. აი, ყველაზე უარესი ვთქვათ. იცით, საიდან აწაპნა ნოელ გალაჰერმა "ოაზისის" მეორე სინგლის, Shakermaker-ის მელოდია? "კოკა-კოლის" სარეკლამო ჯინგლიდან. მართლა. მერე იმ ჯგუფმა, ვინც ორიგინალი დაწერა, "ოაზისს" უჩივლა და მოუგო კიდეც. მერე ნოელი ამტკიცებდა, მუსიკა მაგათ კი არა, "ბიტლზს" მოვპარე, მელოდია Flying-იდან ავიღეო (ინსტრუმენტალია Magical Mystery Tour-ში, თავისთავად დიდი ვერაფერი შვილი).

ნიკო, თუ ასეთი ცუდია, აბა რატომ არიან ასე პოპულარულები? ბრიტანელები, ზოგადად, თავისებური ხალხია. ჩვენი ახალაზრდობის სლენგი რომ გავიხსენოთ, ვერ გაიგებ, სტრანნები არიან თუ სტრანნობენ – დედოფალი ჰყავთ, მანქანებს საჭე მარჯვნივ აქვთ, კილოგრამების ნაცვლად ფუნტებს (ანუ გირვანქებს) ხმარობენ... მოკლედ, ყველაფერში განსხვავებულები უნდათ, რომ იყვნენ. ალბათ ამიტომაც გადაწყვიტა მთელმა ერმა, რომ საღი აზრი გვერდით გადადოს და "ოაზისი" გააღმერთოს. ჯგუფი რომ დაიშალა (როგორც ჩანს, საბოლოოდ), მუსიკალური პრესისთვის ნომერი პირველი ახალი ამბავი იყო. ჩვენთან კიდევ ბევრისთვის ბრიტანული თავისთავად ნიშნავს კარგს. ჰოდა ასე...

ახალ დეკადაში გაგვყვება მათი სიყვარული? არა. დარწმუნებული ვარ, ჯგუფი რომ ახლა დაიშალა, ბევრს გაგიკვირდათ. კარგა ხნის დაშლილი გეგონათ. აი, "კოლდპლეის" რა ვუყოთ, არ ვიცი. ეგრე თუ გააგრძელეს, ვინძლო მართლა კარგი გამოუვიდეთ რამე და მერე რაღა გვეშველება?

2. ზემფირა

რას ვერჩი: რას აღარ უწოდებდნენ ზემფირა რამაზანოვას?! კურტ კობეინი კაბაშიო – წერდა რუსული პრესა. ნასტია პოლევას, ჟანა აგუზაროვას და იანკა დიაგილევას ტახტი დაიკავაო (რუსეთში ორი როკერი ქალის ადგილი არ არის, ერთი უნდა იყოს მხოლოდ). ქვეყანაში, სადაც ოციოდე წლის წინ ჰომოსექსუალიზმისთვის ციხეში სვამდნენ, ნახევრად ლესბოსურ ტექსტებს მღეროდაო (ამას "ტატუმდე" წერდნენ, ბუნებრივია). რუსულ სცენაზე, სადაც მანამდე მხოლოდ ძუძუებგადმოყრილი ქალები ყრიდნენ ტლინკებს, ძლივს ვიღაც ჩაცმული გამოჩნდაო (ეს, სხვათა შორის, მართალია)... მაშ, რაღას ვერჩით კობეინს კაბაში? რას და იმას, რომ ზემფირა კარგად შენიღბული, ლონდონს ამოფარებული რუსული მუსიკაა, რომელიც კარგი მხოლოდ მაშინაა, როდესაც კონტექსტიდან ამოგლეჯილს ისმენ. აი, რას ვგულისხმობ – რუსული პრესა, როგორც ამწამს ვახსენე, ზემფირას მეტწილად მის წინამორბედ რუს მომღერალ ქალებთან მიმართებაში განიხილავდა. არადა, რამაზანოვას მუსიკალური კავშირი დიდად არც უდროოდ დაღუპულ პანკ დიაგილევასთან აქვს, არც სინთეზატორებიან პოლევასთან და არც "ბრავოს" ყოფილ სოლისტთან. ზემფირა უფრო სიუზან ვეგას, ალანის მორისეტის და ბეთ გიბონსის ტერიტორიაზე ტრიალებს. ეს თავისთავად კარგია და არც ისაა დანაშაული, დონით რომ ვერც ერთ ამათგანს ვერ უახლოვდება – ბევრი ძალიან კარგი მომღერალი ქალია, რომელიც ბეთ გიბონსი ვერ არის. მაგრამ ზემფირა არც ძალიან კარგი მომღერალი ქალია. ის შარმი და ძალდაუტანებლობა, რომელიც თავიდან ნამდვილად ჰქონდა, მაშინ გაქრა, როდესაც "სერიოზულ" მუსიკოსად გადაიქცა..

ეხლა საქმე: ზემფირა ყოვლად აუტანელი გახდა მეორე ალბომის, “მაპატიე, სიყვარულოს” გამოსვლის შემდეგ. პირველი დისკის დროინდელ ზემფირასთან, წესით, პრობლემა არავის უნდა ჰქონდეს. მსუბუქ, საყვარელ სიმღერებს წერდა, საიდანაც, მართალია, დროდადრო მაინც ჟონავდა რუსული პოპსის ყროლი ("-140" კარგი სიმღერაა, მაგრამ ერთხელ რომ დაიჭერ, როგორ მღერის ვიღაცა ბეკვოკალს იგორ ნიკალაევის ხმით, მეორედ მოსმენა აღარ გინდება), მაგრამ დანარჩენი რუსული ესტრადის ფონზე ამას არავინ ჩიოდა. დისკის სულისკვეთებას ზედ დახატული უპრეტენზიო გვირილები გამოხატავდა კარგად. ერთი წლის მერე კი ეგ შენი გვირილები ინდუსტრიული ლონდონის ფოტომ შეცვალა, მუსიკაც "სერიოზული" გახდა, მთელი მარილი დაკარგა და, საბოლოო ჯამში, ერთი პრეტენზიული და მოსაწყენი დისკი მივიღეთ. ისე, გასაკვირი არც არის. იმდენი ეძახეს ზემფირას ელვისის, "სექს პისტოლზის" და კორტნი ლავის რუსული ნაზავი, რომ, ალბათ, თავადაც დაიჯერა.

ნიკო, თუ ასეთი ცუდია, აბა რატომაა ასე პოპულარული? იმიტომ, რომ თავიდან მართლა არ იყო ცუდი. ამას გარდა, რუსებს სრულიად გამართლებული კომპლექსი აქვთ, რომ მუსიკა არ უვარგათ და ამიტომ, როგორც კი შანსი გამოუჩნდებათ, მაშინვე ვინმეს აკერპებენ. ჩვენთან კი, შეიძლება, მზე ჩრდილოეთიდან აღარ ამოდიოდეს, მაგრამ იქაური სხივები მაინც გვათბობს ხოლმე.

ახალ დეკადაში გაგვყვება მისი სიყვარული? არა. ბოლო რამდენიმე წელი ზემფირა საერთოდ აღარ მოისმინება მთქნარების გარეშე. ვინმე ახალი რომ ჰყავდეთ, ყველა უკვე იმაზე იქნებოდა გადართული.

1. მინიმალ ტექნო

რას ვერჩი: წარმოიდგინე, რომ მეგობართან ხარ სახლში. მცირე წვეულებაა. რამე სერიოზული კი არა, ისე... ხუთნი-ექვსნი სხედხართ და თან ლაპარაკობთ, თან ცოტას სვამთ და შეიძლება ერთ-ორ საათში სადმე გასვლასაც კი აპირებთ ერთად. მასპინძელს, ისევე როგორც ბევრ თბილისელს, დაწყევლილი მინიმალ ტექნო აქვს ჩართული კომპიუტერში და გამორთვას არ აპირებს. თავიდან არა უშავს, მაგრამ დაახლოებით 15-16 წუთში ერთი და იგივე რიტმი ცოტა გბეზრდება. რამდენჯერმე სთხოვ მასპინძელს, იქნება რამე სხვა ჩაგვერთოო და ის უარს ამბობს – რას ამბობ, ეს ხომ ბოლო ტროი პირსიაო. შენც ნებდები, რას იზამ, რახან ტროი პირსია... მაინც ეკითხები: მოიცა, პირსია თუ ლაუდერბახიო და პასუხს არ ელოდები, ისე აგრძელებ სმას. ცდილობ, რომ მუსიკას ყურადღება არ მიაქციო, მაგრამ არ გამოდის. 

ორ წუთში უკვე ისევე აუტანელი ხდება, როგორც აი, ფეხისგული რომ გეფხანება და ვერ იფხან და სხვაზე ვერაფერზე ფიქრობ. ცდილობ, ყურადღება რამე სხვაზე გადაიტანო, მაგრამ დუმ დუმ დუმ – გირტყამს თავში. გგონია, რომ ორი საათი გადის ასე, მაგრამ სინამდვილეში ერთი წუთიც კი არ გასულა. სიამოვნებით იხსენებ მაცივარს, რომელიც სახლში გირახრახებს და აქამდე გეგონა, რომ წამება ის იყო. რას ამბობ, გაუმარჯოს მაცივარს! იმას კარგი ხმა აქვს. გახსენდება ჟენევის კონვენცია და ფიქრობ, რომ თუ ასეთი კარგი კონვენციაა, რატომ არ მოდის და არ გიცავს. მოვიდეს და დაგიცვას! სად არის სარკოზი? დადოს პუნქტები! ან არ დადოს, მაგრამ მუსიკა გააჩეროს. ან ნუ იქნება სარკოზი, იყოს ვინმე სხვა, სულ ერთია, ოღონდ წამება მორჩეს. დუმ დუმ დუმ დუმ. დუმ დუმ დუმ დუმ. გრძნობ, რომ შიგნით პატარა უცხოპლანეტელი გყავს, როგორც იმ ფილმში, "უცხო" რომ ჰქვია და სიგურნი უივერი რომ თამაშობს და ყოველ დუმდუმზე უცხოპლანეტელი ალბათ მკერდს გამოგლეჯს და გამოვა და აააააააა-ს დაიძახებს და, პრინციპში, არ იქნება ცუდი. სულაც არ იქნება ცუდი. დუმ დუმ დუმ დუმ. ამ დროს ნებელობა მთლიანად გერთმევა. გინდა, ხმა ამოიღო, აუხსნა ყველას, რომ ეს არ არის ლამაზი, პირიქით, ალბათ ულამაზოა და, საერთოდ, "არ დაიდარდოზე" ამ წამს ოთარ რამიშვილს უშვებენ და, დიდი ხანია, ოთარ რამიშვილი არ მოგისმენია და აქამდე მაინცდამაინც არ გაწუხებდა ეს ამბავი, მაგრამ ახლა, ამ სიტუაციაში, ოთარ რამიშვილი სწორედაც რომ მისწრებაა! იფ, რას გაასწორებდა! უცებ ხედავ კიდევაც მომღერალს. შემოდის, ჯდება, გიტარას იმარჯვებს და "გველზე დამყნილო მორიელოო", მღერის. ბევრად უფრო სასიამოვნოა, ვიდრე ოდესმე წარმოიდგენდი. რამდენიმე წამს თავს კარგად გრძნობ, მაგრამ ოთარ რამიშვილი ქრება და მის ადგილას სამი რობოტი ჩნდება. ერთს ხელში პატარა პრიალა ჩაქუჩი უჭირავს, რომელსაც ორ წამში ერთხელ საფეთქელში გირტყამს, მეორეს ასევე პატარა და კიდევ უფრო პრიალა ბურღი მოუმარჯვებია და კეფას გიხვრეტს, მესამე კი უზარმაზარ ფალოსს გიმიზნებს... ამ დროს ზმანება ქრება და ბრუნდები ოთახში. ტრეკის დაწყებიდან 6 წუთი გავიდა, დასრულებამდე 5 რჩება...

აი, რას ვერჩი მინიმალ ტექნოს.

ნიკო, თუ ასეთი ცუდია, აბა რატომაა ასე პოპულარული? იცით, რა არის? დროდადრო მინიმალიც კარგია და მიკროჰაუსიც. ზოგჯერ პლასტიკმენსაც მოუსმენ, ქართველი ერის რჩეულ კუბიკოვსაც და "კომპაკტის" კარგი კომპილაციაც (ვთქვათ, მერვე "ტოტალი") ნებისმიერის მუსიკალურ კოლექციას დაამშვენებს. იმასაც ვუშვებთ, რომ ზოგს შეიძლება ისე მოსწონდეს ეს მიმდინარეობა, რომ სულ იმას უსმენდეს. კი ბატონო. მაგრამ ყველა ასე ერთბაშად "შეჯდეს" ერთ, არცთუ ადვილად მოსასმენ სტილზე? არ მჯერა, სტანისლავსკი ვიყო!

ახალ დეკადაში გაგვყვება სიყვარული? მოკლედ, ვიღაცებმა ვიღაცებს მიბაძეს და ახლა თბილისურ კლუბებში აღარ შეისვლება. ალბათ გადაივლის. მერე ყველა დაბსტეპზე გადავა.

დიდხანს ვიფიქრე, საიდან დამეწყო ეს სტატია – თავიდან თუ ბოლოდან. თავში ძმები გაჩეჩილაძეები არიან და ბოლოში – აფეთქებულ მონუმენტს შეწირული ოჯახია. ამიტომ, გადავწვიტე, მაინც ბოლოდან დავიწყო...

* * *

დღეს ქუთაისში საპროტესტო აქცია ჩატარდა. არავინ იცოდა და ბოლომდე გაუგებარი დარჩა, ვინ იყო ამ აქციის მთავარი მასპინძელი. არც ის ვიცით, რამე თუ შეიცვლება აქციის შემდეგ.

პრეზიდენტმა დამნაშავე უკვე მოძებნა: იმერეთის გუბერნატორი მოხსნა და პარლამენტის შენება განაგრძო – ჯერჯერობით ადამიანების ცნობიერებაში, რის დასტურადაც ცარიელ მინდორზე დიდი ბანერი გამოფინა.

ზოგიერთი ჩვენგანი ელოდა, რომ დღეს საზოგადოებას უნდა ეთქვა, ეთანხმება თუ არა პრეზიდენტს; უნდა ეთქვა, ააშენებინებს თუ არა მას პარლამენტს ბავშვის სისხლზე და აკმარებს თუ არა გუბერნატორის მოხსნას. თანაც, ისე უნდა ეთქვა, რომ გამგებს გაეგო.

ოღონდ, ვისაც ასეთი მოლოდინი ჰქოდა, მას დაავიწყდა, რომ მიხეილ სააკაშვილს მოქალაქეების პროტესტი არ აინტერესებს. იგი არ არის ჰუმანისტი, რომ ადამიანის ბედი აღელვებდეს, იგი პოპულისტია და მასას ყველა სხვა ლიდერზე უკეთესად მართავს.

რაგინდ გაყალბებულად ფასდებოდეს ბოლო საპრეზიდენტო არჩევნები, არავის უთქვამს, რომ 7 ნოემბრიდან ორი თვის თავზე ლევან გაჩეჩილაძემ მიხეილ სააკაშვილზე მეტი ხმა მიიღო. ოპოზიციის მთავარმა ლიდერმა ოფიციალურ მომხრედ „გაიფორმა“ არჩევნებში მონაწილეთა 25%, რაც არასაკმარისი აღმოჩნდა გასამარჯვებლად. პრეზიდენტმა კი, მისთვის ყველაზე მწვავე სიტუაციაში – დასაშვები თუ დაუშვებელი მეთოდებით, მაგრამ – პირველობა შეინარჩუნა.

ამის შემდეგ, ლევან გაჩეჩილაძის პიროვნულ ფაქტორზე დაყრდნობით, გაჩნდა იდეა, რომ ოპოზიციურ პოლიტიკურ ლიდერს წამოშველებოდა საზოგადოებრივი ლიდერი, რომელიც მიხეილ სააკაშვილის წინააღმდეგ იმ ადამიანებსაც გადაიბირებდა, რომლებიც პოლიტიკურ აქტიურობას ერიდებოდნენ. საზოგადოებრივი ლიდერობა უკვე არსებული პოლიტიკური ლიდერის ოჯახის წევრმა – ძმამ, გიორგი გაჩეჩილაძემ – იტვირთა. ჩაფიქრებული, ცხადია, ის იყო, რომ საზოგადოების ერთი ნაწილი ერთ ძმას მიეზიდა პოლიტიკურ ორბიტაზე, ხოლო მეორე ნაწილი – მეორე ძმას – საზოგადოებრივ ორბიტაზე. ოღონდ, ეს ორი სეგმენტი სად, როდის და რისთვის უნდა შეხვედროდა ერთმანეთს, ამ კითხვაზე, როგორც მოგვიანებით გამოჩნდა, ძმებს გააზრებული პასუხი არ ჰქონდათ.

პროტესტის საზოგადოებრივ „მინდორზე“ გადატანის შედეგი ვიხილეთ 26 მაისს, როდესაც ეროვნულ სტადიონზე გიორგი გაჩეჩილაძემ 50 000–ზე მეტ ადამიანს მოუყარა თავი.

იმ დღეს „უცნობს“ ერთადერთი არჩევანი ჰქონდა: მის მხარდასაჭერად მოსული ხალხი მისთვისვე სანდო პოლიტიკური ლიდერისთვის – საკუთარი ძმისთვის – უნდა გადაებარებინა. ლევან გაჩეჩილაძეს კი მოქმედების ზუსტი გეგმა უნდა ჰქონოდა. ამ კრიტიკულ მომენტში ძმებმა თითქოს დაიმორცხვეს, სულ სხვა გადაწყვეტილება მიიღეს, სულ სხვა გზას გაუყენეს ათასობით ადამიანი და ზუსტად იმ დღეს, ერთდროულად დაასრულეს ლიდერობა. ყველაფერი დანარჩენი – უილაჯო ინერცია იყო.

რა შეცდომა დაუშვეს ძმებმა გაჩეჩილაძეებმა? მათ ვერ შეკრიბეს იმ რაოდენობის მომხრეები, რამდენიც საკმარისი იქნებოდა არჩევნების დასანიშნად და მოსაგებად, მაგრამ მათ შემოიკრიბეს იმდენი ადამიანი, რამდენმაც, თავის დროზე, „ვარდების რევოლუცია“ მოახდინა. არადა, ძმები, თავისი ჯამური შინაგანი რესურსით, სწორედ არჩევნებისთვის იყვნენ მზად და არა – რევოლუციისთვის.

ახლა არაფერს ვიტყვი იმის შესახებ, რამდენად შეესაბამებოდა ან ერთი და ან მეორე ძმის ინტელექტი თუ გამოცდილება მათ მიერ ნაკისრ ფუნქციას. უფრო მნიშვნელოვანია, რომ მათ აღმოაჩნდათ თავდადების მაღალი დოზა, მაგრამ არ აღმოაჩნდათ ლიდერისთვის აუცილებელი რისკის გაწევის უნარი. ამ უნარზე კი ინტელექტი და გამოცდილება სწორედ რომ უარყოფითად მოქმედებს.

დღეს რეალობა ამგვარია: პროტესტულ საზოგადოებას ჰყავდა პოლიტიკური ლიდერი, რომელმაც ვერ გაამართლა; ჰყავდა საზოგადოებრივი ლიდერი, რომელმაც აგრეთვე ვერ გაამართლა. ლევანი მეტისმეტად საზოგადოებრივი აღმოჩნდა პოლიტიკური ლიდერობისთვის, ხოლო გიორგი, როგორც საზოგადოებრივი ლიდერი, მეტისმეტად მგრძნობიარე აღმოჩნდა პოლიტიკური პროცესის მიმართ. თუმცა, გადამწყვეტ მომენტში, ძმებმა ვერ აღიარეს, რომ ერთმანეთის გასაძლიერებლად მუშაკობდნენ, რამაც ორივეს შრომას ფასი დაუკარგა. საბოლოოდ, ლევან და გიორგი გაჩეჩილაძეებმა ერთმანეთი დაასუსტეს და ვერ გააძლიერეს.

ახლა როგორც პოლიტიკური, ისე საზოგადოებრივი ლიდერის ნიშა თავისუფალია. პროტესტი თავმოუბმელია და პრეზიდენტი გათამამებულია თავისი ხელშეუვალი ძალაუფლებით. გუშინდელი ტრაგიკული აფეთქების შემდეგ, დღეს იმავე მინდორზე დადგმული ბანერით მიხეილ სააკაშვილი გვეუბნება: „პარლამენტის შენობის აგებას ვერაფერი შეაფერხებს, იმიტომ, რომ მე ასე მინდა.“ იმას, ვინც აღშფოთებულია პრეზიდენტის სიჯიუტით, შეუძლია, ცივი წყალი დალიოს და ახალ ლიდერზე იოცნებოს.

ნიშანდობლივია, რომ ტელეკომპანია „მაესტროში“ დასრულდა რომანტიზმის ხანა, როდესაც მთელი ძალები საზოგადოებრივი ლიდერის გაძლიერებას ემსახურებოდა. ამიერიდან საინფორმაციო პოლიტიკა სწორედ რომ ეფექტიან ნაბიჯებზე და პოლიტიკურ ლიდერზე იქნება ორიენტირებული. შორიდან პროცესი იმგვარად გამოიყურება, თითქოს, ოპოზიციას პოლიტიკური სიზარმაცის დრო უდგას. სინამდვილეში, სწორედ ახლა, ჩვენი თვალისგან ფარულ ბრძოლაში – კიდევ ერთხელ ჩვენს გარეშე – წყდება, ვინ იქნება ლიდერი.

თუმცა, ეს ხელს ვერ შეგვიშლის, გაჩეჩილაძეების ოჯახის პოლიტიკურ–საზოგადოებრივი ფუნქცია ქართულ სინამდვილეში არსებითად ამოწურულად მივიჩნიოთ.

ჩემს ოთახში, ვიდეოკასეტების თაროზე მტვერი სწრაფად გროვდება. თუმცა მტვრის წმენდა დისკომფორტს არ მიქმნის - ვასუფთავებ კასეტას და თან მასზე ჩაწერილ ფილმებს ვიხსენებ.

გუშინწინ, დალაგებისას, ერთი კასეტა ჩვეულებრივზე დიდხანს შემრჩა ხელში.

ლუკინო ვისკონტის ”ლუდვიგი” - ამბავი ბავარიის უკანასკნელ მეფეზე, რომელსაც ფერად-ფერადი სასახლეების მშენებლობა უყვარდა. ვაგნერს მფარველობდა. ბოლოს მარტო დარჩა თავის მოოქროვილ ციხე-სიმაგრეში. მსახურებთან ერთად ორგიების მოწყობით ერთობოდა. დააბეს. ჩაკეტეს... და ბოლოს, მოკლეს კიდეც.

”ლუდვიგზე” ბევრი მიფიქრია და დამიწერია. მაგრამ ამჯერად ამ ძველმა ვიდეოკასეტამ არა იმდენად ფილმი, რამდენადაც ჩემი სტუდენტები გამახსენა - ”გოგი გვახარიას ჯგუფი” (განათლების რეფორმამ ”სახელოსნოებად” დაყოფა გააუქმა, ამიტომ ეს ჩემი უკანასკნელი ჯგუფი იყო)...

”ლუდვიგი”, თუ არ ვცდები, 2004 წლის მიწურულს ვნახეთ. სწორედ მაშინ, როცა საქართველოში სახლების შეღებვა-გადაღებვისა და შადრევნების გახსნის ეპოქა დაიწყო.

”ნაღდი მიშაა რა!”

თქვა ვიღაცამ ვისკონტის ოთხსაათიანი ფილმის პირველი ნაწილის დასრულების შემდეგ.

მე - იცით ალბათ, ჰო? - ანალოგიები არ მიყვარს. მაგრამ ამ შედარებამ ცოტა არ იყოს დამაფიქრა; იმ დროს, როცა ოპოზიცია სააკაშვილზე ქილიკს იწყებდა ”ფასადური დემოკრატიის”, წითელ-ყვითელი სახლების, მომღერალი შადრევნების გამო, სულ ”ლუდვიგის” ეს გარჩევა მაგონდებოდა.

არიან მეფეები, რომლებიც ყველაზე კარგად თავს ბავშვების და მოხუცების გარემოცვაში გრძნობენ. არა იმდენად იმიტომ, რომ ადვილია ამ ხალხის მართვა, რამდენადაც უფრო მსგავსი გემოვნების, მსგავსი ვნებების, მსგავსი ოცნებების გამო.

ლუდვიგი სწორედ ასეთი იყო. როცა თავისი ბიძაშვილი, დედოფალი ელისაბედი, კორონაციიდან რამდენიმე წლის შემდეგ ესტუმრა, ბავარიის უკანასკნელმა მეფემ უარი თქვა მის მიღებაზე, თუმცა მსახურებს სთხოვა, შემოიყვანეთ და ჩემი სასახლე დაათვალიერებინეთო.

ვისკონტის ფილმში რომი შნაიდერის გმირი თანხმდება ამ წინადადებაზე. გაივლის უზარმაზარი, მოოქროვილი სასახლის ანფილადებს. შეჩერდება ერთ კედელთან და ისტერიულად იწყებს სიცილს... თან დასცინის ძალაუფლების ოქროში ჩაძირულ ბიძაშვილს და თან, თანაუგრძნობს მას. ფილმის სცენარში, ამ ეპიზოდს ვისკონტის რემარკა ერთვოდა. ფრანგულად დაწერილი:

”С’est trop”…ანუ ”ეს მეტისმეტია”.

გაუგებარია, რა იყო ვისკონტისთვის მეტისმეტი. ელისაბედის ისტერიკა თუ ლუდვიგის სურვილი - თვალისმომჭრელი ფერებით, შუქურის ზომის, გრანდიოზული სანთლებით მოერთო თავისი ქვეყანა, რომელიც ყველა ბრძოლაში დამარცხდა?

ხალხის დასაიმედებლად თუ მოსატყუებლად? იქნებ საკუთარი თავის მოსატყუებლად?

ლუდვიგის ტრაგედია გარკვეული თვალსაზრისით უნივერსალურიცაა... რა, ზვიად გამსახურდია არ იყო ასე?

არ გახსოვთ ”უკრაინამ გვცნო”?

ჩემს მეგობარს, ფიქრია ლებანიძეს უთხრა მაშინ ვიღაცამ, ზვიადი ისეთი მაგარია, ნათურას შეხედავს და ჩააქრობსო. არასდროს დამავიწყდება ფიქრიას პასუხი - მაგარი თუა, არ უნდა ჩააქროს. მაგარი თუა, უფრო ძლიერ უნდა გაანათოსო.

ნახეთ ახლა რა ხდება? გაიარეთ რუსთაველზე და შეხედეთ, როგორ განათდა ქალაქი გრანდიოზული ჭაღებით. რუსთაველზე კი არა, ოპერაში გეგონებათ თავი.

პრეზიდენტის იდეაა? ქალაქის მერის? ან, იქნებ, მერიის კულტურის სამსახურის რომელიღაც ჩინოვნიკის, რომელმაც ამსტერდამში (!) იმოგზაურა, იხილა ჭაღებით გაფორმებული ქალაქის ცენტრი და საახალწლოდ, ჩვენი დედაქალაქის მორთვა გადაწყვიტა... როგორც ჩვენი მემაწვნე, დეიდა მაგული ამბობს ”ლიუსტრებში”?

რა მნიშვნელობა აქვს, ვისი იდეაა? ეს ჭაღები საყოველთაო ”ლუდვიგიზაციის”, პროცესის გაგრძელებაა, რომელიც ”ვარდების რევოლუციის” შემდეგ დაიწყო საქართველოში.

ლუდვიგის კარიკატურიზაციის პროცესის.

ყველაფერი წარსულის ჯინაზე!

იყო მეტისმეტი სიბნელე. გვექნება მეტისმეტი სინათლე.

იყო მეტისმეტი ქაოსი. გვექნება ”მეტისმეტი სახელმწიფო”.

და არ უნდა ამას დისკუსია. მსჯელობა. გემოვნებაზე კამათი. ითქვა და შესრულდება! ისე უნდა განათდეს, რომ ამის შემხედვარე, ქვეყნის მტერ-მოყვარემ ერთნაირად შესძახოს: ”რა სიმდიდრეა საქართველოში!” (”კლეოპატრა” რომ უჩვენეს პირველად თბილისში, ასე იყო ზუსტად. ხალხი კინოში ”სიმდიდრის” სანახავად დადიოდა)

თვალის დახუჭვა მოგინდება. უფრო მეტიც, შეიძლება მოგეჩვენოს, რომ ვერ გაძვრები ამ ვეებერთელა ჭაღების ქვეშ - თავი მოგძვრება! მერე რა?

მთავარია, რომ ბავშვებს უხარიათ. შეიძლება მოხუცებსაც. და, რაც მთავარია, უხარია იმას, ვინც დარწმუნებულია, რომ ”სახელმწიფო შედგა”!

ჩვენ კი ვიძახოთ ”С’est trop”, ”С’est trop” სანამ არ მოგვბეზრდება. ქართველმა მარგინალიზებულმა ესთეტებმა ვერ შეიგნეს, რომ მათ ბჟუტურს მაინც არავინ მოისმენს. იწუწუნონ ცუდ გემოვნებაზე, სანამ არ დაიღლებიან. ”წერეთლის ოქრო”, როგორც ჩანს, კიდევ დიდხანს დაამშვენებს საქართველოს დედაქალაქის მთავარ მოედანს.

ლუდვიგსაც ასე დასცინოდნენ. ცუდ გემოვნებაში სდებდნენ ბრალს. მაგრამ დღეს მთვარეული მეფის სახე ტურისტული ბიზნესის მთავარი ”ატრიბუტია” ბავარიაში.

არა. არაა ეს ლუდვიგი! ბავარიის მეფემ ვაგნერით დაიწყო და ბრჭყვიალ-ბრჭყვიალა სასახლეებით დაამთავრა. გაგიჟდა! მაგრამ მის სიგიჟეში არ იყო ის, რაც ნელ-ნელა, სულ უფრო აშკარად იმკვიდრებს ადგილს ქართულ პოლიტიკურ-კულტურულ რეალობაში - მეშჩანობა! განსაკუთრებით სწორედ საახალწლოდ რომ გამოვლინდება ხოლმე.

შარშან, კახუჩელას მიერ დამღერებულ ”პაჩკა-პაჩკა დოლარებში”. წელს, რუსთაველზე ჩამოკიდებულ გრანდიოზულ ჭაღებში.

ნუთუ ესეც კანონზომიერებაა? ნუთუ ძალაუფლების ვნება ყოველთვის მეშჩანობაში გადაიზრდება და ყოველთვის შექმნის იმის ილუზიას, რომ ”რაც ბრწყინავს, ყველაფერი ოქროა”?

უნივერსალური ამბავია?

ჯაზით დაწყებულ თემას ვაგრძელებ. დღეს ლიტერატურის ჯერია, უფრო სწორად, ტფილისური ტექსტის. მინდა შემოგთავაზოთ "ტფილისური ტექსტის" ალტერნატიული ნიმუშები. ეს მცირე ანთოლოგია, სხვადასხვა დროს, სხვადასხვა ადამიანების მიერ სხვადასხვა თეორეტულ ჭრილში წაკითხული ქალაქია.
დავიწყოთ ბორხესით, გავხურდეთ:


ხორხე ლუის ბორხესი
ტფილისი

რა არის ტფილისი?
ეს პირველ რიგში მეიდანია, სადაც დაღლილი აქლემები კლდეს აჰყურებენ.
ესაა ცეცხლების ლაბირინთი, რომელიც მამადავითიდან გადაიშლება.
სახრჩობელა მახათაზე და ცაცხვის ხე ვაკეში, ტრამვაის წრესთან. სიკვდილი და ჩრდილი, თაკარა მზე და სიგრილე.
ქოხებიანი გრძელი ქუჩა, რომლის მოქცეულ სახურავებსაც ჩამავალი მზის ბოლო სხივები ეცემა.
ტივების მისადგომი და ბევრი, ბევრი წისქვილი მტკვრის ნაპირებთან.
ჭიშკარი ბაღის ქუჩაზე, რომლის წინაც დაყუდებულმა ერთხელ მთელი ღამე გავათიე.
ერეკლე მეფის ბრინჯაოს ძეგლი, ღამით რომ პედესტალიდან ჩამოდიოდა ხოლმე და მუხრანის ხიდთან მტკვარში ხტებოდა, სადგაფუნოდ.
ტფილისი მოგონებად ქცეული ხმალია და მიწად ქცეული გალავანი.
ვიტრინა, სადაც უკანასკნელად ჩაიხედა ვაკელმა მაიამ.
დაკეტილი კაფეები, კაფეების თავზე გამოღებული ფანჯრები და კაფეს მეზობლების ღამეული გადაძახილები.
ტფილისი ქალაქია, სადაც ამბობენ, რომ სიკვდილი არ არსებობს.
აქ, მტკვრის კალაპოტში, ადრე გველეშაპი იყო გაწოლილი, დღეს კი ამ კალაპოტში დრო მიედინება. დღეს უკვე ერთ მტკვარში ორჯერ ვეღარ შეხვალ.
ტფილისი ბუკინისტია, ვისთანაც ყოველდღე ახალ საიდუმლოს ნახულობ.
მე დავიწყე ტფილისის გადაფურცვლა.

ქვიშხეთი , 1935


ესეც ტფილისელი დეკონსტრუქტივისტის, რაჟდენ ხელაიას ფრაგმენტი ცნობილი სტატიიდან, რომელიც 2001 წელს გამოქვეყნდა ჟურნალში Geo Urban Studies:


რაჟდენ ხელაია
ტფილისური ტექსტის შესავალი

<...> როგორც ნებისმიერ ქალაქს, ტფილისსაც აქვს თავისი ენა და მეტყველება და იგიც იმ სოციალური თუ ისტორიული სისტემებით გვესაუბრება, რომლის ფარგლებშიც “აცნობიერებდნენ” ქალაქის ქუჩები, შენობები, მოედნები, ქედები და მდინარეები (კუნძულიც კი) თავიანთ მნიშვნელობასა და ფუნქციას. “თვითგამორკვევის” ამ ხანგრძლივ პროცესში ძალზე ძნელია ერთიანი საზრისის ამოკითხვა და გარკვეული მითოლოგიური ტექსტის რეკონსტრუირება. კულტურული თვალსაზრისით ტფილისი განსხვავდება სხვა ქალაქებისგან და მისი საზრისი არაა ისეთი ერთმნიშვნელოვანი, რომ საშუალება მოგვცეს, მყარ ნიადაგზე დავაფუძნოთ “ტფილისური ტექსტი” და საერთო ნიშნებით დავახასიათოთ იგი.
ერთი შეხედვით ისე ჩანს, თითქოს ტფილისის შესახებ შექმნილ ტექსტებში ისეთივე სემანტიკური მთლიანობა უნდა იგრძნობოდეს, როგორიც ერთ კონკრეტულ ტექსტში და იგიც რაღაც საერთო კანონზომიერებას უნდა ექვემდებარებოდეს, მაგრამ როგორც ირკვევა, ამას ბევრი რამ უშლის ხელს, უპირველეს ყოვლისა კი ის, რომ არ არსებობს აღწერის ერთიანი ობიექტი და კონკრეტული ქალაქის ადგილს ამგვარ სურათში აბსტრაქტული (აზიური თუ ევროპული) ქალაქები და მისი ნიშნები იკავებენ.
ამ მრავალფეროვნების გამო ქალაქისთვის (ქალაქური ტექსტისთვის) დამახასიათებელი “ლოკალური ლექსიკონი” იმდენად ჭრელია, რომ ძნელია ტფილისური ტექსტის თემატური პარადიგმის რეკონსტრუირება, რაც კიდევ უფრო საინტერესოს ხდის მის კვლევას. სწორედ ამიტომ, ტფილისური ტექსტის კვლევა არამხოლოდ ქართველოლოგიის ფაქტად იქცევა, არამედ სომხური, რუსული, თურქული, სპარსული, ინგლისური, ამერიკული, ინდური და, თქვენ წარმოიდგინეთ, სამხრეთ ამერიკული ლიტერატურის სივრცესაც მოიცავს <...>.

Geo Urban Studies, 2001, Vol. 12

ეს სტატია კი ტფილისური კულტურის კვლევის გარიჟრაჟზეა დაწერილი:


გიგო მესხია
ქუთაისი – ტფილისი

ქარებიდან – ქარებამდე

ტფილისი და ქუთაისი ძველი, მაგრამ ცოცხალი თემაა. ამ ორი სახელის ურთიერთობაში იმხელა ისტორიული შინაარსი დევს, რომ ამ შინაარსის გარეშე ძნელი წარმოსადგენია ქართული ისტორია. ყოველი ქუთაისელი, რომელიც პირველად ჩამოდის დედაქალაქში, გაოცებულია ხოლმე ტფილისის თავისებურებით, დაწყებული არქაული პეიზაჟიდან, ადამიანებით დამთავრებული, სრულიად უცხო ადამიანებით. აი მაგალითად, ქუთაისში წარმოუდგენელია ასეთი ვინმე ნახოთ:


































ან ასეთი:






















ეს მხოლოდ აქ, ამ ვეშაპის პოლისშია შესაძლებელი. სწორედ ამიტომააა, ქუთაისლები ამდენ სისხლს რომ ღვრიან ხოლმე ტფილისელი „უჯიშო“ დარდიმანდებისას და ერთურთის უკუღმა მყვარებლებისას.
გახსოვთ ალბათ, არტემ გეშაქოვი წერს მოგონებებში ოთხი იმერლის შესახებ, თავიანთი მამიდის გასვენებაზე რომ ჩამოსულან ტფილისში და სუ ცხვირ–ყურები რო დაუთლიათ კუკიის ერთ დუქანში ქალაქელებისთვის, მერე კი დამჯდარან ეტლზე და „კივილით, შეგინებით და ცაში თოფის სროლით წასულან. ერთხელ მოვალთ, ულვაშს დაგპარსავთ ყველასო.“
ეს ერთი კერძო ამბავია, სხვა მრავალი გვაქვს მსგავსი. თუმცა ამის მიუხედავად, ტფილისში მეტია სულიერება, იმიტომ, რომ ცოდვაა მეტი. აქ, სადაც არ გაიხედავ, ეკლესია–გუმბათი მოჩანს, ჩაუხვევ – ჩაიბრწყინვებს, აუხვევ – აიბრწყინვებს. სამაგიეროდ გული და ამბორი ქუთაისში მეტია. ტფილისი ფიქრობს, სასაფლაობზე დადის, სასაფლაოები მისთვის „მშვენიერი გამოგონებაა“, სასაფლაოები აუცილებელია, რათა მოკვდავმა ადამიანმა დროგამოშვებით იმაში თავისი ცხოვრება წაიკითხოს. ესაა ბედკრულის ნუგეშინისცემა და დასასრული ბედნიერებისა, ამავე დროს ფიქრი თრობის გარეშე. ქუთაისში კი საფლავზე მთვრალები მიდიან, ხშირად ეშმაკობებსაც იგონებენ სასაფლაოს ღრეობების შემდეგ. საკმარისია ერთი რომელიმე ნამთვრალევი და მჟავე ცოლიკოურით გამომტყვრალი წაიქცეს საფლავებს შორის, რომ მეორე დღესვე რაღაცას მოიგონებენ. დასხდებიან ნაბახუსევით განათლებული სახით და დაიწყებენ: „სამოთხეში გახლდით. მთელი სამოთხე შემოვიარე. მამაჩემს გაუგია რომ მივდიოდი და ჩემს შესახვედრად ლხინი გაუმართავს....“

"არილი", 1927.


გიგო სოლომანაშვილი
მოვიდნენ ბიჭები და გვნახეს

<...> ნუ დაგვავიწყდება, რომ პირველად “მაგიური რეალიზმის” ცნებამ დიმიტრი შევარდნაძის პირიდან გაიჟღერა, როცა 1924 წელს, გალერეა “ბაბილონში” ახალგაზრდა ამერიკელი მხატვრების გამოფენა ნახა. შემდეგ ტერმინი ხორხე ლუის ბორხესმა გამოიყენა, რომელიც იმ დროს ტფილისში ცხოვრობდა და “გიორგი XI-ის სახელობის ბიბლიოთეკაში” სტაჟირებას გადიოდა, უკვე 40-50-იანებში კი ამ ტერმინმა, ერთი ვენესუელელი კრიტიკოსის წყალობით, რამდენიმე სამხრეთ-ამერიკელი მწერლის შემოქმედება გააერთიანა და ცნება, რომელსაც ძარღვებში ტფილისური სისხლი უდუღს, დღემდე ოკეანისგაღმელებს მიემართება.
ცალკე საკითხია რუსული ემიგრანტული ლიტერატურა და ტფილისი. აქ ხომ რუსული ემიგრაციის სამივე თაობამ გაიარა. ტფილისური ტექსტები შექმნეს ა. რემიზოვმა და ბ. ზაიცევმა, ვ. ხოდასევიჩმა და ი. ბროდსკიმ, ა. სინიავსკიმ და ს. სოკოლოვმა, ვლ. სოროკინმა (რომელიც 90-იანების ბოლოს გამოექცა რუსი რელიგიური ფანატიკოსების რისხვას) და ტიმურ კიბიროვმა (კიბიროვმა საერთოდაც სახელი გაითქვა ტფილისური პოეზიის რუსული თარგმანებით გაჯერებული ცენტონებით) <...>.

დაიბეჭდა გაზეთ "ლიტერატურულ ხამსა"-ში, 1992 წელს.


არიადნა გევორქიანი
ტფილისური არითმია

<...> სომხურ ლიტერატურაში ერთი წყეული შეკითხვა არსებობს. რატომაა, რომ ჩვენს პოეზიაში ასე ცოტა ადგილი ეთმობა ტფილისს, სადაც ამდენი სომეხი პოეტი ცხოვრობს? რატომაა სომხური ტფილისის ტექსტი ასეთი ფრაგმენტული? რატომ ვერავინ მოიხელთა მთლიანობაში ტფილისის უნიკალური ფენომენი? სადაა მისი სახე ჯადოსნური ქალაქისა და კავკასიის დედაქალაქისა? იქნებ სწორედ დედაქალაქის სტატუსი გვიშლის ხელს? არ ვიცი, არ ვიცი!..
სტატიაში “დიადი ქალაქი – დიადი ქვაბი” ჯასპერ სარქისიანი წერდა: “გაგიკვირდებათ, მაგრამ არსებითად, თავად ქართველებსაც არ აქვთ ტფილისის ლიტერატურული პარადიგმა, ქალაქი ნაფლეთებად ჩნდება, ისე, როგორც ბრმები ხატავენ ხოლმე სპილოებს, ერთიანი სურათი კი არ ჩანს. ამისთვის ამოსუნთქვაა საჭირო და კიდევ ერთი, მენატურე წყნარად უნდა იჯდეს, ტფილისი კი მედინია, მარად ცვალებადი, მას ფურცელზე ასე ადვილად ვერ გადმოიტან”.
მაგრამ მარტო ამაში არაა საქმე, უბრალოდ, როგორც ჩანს, ჩვენი პოეტები დიალოგს ვერ მართავენ ქალაქთან, პოეტურ დიალოგს. რადგან ტფილისი ნაღდად გხვდება, იქ გცნობენ, სომეხი პოეტი ხარ ბოლო-ბოლო და ისე ვერ გაიპრანჭები, როგორც პარიზსა და ლონდონში, სადაც არც ადგილები გეგებებიან და არც ადამიანები. მაგ. მანუქ ჟაჟოიანი, რომელიც პარიზთან “შენობით” ლაპარაკობს (არავინ იცის, როგორ პასუხობს ამგვარ ფამილარობაზე პარიზი), ტფილისში იმორცხვებს და კალამს გვერდზე დებს <...>.

Ararat Comunications, 2004
ვაგრძელებთ ალტერნატიული ქალაქის კულტურული იერსახის მონიშვნას. ამჯერად სიტყვას თანამედროვე ბასკ მწერალს, ალეხანდრო დე გამბოას ვუთმობთ. ნარკვევი დაიბეჭდა ესპანურ ჟურნალ „ეიდოლონ“–ში, 2007 წელს.


ალეხანდრო დე გამბოა
გზა ქალაქისკენ, წარსულის გავლით

1963 წელს, ჯერ კიდევ სრულიად ყმაწვილმა ფერნანდო სავატერმა*, რომელიც მშობლებს ახლდა ტფილისში “ქართულ-ბასკურ საენათმეცნიერო კოლოკვიუმზე”, დღიურში ჩაინიშნა: “მდინარე მტკვარზე ერთი საოცარი ხიდია, რომელიც აღმოსავლეთსა და დასავლეთს აკავშირებს და ჰყოფს კიდევაც ერთმანეთისგან. ისინი თითქოს გარს გარტყია. როცა ხიდზე გადადიხარ, წინ აღმოსავლეთია, უკან კი დასავლეთს იტოვებ, მარცხნივ გაიხედავ, მდინარის აყოლებაზე, ევროპაა, დინებას ჩააყოლებ თვალს და დაინახავ, რომ მზესთან ერთად აზია გინათებს სახეს”.
ახალგაზრდა მოაზროვნის ამ შენიშვნის მიუხედავად, 60-იან წლებში ტფილისს უკვე მყარი ადგილი ჰქონდა მოპოვებული ევროპული დედაქალაქების მეორე რიგში, ბარსელონასთან, ამსტერდამთან, სტოკჰოლმთან და პრაღასთან ერთად, თუმცა მისი მთავარი ხიბლი მაინც შეუთავსებელის შეთავსებაში მდგომარეობდა მაშინ და ეს სიჭრელე დღემდე ძალიან ცოცხალი და მფეთქავია აღმოსავლეთ ევროპის ამ აზიურ დედაქალაქში. მე რომ მკითხოთ, იგი ნამდვილად ღირსია მთელი აღმოსავლეთ ევროპის დედაქალაქადაც იწოდებოდეს, რადგან ტფილისი ყველაზე ძველიცაა და თანამედროვეც, მასში საოცარი მთლიანობაც მოჩანს და მრავალშრიანობაც.
ვარშავა 1939 წელს ჯერ ლუფტვაფემ გაანადგურა, შემდეგ კი 1944-ში საბჭოთა არმიის საარტილერიო ჯერმა გაასწორა მიწასთან. ვენა და ბუდაპეშტი საუკუნენახევრის წინ იმპერიული ხელგაშლილობით გადააკეთეს, ისე რომ მათში ნამდვილი ქალაქები არც კი ამოიცნობა. მაშინ ამ ქალაქებს ერთი ზეამოცანა დაეკისრათ, ჰაბსბურგების ავსტო-უნგრული იმპერიის ფასადი ყოფილიყვნენ და ქვაში განხორციელებული სიდიადის სიმბოლოდ ქცეულიყვნენ (ვაი რომ, დროებით). პრაღის იერსახეში ალქიმიკოსებისა და იუდეველების ხელი ერია, პეტერბურგი და მოსკოვი ავსტრო-უნგრეთზე უფრო ველურმა იმპერიულმა ვნებებმა შეიწირეს, ბუქარესტზე და კიევზე ხომ ლაპარაკიც არა ღირს...
რაღა დარჩა? მხოლოდ ძველი კონსტანტინეპოლის ნაშთი დღევანდელ სტამბულში და ბიზანტიის მთავარი მემკვიდრის და ამავე დროს, მასთან მოკამათე საქართველოს დედაქალაქი, ტფილისი <...>.


ადლერ ძიაპშპა
დედაქალაქის პეიზაჟი: მთა, მდინარე, მოედანი
წიგნიდან "კავკასიური სოფია", სოხუმი, 2005.

მთა, მდინარე და მოედანი, აი ჩვენი დედაქალაქის მთავარი პეიზაჟი. ტფილისის ათასხუთასწლიანი ისტორია სწორედ ამ “პეიზაჟური” თვალთახედვით უნდა დავინახოთ, როგორც ბრძოლა ბუნებისა (მთა, მდინარე) და კულტურისა. ეს სიტყვა, “პეიზაჟი”, ტფილისის აღწერისას პირველად უცხოელმა გამოიყენა. რიჩარდ უილბრემისთვის, ვინაც 1837 წელს მოიხილა ტფილისი, ეს პეიზაჟი რამდენჯერმე გადაიშალა. პირველად მაშინ, როცა დიღმიდან შემოსვლისას დაინახა ქალაქი, მეორეჯერ კახეთიდან მობრუნებულმა, მესამე პეიზაჟი კი აბსოლუტურად ტექსტუალურია, იგი ვირტუალური ქალაქია, უილბრემის გამონაგონი, საიდანაც არამხლოდ ტფილისის, არამედ ლონდონის დანახვაც შეიძლება (გაიხსენეთ, რას წერდა ვალტერ ბენიამინი, “მოსკოვში მოსკოვზე მეტად ბერლინის ხედვას სწავლობო”).
“პეიზაჟი იგივე პორტრეტია, Ergo ქალაქის პორტრეტს ვხატავ”, დაწერა მაშინ უილბრემმა. მაშინ, ანუ 1837 წელს, როცა ტფილისის პორტრეტის ხატვა ახლიდან იწყებოდა. მაშინ აღა-მაჰმად ხანის დარბეული ქალაქი ფეხზე დგებოდა. მაშინ გარეთუბანი ცენტრი გახდა, მაშინ პეიზაჟი პორტრეტივით იხატებოდა, ქალაქის პორტრეტი კი პეიზაჟივით იშლებოდა <...>.

----------------------------
* ფერნანდო სავატერი - ცნობილი ბასკი ფილოსოფოსი.

ივლისში ბლოგისთვის დავწერე სტატია „პლასტმასის ყვავილების ქვეყანა“, რომელშიც ვჩიოდი, რომ ჩვენს ირგვლივ გარემო მთლიანად დაცლილია შემოქმედებისგან; და თუ რამ გვაკლია ბოლო წლებში, პური და წამალი კი არ არის, არამედ, პირველ რიგში, შემოქმედებაა. იმასაც ვწერდი, რომ თავისუფლების დეფიციტმა და ხელოვნურობამ მოკლა შემოქმედებითი მუხტი, რომლითაც სავსე იყო ჩვენი ქვეყანა ვარდების რევოლუციის დღეებში.

სტატიის პასუხად მივიღე შენიშვნა, რომ თუ მე შემოქმედებას ვხედავდი საბჭოთა საქართველოს არსებობის ბოლო ათწლეულებში – როდესაც აღიარებული მწერლები, პოეტები, რეჟისორები, მხატვრები თავის საუკეთესო ნაწარმოებებს ქმნიდნენ – სად იყო მაშინ თავისუფლება? ვთქვათ, გასული საუკუნის 60-იან ან 70-იან წლებში? განა დღეს საქართველო გაცილებით თავისუფალი არ არის, ვიდრე – კომუნისტების დროს?

სულ მეფიქრება: რა ყაიდის თავისუფლება გვაქვს ახლა და რა გვქონდა მაშინ ისეთი, რაც ახლა აღარ მოგვეპოვება. ცხადია, საქართველო გაეროს და ევროპის საბჭოს წევრი ქვეყანა გახდა და საზღვრები გაიხსნა. მსოფლიოს შესახებ დღეს გაცილებით მეტი ვიცით, ვიდრე უწინ ვიცოდით. და პირიქით. მაგრამ თუ ამ გლობალური კონტექსტიდან ადამიანებამდე დავეშვებით, სულ მცირე, ერთ საფრთხეს დავინახავთ დღევანდელ – თავისუფალ – საქართველოში. ეს საფრთხე გონების გაზარმაცება და მისი თანმდევი აზროვნების დეფიციტია.

თავის დროზე, პროცესი, რომელიც ფონად დაედო ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას, იყო გონების, აზრის გამოღვიძება. ამ პროცესს, „უძრაობად“ წოდებული ხანიდან მოყოლებული, ბევრი ადამიანი ამზადებდა – ზოგი წიგნით, ზოგი ფილმით, სპექტაკლით, სიმღერით, ცეკვით, ნახატით თუ ნაძერწით... ბოლოს, გონების გამოღვიძების პროცესმა პირდაპირი გამოხატულება პოვა მერაბ მამარდაშვილისა და აკაკი ბაქრაძის ლექციების სახით, რომლებიც თანდათან იხუნძლებოდა მსმენელებით და ბოლოს დასწრების მსურველებს ვერ იტევდა.

დღეს ჩვენი საზოგადოება პასიურია, რადგან დაშრეტილია არა იმდენად სამოქმედო, რამდენადაც – სააზროვნო ენერგიისგან. ეს დაადასტურა გაზაფხულის საპროტესტო მოძრაობამაც, რომელსაც არ აკლდა ქმედება, მაგრამ აკლდა გონიერება და გააზრებული გადაწყვეტილებების მიღების უნარი.

კაცმა რომ თქვას, გასაკვირიც არაფერია. დღევანდელ საქართველოში აზროვნების პროცესს ორი მომაკვდინებელი მტერი ჰყავს – პროპაგანდა და შიში. შესაბამისად, საზოგადოების ერთი – დიდი – ნაწილი იმ ინფორმაციის ტყვეობაშია, რაც სამი ეროვნული ტელევიზიიდან უწყვეტ ნაკადად, საქმიანად და დაუნდობლად მოედინება.

ის ადამიანები, რომლებმაც პროპაგანდის საფრთხე გააცნობიერეს და დროზე დაუსხლტნენ მას, შიშის ტყვეობაში აღმოჩნდნენ – თავის ოჯახში თუ თავის თავში ჩაიკეტნენ და, რამდენი წელიწადია, საკუთარ გულს ასკდებიან. შეშინებულების რიცხვი, ალბათ, მეტიც კია, ვიდრე მოტყუებულების. და რა ფასი აქვს პროპაგანდით გაბრუებული ან შიშით დათრგუნული გონების ნააზრევს? რა უნდა შექმნას ღირებული ან ერთმა და ან მეორემ?

არის კიდევ ორი კატეგორია ადამიანებისა, რომელთა ტვინი გამალებით მუშაობს. ამ ადამიანების ერთი ნაწილი ძალაუფლების შენარჩუნებისთვის იბრძვის და მათი შემოქმედებაა ის, რასაც ჩვენს ირგვლივ გარემოში ვხედავთ. თითოეული ადამიანი, რომელიც მათ ძალაუფლების შენარჩუნებაში ეხმარება, ფაქტობრივად, მათთან ერთად მუშაკობს და ქმნის თანამედროვე შემოქმედების სხვადასხვა წახნაგს: ზოგი სატელევიზიო გადაცემას, ზოგი – ფილმს, ზოგი – უნივერსიტეტს, ზოგი – არასამთავრობო ორგანიზაციას და ზოგიც – რაღაც სხვას. ეს ადამიანები გამალებით აზროვნებენ, მაგრამ ძალიან შორს არიან თავისუფლებისგან, რადგან მათ გონებას ძალაუფლების დაკარგვის შიში ამოძრავებს. და ყველაფერი, რასაც ისინი ქმნიან, სინამდვილეში, შემოქმედება კი არა, იდეოლოგიის და პროპაგანდის ნაწილია.

და, სულ ბოლოს, არის კატეგორია ადამიანებისა, რომელთაც არც აზროვნების ეშინიათ და არც არარსებული ძალაუფლების დაკარგვის. მაგრამ ისინი გათითოკაცებულნი არიან და, ჯერჯერჯობით, არ არსებობს არც ფაქტორი და არც სივრცე, რომელიც მათ გააერთიანებდა და რაიმე ღირებულს შეაქმნევინებდა.

ზემოთ ჩამოთვლილი ოთხი სეგმენტი მთლიანობაში ასეთ სურათს ქმნის:

1. პროპაგანდის მსხვერპლნი.
2. შიშის ტყვეები.
3. ძალაუფლებაზე ჩაჭიდებულნი.
4. გათითოკაცებული მოაზროვნეები.

და, აი, მთავარ სათქმელთან მივედი. თავისუფალი აზროვნებისთვის და მის წიაღში დაბადებული შემოქმედებისთვის ნიადაგი უნდა შექმნას მეოთხე კატეგორიაში მოქცეული ადამიანების გაერთიანებამ. ყველა სხვა გზა შორი და ფუჭია. მოაზროვნეთა გასაერთიანებლად კი საჭიროა არა პოლიტიკური ლიდერი, არამედ საზოგადოებრივი – მერაბ მამარდაშვილისა და აკაკი ბაქრაძის მსგავსი.

როგორ წარმოგვიდგენია, დღეს რომ ბატონი აკაკის მსგავსი ლიდერი გამოჩნდეს და მოაზროვნე ადამიანების მისხალ-მისხალ მოგროვება დაიწყოს, საჯარო საუბრები გამართოს დიდ დარბაზებში და მიზანმიმართულად, თანმიმდევრულად ცადოს ჩვენი გონების გამოღვიძება – რა ბედი ეწევა ასეთ ადამიანს?

ჩვენი ბლოგის ძვირფასო მკითხველებო, ამ კითხვაზე თითოეული თქვენგანის პასუხი იყოს თქვენივე პასუხი ზემოთ დასმულ შეკითხვაზე: რა ყაიდის თავისუფლება გვაქვს ახლა და რა გვქონდა ადრე ისეთი, რაც აღარ მოგვეპოვება?

ეს თემა ძველი ბლოგის ერთი კომენტარის და თანამედროვე ინგლისური ანეგდოტის გამო ავირჩიე. იმ ანეგდოტის თანახმად, ერთი ტინეიჯერი ეუბნება მეორეს: იცოდი, რომ მაკკარტნი ადრე სხვა ჯგუფში უკრავდაო?!
ერთ-ერთ მიზეზი იმისა, რის გამოც მაკკარტნის ყოფილი ჯგუფი ანეგდოტის სამიზნე გახდა, ის არის, რომ უკვე თითქმის 40 წელი გავიდა, რაც ამ ჯგუფმა არსებობა შეწყვიტა. მისი ერთი წევრი 29 წლის წინ გამოასალმეს სიცოცხლეს, მეორე კი 8 წლის წინ გარდაიცვალა.
ამის მიუხედავად, “ბიტლზი” დღესაც ახერხებს თავის ირგვლივ საზოგადოებრივი ყურადღების ისეთ კონცენტრაციას, როგორსაც პოპულარობის პიკზე ყოფნისას იყო მიჩვეული. დაშლის შემდეგ, მგონი, წელი არ ჩაუგდიათ, რომ სამყაროსთვის რამით მაინც არ შეეხსენებინათ თავი. ხოლო ყოველ 5-6 წელიწადში ერთხელ მსოფლიოს გადასახადის გადამხდელების ფინანსებს სერიოზულ გამოცდას უწყობენ ხოლმე.
ერთი ასეთი მძლავრი შეტევა წელს განახორციელეს. მასმედიის საშუალებით მთელი წლის განმავლობაში ამზადებდნენ საზოგადოებას 9 სექტემბრისთვის. ამ კამპანიაში ჩართული იყო არა მარტო ავტორიტეტიანი მუსიკალური გამოცემები (Q, Mojo, NME, RollingStone), არამედ ყოველკვირეული ჟურნალები (Newsweek, Time…), ყოველდღიური გაზეთები (Times, Daily Telegraph, Guardian და ა.შ. თავიანთი საკვირაო გამოშვებებით) და BBC-ის, როგორც რადიოს სხვადასხვა სამსახურები, ისე ტელევიზიის სხვადასხვა არხები თავიანთი ინტერნეტგამოცემებით. და ეს მხოლოდ მცირე ნაწილია ამ საქმეში ჩართული საშუალებებისა. ამაზე იმიტომ ვამახვილებ ყურადღებას, რომ უფრო ნათლად წარმოიდგინოთ, რა მასშტაბებს აღწევს ტვინების დამუშავება. შეუძლებელია ამას სადმე დაემალო.
მაგრამ ისიც უნდა ითქვას, რომ ეს ყველაფერი კეთდება დიდი გემოვნებით: ინტერვიუები მაკკარტნისთან; ის და რინგო ერთად ტელესტუდიაში (რაც, ყველაფრისგან დამოუკიდებლად, მოვლენაა); სტატიები აქამდე უცნობი ფაქტებით; ეგზოტიკა - მასალები საბჭოთა ბიტლომანების შესახებ. და, რაც მთავარია, და რაც ყოველთვის მაგიჟებს ხოლმე - ეს ზღვა მასალა ილუსტრირებულია დღემდე გამოუქვეყნებელი ფოტოებით.
მთელი ეს ძალისხმევა კი მიმართული იყო იქითკენ, რომ გადასახადების გადამხდელების გონებაში ჩაბეჭდილიყო: მეორე ათასწლეულის მეცხრე წლის მეცხრე თვის მეცხრე დღეს გასაყიდად გამოვიდოდა “ბიტლზის” ყველა კლასიკური ალბომის ე,წ, რემასტერებული ვერსიები და ვიდეოთამაში The Beatles: Rock Band.
“ბიტლზის” ალბომები კომპაქტდისკებზე 1987 წელს გადაიტანეს, წელს კი - ციფრულად დამუშავების შემდეგ - ისინი უფრო ეპოქის შესაბამისად ჟღერენ. გარდა ამისა, ყოველი დისკისთვის დაიწერა ახალი ანოტაცია; მათ დაურთეს იშვიათი ფოტოები და დოკუმენტური ვიდეოები.
თამაშის მეშვეობით კი პირველად გეძლევათ საშუალება, არა მარტო უსმინოთ და უყუროთ, როგორ ქმნის “ბიტლზი” როკის ისტორიას, არამედ თვითონაც გახდეთ ჯგუფის წევრი. “როკბენდს” კომერციული წარმატება გარანტირებული აქვს: ვიდეოთამაშების მოყვარულთა გარდა, მისით ძალიან დაინტერესდებიან “ბიტლზის” ფანები, რომლებიც ადრე სრულიად გულგრილები იყვნენ მსაგავსი გასართობების მიმართ.
ერთი შეხედვითაც ცხადია, რომ 09.09. 09. წარმატებული პროექტი და სერიოზული თანხების აკუმულირების წყაროა. თუმცა, ჯგუფის ორ დარჩენილ წევრს, დიდი პრობლემები ისედაც არ ჰქონდათ. მაკკარტნი ინარჩუნებს მსოფლიოში ყველაზე მდიდარი მუსიკოსის არაოფიციალურ ტიტულს. რინგო სტარი კი მუშაობს ახალ, მე-15 სოლოალბომზე, რომლის ჩაწერაშიც მაკკარტნიც მონაწილეობს. ალბომი გასაყიდად სულ მალე, 10 იანვარს გამოვა.
დაბოლოს, ერთი კურიოზი. ბრიტანელ ტინეიჯერებს შორის ჩატარებული სოციოლოგიური გამოკითხვის თანახმად, გამოკითხულთა თითქმის ნახევარს “ბიტლზის” სიმღერის Eleanor Rigby-ის გმირი რეალური პიროვნება ჰგონია. ვერ გეტყვით, ეს სიმღერის დიდ პოპულარობაზე მეტყველებს თუ ახალგაზრდობის არაინფორმირებულობაზე, მაგრამ ფაქტია: იმავე გამოკითვის კიდევ უფრო მეტ მონაწილეს შერლოკ ჰოლმსიც რეალური პიროვნება ჰგონია. მაგრამ სხვაზე რა მაქვს სათქმელი: ბავშვობაში მეც ძალიან გავოცდი, როცა ერთმა ფრანგმა მსახიობმა განაცხადა, ჩემი საყვარელი ისტორიული პირი იესო ქრისტე არისო.
ალბათ ძალიან გაოცდებოდა ჩერჩილი, ამ გამოკითხვის შედეგები რომ გაეგო. ადამიანი, რომელსაც ეკუთვნის სიტყვები: ისწავლეთ ისტორია; ყველა საიდუმლოს გასაღები ისტორიაში ძევსო, ბრიტანელი ტინეიჯერების მეოთხედს გამოგონილი გმირი ჰგონია. ჩერჩილს კიდევ ერთი ინგლისელის სიტყვებით დავამშვიდებდი: „ისტორიის მთავარი გაკვეთილი ის არის, რომ ისტორიის გაკვეთილი არ არსებობს.“
საინტერესოა, რა სურათს მოგვცემდა ანალოგიური გამოკითხვა საქართველოს ტინეიჯერებს შორის, ჩერჩილის თანამედროვე, სტალინის შესახებ? გამიხარდებოდა, თუ ბავშვები ასეთი ადამიანის რეალურად არსებობას ვერ წარმოიდგენდნენ და მას, ყველაზე მეტი, ძეგლად ჩათვლიდნენ.
დავუბრუნდეთ ისევ იმას, რითაც დავიწყეთ. მიუხედავად “ბიტლზის” უზომო პოპულარობისა, ძალიან ბევრია იმ ახალგაზრდების რიცხვი, რომლებიც თვლიან, რომ ეს ჯგუფი თავისი დროის ისეთივე დონის პოპ-ფენომენია, როგორიც, ვთქვათ, სულ ცოტა ხნის წინ იყო Spice Girls. მე მათ არ ვეთანხმები, მაგრამ მშურს მათი, რადგან ჩემზე ახლოს არიან მცნებასთან - ნუ შეიქმნი კერპსო.

ამბობენ, ხელოვნებას საზღვრები არა აქვსო. როგორც ჩანს, მთლად ასე არ არის. საკმარისია გავიხსენოთ, თუნდაც, პარადოქსული ისტორია, რომელიც დიდ ბულგარელ ბანთან, ბორის ხრისტოვთან, არის დაკავშირებული. საბჭოთა კავშირში ხრისტოვი, პრაქტიკულად, პერსონა ნონ გრატად ითვლებოდა - რადგან გერმანიის მიერ მისი ქვეყნის ოკუპაციის დროს ის განაგრძობდა მოღვაწეობას სოფიაში, მშობლიურ საოპერო სცენაზე. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მომღერალს უკვე ამერიკელებმა უთხრეს უარი შეერთებულ შტატებში შესასვლელი ვიზის გაცემაზე (ხრისტოვს „მეტროპოლიტენ-ოპერაში“ უნდა ემღერა), ვინაიდან ის საბჭოთა ბლოკში შემავალი ერთ-ერთი ე.წ. „სახალხო დემოკრატიის ქვეყნის“, ბულგარეთის, მოქალაქე იყო.

ამბობენ, ისტორია იმას გვასწავლის, რომ არაფერს გვასწავლისო. როგორც ჩანს, სწორედ ასე უნდა შევაფასოთ ის, რაც მოხდა რუსეთ-საქართველოს კულტურულ ურთიერთობათა სფეროში აგვისტოს ომის შემდეგ. ხელოვნების ზოგიერთმა მოღვაწემ ორივე მხრიდან გაბრაზებულ გულზე საერთოდ უარი თქვა მოწინააღმდეგის სცენაზე გამოსვლაზე. ამის შესახებ ღიად განაცხადეს ვახტანგ კიკაბიძემ და ნანი ბრეგვაძემ, რომლებმაც გააუქმეს დაგეგმილი კონცერტები რუსეთში. რუსეთის მხრიდან იმავეზე მიანიშნეს ვალერი გერგიევმა, იური ბაშმეტმა და ოლეგ გაზმანოვმა, გააუქმა თბილისში გამოსვლა ალა პუგაჩოვამ. შემდგომ, ალბათ, უკვე ცივი გონებით, ერთობ შეარბილეს თავიანთი პოზიციები ბრეგვაძემ და გერგიევმა, რომელმაც რამდენიმე კონცერტი გამართა ამერიკაში მოღვაწე ქართველ პიანისტებთან ლექსო თორაძესა და ალექსანდრე კორსანტიასთან ერთად. იქნებ, გაახსენდა პუშკინის სტროფი: „და გრძნობებს კეთილს მე ქნარით ვაღვიძებდი“?

ასეა თუ ისე, ახლახან ამ ამბავმა მოულოდნელად ძალზე მძაფრი გაგრძელება ჰპოვა და ააღელვა საზოგადოებრივი აზრი საქართველოში. ამჯერად საკითხი საესტრადო ხელოვნების სფეროს შეეხო. თუ გამოვიყენებთ დასავლურ ტერმინს „შოუ-ბიზნესი“, შეიძლება ითქვას, რომ მორიგმა იდეოლოგიურმა შოუმ ამჯერად უკვე პოლიტიკური ბიზნესის სიბრტყეში გადაინაცვლა. ცხარე კამათის საგნად იქცა მმართველი ნაციონალების ერთ-ერთი იდეოლოგის ლევან რამიშვილის განცხადება. თავს უფლებას მივცემ, ამ განცხადებიდან რამდენიმე, შედარებით „რბილი“ ციტატა მოვიყვანო: „ვინ, თუ არა რუსეთის აგენტები არიან ის მომღერლები, რომლებიც ადიდებენ რუსეთს და უმღერიან რუსეთის არმიას? მათ სამუდამოდ უნდა აეკრძალოთ საქართველოში შემოსვლა. იცხოვრონ თავიანთ საყვარელ რუსეთში – საქართველოს ისინი არ სჭირდებიან. საქმე გვაქვს კოლაბორაციონისტებთან, რომლებიც მტერთან თანამშრომლობენ და ოკუპანტებს ემსახურებიან. ეს ეგრეთ წოდებული „მომღერლები“ წარმატებას აღწევენ მხოლოდ და მხოლოდ თავიანთ აგენტურულ საქმიანობაში. ნუთუ ისინი მაინცდამაინც სწორედ რუსეთში უნდა გამოსულიყვნენ და არა, ვთქვათ, ევროპაში, კანადაში, ავსტრალიაში? საქმე ისაა, რომ ისინი არა მარტო აბსოლუტურად უნიჭოები, არამედ ამორალურებიც არიან - ორ კაპიკად სულს ჰყიდიან. ეს უვიცები ქართველები კი არა, მანქურთები და გადაგვარებულები არიან.“

თავის ვრცელ განცხადებაში რამიშვილმა გამოთქვა აზრი რამდენიმე ცნობილი ქართველი შემსრულებლის შესახებაც. აი, ერთი მაგალითი: „პრიმაკოვმა, ალბათ, ჰონორარი გადაუხადა ნანი ბრეგვაძეს. ნანის ისედაც ბევრი ფული აქვს, მაგრამ ზედმეტი არ აწყენს! რაო, რადგან გიხდიან, ესე იგი მტერსაც უნდა უმღერო? ასეთი მიდგომა დამახასიათებელია ბრეგვაძისთვის, გვერდწითელისთვის და პავლიაშვილისათვისაც. რა უნდოდა ნანის პრიმაკოვის დაბადების დღეზე? მის საქციელს არანაირი გამართლება არა აქვს. რაც შეეხება თინა კანდელაკს, ის იმდენად უნიჭოა, რომ აგენტადაც კი ვერ ივარგებს, კარიერაში წარმატებას მან პროსტიტუციით მიაღწია.“ შემდეგ კანდელაკის დახასიათებაში გამოყენებულია სიტყვები, რომელთა გამეორება, სიმართლე გითხრათ, არ მსურს.

სიტუაციის დელიკატურობა იმაში მდგომარეობს, რომ ამ ოპუსის ავტორი ხელმძღვანელობს არასამთავრობო ორგანიზაცია „თავისუფლების ინსტიტუტს“, რომელიც საქართველოში თავისუფლებისა და დემოკრატიის განვითარების მხარდასაჭერად ჯორჯ სოროსის თაოსნობით შეიქმნა. თავის მრისხანე ფილიპიკაში რამიშვილმა ნახევრად რიტორიკული კითხვა დასვა: „რა აქვთ საერთო ნანი ბრეგვაძეს და ევგენი პრიმაკოვს?“

არადა, პასუხი ამ კითხვაზე, რაოდენ გასაკვირიც უნდა იყოს, ბანალურად მარტივია. თბილისის ცენტრში, ლენინგრადის ქუჩაზე დაბადებულმა და გაზრდილმა პრიმაკოვმა სამუდამოდ შეინარჩუნა კავშირი თავისი ბავშვობისა და სიჭაბუკის ქალაქთან. მოსკოვში ის დიდხანს ბედნიერად ცხოვრობდა თავის პირველ მეუღლესთან, აწ განსვენებულ ლაურა ხარაძესთან, მისი შვილები პირველი ქორწინებიდან - ქალიშვილიც და უდროოდ გარდაცვლილი ვაჟიშვილიც - ნახევრად ქართველები არიან. მოსკოვში მის უახლოესი სამეგობრო წრეს მუდამ ყოფილი თბილისელები შეადგენდნენ. მათ შორის იყვნენ ვლადიმირ ბურაკოვსკი, ტუკი იაკობაშვილი, ლევონ ონიკოვი და სხვები. შემთხვევითი როდია, რომ პრიმაკოვის იუბილეზე თამადობდა ქართველ ექიმთა ცნობილი დინასტიის წარმომადგენელი, პროფესორი დავით იოსელიანი, რომელიც მოსკოვში ცხოვრობს და მუშაობს. უხერხულია ქალის ასაკზე საუბარი - ვიტყვი მხოლოდ, რომ ნანი ბრეგვაძე ახლოსაა იუბილარის თაობასთან, ის უკვე 50 (!) წელზე მეტია, მეგობრობს პრიმაკოვების ოჯახთან.

რაც შეეხება სავაჭრო პალატის ამჟამინდელი თავმჯდომარისა და რუსეთის ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, საგარეო საქმეთა ყოფილი მინისტრისა და საგარეო დაზვერვის სამსახურის ყოფილი ხელმძღვანელის პოლიტიკურ სტატუსს, აქ ღია კარის მტვრევა საჭირო არ არის – საკმარისია, გავიხსენოთ, რა უპასუხა ედუარდ შევარდნაძემ თავის ოპონენტებს, რომლებიც მას ხან შსს-ს, ხან კი სუკ-ის აგენტს უწოდებდნენ: მე აგენტი კი არა, გენერალი ვარო!

ჟურნალისტებს, ვფიქრობ, არ ეკადრებათ საზოგადო მოღვაწეთა პირადი ცხოვრების დეტალებში ქექვა, მაგრამ კიდევ უფრო უღირსი ქცევაა ბუნებრივ ადამიანურ ურთიერთობებზე საეჭვო პოლიტიკური კონტექსტის მიბმის მცდელობა. ერთხელ ეს უკვე მოხდა (თანაც არა გადატანითი, არამედ პირდაპირი მნიშვნელობით), როდესაც ხელისუფლების კონტროლქვეშ მყოფმა ქართულმა ტელეარხებმა ცნობილი ბანის, პაატა ბურჭულაძის გამოსვლის სატელევიზიო კადრებს ვლადიმირ პუტინის საქმიანობის ამსახველი ვიდეოკადრები „მიაწებეს“.

დაბოლოს, აგენტურის თემის დასრულებისთვის, ალბათ, სრული სიცხადე უნდა შევიტანოთ რამიშვილის მიერ დასმულ კითხვაში: როგორც ნანი ბრეგვაძეს, ასევე თამარ გვერდწითელსა და სოსო პავლიაშვილს, როდესაც ისინი ასრულებენ „თბილისოს“ და ქართული მუსიკის სხვა შედევრებს და როდესაც მღერიან რუსულ რომანსებსა და სიმღერებს, თამამად შეგვიძლია ვუწოდოთ საქართველოს „აგენტები“ რუსეთში, და არა პირიქით! ორ ხალხსა და ქვეყანას შორის, არსებული კონიუნქტურის მიუხედავად, სწორედ მათი მეშვეობით იჭიმება ისტერიული პოლიტიკანებისთვის უხილავი ხალხური დიპლომატიის ძაფები. თინა კანდელაკთან დაკავშირებით კი საკომენტარო ნამდვილად არაფერია: მართლაც, რა შეიძლება თქვა მამაკაცზე, - თუნდაც ის თავისუფლების ლეღვის ფოთოლს იყოს ამოფარებული - რომელიც ქალს უსამართლოდ ასხამს ლაფს? დღესაც ლევან რამიშვილის ზოგიერთი აპოლოგეტი ცდილობს მისი განცხადების დეზავუირებას – ამ მიზნით ისინი მიუთითებენ რაღაც საიტებზე გამოქვეყნებულ გამოხმაურებებზე, ლანძღავენ ქართულ პრესას და ა.შ. სწორედ ქართული პრესის ფურცლებზე მათ წინამძღოლს საკადრისი პასუხი გასცეს სოსო პავლიაშვილმაც და თიკა კანდელაკმაც.

თავის მხრივ, რუსეთი რუსეთი არ იქნებოდა, ცუდი მაგალითისთვის რომ არ მიებაძა. ტრადიციულად იჩინა თავი იმპერიულმა აზროვნებამ: თუ საქართველოში ყველაფერი მხოლოდ დეკლარაციებით შემოიფარგლა, ჩვენი ჩრდილოელი მეზობლის ხელისუფლებამ, როგორც ყოველთვის, უხეში ძალა გამოიყენა. მომღერალ დიანა ღურწკაიას ძმასთან სატელეფონო საუბრის შემდეგ ვახტანგ კიკაბიძემ მოსკოვის გაზეთ „ვზგლიადისათვის“ მიცემულ ინტერვიუში განაცხადა, რომ დიანას რუსეთში გამოსასვლელად ყველა გზა გადაუღობეს მხოლოდ იმისთვის, რომ ის ერთხელ გამოვიდა თბილისის სპორტის სასახლეში მიხეილ სააკაშვილის მხარდასაჭერად.

დღევანდელი ბლოგი სექტემბერში დაწერილ ერთ ბლოგს ებმის. მაშინ იქ ვერ მოვახერხე ამაზე საუბარი, ძალიან მიგრძელდებოდა სიტყვა, აქ კი, იმედია, მოვუყრი თავს სათქმელს და კიდევ ერთხელ ჩავეძიები მიზეზებს, რის გამოც დღევანდელ საქართველოში დაკარგა აზრი ლიტერატურამ, ვნებიანმა თხრობამ, ამბავმა, ამ ამბის კითხვამ, სხვისი ნაწერით (გამონაგონით თუ რეალური ისტორიით) ტკბობამ.

რა თქმა უნდა, დღეს საკითხს ვერ ამოვწურავთ და კიდევ არაერთი ბლოგის დაწერა მოგვიწევს მიზეზებში გასარკვევად. ჩავთვალოთ, რომ დღევანდელი წერილი უბრალოდ მორიგი ნაბიჯია (მეორე, მეოთხე, მეხუთე...).

იმ სექტემბრის ბლოგში 2003 წლის რაღაც ხდომილებას ვახსენებდი, რომელსაც ზუსტ სახელს ვერ ვარქმევდი, მაგრამ ერთ რამეში კი დარწმუნებული ვიყავი, რომ მაშინ რაღაც მნიშვნელოვანი გამოგვეპარა, მნიშვნელოვანი დავკარგეთ. რა იყო ეს? შანსი ახალი ქართული ლიტერატურის დაბადების მომსწრენი გავმხდარიყავით?... მოკლედ, აღარ გავაგრძელებ ამ დანაკარგების ჩამოთვლას და არც იმას გავიმეორებ, თუ რამ ჩაანაცვლა იგი თანამედროვე საქართველოში, არამედ შევეცდები ცოტათი კიდევ უკან დავიხიო და 90-ან წლებშიც მოვიკითხო რამდენიმე მიზეზი (მომავალში 80-იანებსაც შევეხები).

90-იანებიდან ძალიან ბევრი რამ მახსენდება, თუმცა ყველას და ყველაფერს ვერ ჩამოვთვლი, ეს წერილი მიმოხილვა არაა, არამედ, როგორც არისტოტელე იტყოდა, “აუცილებლობით და ალბათობით” შეკრებილი ამბავი. პირველ რიგში ის ადგილები მახსენდება, სადაც თავად ვტრიალებდი და ვსწავლობდი, ანუ “არილი”. შემდეგ ე.წ. თავისუფალი მწერლების შედარებით ძლიერი თუ სუსტი ფლანგები, რომლებიც კარგად ჩაჯდნენ “ოთხმოცდაათიანელების” ცნებით ნაგულისხმევ მნიშვნელობაში. ზოგი კომფორტითაც კი მოეწყო ამ ცნებაში, სხვები გაიმიჯნენ, ზოგმა ახალი ათასწლეულის დასაწყისში დაძლია ეს ცნება და ყველას დაავიწყა, რომ იგი ერთ დროს ქრესტომათიული 90-იანელი იყო. კიდევ ბევრი რამ მახსენდება, უბრალოდ ყველაფრისთვის თავისი ადგილის მიჩენა რომ არ გამომივიდეს (რასაც ვერ ვიტან), ამიტომ ზემოთ დასმულ საკითხს დავუბრუნდები, ანუ 90-იანების დანაკარგებს.

რა თქმა უნდა, ეს პირველ რიგში რეალური დანაკარგები იყო, კონკრეტული პოეტის თუ მწერლის წასვლა ამ ქვეყნიდან, მაგრამ გარდა ამისა, აღნიშნულ პერიოდში ბევრი ისეთი რამ დაიწყო, რამაც უფრო მძიმე შედეგები მოგვცა. პირველ რიგში ის, რომ მაშინდელმა ახალმა, თანამედროვე ლიტერატურამ აქტიური მკითხველი ვერ შეიძინა. ანუ, ჯერ ერთი, არ მოხდა იმ ძველი, 80-იანელი (გნებავთ საბჭოთა) მკითხველების “გადმობირება” და, მეორე მხრივ, ვერც ჩემი ასაკის ყმაწვილებისგან (რომლებიც მაშინ 18-20 წლის იყვნენ) შექმნა კარგი მკითხველი. მე მგონი, სწორედ იმ პერიოდში მოხდა ერთ-ერთი საბედისწერო მოვლენა ამ თვალსაზრისით. რას ვგულისხმობ? იმას, რომ ლამის ყველა მკითხველი, ვინც მაშინდელ “თანამედროვე ლიტერატურას” კითხულობდა, უცებ თავად გახდა მწერალი, რამაც სულ მალე რაღაც უცნაურ კლანებად დაყო ქართული მწერლობა, სადაც ყველანი ერთდროულად მწერლებიც იყვნენ და მკითხველებიც. პოტენციური მკითხველი კი ტელევიზორებს მიუჯდა.

ერთხელ მეგობარს გავუზიარე ჩემი ეს აზრი და მიპასუხა, რომ მთავარი მიზეზი საბჭოთა მკითხველის გაქრობა და ის სიცარიელე იყო, რაც მის შემდეგ გაჩნდაო. როგორც ხედავთ, ამ მოსაზრებამ ჩემთანაც გაიელვა, როცა ძველი მკითხველის “გადმობირება” ვახსენე, თუმცა არ მინდოდა სოციოლოგიური კუთხით დამენახა მკითხველის პრობლემა, არამედ უფრო რეცეფციული ესთეტიკის თვალით და სწორედ ამიტომ ვახსენე რამდენიმეჯერ თანამედროვეობა, მკითხველის მწერლად გადაქცევა და სხვ.

ერთადერთი “ლიტერატურა”, რომლის ველშიც მკითხველის მწერლად ასეთი გადაქცევა არ ხდებოდა, აკა მორჩილაძის ბელეტრისტიკა იყო (ბელეტრისტიკადაც ალბათ მოგვიანებით იქცა აკა მორჩილაძის ნაწერები, რასაც ვერ ვიტყვით მის პირველ სამ რომანზე), რომელიც მაშინ მხოლოდ მკითხველზე იყო პასუხისმგებელი და მხოლოდ მის შექმნაზე ზრუნავდა.

“ბაკურ სულაკაურის” მიერ გამოცემულ “მადათოვამდე...” (1998) გიოს პირველი რომანები ლამის “სამიზდატურად” იყო დაბეჭდილი (1994-ში “მოგზაურობა ყარაბაღში”, 1996-ში “ფალიაშვილის ქუჩის ძაღლები”) და ჯერ მხოლოდ მზადდებოდა მკითხველის დაბადების საფუძვლები. ეს ახალი მკითხველი რამდენიმე წელიწადში იშვა. იმავე პერიოდში გავიგონე “ცოცხალი კლასიკოსებისგან”, რომ მათაც კი წაიკითხეს აკა მორჩილაძე. თუმცა როცა მკითხველმა დაინახა, რომ მას ვერავინ აუბა მხარი, რომ მის გარდა ნამდვილი, გემრიელი, ჭკვიანური სატყუარა ვერავინ შექმნა, მკითხველი მალე გადაიღალა.

მცდელობები რა თქმა უნდა იყო, მაგრამ ეს ნაწერები ან აკას ემსგავსებოდა, ან ძალიან ეტყობოდა, რომ არ სურდა მას დამგვანებოდა. რაღაც ახლის შექმნის ძალიან დიდი სურვილი ჰქონდა 2002 წელს ზაზა ბურჭულაძეს (ამ დროს გამოვიდა მისი “წერილი დედას”), მაგრამ, სამწუხაროდ, ეს მხოლოდ სურვილი იყო. ამის შემდეგ მან სხვა გზით წასვლა ამჯობინა (“სიმპსონები”), შემდეგ ისევ შეცვალა გეზი (“მინერალური ჯაზი”), გადაეშვა ლექსიკონებში (“ვირის სახარება”), კიდევ სადღაც გადაუხვია (“ხსნადი კაფკა”). ბევრი იმუშავეს მისმა გამომცემლებმაც, “ინტელექტუალურმა ფეისებმაც”, რომელთა გამონათქვამებითაც აჭრელებული იყო მისი წიგნის ყდები. ტელევიზიამაც. თუმცა ახალი ლიტერატურის (მითუმეტეს მკითხველის) დაბადების მცდელობა ისევ უშედეგოდ დამთავრდა. ზურჭულაძემ მკითხველი უფრო დააფრთხო, ვიდრე მიიზიდა. და ამით იგი გასცდა კიდეც ლიტერატურის ფარგლებს და სადღაც კვების მრეწველობასა და ენერგეტიკას შორის დაიკავა ადგილი (მე მაინც დიდი იმედი მაქვს ზაზასი და მგონია, რომ იგი დაუბრუნდება ლიტერატურას და თავის თავს).

ცალკე საკითხია ბეჭდური და სატელევიზიო მედია, მკითხველის მოპოვების ყველაზე მძლავრი იარაღი მთელს მსოფლიოში, რომელიც საქართველოში იმდენად სუსტია, რომ მისი წყალობით ლიტერატურა დღეს ყველაზე მოსაწყენ რამეებთან ასოცირდება. თავი დავანებოთ იმას, რომ ლიტერატურას არავინ აჭაჭანებს პრემიალურ საეთერო დროში (მოკლე-მოკლე სიუჟეტები არ ითვლება), მხოლოდ ჩვენი საინფორმაციოების საკვირაო გამოშვებების გახსენება იქნებოდა საკმარისი.

მოგეხსნებათ, კვირაობით პოლიტიკური ნიუსები არაა და ეს ჩვენი საინფორმაციოები ისე საცოდავად გამოიყურებიან ხოლმე, რომ გული მოგიკვდებათ. ჯერ ერთი, მაგრად იბნევიან, იმიტომ, რომ იძულებული არიან სოციალურ თემებზე ან კულტურულ სიახლეებზე ილაპარაკონ. და, აი, აქ იწყება ტანჯვა, გარდა იმისა, რომ საერთოდ არ აინტერესებთ ეს თემები, წარმოდგენა არა აქვთ რაზე ლაპარაკობენ. ოპერაზე ისე ლაპარაკობენ, თავი უიმბლდონზე გეგონება, მწერლის გარდაცვალება კი მათთვის უფრო დაჯილდოების ცერემონიალია... ისინი წლების მანძილზე მიეჩვივნენ, რომ საინფორმაციო გამოშვება მხოლოდ რაღაც ობიექტის გახსნისას ვიღაც ჩინოსანის მიერ წარმოთქმული სიტყვის რეზიუმეა და მორჩა.

სად ვიყავით და სად მოვედით?! ვნებიანი თხრობით დავიწყეთ და პრეზიდენტის რეზიუმეებით ვამთავრებთ.

სხვათა შორის, უყურეთ იმ დღეს, ბათუმში რომ გველეშაპის საცეცებზე და გიგანტურ თვალზე ჰყვებოდა მითს პრეზიდენტი? მოისმინეთ ჟურნალისტის რეზიუმე? წიგნებს ისედაც არ ვკითხულობთ და იქნებ ამ მითის რეკონსტრუქცია-ანალიზისთვის მაინც მიგვეხედა.

ჯერ იყო და, ბლოგისთვის ახალი მასალის დაწერა დამიგვიანდა. ისეთი დატვირთული დღეები მქონდა, ბლოგამდე ვეღარ მივაღწიე. მერე, ყველაფერი რომ დამთავრდა, რითაც ამ დღეებში ვიყავი დაკავებული, ავდექი და ქარტიის შესახებ რადიო თავისუფლების ეთერისთვის სტატია დავწერე. ვფიქრობდი, ამ ეტაპზე, მედიაზე საუბარი ამით დამესრულებინა.

მაგრამ გზადაგზა ზოგიერთი ისეთი რამ აღმოვაჩინე, რამაც ისევ ქარტიისკენ მიმაბრუნა. ადვილი არ არის დამაჯერებლად იმის თქმა, რის თქმასაც ვაპირებ, მაგრამ ვცდი...

* * *
4 დეკემბერი რომ ახლოვდებოდა – ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის ხელმოწერის და საბჭოს არჩევის დღე – ჩემი მეგობარი ჟურნალისტები სულ უფრო ხშირად მეკითხებოდნენ: „რას ვაკეთებთ? ვის ვირჩევთ?“ მეც ვპასუხობდი: „არ ვიცი, ვისაც ავირჩევთ, ავირჩევთ...“

არადა, ასე ადვილი არ იყო, მშვიდად მედევნებინა თვალი, ერთ დღეში როგორ დაინგრეოდა წლობით ნაშენები საქმე. ბოლოს გადავწყვიტე, ერთი ნაბიჯი მაინც გადამედგა. შევხვდი ჩემს მეგობარ ეთერ თურაძეს („გაზეთ ბათუმელების“ მთავარ რედაქტორს) და ვუთხარი: პირობა მომეცი, რომ თუ შენ აგირჩევენ, უარს არ იტყვი და საბჭოდან არ გაიქცევი. როგორი არაჰუმანური ადამიანი უნდა ყოფილიყო ჩემი მეგობარი ეთერ თურაძე, იმ მომენტში უარი რომ ეთქვა?! დამთანხმდა და მეც დავმშვიდდი – ყველაფერი გავაკეთე, რაც შემეძლო.

ასე მივედით არჩევნების დღემდე. პროცესის სადავეები ჯერ კიდევ წინა დღეს გადავეცით იურისტებს. ისინი გვეუბნებოდნენ, როდის რა უნდა გაგვეკეთებინა. ათასი მადლობა მათ! ორასამდე სტუმარს ველოდით, მაგრამ სულ 140 შევგროვდით. იმის დროც არ მქონდა, გამეაზრებინა, ბევრი ვიყავით თუ ცოტა. პირველად მაშინ ამოვისუნთქე, როდესაც ხმის დამთვლელმა კომისიამ ბიულეტენებით სავსე საარჩევნო ყუთი სპეციალურ ოთახში გაიტანა. არჩევნები შედგა – არ შევრცხვით!

როცა საარჩევნო კომისია დარბაზში დაბრუნდა, ყველანი ფეხზე ვიდექით და ისე ველოდებოდით ვერდიქტს. მგონი, გულგრილი არავინ იყო. მიკროფონთან მამუკა ყუფარაძე მივიდა. გვარი – ოვაცია! ახალი გვარი – ახალი ოვაცია!! კიდევ გვარი – კიდევ ოვაცია!!! როდესაც ქარტიის საბჭოს ცხრავე არჩეული წევრი დასახელდა, პირველი ის გავიაზრე, რომ რეგიონებს შორის დისბალანსია – საბჭოს სამი წევრი ბათუმიდან არის. ვერ მივხვდი, რატომ. დაახლოებით ათი წუთი დამჭირდა იმისთვის, რომ გამეცნობიერებინა, რა მოხდა ქარტიის საბჭოს არჩევნებზე.

და, აი, რა მოხდა: იმ 122-მა ადამიანმა, ვინც არჩევნებში მონაწილეობდა, მთელი საქართველოდან მისხალ-მისხალ მოაგროვა მარგალიტები, დემოკრატია ნემსის ყუნწში გააძვრინა და ცხრა წევრიდან ცხრავე ღირსეულს მოუყარა თავი საბჭოში. თუნდაც, ამისთვის საჭირო გამხდარიყო სამი ადამიანის – ეთერ თურაძის, თედო ჯორბენაძისა და მერაბ მერკვილაძის წამოყვანა ბათუმიდან – რაც ჩემთვის სრული მოულოდნელობა იყო; ირაკლი აბსანძის პოვნა ფოთში – რომელიც დამოუკიდებელი ჟურნალისტია, გერმანიაში განსწავლული და გერმანულენოვანი მედიისთვის მომუშავე; მაია მეცხვარიშვილის და ხათუნა გოგაშვილის გამორჩევა იმ ჟურნალისტებს შორისაც კი, რომლებიც, თავისი პროფესიონალიზმით, ყოველდღიურად ანგრევენ ყალბ ღირებულებებს. თბილისელ ჟურნალისტებზე დადებული ფსონიც გრანდიოზული სიურპრიზი აღმოჩნდა: ნინო ზურიაშვილი, ელისო ჩაფიძე და ლიკა ჩახუნაშვილი – აქცენტი გაკეთდა ისევ და ისევ პროფესიონალიზმზე, თავისი სხვადასხვა ასპექტით: სიმამაცით, სიმართლით, პატიოსნებით. არადა, მეგონა, ნინოს და ლიკას ცოტა ვინმე თუ იცნობდა იმ დარბაზში.

როგორც კი 122 ამომრჩეველს – რომელთაგან უმრავლესობა საქართველოს სხვადასხვა რეგიონიდან იყო ჩამოსული, ნაწილი კი თბილისურ მედიას წარმოადგენდა – ძალდაუტანებელი, თავისუფალი არჩევანის საშუალება მიეცა, – დადასტურდა, რომ არათუ სწორი არჩევანის გაკეთება შეგვძლებია, არამედ, სრულიად არაორდინარული გადაწყვეტილებების მიღების უნარიც გვქონია.

მართლა გაოცებული ვარ, ორასკაციან დარბაზში შეკრებილმა – ზოგ შემთხვევაში, ერთმანეთისთვის უცხო – ხალხმა როგორ ერთსულოვნად იმოქმედა, როგორ უსიტყვოდ გაუგო ერთმანეთს! ბოლოს შემრცხვა, რადგან, მგონი, მე აღმოვჩნდი ყველაზე გაუბედავი ჩემს არჩევანში. დარბაზი კი გაბედული და ჯანსაღი აღმოჩნდა.

ყველაფერი გაკეთდა ქართული მედიის ჭეშმარიტი ინტერესებიდან გამომდინარე და ამბიციების დათრგუნვის ფასად. იმ ადამიანებმა, რომლებიც ამჯერად არ ავირჩიეთ, თავად აირჩიეს საუკეთესო საბჭო. გვიან ღამით დამაწიეს ამბავი-ლეგენდა: გელა მთივლიშვილი ამბობს, არჩევნებით და საბჭოთი კმაყოფილი ვარო! ვინც გელა მთივლიშვილს არ იცნობთ, ვერ მიხვდებით, ეს ფრაზა რას ნიშნავს ჩემთვის და რას ნიშნავს ზოგადად...

* * *
როდესაც ყველაფერი დასრულდა, ორი მხრიდან მივიღეთ „დარტყმა“: ჩვენი კოლეგისგან – ირმა ინაშვილსგან და ჩემი ძველი მეგობრის, გიგა ბოკერიას მეუღლისგან – თამარა ჩერგოლეიშვილისგან (რომელსაც პირადად არ ვიცნობ). ორივეს პოზიცია ფეისბუკში გამოქვეყნდა, ერთმანეთის მიყოლებით. სწორედ მათმა გამოხმაურებამ მაფიქრებინა, რომ ქარტიაზე საუბრის დასრულება ნაადრევია. ისე, ორივე შეტევა მეტად და მეტად ნიშანდობლივია: ქარტია ებრძვის პროფესიულ უპასუხისმგებლობას და თავისუფლების შეზღუდვას. შესაბამისად, ქარტიაზე დარტყმებიც მიზნობრივი და წერტილოვანი იყო. ცოტა დრო რომ მქონოდა და მეფიქრა, ვინ გაგვაკრიტიკებდა, შესაძლოა, ორივე ავტორი წინასწარ ამომეცნო – ნამდვილად არ იყო ძნელი.

ქარტია ჟურნალისტებისთვის და საზოგადოებისთვის შექმნილი დოკუმენტია. ამიტომ, ჩვენი ბლოგის ნებისმიერ მკითხველს შეიძლება გაუჩნდეს შეკითხვა, რას სთავაზობს ეს დოკუმენტი პირადად მას. მომავალი ერთი კვირის განმავლობაში ამაზე დაწვრილებით შეგვიძლია ვიმსჯელოთ – ბლოგიც ამისთვის არის.

ახლა კი მხოლოდ იმას დავაზუსტებ, რომ 4 დეკემბერს სულ სხვა თვალით შევხედე ჩვენი საერთო სამშობლოს მომავალს, რომელსაც პირადად მე ყოველთვის პატიოსან არჩევნებს ვუკავშირებდი – მაშინაც კი, როცა ქუჩაში ვიდექი. ჰოდა, ახლა ნამდვილად დავრწმუნდი, რომ როგორც კი თავისუფალი არჩევანის საშუალება მოგვეცემა, გაცილებით უკეთეს ხელისუფლებას ავირჩევთ, ვიდრე დღეს ყველაზე ოპტიმისტურ სცენარში შეიძლება აღვწეროთ.

ეს სიხარული მე ერთხელ უკვე განვიცადე. ყველას ამასვე გისურვებთ!

ამ კვირაში მამაჩემს ექიმებმა ბოლოს და ბოლოს დაუსვეს დიაგნოზი - ”დემენცია”, რაც ჩვენებურად ”სკლეროზს” ნიშნავს. აქვე დავუმატებ - მიუხედავად იმისა, რომ ”წითელ ზონაში” კახა ბენდუქიძესთან ერთად დარვინის 200 წლისთავი აღვნიშნე (გადაცემა 18 დეკემბერს გავა ეთერში), სასწაულების მჯერა და თითქმის დარწმუნებული ვარ, რომ მომავალში ყველაფერი ჩემდა სასიკეთოდ და, რაც მთავარია, მამაჩემის სასიკეთოდ განვითარდება. თანაც, ვინა თქვა, რომ დარვინს არ სწამდა სასწულების? მთელი მისი ”ევოლუციის თეორია” ხომ ფანტასტიკის ჟანრში გადაღებული ჰოლივუდის საუკეთესო ბლოკბასტერია!

მაგრამ ჩემი თავი დღეს არა დარვინით, არამედ სწორედაც რომ დემენციითაა დაკავებული. ადამიანის ტვინში ცოცხალი უჯრედების კვდომაზე ვფიქრობ ყველგან - მანქანაში, აუზზე, რადიოში, დარვინის ორასი წლისთავისადმი მიძვნილი გადაცემის მონტაჟზე... დავძვრები ინტერნეტში, ვეცნობი უკანასკნელ სამეცნიერო გამოკვლევებს და იმასაც კი, რასაც სკლეროზთან კავშირი არა აქვს, სწორედაც რომ ”დემენციის რაკურსიდან” აღვიქვამ.

მადლია რა მართლაც ყველაფერი!

აბა სხვა დროს ხომ არ მივაქცევდი ყურადღებას ”დემენციურ პათოლოგიას”, რომლითაც დასრულდა დისკუსია ”წითელ ზონაში” გასული იმ გადაცემის შემდეგ, რომელიც ცხოველთა დაცვას მიეძღვნა? ინტერნეტფორუმებში და, ნაწილობრივ, ამ ჩემს ბლოგზეც, ხალხმა დაგმო ცხოველთა მიმართ სასტიკი მოპყრობა, მაგრამ ნელ-ნელა ”შეუყვა” კამათს... და ბოლოს ისე შორს წავიდა, რომ ვეგეტარიანობასა და მარხვის აუცილებლობაზე მსჯელობამ გაიტაცა. თანაც, ისე გაიტაცა, რომ რეცეპტები შემოგვთავაზა კარგი სალათების, რომლებმაც ხინკალი და მწვადი უნდა ჩაანაცვლოს.
პირდაპირ ნერწყვი მოგივიდოდა!

საწყალი ცხოველები კიდევ ერთხელ დაავიწყდათ.

ანდა, გაზეთ ”ბათუმელებთან” დაკავშირებული ინციდენტი გავიხსენოთ. პრესრელიზის გავრცელების შემდეგ არაერთმა ადამიანმა მკითხა, მაინც ვერ გავიგე, ის ჟურნალისტი გეიაო?

კი, მეც მგონია, რომ ”ბათუმელების” რედაქციის მიერ სასწრაფოდ გავრცელებული პრესრელიზი ცოტა არ იყოს გაუგებრადაა დაწერილი (ალბათ, იმიტომ, რომ სრულიად გაუგებარი და აბსურდულია სიტუაცია), მაგრამ ეს კითხვა, არის თუ არა გეი ჟურნალისტი, რომელიც სპეცსამსახურებმა დააშანტაჟეს, კლასიკური დემენციაა - ანუ მთავარისა და მეორეხარისხოვანის ერთმანეთისგან გარჩევის უუნარობა, მთავარის გადაქცევა ”ფონად” და სრულიად უმნიშვნელო დეტალის გაზრდა-გაზვიადება. ანდა, პირდაპირ ვთქვათ - დეგენერატობა, სიდებილე, ტვინის უჯრედების გახრწნა.

ჩვენი საზოგადოება სულიერ კრიზისს რომ განიცდის, ამას დღეს ”ქართული აკადემიაც” აღიარებს (სხვა საქმეა, რომ ამაში მხოლოდ ხელისუფლებას ადანაშაულებენ). მაგრამ, მგონი, ფრიად არაპოპულარული იქნებოდა იმის თქმა, რომ ამ კრიზისის მიზეზი თავად კულტურაშია - უძველესში და აქედან გამომდინარე, კარგა მაგრად დაბერებულში... მხოლოდ და მხოლოდ მარაზმში მყოფ კულტურას შეუძლია პოპულარული გახადოს ტელეგადაცემა, სადაც პროფესორი კაცი, იმის გამო რომ ცოტა ფული იშოვოს, იძულებულია განაცხადოს, რომ სექსუალურ უმცირესობებს მიეკუთვნება და ისიც დაუმატოს, რომ ”პროფესორობაში” კაგებესთან თანამშრომლობამ შეუწყო ხელი... მოკლედ, ეს ის შემთხვევაა, როცა ყველა კმაყოფილია: ლიბერალები ტაშს უკრავენ - ახალი გმირი ჰყავთ! მერე რა, რომ ამ კაცს ეს coming out-ი შეიძლება ძალიან ძვირად დაუჯდეს. ლიბერალიზმის გამარჯვებას მსხვერპლი სჭირდება! დაე, ეს მსხვერპლი იყოს, ”ვიღაც ქუთაისელი პროფესორი”... მთავარია, რომ ”პროცესი დაიძრა”!

მაგრამ ყველაზე კმაყოფილი დემენციურ-მარაზმატიკულ კულტურაში გაჭედილი საზოგადოებაა; კიდევ ერთხელ დარწმუნდა, რომ პედერასტები ”დავერბოვკებული ხალხია” - ყველაფერზე წამსვლელები. რაც იმას ნიშნავს, რომ ბატონ პროფესორთან დისტანცია შენარჩუნებულია. ცოტა გავიცინეთ და მოვრჩით. არავითარი თანაგრძნობა და სენტიმენტები!

ბოდიში ამ ბლოგის მკითხველს - უკვე მერამდენედ მიხდება იმის გამეორება, რომ ”ზომა” წმინდათა წმინდაა ჩემთვის, თომას მანის წერილი ”დოსტოევსკი, მაგრამ ზომიერად” კი - ცხოვრების წესი, რომელსაც, მუდმივად ვიცავ. მაშინაც კი, როცა ახალგაზრდა მეგობრები ჩემგან აქტიურ მოქმედებას და რადიკალიზმს მოითხოვენ.

თომას მანის წერილში დოსტოევსკი სხვა ხალხით, სხვა სახელებით შეიძლება შევცვალოთ. უფრო მეტიც, ”დოსტოევსკის” ნაცვლად ვიხმაროთ სიტყვები ”დედა”, ”მამა”, ”ცოლი”, შეყვარებული”, ”შვილი”, ”სამშობლო”, ”ფული”...

ყველაფერთან ერთად აზრი შეეცვლება ჩვენს ყოფაში დიდი ხნის წინ დამკვიდრებულ გამოთქმას ”უზომოდ გულწრფელი”. ყოველ შემთხვევაში, ჩვენთვის, თომან მანის ”ძმებისთვის”, ასეთი გულწრფელობა სიცოცხლის გაღარიბებას ნიშნავს. როცა, მაგალითად, ადამიანი, საჯაროდ იწყებს თავის პირად ცხოვრებაზე საუბარს და ისე შედის როლში, რომ თავად საუბრის პროცესი აღაგზნებს, პირადი ცხოვრება ინტიმურობასა და განუმეორებლობას კარგავს, სიტყვა აუბრალოებს გრძნობას.

გერმანიაში, რომელიღაც არხზე მინახავს სექსუალური ცხოვრების ნიუანსებზე მომზადებული გადაცემა, რომელშიც ”გულწრფელი წყვილები” იღებენ მონაწილეობას - ეს ხალხი გატაცებით გვიამბობს იმაზე, თუ რომელ ინსტრუმენტებს იყენებენ სექსუალური აქტის დროს, როგორ პოზაში უკეთ განიცდიან ორგაზმს და ა.შ. რატომღაც მგონია, რომ ”ვერბალური აქტი”, თანაც კამერის წინ (არ არის გამორიცხული, რომ ამაში ფულს უხდიან), უკანასკნელი ცდაა ამ ხალხისთვის, დაიბრუნონ ”ატრაქციონად” ქცეული სექსუალური ვნება.

ასე იცის ყველაზე ინტიმურის საჯაროდ გამოტანამ - პირადი ცხოვრება კარგავს საიდუმლოს და, შესაბამისად, სექსუალურობასაც.
შეიძლება ასეთი ტელეგადაცემა ხვალ-ზეგ ქართულ ტელეარხებზეც ვიხილოთ. ჩვენში პირად ცხოვრებას ხომ დიდი ხანია დაკარგული აქვს საიდუმლო. მისი ეგზიბიციონისტური რეპრეზენტაცია მუდმივად ხდება... და თუ ნებით არ ხდება, სხვები ახდენენ. იძულებით - ჟურნალისტები, მეზობელ-ნათესავები, სპეცსამსახურები... ყველანი ამ მარაზმატული კულტურის შვილები ვართ! კულტურისა, რომელმაც მთავარისა და მეორეხარისხოვანის განსხვავების უნარი დაკარგა და დაემსგავსა მორალისტ მოხუცს, რომელიც სიტყვა ”სექსის” ხსენებაზე მაშინვე გამოფხიზლდება ხოლმე.

მაგრამ, აკი გითხარით, მე მაინც მჯერა სასწაულის. კრიზისში ყოფნა მადლია. ძალიან როცა გამოიფიტები, ამ სიცარიელის შევსევა მოგინდება.

ნახავთ, თუ ასე არ იქნება!

“დაკარგული სიმბოლო”, დენ ბრაუნი (2009)

ამჯერად უფრო მასობრივ ლიტერატურას შევეხები, რომანს, რომელიც ორი თვის წინ გამოჩნდა დახლებზე და უკვე გაყიდვების ყველანაირი რეკორდი მოხსნა. ეგ კი არა, ჰოლივუდმა ფილმის გადაღებაც გადაწყვიტა (ისევ რონ ჰაუარდი?) და us.imdb.com-ზე წინასწარი ინფორმაციაც დააგდეს. არა მგონია, ეს პროექტი 2011–2012 წლამდე განხორციელდეს, ამიტომ ჯობს ლიტერატურულ პირველწყაროს დავუბრუნდეთ, და მის ავტორს.

“და ვინჩის კოდი” 4-5 წლის წინ წავიკითხე, კომპიუტერის ეკრანზე. წიგნი ერთ-ერთ ონლაინ-ბიბლიოთეკაში აღმოვაჩინე, უფასოდ და პირატულად. იმ პერიოდშივე გავიგე, რომ დენ ბრაუნს “და ვინჩის კოდამდე” კიდევ ერთი რომანი ჰქონდა დაწერილი: “ანგელოზები და დემონები”. სადღაც წელიწადნახევარში ეს რომანიც ჩავიგდე ხელში, ამჯერად წიგნის მაღაზიიდან ვითხოვე 2-3 დღით და 5-6 დღის მერე უკან დავაბრუნე, ცოტათი შელახული. მოკლედ რომ ვთქვა, ორივე რომანის კითხვისას ძალიან გავერთე, ისე, რომ ამ გართობაში ფულიც არ გადამიხდია.

მრცხვენია, ამას რომ ვამბობ, მაგრამ ეს ბოლო წიგნიც უფასოდ ვიშოვე6: “დაკარგულ სიმბოლოს” გამოსვლიდან მეორე დღესვე გადავეყარე რომელიღაც ბლოგზე და მაშინვე ჩამოვტვირთე. არც შევმცდარვარ, რადგან წიგნი მეორე დღესვე გააქრეს ბლოგიდან, თუმცა სულ მალე ტორენტებზე გამოჩნდა რომანის არა მხოლოდ ტექსტი, არამედ აუდიოც.

“დაკარგულ სიმბოლოს” ექვსი წელი ელოდნენ თაყვანისმცემლები, ცხელი საკითხავის მოყვარულები, ცნობისმოყვარენი, ადამიანები, ვინაც მხოლოდ ფილმად იცნობდა დენ ბრაუნის ნაწარმოებებს და მტკიცედ გადაეწყვიტათ, ავტორის მორიგი წიგნი ფილმის გამოსვლამდე დაეძლიათ. თუმცა, დასაძლევი რომანში არც არაფერია, ეს ხომ საგანცხრომო ლიტერატურაა, რომანი-კვესტი, რომელიც კომპიუტერულ კვესტებზე გაცილებით მეტ სიამოვნებას გვანიჭებს.

აქაც, ისევე როგორც ბრაუნის წინა რომანებში, მოქმედება ელვის სისწრაფით ვითარდება და, რაც მთავარია, ძალიან მცირე დროის მანძილზე, სულ რაღაც 12 საათის განმავლობაში. რომანი იმით იწყება, რომ ჩვენთვის უკვე კარგად ნაცნობ ჰარვარდელ პროფესორს, რობერტ ლენგდონს მისი მეგობარი, მასონთა ორდენის წევრი, პიტერ სოლომონი ვაშინგტონში იწვევს ლექციის წასაკითხად, თუმცა მსმენელების ნაცვლად კონგრესის სკულპტურათა დარბაზში ვიღაც უცნობი დახვდება, რომელიც თავის თავს მალ’ახს (ძვ. ებრაულად, ანგელოზს ნიშნავს) უწოდებს და რომელსაც ტყვედ ჰყავს ჩაგდებული პიტერ სოლომონი და მისი მოკვლით იმუქრება, თუკი პროფესორი ლენგდონი 12 საათის განმავლობაში ვერ ახდის ფარდას ერთ საიდუმლოს, რომლის შესახებ მალ’ახს სოლომონმა აუწყა. იქვე, კაპიტოლიუმის გუმბათის ქვეშ პოულობს ლენგდონი მასონური ნიშნებით მოსვირინგებულ, პიტერ სოლომონის მოჭრილ ხელსაც, რომელიც გუმბათში, ჯორჯ ვაშინგტონის გამოსახულებაზე მიუთითებს, ფრესკაზე “ვაშინგტონის აპოთეოზი”. ლენგდონმა იცის, რომ ეს მინიშნებაა და იწყება მოქმედება, დევნა, რომლის დროსაც პერსონაჟები მთელს ვაშინგტონს შემოირბენენ.

როგორც სხვა რომანებში, ლენგდონს აქაც გამოუჩნდება ქალი “თანაშემწე”, ვინც ყველა მის თავგადასავალში მონაწილეობს და რომელთან თანამშრომლობაც სიყვარულით მთავრდება (ამჯერად, ეს ქალბატონი პიტერ სოლომონის უმცროსი დაა). როგორც “და ვინჩის კოდში” კრიპტექსი, აქაც უძველეს არტეფაქტზეა ბევრი რამ დამოკიდებული, აქაც ჩნდებიან მრისხანე ძალოვნები, ამჯერად CIA-ს ერთ-ერთი დეპარტამენტის უფროსი და მრავალი სხვა.

დენ ბრაუნის საგანმანათლებლო ინტენცია აშკარად ჩანდა წინა რომანებში, როცა მოვლენების უსწრაფეს განვითარებასთან ერთად ავტორი მცირე (ვიკიპედიურ) ექსკურსებსაც სთავაზობდა მკითხველს, უძველესი ცოდნით დაწყებული, რომისა და პარიზის “მეგზურებით” დასრულებული. ასეა “დაკარგულ სიმბოლოშიც”, პერსონაჟები ქალაქის ყველა ღირსშესანიშნაობას მოივლიან, კონგრესის ბიბლიოთეკას, ჯორჯ ვაშინგტონის მასონურ მემორიალს, სმითსონის მუზეუმს, თავისუფლების მოედანს, შეერთებული შტატების ბოტანიკურ ბაღს, ვაშინგტონის საკათედრო ტაძარს და დაძაბულ სიუჟეტს ავტორი აქაც აზავებს სხვადასხვა ინფორმაციით. ოღონდ ერთია, წინა რომანებისგან განსხვავებით, ეს წიგნი აბსოლუტურად ამერიკულია, ანუ, ბოდრიარის ენაზე რომ ვთქვათ, მთლიანად სიმულაკრებთანა გვაქვს საქმე, სიმბოლოთა რიგთან, რომელიც ცნობილმა სიმბოლოლოგმა, ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორმა უნდა ამოიკითხოს. ჩვენი გარემოც ხომ სავსეა უძველესი სიმბოლოებით! საკმარისია კომპიუტერში Word ან Character Map გახსნათ და იქ აუარება სიმბოლო აგიჭრელებთ თვალს: უძველესი სიმბოლოები, სავსე მრავალშრიანი შინაარსებით, რომელთა გაშიფვრა შორს წაგვიყვანდა. ლენგდონიც ასე შიფრავს მის თანამედროვე ამერიკას, სადაც მასონური მეხსიერება ყველაფერს მოიცავს, დოლარის “დიზაინიდან” დაწყებული - შენობების არქიტექტურით დამთავრებული.

დენ ბრაუნის რომანებმა, როგორც ამბობენ, განსაკუთრებული როლი შეასრულეს XXI საუკუნის დასაწყისის ამერიკისთვის. მილიონობით ამერიკელმა “და ვინჩის კოდის” გამოსვლის შემდეგ აღიარა, რომ სკოლის დამთავრებიდან მოყოლებული არც ერთი წიგნი არ წაუკითხავთ. ახლა ასეთებს უკვე მინიმუმ ორი წიგნი აქვთ წაკითხული, მესამეს კი ისინი აუცილებლად, სავალდებულო რეჟიმში წაიკითხავენ, როგორც ყველაზე ამერიკულ ნაწარმოებს. იმედია მოვა დრო, როცა ჩვენთანაც აღიარებს ბევრი, რომ სკოლის ან უნივესიტეტის დამთავრების შემდეგ არაფერი წაუკითხავთ. რომც არ აღიარონ, მაინც მივხვდებით, მთავარია მწერალი გამოჩნდეს, ვინც ჩაითრევს მკითხველს ჩახვეული სიუჟეტით, ცოტა ვიკიპედიითა და პროვოკაციული ქართული თემებით.

Dan Brown - The Lost Symbol (audio)
პირველი
მეორე
მესამე