Accessibility links

ბლოგები

სამშაბათი, 25 აპრილი 2017

კალენდარი

ნუ შეეშინდება პატივცემულ მკითხველს. ივანიშვილის მთავრობა ღირსებას არავის წაართმევს. მაგრამ ისიც ნუ გაუკვირდება, თუ ერთ მშვენიერ დილას გაღვიძებული აღმოაჩენს, რომ ხსენებული (პოლიტიკური) ღირსება დაკარგული აქვს.

„რამე კანონი დაირღვა?“

ანონიმი

ბათუმის ჯანყზე ბევრ მოსაზრებას შორის გადავაწყდი ხუმრობას იმის შესახებ, თუ როგორ მოიქცეოდა სააკაშვილის მთავრობა ანალოგიურ შემთხვევაში. აზრი დაახლოებით ასეთი იყო: აჯანყებულთ აუცილებლად დაარბევდა კარგად შეიარაღებული სპეცრაზმი, რომელიც გარეგნულად მოგვაგონებდა ვარსკვლავთა ომების IV-VI ეპიზოდების მოიერიშეებს. გამოიყენებდა ათასგვარ სპეცსაშუალებას. ყველა სატელევიზიო არხიდან დიდი და მცირე კალიბრის ინტელექტუალები გვეტყოდნენ, რომ სახელმწიფო კიდევ ერთხელ შედგა, რომ ძალადობა ბუნებრივი რამაა, რომ ძალადობაზე მონოპოლია მარტო სახელმწიფოს უნდა ჰქონდეს და ა.შ. ამ „მოდელირებული“ დარბევიდან უფრო ზოგადი დასკვნა რომ გამოვიტანოთ, სააკაშვილის მთავრობისთვის მართლაც მნიშვნელოვანი იყო ამბავი ბრძოლისა და ამ ბრძოლაში გამარჯვებისა. რევოლუციურ და დაჩქარებულ მოდერნიზაციაზე მომართულ მთავრობას ჰაერივით სჭირდებოდა გამარჯვებულისა და ტრიუმფატორის გვირგვინი.

ნუ გაგიკვირდებათ, თუ დღევანდელ მთავრობას „ივანიშვილისად“ მოვიხსენიებ, მიუხედავად იმისა, რომ ფორმალურად მთავრობა კვირიკაშვილისაა. „ქართული ოცნება“ ივანიშვილის პროექტია, მისი შექმნილი და დაფინანსებულია. მართალია, მართვის რუტინაში ის უშუალოდ არ მონაწილეობს, პრინციპული გადაწყვეტილებები (მაგ. ქვეყნის განვითარების შესახებ), ისევე როგორც მართვის სტილი, მისია. ამიტომ ვიკითხოთ, შეგვიძლია თუ არა ბათუმის ჯანყთან მოპყრობიდან რაიმე ზოგადი დასკვნა გამოვიტანოთ ივანიშვილის მმართველობის შესახებ. პოლიცია (რომელიც სააკაშვილის მთავრობისათვის სახელმწიფოს სახე თუ არა ხერხემალი მაინც იყო) აჯანყებულთ მინიმალურად დაუპირისპირდა და მხოლოდ პოლიციის შენობას იცავდა, იერიშზე არ გადასულა. მეამბოხეებს საშუალება მიეცათ, თავიანთი აგრესია ბოლომდე და სურვილისამებრ გამოეხატათ, ისე, რომ წინააღმდეგობა არ შეხვედრიათ. ასე რომ, გადამწვარ მანქანებს თუ არ ჩავთვლით, არც მწვადი დამწვარა და არც შამფური. პოლიციის უფროსი თანამდებობაზე დარჩა, რამდენიმე აჯანყებულმა ასლარიანი ჯარიმა გადაიხადა და სახლში დაბრუნდა. სააკაშვილის მთავრობისაგან განსხვავებით, ივანიშვილის მთავრობა პირდაპირ კონფლიქტზე არ მიდის. ტრიუმფატორობა მისთვის მნიშვნელოვანი არ არის, სამაგიეროდ მიზნის მიღწევაა გადამწყვეტი. ივანიშვილი, სააკაშვილისგან განსხვავებით, რევოლუციონერი და საჯარო ტრიბუნი არ არის, მას ფული ბნელ ოთხმოცდაათიანებში აქვს ნაშოვნი მეთოდებით, რომლებიც მაინცდამაინც პირდაპირ ტრანსლაციას (ახალქართულად „ლაივს“) არ მოითხოვს. შესაბამისად, მმართველობის სტრატეგიაც ისეთი აქვს, როგორიც ბაროკოს ხანის დრამის ტირანებს ახასიათებდათ: „კაბინეტური“, ანუ დაფარული და გასაიდუმლოებული.

ამის მიუხედავად, შეგვიძლია ამ მიზნების შესახებ რამდენიმე სიმპტომით ვიმსჯელოთ. საიდუმლო ნამდვილად არ არის, რომ ივანიშვილის მთავრობა (შესაძლოა, ცვლადი სახეებით) 2030 წლამდე აპირებს საქართველოს მართვას. გასაკვირი არაა, რომ დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ხალხის განწყობის ამარა საქმის მიტოვება სარისკო ამბავია. ამიტომ „ქართული ოცნება“ იმავე მიზანს ისახავს, რასაც ყველა მისი წინამორბედი მთავრობა ისახავდა. ეს მიზანი ძალაუფლების კონსოლიდაცია და მაქსიმალური კონტროლია, ოღონდ ეს კონტროლი, სააკაშვილის მთავრობისგან განსხვავებით, მაინცდამაინც ხილული და საგრძნობი არ უნდა იყოს. ამიტომაც ივანიშვილი მიმართავს ტაქტიკას, რომელსაც სალამის (სალამში არ აგვერიოს, ძეხვზეა საუბარი) ნაჭრის ტაქტიკა ჰქვია. ამ ტაქტიკის თანახმად, ჯიქურ კი არ უნდა გადახვიდე ფრონტალურ შეტევაზე, არამედ პატარ-პატარა ნაჭრებად დაიკავო ტერიტორია − ისე, რომ ოპონენტს ან ოპონენტებს პროტესტის გრძნობა კი გაუჩნდეთ, მაგრამ იმავე დროს შეეძლოთ თავის დამშვიდება იმით, რომ ჩიტი ბდღვნად არ ღირს (ამ სტრატეგიას მიმართავს, მაგალითად, რუსეთი ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ადმინისტრაციულ საზღვარზე).

სად ვხედავთ ძალაუფლების კონსოლიდაციის ამ სიმპტომებს? ვხედავთ სამ სფეროში: მედიაში, ხელისუფლების შტოებსა და თვითმმართველობის სტრუქტურების კონსოლიდაციაში.

დავიწყოთ მედიით. სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა სასამართლო რომ არ გამოჩენილიყო, როგორც ბერძნულ ტრაგედიებში deus ex machina, „რუსთავი 2“ დღეს, სავარაუდოდ, „სიცრუის მანქანა“ აღარ იქნებოდა და მთავრობისათვის მისაღები საინფორმაციო პოლიტიკის გზას დაადგებოდა. მეორე დიდი ტელევიზია, რომელიც აქამდე თავისუფალი იყო ივანიშვილის კონტროლისაგან, საზოგადოებრივი მაუწყებელია. ახლა მოწმენი ვართ მისთვის საინფორმაციო კბილების დაძრობის ნელს და მტკივნეული პროცესისა, რომელიც რეფორმის სახელით მიმდინარეობს. ამაზე თავის დროზე დავწერე და თავს აღარ შეგაწყენთ. ინტერპრეტაციას რომ თავი დავანებოთ და ფაქტები ვახსენოთ, საინფორმაციო-ანალიტიკურ გადაცემებზე კონკურსი არ ცხადდება, ხოლო ყოველგვარი კონკურსის გარეშე საზოგადოებრივ მაუწყებელში ხდება „ჩანერგვა“ ივანიშვილისეული GDS-ის ყოფილი თანამშრომლებისა, რომლებმაც არხის ლოიალობა უნდა უზრუნველყონ. რაიმე საშინელი ან აღმაშფოთებელი ხდება? დიდი არაფერი. რამდენიმე ახალი თანამშრომელი უკონკურსოდ დასაქმდა, რამდენიმე გადაცემა დაიხურება. თითქოს არაფერი არ მომხდარა, არხს კი დამოუკიდებლობა „შემოეკარგა“.

ძალაუფლების შტოები. კაცმა რომ თქვას, სავსებით მისაღებია, როდესაც პარლამენტში მმართველი პარტია და მთავრობა ერთსა და იმავე პოზიციაზე დგანან. ოღონდ ამ პრინციპმა შეიძლება არ იმუშაოს მაშინ, როდესაც მმართველი პარტია პარლამენტში საკონსტიტუციო უმრავლესობას ფლობს (ამის საშიშროებაზეც დავწერე თავის დროზე) და პარლამენტი, ფაქტობრივად, ერთპარტიულია. შესაბამისად, აღმასრულებელი ხელისუფლების საპარლამენტო კონტროლი მინიმალურია. მაგრამ არც ესაა საკმარისი. ახალი საკონსტიტუციო პროექტი პრეზიდენტისათვის იმ უმნიშვნელო უფლებამოსილების შეკვეცასაც ითვალისწინებს, რომლითაც ქვეყნის მეთაური დღეს სარგებლობს. პროექტი არც ამას ჯერდება და მოქალაქეებს ართმევს ქვეყნის მეთაურის არჩევის უფლებას, რომელსაც საკუთარსავე საპარლამენტო უმრავლესობას ანიჭებს. პოლიტიკური კონიუნქტურის მიხედვით კონსტიტუციის ჭრა-კერვის საშიშროებაზე წინა მთავრობის დროსაც ბევრს ლაპარაკობდნენ. ვიღაცამ შეიძლება გაიხსენოს გერმანიის მაგალითი, სადაც უუფლებო პრეზიდენტს არაპირდაპირ ირჩევენ, მაგრამ ეს მაგალითი ჩვენ არ გამოგვადგება. ერთი იმიტომ, რომ გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის დაფუძნებიდან მოყოლებული, ძალაუფლების განაწილების მექანიზმი არ შეცვლილა. მეორეც იმიტომ, რომ გერმანია ფედერალური სახელმწიფოა და ძალაუფლების განაწილებას უზრუნველყოფს არა მარტო ფედერალური პარლამენტის (ბუნდესტაგის) მრავალპარტიული შემადგენლობით, სადაც საკონსტიტუციო უმრავლესობა, ფაქტობრივად, გამორიცხულია, არამედ ძალაუფლების ფედერალური არქიტექტურითაც, რომელიც თეორიულადაც და პრაქტიკულადაც გამორიცხავს ფედერალური პარლამენტისა თუ ფედერალური მხარეების პარლამენტთა მართვას ერთი პარტიის მიერ. ჩვენს კონკრეტულ კონტექსტში პრეზიდენტის არაპირდაპირი არჩევა ერთს ნიშნავს: უნდა გამოირიცხოს ივანიშვილისათვის „ურჩი“ და, მით უმეტეს, „გაურჩებული“ პრეზიდენტი. შესაბამისად, ჩვენ, მოქალაქეებს, აღარ გვეყოლება პოლიტიკური ინსტიტუტი, რომელსაც, თუნდაც მინიმალურად, მაგრამ მაინც ვაკონტროლებდით არჩევნების გზით ოთხ წელიწადში ერთხელ.

ადგილობრივი თვითმმართველობები. მესამე სფეროში დაგეგმილ ცვლილებებს დიდი საზოგადოებრივი ყურადღება არ დაუმსახურებია. სინამდვილეში ძალაუფლების კონსოლიდაციის ერთ-ერთი ყველაზე საგანგაშო ეტაპი შვიდი თვითმმართველი ქალაქის გაუქმებაა. თუ ვინმემ კიდევ ვერ გაიგო, ეს ნიშნავს, რომ ქალაქები ზუგდიდი, ოზურგეთი, მცხეთა, გორი, თელავი, ახალციხე და ამბროლაური წარმომადგენლობით ორგანოებს ვეღარ აირჩევენ. თუ კიდევ გაუგებარია, შემიძლია განვმარტო, რომ თუ მოქალაქე თავის წარმომადგენელს პირდაპირ ვერ აირჩევს, ე.ი. ეყოლება ვიღაცის მიერ დანიშნული ჩინოვნიკი. ვინ დანიშნავს, ალბათ გასაგებია. ძალაუფლების კონსოლიდაციისკენ სწრაფვის გარდა ქალაქების თვითმმართველობის გაუქმებას სხვა რაციონალური ახსნა არ მოეპოვება. ახსნა-განმარტება, რომელიც „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლებმა შემოგვთავაზეს ან უსუსური იყო, ან სულაც - ტყუილი. საბიუჯეტო სახსრების დაზოგვის საბაბით თვითმმართველობების გაუქმება იმდენად აბსურდულია, რომ სალაპარაკოდაც არ ღირს. ამ იდეის საფუძვლიანი კრიტიკა მკითხველს შეუძლია ნახოს აქ.

თუ ვინმეს ამ ქვეყნის დემოკრატიზაცია უნდა (რის სურვილიც აქამდე არც ერთ მთავრობას არ გამოუჩენია) ეს პროცესი აუცილებლად უნდა დაიწყოს ხელისუფლების შტოების დამოუკიდებლობის მკაცრი დაცვით, დეცენტრალიზაციით და თვითმმართველობების გაძლიერებით. ვინც ამის საწინააღმდეგოდ იქცევა, ნამდვილად მიზნად ისახავს მთელი ძალაუფლების ხელში ჩაგდებას. ივანიშვილის მთავრობაც ზუსტად ისე იქცევა, როგორც სააკაშვილის მთავრობა იქცეოდა მისი პრეზიდენტობის მეორე ვადაში. ოღონდ, ამას აკეთებს არა პირდაპირ და კამერების წინ, არამედ ნელ-ნელა, ნაბიჯ-ნაბიჯ, ისე, რომ პროტესტის გრძნობა კიდეც რომ გაჩნდეს, საპროტესტო ტალღამ მასობრივი ხასიათი არ მიიღოს.

ასე რომ, ნუ შეეშინდება პატივცემულ მკითხველს. ივანიშვილის მთავრობა ღირსებას არავის წაართმევს. მაგრამ ისიც ნუ გაუკვირდება, თუ ერთ მშვენიერ დილას გაღვიძებული აღმოაჩენს, რომ ხსენებული (პოლიტიკური) ღირსება დაკარგული აქვს.

რა ჰქონდათ საერთო კავკასიელ იბერებს (იბერიელებს) იმ ხალხთან, ვინც იბერიის ნახევარკუნძულზე ცხოვრობდა? იქნებ მართალია თეორია, რომ კავკასიაში მცხოვრები „იბერები“ და ბასკები ერთსა და იმავე ეთნო-ლინგვისტურ ჯგუფს მიეკუთვნებოდნენ?

ანტიკური წყაროების შინაარსის ამოკითხვას თანამედროვე ისტორიკოსები ზოგჯერ კურიოზებამდე მიჰყავს. მაგალითად, თუ მესამე საუკუნის წყაროებში „გოთებს“ შავი ზღვის რეგიონში მცხოვრებ ტომად მოიხსენიებდნენ, ხოლო მეხუთე საუკუნეში ისინი უკვე აკვიტანიაში (დღევანდელ სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში) „გადაასახლეს“, ეს საკმარისი აღმოჩნდა, რათა დაესკვნათ, რომ საქმე გვქონდა ერთი და იმავე ხალხის მიგრაციასთან. ისტორიკოსს ისღა რჩებოდა, რუკაზე ისრები გაევლო და ეჩვენებინა, როგორ ხდებოდა ევროპის მოსახლეობის ადგილმონაცვლეობა.

სასკოლო სახელმძღვანელოებში, ხალხთა დიდი გადასახლებების რუკებზე დღესაც ნახავთ ამ ისრებს, მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ისტორიკოსებმა ნათლად აჩვენეს, რომ ანტიკური წყაროების ავტორებისათვის სიტყვა „გოთი“ კრებითი სახელი იყო და აღნიშნავდა არა რომელიმე ეთნო-ლინგვისტურ ჯგუფს, არამედ სხვადასხვა ხალხებს, რომლებიც რომის იმპერიის საზღვრებს გარეთ ცხოვრობდნენ. უხეშად რომ ვთქვათ, რომაელისთვის მნიშვნელოვანი იყო, საზღვარს გარეთ მცხოვრები „კარგი ველური“ იყო თუ „ცუდი ველური“ და „ბარბაროსს“ სახელსაც ამის მიხედვით არქმევდა. რაც შეეხებათ გოთებს, მათ არ დაუტოვებიათ ტექსტები, სადაც აგვიხსნიდნენ, რამდენად განსხვავდებოდა „გოთობა“, ვთქვათ, „ბურგუნდიელობისგან“.

იყო შემთხვევები, როცა თვით ანტიკური ხანის ისტორიკოსი ცდილობდა, „მიგრაციული ისრები“ გაევლო, როცა აღმოაჩენდა, რომ ერთი და იმავე სახელის მატარებელი ხალხი ორ სხვადასხვა ადგილას ცხოვრობდა. მაგალითად, 2000 წლის წინ სტრაბონი მიიჩნევდა, რომ იბერები ცხოვრობდნენ როგორც აღმოსავლეთში, ისე დასავლეთში.

რა ჰქონდათ საერთო კავკასიელ იბერებს (იბერიელებს) იმ ხალხთან, ვინც იბერიის ნახევარკუნძულზე ცხოვრობდა? იქნებ მართალია თეორია, რომ კავკასიაში მცხოვრები „იბერები“ და ბასკები ერთსა და იმავე ეთნო-ლინგვისტურ ჯგუფს მიეკუთვნებოდნენ? რა აქვს საერთო ქართულ ენას ბასკურთან? ამ კითხვით მივმართე ცნობილ ფრანგ ქართველოლოგს, ბერნარ უტიეს.

ბერნარ უტიე:

„ერთი მხრივ, ქართულსა და ბასკურს ერთნაირი სტრუქტურა აქვთ: ზმნა არის მრავალპირიანი და თან ორივე ენას აქვს ერგატივი (ერგატივის

მაგალითი: ცხენი წყალს სვამს და ცხენმა წყალი დალია - ლ.ო.). ინდოევროპულ ენებში არ არსებობს არც მრავალპირიანი ზმნა, და არც ერგატივი. ასე რომ, სტრუქტურულად ბასკური და ქართული ენები ერთმანეთთან მეტად ახლოს დგანან. არადა, ბასკურ ფონეტიკას არაფერი აქვს საერთო კავკასიურ ფონეტიკასთან. ორ ენას შორის არსებული ლექსიკური მსგავსება - მაგალითად, ბასკურად „ერი“ „ჰერია“ - უბრალო დამთხვევა შეიძლება იყოს. სამწუხაროდ, სულ ახლახან გარდაიცვალა დიდი პოლონელი ლინგვისტი იან ბრაუნი, რომელიც ზუსტად ამ საკითხით იყო დაინტერესებული და რომელმაც ძალიან საინტერესო მეთოდოლოგია შეიმუშავა ქართული და ბასკური ენების ერთმანეთთან შედარებისა.

ბრაუნი შეეცადა, ეპოვა რეგულარული შესატყვისი ფონემები ქართულსა და ბასკურ ენებში იმავე მეთოდით, როგორც ეს გაკეთდა მე-19 საუკუნეში, როცა დაამტკიცეს, რომ არსებობდა ინდოევროპული ენების ერთიანი ოჯახი.

მეორე დიდი ლინგვისტი, ვინც დასავლეთში ამ საკითხს იკვლევდა, ჟორჟ დიუმეზილი იყო. ეს ფრანგი კავკასიოლოგი თვლიდა, რომ კავკასიური ტომები ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მესამე ათასწლეულში გადაბარგდნენ დასავლეთში და იბერიის ნახევკუნძულზე დასახლდნენ. იგი დარწმუნებული იყო, რომ არსებობდა კავშირი ბასკებსა და ქართველებს შორის. ბერძნულ თეოგონიაში მან ნახა ბერძნული თეოგონიის ღმერთი Τιθυος (თითუოს) რომელსაც არ ჰქონდა ინდოევროპული ეტიმოლოგია. ეს სიტყვა დიუმეზილმა დაუკავშირა ქართულ სიტყვა „თთვე-ს“ რაც მთვარეს ნიშნავს. ფრანგი მეცნიერისთვის ეს იმის მანიშნებელი იყო, რომ ქართულმა ტომებმა, ესპანეთისკენ მიგრირებისას, საბერძნეთში გაიარეს.

როგორც დამკვირვებელი, და არა მონაწილე, ვიტყოდი, რომ ბასკური და ქართული ენების ნათესაობასთან დაკავშირებული გამოკვლევები დღეს ნახევრად სავსე ბოთლს ჰგავს: ზოგისთვის ბოთლი ნახევრად სავსეა, ხოლო ზოგისთვის - ნახევრად ცარიელი.

ჩემი აზრით, მხოლოდ ქართველთა და ბასკთა დნმ-ის ანალიზმა შეიძლება, სიცხადე შეიტანოს ამ საკითხში“, ამბობს ბერნარდ უტიე.

ჩემი მხრივ, დავამატებ, რომ კიდევ ერთი უცნაურობა, ბასკურ-ქართულ ენების ნათესაობა-არნათესაობას რომ ახლავს, ის არის, რომ, თუ საქართველოში ეს საკითხი დიდ ინტერესს იწვევს, ბასკების ქვეყანაში იშვიათად თუ ნახავთ ამ საკითხით დაინტერესებულ ადამიანს.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG