Accessibility links

logo-print

იაგო კაჭკაჭიშვილი

კალენდარი

დღევანდელ ხელისუფლებას აუცილებლად მოუწევს ავანსად მიღებული არაადეკვატური ძალაუფლების ფრთხილად და საზოგადოებასთან შეთანხმებულად გამოყენება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი თავად აღმოჩნდება საკუთარი ძალაუფლების ტყვეობაში.

(საშემოდგომო არჩევნების „მოსავალი“)

თანამედროვე სოციოლოგიაში არსებობს ერთი ასეთი ცნება: „განუზრახველი შედეგები“ (‘Unintended Consequences’). მასში მოიაზრება ისეთი სოციალური პროდუქტის მიღება, რომელიც არ იყო მოსალოდნელი და დაგეგმილი, როგორც გეგმაზომიერი მოქმედებების და მოვლენათა კანონზომიერი განვითარების შედეგი. მგონი, არცერთ წინა არჩევნებთან დაკავშირებით არ მქონია მსგავსი განცდა, რომ ვითარება, რომელიც ოქტომბრის არჩევნების შემდეგ მივიღეთ, „შემთხვევით“ დადგა; და რომ საქართველოს პოლიტიკური ლანდშაფტი მნიშვნელოვნად სხვაგვარი შეიძლებოდა ყოფილიყო, ცალკეულ, შედარებით იოლად გადასალახ დაბრკოლებებს რომ არ შეექმნა სინერგიული ეფექტი. ვიცი, რომ სოციოლოგს არ შეშვენის ასეთი ტერმინების გამოყენება, მაგრამ მაინც ვიტყვი, რომ ამ არჩევნებზე „პოლიტიკური იღბალი“ „ქართული ოცნების“ მხარეს აღმოჩნდა. შეიძლება ითქვას, რომ მმართველი პარტიის მიერ კონსტიტუციური უმრავლესობის მოპოვება არ წარმოადგენს იმ კანონზომიერ შედეგს, რომელიც წინასაარჩევნო პოლიტიკური გარემოს თავისებურებებიდან (როგორც წანამძღვრებიდან) გამომდინარე, გარანტირებულ პერსპექტივად მოჩანდა.

უფრო კონკრეტულად, რა მაქვს მხედველობაში, როდესაც ვამბობ, რომ სავსებით რეალური იყო პოსტსაარჩევნო პოლიტიკური ლანდშაფტი სხვაგვარი ყოფილიყო? რამდენიმე მომენტს გამოვყოფ:

1. არჩევნებზე არ გამოცხადდა ამომრჩეველთა ის რაოდენობა, რასაც ყველა წინასაარჩევნო კვლევა წინასწარმეტყველებდა (მონაწილეობის მზაობა მერყეობდა 65-70%-ს შორის); ოპოზიციურად (თუმცა, არა „ნაციონალური მოძრაობის“ სასარგებლოდ) განწყობილი ამომრჩევლის მნიშვნელოვანი ნაწილი სახლში დარჩა. ამომრჩევლებში პოლიტიკური ნიჰილიზმი არჩევნებამდე რამდენიმე დღით ადრე, შესაძლოა, თავად არჩევნების დღესაც ჩამოყალიბდა (ამაზე, უფრო დეტალურად, ქვემოთ);

2. „თავისუფალი დემოკრატები“ ძალზე ახლოს იყვნენ საარჩევნო ბარიერთან (0.4% პროცენტი, ანუ დაახლოებით 7000 ხმა დააკლდათ); პარლამენტში მათი შესვლით კონსტიტუციური უმრავლესობა არ შედგებოდა;

3. ე.წ. „მესამე ძალის“ ოპოზიციურ პარტიებს, რომლებსაც თავსებადი ამომრჩეველი ჰყავდათ (მაგ., „რესპუბლიკელებს“ და „თავისუფალ დემოკრატებს“), საარჩევნო ბლოკად გაერთიანების შემთხვევაში, ნამდვილად შეეძლოთ პარლამენტი უფრო მრავალპარტიული გაეხადათ.

4. პაატა ბურჭულაძეს რომ ოდნავ რაციონალურად დაეჭირა თავი, პრაქტიკულად პოლიტიკური „ხარაკირი“ არ გაეკეთებინა და ოდიოზურობის სანიმუშო მაგალითები არ ეჩვენებინა, „სახელმწიფო ხალხისთვის“ საარჩევნო ბარიერს საკმაო მანძილით მოიტოვებდა, რაც მრავალპარტიული პარლამენტის წინაპირობა იქნებოდა.

ახლა უფრო დეტალურად ზოგიერთი იმ თავისებურების შესახებ, რაც 2016 წლის ოქტომბრის არჩევნებს გამოარჩევს:

1. შეიძლება ითქვას, რომ საქართველოს საზოგადოებამ ოქტომბრის არჩევნებში ვერ ჩააბარა დემოკრატიის ტესტი: საკონსტიტუციო უმრავლესობის გადაცემა რომელიმე პარტიისთვის აჩენს ავტორიტარული მმართველობის საფრთხეს. ეს მდგომარეობა კი უკან, წრეზე გვაბრუნებს, 2008 წელთან, როდესაც საქართველომ ერთხელ უკვე გამოსცადა (თან, ძალიან მწარედ) ავტორიტარიზმის სპეციფიკური სახე, რომელსაც მე დავარქმევდი „ავტორიტარიზმს რეფორმებზე გავლით“, რაც კიდევ უფრო მავნე მგონია და ავტორიტარიზმის ლეგიტიმურ გახანგრძლივებას უწყობს ხელს. ასეთი პოლიტიკური რეჟიმის მიღების რისკი, ცხადია, არსებობს. ლაპარაკობენ კონსტიტუციური უმრავლესობის სიკეთეებზე, როგორებიცაა, მაგალითად: მმართველი პოლიტიკური ძალის პასუხისმგებლობის გაძლიერება და მობილიზაცია, გადაწყვეტილებების მიღების ეფექტიანი მექანიზმი, სწრაფი ცვლილებების შესაძლებლობა და ა.შ. ამ უპირატესობების უარყოფა არ შეიძლება, თუმცა, ისიც უნდა ითქვას, რომ ისინი ნაყოფიერია მყარი ალტერნატიული მაკონტროლებელი ინსტიტუტების (სასამართლო, მედია, პრეზიდენტის ინსტიტუტი და სხვ.) არსებობის შემთხვევაში. არიას კი ეს ინსტიტუტები საქართველოში მყარი? რა თქმა უნდა, არა.

2. ცხადია, არჩევნებით მოსული ხელისუფლების მიმართ იმის თქმა არ შეიძლება, რომ ის არალეგიტიმურია, თუმცა, იმის თქმა ნამდვილად შეიძლება, რომ მომავალ პარლამენტში არ არის ასახული საქართველოს ამომრჩეველთა სხვადასხვა ჯგუფის პოლიტიკური პრეფერენციები; თვით არჩევნებზე მიმსვლელ მოქალაქეთა შორის დაახლოებით 320 000 (!) ამომრჩევლის ხმა დაიკარგა. „დაკარგული“ (გაცუდებული) ხმების წილი კი არჩევნებზე მისული ამომრჩევლების მთლიანი რაოდენობის 18%-ზე მეტია. ეს, რასაკვირველია, ჩრდილს აყენებს პარლამენტის ლეგიტიმურობას.

3. როგორც დასაწყისში ითქვა, მრავალპარტიული პარლამენტის ჩამოყალიბებას (შესაბამისად, ძალაუფლების გადანაწილებას) ხელი შეუშალა ამომრჩეველთა მნიშვნელოვანი ნაწილის ნიჰილიზმმა პოლიტიკური ძალების მიმართ. ოქტომბერში დაფიქსირდა საპარლამენტო არჩევნებისთვის უპრეცედენტოდ დაბალი აქტივობა - 51%. ეს მაშინ, როდესაც პოსტსაბჭოთა პერიოდის ყველა საპარლამენტო არჩევნებში მონაწილეთა რაოდენობა მერყეობდა 60 და 70%-ს შორის, 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნების გარდა (სხვათა შორის, 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნები, რომელიც საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ ჩატარდა, მსგავსი ნიჰილისტური ფონით გამოირჩეოდა).

არჩევნებამდე ჩატარებული პრაქტიკულად ყველა კვლევა აჩვენებდა ე.წ. „ჩამოუყალიბებელი“ (ან გადაუწყვეტელი) ამომრჩევლების უპრეცედენტოდ მაღალ (ყველა წინა არჩევნებთან შედარებით) რაოდენობას (პასუხი: „ჯერ არ გადამიწყვეტია, ვის მივცემ ხმას“). ეს რაოდენობა სხვადასხვა კვლევაში და დროის სხვადასხვა მონაკვეთში მერყეობდა 30-45%-ს შორის. ამასთან, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ „ჩამოუყალიბებელი“ ამომრჩეველი გროვდებოდა არჩევნებში მონაწილეობის მზაობის მქონე რესპონდენტებს შორის. კვლევები, აგრეთვე, აჩვენებდა, რომ ამომრჩეველთა ეს ნაწილი არ იყო ერთგვაროვანი პოლიტიკური პრეფერენციების თვალსაზრისით. თუმცა, სწორედ ამ ნაწილში იყრიდა თავს ე.წ. „მესამე ძალის“ პოტენციური ამომრჩეველი. საბოლოო ჯამში კი მოხდა ისე, რომ „ჩამოუყალიბებელი“ ამომრჩევლიდან არჩევნებზე ის ნაწილი წავიდა, ვინც „ქართული ოცნების“ სასარგებლოდ ჩამოყალიბდა (მცირე ნაწილი - „ნაციონალური მოძრაობის“ სასარგებლოდ), ხოლო ალტერნატიული ოპოზიციური ძალების პოტენციურ ამომრჩეველს („ჩამოუყალიბებელთა“ ნაწილიდან) საკუთარი სკეპტიციზმი ნიჰილიზმში გადაეზარდა და არჩევნებზე არ მივიდა, სახლში დარჩა. სხვადასხვა სტატისტიკური გათვლით, სახლში დარჩა ჩამოუყალიბებელი ამომრჩევლის, სულ მცირე, მესამედი (10-15%).

4. ამ არჩევნებზე კვლავ ერთ-ერთი განმსაზღვრელი ფაქტორი აღმოჩნდა სააკაშვილისა და „ნაციონალური მოძრაობის“ საწინააღმდეგოდ ამომრჩეველთა ე.წ. „ნეგატიური მობილიზაცია“. ეს ფაქტორი წამყვანი იყო 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, რამაც ერთ კოალიციაში გააერთიანა ერთმანეთისგან იდეოლოგიურად დიამეტრულად განსხვავებული პოლიტიკური ძალებიც კი. ახლაც, ოთხი წლის შემდეგ, როგორც კი გააქტიურდა ხმები იმის შესახებ, რომ სააკაშვილი საქართველოში ჩამოდის და ეს „ხმები“ თავად სააკაშვილმა და მისმა მეუღლემაც დაადასტურეს (მათ შორის, სხვადასხვა ჰიპერბოლის გამოყენებით, როგორიცაა, მაგალითად, „მიშას მიერ კიევიდან თბილისამდე გვირაბის გათხრა“ და ისე შემოსვლა საქართველოში), ამან მოახდინა თვით ჩამოუყალიბებელი ამომრჩევლის ერთი ნაწილის მობილიზაცია „ქართული ოცნების“ სასარგებლოდ, ხოლო მმართველი პარტიის ერთგული ამომრჩევლებიდან „ქუდზე კაცი“ გამოიყვანა. თუმცა, მეორე მხრივ, გამარჯვებული სააკაშვილის საქართველოში ჩამოსვლის ილუზიას „ნაციონალური მოძრაობის“ ამომრჩეველთა არნახული გააქტიურების ორმაგი ეფექტიც ჰქონდა (მედლის მეორე მხარე). „ნაციონალური მოძრაობის“ 27%-იან რეიტინგს არ წინასწარმეტყველებდა არც ერთი წინასაარჩევნო გამოკითხვა, რუსთავი 2-ის მიერ „გაპიარებული“ პოლიტიკურად მოტივირებული კვლევების გარდა.

5. შესაბამისად, ქართველი ამომრჩეველი ვერ განთავისუფლდა ყველაზე გავლენიანი ლიდერების ხიბლისგან (შეგნებულად არ ვხმარობ ტერმინ „ქარიზმატულს“, რადგან ქარიზმატულ ლიდერს ლეგიტიმაციის გაცილებით მაღალი ხარისხი სჭირდება). ამ არჩევნების მთავარი გმირები კვლავ ბიძინა ივანიშვილი და მიხეილ სააკაშვილი აღმოჩნდნენ. კერძოდ, „ანტინაციონალმა“ ამომრჩეველმა თავისი ინტერესების რეალიზაცია კვლავ ბიძინა ივანიშვილს და მის პარტიას დაუკავშირა, ხოლო „ანტიოცნების“ ამომრჩეველმა მთავარ ალტერნატივად კვლავ სააკაშვილის მიერ დისტანციურად მართვადი „ნაციონალური მოძრაობა“ დაასახელა. არჩევნების შემდგომ, „ნაციონალური მოძრაობის“ ბირთვის ერთი ნაწილი ცდილობს სააკაშვილისგან დისტანცირებას, მეტიც – მის ჩამოშორებას, თუმცა, ვფიქრობ, რომ სააკაშვილის გარეშე „ნაციონალური მოძრაობის“ დარჩენილ ნაწილს სააკაშვილის მოღვაწეობის მინუსები დარჩება, ხოლო პლიუსებს მიშა „წაიღებს“.

6. გავლენიანი ოპოზიციური ე.წ. „მესამე ძალ(ებ)ისთვის“ არსებობდა საკმაოდ წარმომადგენლობითი ელექტორალური ველი (სულ მცირე, დაახლოებით 20%), თუმცა, ეს ველი აუთვისებელი დარჩა. ამის ძირითადი მიზეზია ასეთი პარტიების პოტენციურ ამომრჩეველთან თანმიმდევრული საკომუნიკაციო სტრატეგიის არქონა. „მესამე ძალის“ პოტენციის მატარებელი პარტიების „ლიდერშიპი“ ე.წ. „კოგნიტური დისონანსის“ ტყვეობაში მოექცა, ანუ გაიხლართა ივანიშვილისა და სააკაშვილის მიმართ ორმაგი პოზიციონირების ქსელში. ამის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითი შემოგვთავაზა პაატა ბურჭულაძემ, ხოლო არჩევნების შემდეგ – „თავისუფალმა დემოკრატებმა“. პაატა ბურჭულაძე (რომლის პარტიამაც მალევე აკრიფა დაახლოებით 12%-იანი რეიტინგი) თითქოს ცდილობდა როგორც ივანიშვილისგან, ისე „ნაციონალური მოძრაობისგან“ დისტანცირებას, მაგრამ, საბოლოო ჯამში, ისევ ამ ძალების (განსაკუთრებით „ნაციონალური მოძრაობის“) მემკვიდრეები წამოსწია წინა პლანზე, ხოლო დამოუკიდებელი, ექსპერტული საზოგადოებიდან წამოსული ტიპები უაპელაციოდ და უსამართლოდ ჩამოიშორა.

7. ოქტომბრის არჩევნებზე მთელი სიმწვავით იჩინა თავი საარჩევნო სისტემის ხარვეზებმა. კერძოდ, დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ საქართველოს პოლიტიკურ კონტექსტში მაჟორიტარულმა სისტემამ კრახი განიცადა. არჩევნების მაჟორიტარულ ნაწილში ამომრჩეველმა ისევ პარტიასთან მიკუთვნებულობის მიხედვით გააკეთა არჩევანი, ანუ, პრინციპში, პარტია აირჩია და არა – კონკრეტული კანდიდატი. ამის რეალური შედეგი კი ისაა, რომ პარტიულმა სიმპათიამ, თუმცა ფსევდომაჟორიტარული არხით, „ქართულ ოცნებას“ კონსტიტუციური უმრავლესობა მოუტანა. პროპორციული სისტემის შემთხვევაში მმართველი პარტია მაქსიმუმ უბრალო უმრავლესობით მოხვდებოდა პარლამენტში.

8. დაბოლოს, გამომდინარე იქიდან, რომ: ა) საკონსტიტუციო უმრავლესობა მმართველ პარტიას, პრაქტიკულად, გადაწყვეტილების მიმღებ ერთადერთ აქტორად აქცევს და ბ) თანამშრომლობის რესურსი „ქართულ ოცნებასა“ და „ნაციონალურ მოძრაობას“ შორის თითქმის არ არსებობს, იზრდება სამოქალაქო სექტორის (მედიის ჩათვლით) მნიშვნელობა და ახალი კონფიგურაციის ძლიერი არასაპარლამენტო ოპოზიციის გაჩენის საჭიროება. არც ისაა გამორიცხული, რომ თავად „ქართული ოცნების“ წიაღში გაჩნდნენ ქვეჯგუფები, რომლებიც შიდა ოპონირების რეჟიმში იფუნქციონირებენ (თუმცა, ვფიქრობ, ეს ამ პარლამენტში გაცილებით რთული იქნება, ვიდრე კოალიცია „ქართული ოცნების“ შემთხვევაში იყო, ვინაიდან კოალიციის შიგნით არსებული პარტიული საზღვრები განსხვავებული აზრის წახალისების მეტ შესაძლებლობას იძლეოდა).

საბოლოო ჯამში, შეიძლება ითქვას, რომ დღევანდელ ხელისუფლებას აუცილებლად მოუწევს ავანსად მიღებული არაადეკვატური ძალაუფლების ფრთხილად და საზოგადოებასთან შეთანხმებულად გამოყენება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი თავად აღმოჩნდება საკუთარი ძალაუფლების ტყვეობაში.

გადაუწყვეტელ ამომრჩეველთა დიდ ნაკადში იქნებ არსებულ პოლიტიკურ ძალთა და პოლიტიკოსთა კრიტიკულად მჭვრეტელი და შემფასებელი ამომრჩეველი დავინახოთ? ამომრჩეველი, რომელიც იცდის, აკვირდება, უსმენს, კითხულობს, იაზრებს და არ ჩქარობს გადაწყვეტილების მიღებას!

საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებში, როცა დასმულია შეკითხვა: „ვის მისცემთ ხმას, დღეს რომ საპარლამენტო არჩევნები ტარდებოდეს?“, არის ასეთი პასუხი: „ჯერ არ გადამიწყვეტია“ (დავაზუსტოთ, რომ ეს შეკითხვა ეხება ამომრჩევლების იმ ჯგუფს, რომელიც არჩევნებში მონაწილეობას აპირებს). რესპონდენტის მიერ ამ პასუხის არჩევას სხვადასხვა საფუძველი შეიძლება ჰქონდეს:

  • რეალური პოზიცია – ამომრჩეველს მართლაც უჭირს, მოცემულ ეტაპზე დაასახელოს მისი ფავორიტი პოლიტიკური ძალა
  • საკუთარი პრივატულობის დაცვა – რესპონდენტს არ სურს, საკუთარი პოლიტიკური არჩევანი უცნობს (ამ შემთხვევაში ინტერვიუერს) გაუმჟღავნოს, რადგან მიაჩნია, რომ ეს მისი პირადი (კერძო) საკითხია.
  • შიშის, სიფრთხილის განცდა – ამომრჩეველმა იცის, რომელ პარტიას მისცემს ხმას, მაგრამ არ ამჟღავნებს, რადგან ეშინია, რომ ამისათვის დაისჯება/ რეპრესირებულ იქნება სახელმწიფო/სახელისუფლო ინსტიტუტების მიერ

პირველი ორი ფაქტორი დამამძიმებელ გარემოებებს არ საჭიროებს, ანუ ყოველთვის მოსალოდნელია, რომ არსებობდეს; რაც შეეხება შიშის ან სიფრთხილის გამო პოლიტიკური არჩევანის გაუმჟღავნებლობას, ასეთი რამ, როგორც წესი, ავტორიტარულ გარემოში ხდება და ასეთი რესპონდენტები, როგორც წესი, ოპოზიციურად განწყობილი ამომრჩევლები არიან.

ხოლო ავტორიტარულ გარემოში, როდესაც ადამიანები გაურბიან საკუთარი პოზიციის გამოხატვას, სოციოლოგიური კვლევები (გამოკითხვები) ვერ ასრულებს თავის რეალურ ფუნქციას – გამოიწვიოს რესპონდენტთა გულწრფელობა. შესაბამისად, ასეთ გარემოში გამოკითხვები შეუსაბამო, ხშირად დამახინჯებულ სურათს აჩვენებს. მოკლედ, ავტორიტარიზმის და სოციოლოგიის თანაარსებობა უნაყოფოა, გამოკითხვები მხოლოდ თავისუფალი ადამიანების გარემოცვაშია ნაყოფიერი.

ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნებამდე თვეების მანძილზე ჩატარებული პრაქტიკულად ყველა გამოკითხვა აჩვენებს, რომ „ჯერ არ გადამიწყვეტია“ პოზიციის მატარებლები 35%-45%-ის ფარგლებში მერყეობს.

ეს ამჟამინდელი პოლიტიკური ვითარების ერთ უნიკალურ გარემოებაზე მიუთითებს: დღესდღეობით ჩამოუყალიბებელ რესპონდენტთა რაოდენობა დაახლოებით ორჯერ აჭარბებს რომელიმე ერთი პოლიტიკური ძალის მხარდამჭერთა რაოდენობას. საქართველოში პოლიტიკურ კლასს, თუ მეხსიერება არ მღალატობს, არასოდეს ჰყოლია მისგან ასე დისტანცირებული ამომრჩეველი.

რაზე მიუთითებს ეს არაორდინარული ვითარება?

პირველი, რასაც პასუხი უნდა გაეცეს, ისაა, თუ ზემოაღნიშნული სამი განწყობიდან (გულწრფელი გადაუწყვეტლობა, პრივატულობის დაცვა, შიში), რომელი განსაზღვრავს დღეისათვის პოზიციას – “ჯერ არ გადამიწყვეტია“.

ჩემი დაკვირვებით, დღესდღეობით გადაუწყვეტელი რესპონდენტების დიდ უმრავლესობას ობიექტურად აქვს ასეთი განწყობა, ანუ გულწრფელია, როდესაც ირჩევს პასუხს – „ჯერ არ გადამიწყვეტია“. ამის თქმის საფუძველს რამდენიმე გარემოება მაძლევს:

ა) სხვადასხვა ორგანიზაციის მიერ ჩატარებულ ბევრ კვლევას შორის არ მოიძებნება არცერთი, რომელშიც გადაუწყვეტელ რესპონდენტთა წილი 35%-ზე ნაკლებია;

ბ) მმართველი კოალიციის (აწ უკვე პარტიის) მიმართ ლოიალობა არ არის ერთგვარი „სახელმწიფო დაკვეთა“ საჯარო პოზიციონირებისას, რაც წინა ხელისუფლების დროს გარდაუვალი იყო (ასეთი მოქნილობა, ჩემი აზრით, პირველ რიგში კოალიციის სტრუქტურამ – მისმა სიჭრელემ და კოალიციის სუბიექტებს შორის შინაგანმა დაძაბულობამ განაპირობა; თავად კოალიცია არ იყო ერთსულოვანი ბევრ მწვავე საკითხთან დაკავშირებით, რამაც მისი თანდათანობით დაშლა გამოიწვია);

გ) გადაუწყვეტელ რესპონდენტთა წილი უცვლელი რჩება იმ შემთხვევაშიც, თუ რესპონდენტი თავის არჩევანს ინტერვიუერს კი არ უმხელს, არამედ თავად ავსებს ანკეტას და დალუქული ფორმით ათავსებს ყუთში, რაც მის კონფიდენციალობას სრულად უზრუნველყოფს (ასეთი მეთოდოლოგიური ექსპერიმენტი 2012 წელსაც ჩატარდა და ახლაც).

ახლა საჭიროა პასუხი გაეცეს მთავარ შეკითხვას: რით აიხსნება, რომ საპარლამენტო არჩევნებამდე ცოტა ხნით ადრე, სულ მცირე, ყოველი მესამე ამომრჩეველი (ვინც არჩევნებზე წასვლას აპირებს) ჩამოუყალიბებელია და ჯერ არ გადაუწყვეტია, ვის მისცეს ხმა? ამ თვალსაზრისით, ოქტომბრის არჩევნების წინა პერიოდი უნიკალურია პოსტსაბჭოთა საქართველოს ისტორიაში (2012 წლის არჩევნების წინა პერიოდში გადაუწყვეტელ ამომრჩეველთა უზარმაზარი რაოდენობა, რასაც NDI-ის კვლევები აჩვენებდა (საშუალოდ 40%), სინამდვილეში შეშინებული და დამფრთხალი ოპოზიციურად განწყობილი, ანუ კოალიცია „ქართული ოცნების“ ამომრჩეველი იყო, რაც 1 ოქტომბრის არჩევნების შედეგებმაც დაადასტურა).

ამ საკითხზე ერთი მოსაზრება, რომელიც ზოგიერთი ექსპერტისგან მოვისმინე, დაახლოებით ასეთია: ამომრჩევლებმა არ იციან, ვინ და რა უნდათ, ისინი დეზორიენტირებულნი არიან და, პირველ რიგში, იმიტომ, რომ არ გამოჩნდა მესია, მხსნელი, ქარიზმატული ლიდერი, რომელიც მასების გულს მოიგებს და მათ უკარნახებს, ვის გაჰყვნენ პოლიტიკურ ბრძოლაში. მოკლედ, ოქტომბრის არჩევნებს არ ჰყავს თავისი სააკაშვილი ან ივანიშვილი, რაც ამომრჩევლებში იმედგაცრუებას და დაბნეულობას იწვევს.

დამეთანხმებით, ამ მსჯელობაში აქცენტი არა არსებული პოლიტიკური სპექტრის შუქჩრდილებზეა დასმული, არამედ ამომრჩევლის უუნარობაზე, დამოუკიდებლად, გარედან (თუ ზემოდან) კარნახის გარეშე გააკეთოს პოლიტიკური არჩევანი.

ჩემი აზრით, ასეთი მიდგომა ქედმაღლურად გამოიყურება. მესიები და მხსნელები რომ არ არიან, იქნებ ეს არა იმის მაჩვენებელია, რომ ხალხს უნდა მესია და გაწბილებულია იმით, რომ არ გვყავს, არამედ იმის, რომ აღარ უნდა და ამიტომ არ გვყავს? იქნებ ერთადერთ მხსნელ პოლიტიკოსზე დაკვეთა აღარ არსებობს? ბოლოს და ბოლოს, ნებისმიერი ასეთი „მხსნელი“ ხომ სოციალური კონსტრუქტია, გარკვეულწილად გამოგონილია, ამდენად, ილუზიაცაა და ერთ მშვენიერ დღეს თვითონ საზოგადოება ახდენს მის დესაკრალიზაციას?

თვით ის ფაქტიც, რომ, დღესდღეობით, მეტ-ნაკლებად რეიტინგულ პოლიტიკურ პარტიებს შორის დისტანცია დიდი არ არის და არსებობს რეალური შანსი, რომ ხმების უმრავლესობა ვერც ერთმა პოლიტიკურმა ძალამ ვერ მოაგროვოს, მიუთითებს იმაზე, რომ ამომრჩეველი ეჭვით, დისტანციიდან და „ცივი“ გონებით იაზრებს პოლიტიკურ პარტიათა და პოლიტიკოსთა გაცხოველებულ წყურვილს, თავი მოაწონონ და გადმოიბირონ მოქალაქეები.

ამდენად, გადაუწყვეტელ ამომრჩეველთა დიდ ნაკადში იქნებ არსებულ პოლიტიკურ ძალთა და პოლიტიკოსთა კრიტიკულად მჭვრეტელი და შემფასებელი ამომრჩეველი დავინახოთ? ამომრჩეველი, რომელიც იცდის, აკვირდება, უსმენს, კითხულობს, იაზრებს და არ ჩქარობს გადაწყვეტილების მიღებას!

მე პირადად მხარს ასეთ ახსნას ვუჭერ.

კიდევ ერთი საინტერესო საკითხი ისაა, რამ შეუწყო ხელი პოლიტიკური სპექტრის მიმართ ამომრჩეველთა გააზრებულ სკეპტიციზმს, უფრო ზოგადად, რატომ შეიძლება განიცდიდეს ცვლილებებს ამომრჩეველთა პოლიტიკური კულტურა საქართველოში.

აქაც შეიძლება გამოიყოს რამდენიმე ფაქტორი:

ა) ერთი ფაქტორი უდავოდ არის მოქალაქეების მდიდარი საარჩევნო გამოცდილება, რომელშიც იმედგაცრუების ხარისხი მაღალია. საქართველოში თანდათან ვისწავლეთ, რომ პოლიტიკოსთა დაპირებები მნიშვნელოვნად ჩამორჩება ძალაუფლებაში მოსვლის შემდეგ მათ მიერ რეალურად გაკეთებულ საქმეებს. შესაბამისად, მათი წინასაარჩევნო დაპირებები სულ უფრო ნაკლებად ფასობს; რაც უფრო უტოპიურად გამოიყურება რომელიმე პოლიტიკური ძალის ესა თუ ის დაპირება, მით უფრო მეტად ხდება ამ ძალის გაკარიკატურება ამომრჩევლის თვალში.

ბ) ჩემი აზრით, მესიანურ პოლიტიკოსთა დესაკრალიზაციაში თავისი წვლილი შეიტანა ბიძინა ივანიშვილის ოფიციალური ხელისუფლებიდან ვადაზე ადრე წასვლამ მაშინ, როდესაც ამას რეალურად არავინ ელოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს წასვლა სინამდვილეში არაფორმალურ მმართველობად კონვერტირდა (რაზეც, მგონი, აღარავინ დავობს), ივანიშვილის ამ გადაწყვეტილებამ გაახუნა პოპულარობის ზენიტში მყოფი პოლიტიკური ლიდერის შეუცვლელობის თუ ჩაუნაცვლებლობის იმიჯი (პოსტსაბჭოთა საქართველოს ყველა პირველი პოლიტიკური პირი, არათუ პოპულარობის ზენიტში, არამედ პოპულარობის დაკარგვის შემდეგაც გვიმტკიცებდა და გვიმტკიცებს, რომ მათ გარეშე ქართველი ერი შეწყვეტს განვითარებას). არაფორმალური პოლიტიკური ლიდერი ამომრჩევლის თვალში ნაკლოვანია, ლიდერობის ერთგვარი სიმულაციაა, რომელსაც პასუხისმგებლობას ვერ დააკისრებ. შესაბამისად, ვერც გაუბრაზდები, ვერც მადლობას ეტყვი და, რაც მთავარია, მისგან ტოტალური შველის იმედიც აღარ გექნება. შეიძლება ითქვას, რომ ივანიშვილის მესიანისტური ხატი დაამარცხა ივანიშვილის, როგორც არაფორმალური ლიდერის ხატმა (თუმცა, ცხადია, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ არაფორმალური ლიდერის ხატი, თავისთავად, კარგია. განსაკუთრებით მაშინ, თუ გვინდა დემოკრატია, რომელიც პოლიტიკური ლიდერობის გაცილებით უკეთეს ვარიანტებს გვთავაზობს).

დაბოლოს, ერთი პროგნოზის შესახებ: რამდენად მოსალოდნელია, რომ ამ ეტაპზე ჩამოუყალიბებელი ამომრჩეველი არჩევნების მოახლოებისას რომელიმე ერთი პოლიტიკური ძალის მხარდამჭერად, ან, მით უფრო, ნიჰილისტურად განწყობილ ამომრჩევლად იქცეს და არჩევნებზე საერთოდ არ წავიდეს?

ჩვენი ორგანიზაციის (ISSA) მიერ ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ არც ერთი ეს პერსპექტივა რეალური არ არის. ჩამოუყალიბებელ ამომრჩეველს არ აქვს გამოკვეთილი პოლიტიკური პროფილი და არც არჩევნებისთვის ბოიკოტის გამოცხადებას აპირებს. უფრო მოსალოდნელია, რომ ელექტორატის ეს მნიშვნელოვანი ნაწილი სხვადასხვა პოლიტიკური ძალის მხარდამჭერებს შორის დაახლოებით იმავე პროპორციით გადანაწილდეს, რა სურათიც ახლა გვაქვს. ეს კი, თავი მხრივ, იმის ალბათობას ამყარებს, რომ მომავალი პარლამენტი (და ხელისუფლებაც) მრავალპარტიული იქნება.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG