Accessibility links

ლაშა ოთხმეზური

პარასკევი, 28 აპრილი 2017

კალენდარი

რა ჰქონდათ საერთო კავკასიელ იბერებს (იბერიელებს) იმ ხალხთან, ვინც იბერიის ნახევარკუნძულზე ცხოვრობდა? იქნებ მართალია თეორია, რომ კავკასიაში მცხოვრები „იბერები“ და ბასკები ერთსა და იმავე ეთნო-ლინგვისტურ ჯგუფს მიეკუთვნებოდნენ?

ანტიკური წყაროების შინაარსის ამოკითხვას თანამედროვე ისტორიკოსები ზოგჯერ კურიოზებამდე მიჰყავს. მაგალითად, თუ მესამე საუკუნის წყაროებში „გოთებს“ შავი ზღვის რეგიონში მცხოვრებ ტომად მოიხსენიებდნენ, ხოლო მეხუთე საუკუნეში ისინი უკვე აკვიტანიაში (დღევანდელ სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში) „გადაასახლეს“, ეს საკმარისი აღმოჩნდა, რათა დაესკვნათ, რომ საქმე გვქონდა ერთი და იმავე ხალხის მიგრაციასთან. ისტორიკოსს ისღა რჩებოდა, რუკაზე ისრები გაევლო და ეჩვენებინა, როგორ ხდებოდა ევროპის მოსახლეობის ადგილმონაცვლეობა.

სასკოლო სახელმძღვანელოებში, ხალხთა დიდი გადასახლებების რუკებზე დღესაც ნახავთ ამ ისრებს, მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ისტორიკოსებმა ნათლად აჩვენეს, რომ ანტიკური წყაროების ავტორებისათვის სიტყვა „გოთი“ კრებითი სახელი იყო და აღნიშნავდა არა რომელიმე ეთნო-ლინგვისტურ ჯგუფს, არამედ სხვადასხვა ხალხებს, რომლებიც რომის იმპერიის საზღვრებს გარეთ ცხოვრობდნენ. უხეშად რომ ვთქვათ, რომაელისთვის მნიშვნელოვანი იყო, საზღვარს გარეთ მცხოვრები „კარგი ველური“ იყო თუ „ცუდი ველური“ და „ბარბაროსს“ სახელსაც ამის მიხედვით არქმევდა. რაც შეეხებათ გოთებს, მათ არ დაუტოვებიათ ტექსტები, სადაც აგვიხსნიდნენ, რამდენად განსხვავდებოდა „გოთობა“, ვთქვათ, „ბურგუნდიელობისგან“.

იყო შემთხვევები, როცა თვით ანტიკური ხანის ისტორიკოსი ცდილობდა, „მიგრაციული ისრები“ გაევლო, როცა აღმოაჩენდა, რომ ერთი და იმავე სახელის მატარებელი ხალხი ორ სხვადასხვა ადგილას ცხოვრობდა. მაგალითად, 2000 წლის წინ სტრაბონი მიიჩნევდა, რომ იბერები ცხოვრობდნენ როგორც აღმოსავლეთში, ისე დასავლეთში.

რა ჰქონდათ საერთო კავკასიელ იბერებს (იბერიელებს) იმ ხალხთან, ვინც იბერიის ნახევარკუნძულზე ცხოვრობდა? იქნებ მართალია თეორია, რომ კავკასიაში მცხოვრები „იბერები“ და ბასკები ერთსა და იმავე ეთნო-ლინგვისტურ ჯგუფს მიეკუთვნებოდნენ? რა აქვს საერთო ქართულ ენას ბასკურთან? ამ კითხვით მივმართე ცნობილ ფრანგ ქართველოლოგს, ბერნარ უტიეს.

ბერნარ უტიე:

„ერთი მხრივ, ქართულსა და ბასკურს ერთნაირი სტრუქტურა აქვთ: ზმნა არის მრავალპირიანი და თან ორივე ენას აქვს ერგატივი (ერგატივის

მაგალითი: ცხენი წყალს სვამს და ცხენმა წყალი დალია - ლ.ო.). ინდოევროპულ ენებში არ არსებობს არც მრავალპირიანი ზმნა, და არც ერგატივი. ასე რომ, სტრუქტურულად ბასკური და ქართული ენები ერთმანეთთან მეტად ახლოს დგანან. არადა, ბასკურ ფონეტიკას არაფერი აქვს საერთო კავკასიურ ფონეტიკასთან. ორ ენას შორის არსებული ლექსიკური მსგავსება - მაგალითად, ბასკურად „ერი“ „ჰერია“ - უბრალო დამთხვევა შეიძლება იყოს. სამწუხაროდ, სულ ახლახან გარდაიცვალა დიდი პოლონელი ლინგვისტი იან ბრაუნი, რომელიც ზუსტად ამ საკითხით იყო დაინტერესებული და რომელმაც ძალიან საინტერესო მეთოდოლოგია შეიმუშავა ქართული და ბასკური ენების ერთმანეთთან შედარებისა.

ბრაუნი შეეცადა, ეპოვა რეგულარული შესატყვისი ფონემები ქართულსა და ბასკურ ენებში იმავე მეთოდით, როგორც ეს გაკეთდა მე-19 საუკუნეში, როცა დაამტკიცეს, რომ არსებობდა ინდოევროპული ენების ერთიანი ოჯახი.

მეორე დიდი ლინგვისტი, ვინც დასავლეთში ამ საკითხს იკვლევდა, ჟორჟ დიუმეზილი იყო. ეს ფრანგი კავკასიოლოგი თვლიდა, რომ კავკასიური ტომები ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მესამე ათასწლეულში გადაბარგდნენ დასავლეთში და იბერიის ნახევკუნძულზე დასახლდნენ. იგი დარწმუნებული იყო, რომ არსებობდა კავშირი ბასკებსა და ქართველებს შორის. ბერძნულ თეოგონიაში მან ნახა ბერძნული თეოგონიის ღმერთი Τιθυος (თითუოს) რომელსაც არ ჰქონდა ინდოევროპული ეტიმოლოგია. ეს სიტყვა დიუმეზილმა დაუკავშირა ქართულ სიტყვა „თთვე-ს“ რაც მთვარეს ნიშნავს. ფრანგი მეცნიერისთვის ეს იმის მანიშნებელი იყო, რომ ქართულმა ტომებმა, ესპანეთისკენ მიგრირებისას, საბერძნეთში გაიარეს.

როგორც დამკვირვებელი, და არა მონაწილე, ვიტყოდი, რომ ბასკური და ქართული ენების ნათესაობასთან დაკავშირებული გამოკვლევები დღეს ნახევრად სავსე ბოთლს ჰგავს: ზოგისთვის ბოთლი ნახევრად სავსეა, ხოლო ზოგისთვის - ნახევრად ცარიელი.

ჩემი აზრით, მხოლოდ ქართველთა და ბასკთა დნმ-ის ანალიზმა შეიძლება, სიცხადე შეიტანოს ამ საკითხში“, ამბობს ბერნარდ უტიე.

ჩემი მხრივ, დავამატებ, რომ კიდევ ერთი უცნაურობა, ბასკურ-ქართულ ენების ნათესაობა-არნათესაობას რომ ახლავს, ის არის, რომ, თუ საქართველოში ეს საკითხი დიდ ინტერესს იწვევს, ბასკების ქვეყანაში იშვიათად თუ ნახავთ ამ საკითხით დაინტერესებულ ადამიანს.

ცოტა ხნის წინ ფრანგი ისტორიკოსები არქივში წააწყდნენ ფილოსოფოს ანრი ბერგსონის მიერ ვაშინგტონში შედგენილ კონფიდენციალურ ნოტას. ანრი ბერგსონი ვაშინგტონში იყო გაგზავნილი სპეციალური მისიით, რათა ვუდრო ვილსონის ადმინისტრაცია გერმანიის წინააღმდეგ ომში ჩართვაზე დაეთანხმებინა.

1917 წლის 6 აპრილს ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტი ვუდრო ვილსონი გადაწყვეტს პირველ მსოფლიო ომში ჩართვას. პირველად თავის ისტორიაში, იზოლაციონისტური ამერიკა გადაწყვეტს ევროპის „გორდიას კვანძის“ გადაჭრას. ვაშინგტონის გადაწყვეტილება, ორმილიონიანი სამხედრო კონტინგენტი (რომელიც შემდეგ 4,8 მილიონამდე გაიზრდება) გაეგზავნა საფრანგეთისა და დიდი ბრიტანეთის დასახმარებლად, გადაწყვეტს პირველი მსოფლიო ომის ბედს.

ასე, 100 წლის წინ, ამერიკა საბოლოოდ დაუკავშირებს საკუთარ ბედს ევროპას. ტრანსატლანტიკური დიდი ალიანსი, რომელიც ზუსტად 32 წლის შემდეგ ნატოს დაარსებით დაგვირგვინდება, წარმოუდგენელია ვილსონის 1917 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილების გარეშე.

ცოტა ხნის წინ ფრანგი ისტორიკოსები არქივში წააწყდნენ ფილოსოფოს ანრი ბერგსონის მიერ ვაშინგტონში შედგენილ კონფიდენციალურ ნოტას. ანრი ბერგსონი ვაშინგტონში იყო გაგზავნილი სპეციალური მისიით, რათა ვუდრო ვილსონის ადმინისტრაცია გერმანიის წინააღმდეგ ომში ჩართვაზე დაეთანხმებინა. ბერგსონის ამ ნოტიდან (რომლის ადრესატიც საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრია და რომელიც დათარიღებულია 1917 წლის 2 მარტით), ჩანს, რომ 1917 წლის გაზაფხულის დასაწყისში ამერიკის პრეზიდენტი ჯერ კიდევ ორჭოფობდა და არ იყო დარწმუნებული, საჭირო იყო თუ არა ევროპულ დიდ ომში ჩარევა. ზოგიერთი ისტორიკოსი თვლის, რომ ვილსონმა საბოლოო გადაწყვეტილება მიიღო 19 მარტს, როდესაც გერმანული წყალქვეშა ნავები სამ ამერიკულ ხომალდს ჩაძირავენ.

საინტერესოა, რა მოხდებოდა, ბერლინს რომ არ გადაეჭრა რუბიკონის ეს ხაზი და არ ჩაეძირა ამერიკული გემები, რაც ვაშინგტონისთვის casus belli აღმოჩნდება? იქნებ დარჩენილიყო ამერიკა ომს მიღმა? ბოლოს და ბოლოს, სულ რაღაც სამიოდ თვის წინ ვუდრო ვილსონის პრეზიდენტად მეორედ არჩევა ხომ „მან ომს აგვაცილა“ ლოზუნგით მოხდა?!

რა მოხდებოდა, ამერიკა რომ არ ჩარეულიყო 1917 წელს ევროპულ ომში და ამ ჩარევით არ ეთამაშა გადამწყვეტი როლი გერმანიის დამარცხებაში?

ამერიკის ჩარევის გარეშე ყველა შანს იყო საიმისოდ, რომ პირველი მსოფლიო ომი „საყაიმო ანგარიშით“ დამთავრებულიყო დასავლეთ ფრონტზე და გერმანიის გამარჯვებით აღმოსავლეთ ფრონტზე.

ამერიკა რომ არ ჩარეულიყო პირველ მსოფლიო ომში, გერმანია გადასცემდა საფრანგეთს ლოთარინგიას და დაუბრუნებდა სუვერენიტეტს ოკუპირებულ დასავლეთ ევროპის სახელმწიფოებს. ამ „სულგრძელობის“ უფლებას ბერლინს აღმოსავლეთით მოპოვებული უზარმაზარი ტერიტორიები აძლევდა: 1918 წლის შემოდგომაზე აღმოსავლეთით გერმანიის იმპერატორ ვილჰელმ მეორის ხელში აღმოჩნდება გერმანიაზე ორჯერ უფრო დიდი ტერიტორია. ულტრანაციონალისტური პანგერმანული კავშირის (Alldeutscher Verband) ვერცერთი ყველაზე გადარეული წევრიც კი ვერ იოცნებებდა ასეთ მონაპოვარზე: ბერლინის ხელში იქნება ყირიმი (ანუ გერმანული რივიერა, როგორც მას გენერალი მაქს ჰოფმანი უწოდებდა), დონბასის ქვანახშირი, უკრაინის ხორბალი და კავკასიის ნავთობი. რუსეთი კი საზღვრებით პეტრე პირველამდელ ეპოქაში იყო გადასროლილი.

ჰელსინკი, ტალინი, ფსკოვი, მინსკი, კიევი, სევასტოპოლი, ხარკოვი, დონი, ნოვოროსიისკი, გროზნო, თბილისი, ბაქო... ამ ქალაქების აღებას სულ რაღაც შვიდ თვეში (1918 წლის 18 თებერვლიდან 15 სექტემბრამდე) უბრალო გასეირნებით, ერთი ტყვიის გასროლის გარეშე, მოახერხებს გერმანული ჯარი. „ასეთი უცნაური ომი მე არასდროს მინახავს“ - აღიარებს მოგვიანებით გენერალი მაქს ჰოფმანი...

დასავლეთის ფრონტზე ყაიმის შემთხვევაში სრული დარწმუნებით შეიძლება ითქვას, რომ არ იქნებოდა ხელმოწერილი გერმანიისათვის დამამცირებელი ვერსალის ხელშეკრულება. ანუ გერმანია ომიდან არ გამოვიდოდა აგრესიულად და რევიზიონისტულად განწყობილი. და რა ექნებოდა სარევიზიო, როცა აღმოსავლეთით ამხელა იმპერია ექნებოდა შექმნილი? უკრაინა, ბალტიის ქვეყნები, ფინეთი, კავკასიის ფედერაცია... ყველა ამ თავიდან დაბადებულ ქვეყნებს გერმანია აკონტროლებდა...

და იარსებებდა პოლონეთი, ანუ „ვერსალის ნაბიჭვარი“, როგორც მას მოგვიანებით მოლოტოვი და ჰიტლერი უწოდებდნენ?... შესაძლებელია გალიციაში (სადაც პოლონელები და უკრაინელები ერთმანეთს მიწებს ედავებოდნენ) ამ ორი ერის ხოცვა-ჟლეტის შემყურე ბერლინს გადაეწყვიტა და პოლონეთის ვასალური სახელმწიფოც კი შეექმნა (ოღონდ ბევრად უფრო მცირე, ვიდრე ვერსალის ხელშეკრულებით) დასავლეთ გალიციის ტერიტორიაზე, დედაქალაქ კრაკოვით. შეიძლება რუსინული სახელმწიფო შეექმნა დღევანდელი ბელორუსიის ტერიტორიაზე, რათა ბუფერული სახელმწიფო ჰქონოდა აგრესიულად და რევიზიონისტულად განწყობილ რუსეთთან (რუსინული სამეფო ცოტა გვიან დაარსდება და მხოლოდ ერთი დღე იარსებებს).

ამ სლავური ეთნიკური შუღლისკენ განწყობილი მიწების ადმინისტრირებისათვის ბერლინი კეთილგანწყობილ ებრაელებს დაეყრდნობოდა... უცნაური აქ არაფერი იქნებოდა: პირველი მსოფლიო ომის დროს გერმანიის ხელში მოხვედრილი 30 000 ებრაელი, 10 000 ბალტიისპირელი, 3 000 ქართველი სამხედრო ტყვე გადიოდნენ გერმანული ენის და პოლიტიკური აგიტაციის სპეციალურ კურსს. ერიხ ლუდენდორფის და მაქს ჰოფმანის აზრით ამ, ყოფილ ტყვეებს მომავალი კოლონიალური ბიუროკრატიული ადმინისტრაციის ხერხემალი უნდა შეედგინათ).

რაც შეეხება ვილნოს, ანუ ვილნიუსს, რომელსაც მარშალი პილსუდსკი ლიტველებს წაართმევს და პოლონეთს მიუერთებს, გერმანია სავარაუდოდ მას ქალაქ-სახელმწიფოდ გამოაცხადებდა (ისე, როგორც დანციგ-გდანსკი იყო 1919-1939 წლებში) და აღმოსავლეთ ევროპის ფინანსურ ცენტრად აქცევს. მალე ვილნიუსი გახდებოდა ევროპის საფონდო ბირჟის მთავარი ცენტრი.

რაც შეეხებათ Ostjuden-ს, ანუ აღმოსავლეთ ევროპის ებრაელებს, ისინი პალესტინაზე აღარ იოცნებებდნენ... და რა საჭირო იქნებოდა, როცა ებრაელებს ვილნიუსი, ანუ როგორც თვითონ უწოდებდნენ, „ჩრდილოეთის იერუსალიმი“, ექნებოდათ... არც ივრითის გაცოცხლება მოუწევდა ვილნიუსის გუბერნიაში დაბადებულ ელიეზერ ბენ-იეჰუდა პერელმანს... სამაგიეროდ აღმოსავლეთ ევროპაში, გერმანულის შემდეგ მთავარი საკომუნიკაციო ენა იდიში გახდებოდა...

რაც შეეხება რუსეთს, რომელიც მოსკოვის დიდი სამთავროს ტერიტორიამდე იქნებოდა დაჭმუჭნილი და თან ინდუსტრიული ცენტრების გარეშე დარჩენილი (მაშინ ურალი არ იყო ინდუსტრიალიზებული), ბერლინი იქ მმართველად ბოლშევიკებს ნამდვილად არ დატოვებდა. თუ კიევში ნაციონალისტ პავლო სკოროპადსკით ჩაანაცვლა სოციალისტური მთავრობა, რატომ უნდა აეტანა გერმანიის მონარქს ულტრამემარცხენე ლენინი პეტროგრადში? მით უმეტეს მაშინ, როცა გერმანელ მემარჯვენეებს რომანოვების ტახტზე დასასმელად მარიონეტი დიდი თავადი კირილე ვლადიმირის ძე ჰყავდათ გამზადებული. ასე რომ, როგორც ჩაიყვანს 1917 წელს ვილჰელმ მეორე ლენინს დალუქული ვაგონით პეტროგრადში, ისე წამოიყვანდა იქიდან 1918 წელს, ოღონდ უკვე ე.წ. სტოლიპინის ვაგონით. ეს გერმანელ კომუნისტებს უკანასკნელ იმედს გამოაცლიდა ხელიდან, ხოლო გერმანელ ნაციონალისტებს კი - რადიკალიზაციის მიზეზს.

აქედან გამომდინარე, არც რევოლუცია მოხდებოდა გერმანიაში და არც ჯარიდან დემობილიზებული ჰიტლერი არ ჩაებმებოდა მიუნხენის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ჰიტლერი სავარაუდოდ წავიდოდა ბერლინში, სადაც მის სამსახიობო ნიჭს (რომელიც მას ბევრად უფრო ჭარბად ჰქონდა, ვიდრე მხატვრის ან არქიტექტორისა) დიდი ალბათობით რეჟისორი მაქს რაინჰარდტი შეამჩნევდა და ერთ-ერთ საკუთარ თეატრის დასში მიიწვევდა... ნაცისტების მოსვლამდე ეს ებრაელი რეჟისორი ხომ ათზე მეტ ბერლინის სცენას ხელმძღვანელობდა (მკითხველს არ გაუკვირდეს, თუ ჰიტლერი ებრაელის მფარველობის ქვეშ გამოვიყვანე - ვენის და პირველი მსოფლიო ომის მძიმე წლებში ჰიტლერს ხომ ებრაელები მფარველობდნენ, როგორც, მაგალითად, დედამისის ექიმი ედუარდ ბლოხი ან პირველი მსოფლიო ომის დროს მისი ერთ-ერთი მეთაური, ლეიტენანტი ჰუგო გუტმანი)... თუ მელომან ჰიტლერს გაუმართლებდა, რაინჰარდტს შეიძლება მის მიერ დაარსებულ ზალცბურგის ფესტივალზეც კი წაეყვანა ხოლმე. ასე, მსახიობი ჰიტლერი ვაგნერს დაივიწყებდა, მოცარტის დიდი ფანი გახდებოდა და ზალცბურგელი კომპოზიტორის მსგავსად ცხოვრებას რომელიმე მასონურ ლოჟაში დაამთავრებდა...

რაც შეეხება გერმანიის იმპერატორ ვილჰელმ მეორეს და მის შთამომავლებს - დრო თავისას იზამდა და ბერლინში მონარქია კონსტიტუციური გახდებოდა, ხოლო სოციალ-დემოკრატები, რომლებიც მთავრობის სათავეში მოვიდოდნენ, გაიხსენებდნენ, რომ ევროპაში სოციალ-დემოკრატიის აკვანი საქართველო იყო. შესაბამისად, თვალს დახუჭავდნენ საქართველოს ფინანსურ სიტუაციაზე (დაახლოებით ისე, როგორც ეს საბერძნეთის ევროზონაში მიღების დროს მოხდა) და თბილისს არა მარტო გერმანიის კონფედერაციაში მიიწვევდნენ (მოკლევადიანი სამოგზაურო ვიზები ჯერ კიდევ 1941 წელს იყო გაუქმებული), არამედ ევრო-მარკის საერთო სავალუტო ზონაშიც კი შეიყვანდნენ...

დაბოლოს, 2017 წელს, „Radio Free America/Radio Liberty-ს“ მექსიკაში მოკალათებული ერთ-ერთი ბლოგერი დაწერდა ალტერნატიული ისტორიის შესახებ სტატიას სათაურით „რა მოხდებოდა, 1917 წელს გერმანიის წყალქვეშა ნავს ამერიკული გემები რომ ჩაეძირა...“

არ გჯერათ ამ ყველაფრის?

როდესაც გასული საუკუნის 60-იან წლებში ერთ ოდესელ რაბინს ჰკითხეს, რა მოხდებოდა ლი ჰარვი ოსვალდს ამერიკის პრეზიდენტ კენედის მაგივრად ჩვენი საყვარელი ნიკიტა სერგეევიჩი რომ მოეკლაო, რაბინი უპასუხებს - ეს არასდროს მოხდებოდა, რადგან არისტოტელე ონასისს ნინა ხრუშჩოვა არასდროს შეუყვარდებოდაო. ეს რაბინი ეტყობა იმ გერმანელი ფილოსოფოსების მოტრფიალე იყო, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ ისტორიას კანონები მართავენ. ამ რაბინისგან განსხვავებით მე ერთი ინგლისელი დრამატურგის პიესები უფრო მიყვარს, რომლის მიხედვით ისტორიას ბანალური ადამიანური გრძნობები - სიყვარული, ეჭვიანობა და შური - მართავს...

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG