Accessibility links

logo-print

ლაშა ოთხმეზური

კალენდარი

25 დეკემბერს ზოგი შობას, ზოგი კი საბჭოთა სისტემის გაქრობის 25 წლისთავს ზეიმობს. თუმცა მოვლენები, რომლებიც საბჭოთა კავშირის გარადაცვალებამდე განვითარდა, სულაც არ გვიქადდა Happy End-ს.

25 დეკემბერს ზოგი შობას, ზოგი კი საბჭოთა სისტემის გაქრობის 25 წლისთავს ზეიმობს. თუმცა მოვლენები, რომლებიც საბჭოთა კავშირის გარადაცვალებამდე განვითარდა, სულაც არ გვიქადდა Happy End-ს.

1979 წლის 27 დეკემბერს ავღანეთში საბჭოთა არმიის შეჭრის შემდეგ, ერთმა ფრანგმა სასოწარკვეთილმა ფილოსოფოსმა დამდეგი 1980 წელი საბჭოთა ჰეგემონიის პირველ წლად გამოაცხადა. ეს ფილოსოფოსი ერთადერთი არ იყო, ვინც ასე პესიმისტურად ფიქრობდა და თვით ეს პესიმიზმიც ძალზედ გამართლებული ჩანდა: ანგოლიდან დაწყებული და კუბით დამთავრებული - დასავლეთი ყველა ფრონტზე უკან იხევდა.

(შეიძლება დაახლოებით იმავე სურათის მოწმეები ვიყოთ დღეს, როცა, ერთის მხრივ, დასავლეთი ყველა კონტინენტზე კარგავს პოზიციას სულ უფრო და უფრო აგრესიული რუსეთის წინაშე და, მეორე მხრივ, დასავლეთის ჟურნალები წლის ყველაზე ძლიერ პიროვნებად პუტინს ასახელებენ).

ავღანეთში საბჭოთა ჯარების შეჭრიდან გაივლის სულ რაღაც 12 წელი და საბჭოთა კავშირი ქვიშის კოშკივით ჩამოინგრევა. რა არის 12 წელი ისტორიისათვის? რა მოხდა ასეთი ამ 12 წელიწადში, რომ მსოფლიო ჰეგემონი ქვიშის კოშკად გადააქცია და რუქიდან გააქრო?

ან იქნებ ბევრს შეეშალა, როცა ჩათვალა, რომ 1980 საბჭოთა ჰეგემონიის პირველი წელი იყო და კრემლის ექსპანსიის მიზეზი არა მოსკოვის სიძლიერე და დასავლეთის სისუტე, არამედ სუსტი მოსკოვის ნების შეუპოვრობა და ძლიერი დასავლეთის უნებობა იყო?...

და იქნებ დღესაც, როდესაც რუსულ ექსპანსიონიზმს ვაკვირდებით, დაახლოებით იმავე სურათის მოწმეები ვართ? იქნებ რუსეთი, რომლის ეკონომიკა უფრო მცირეა, ვიდრე ნიუ-იორკის, კალიფორნიის ან კიდევ ტეხასის შტატისა, არც ისეთი საშიში მტერია? იქნებ დასავლეთის უნებობაა უფრო საშიშია ვიდრე რუსეთის აგრესია? იმ დასავლეთის, რომლის ლიდერიც ამომრჩეველზეა დამოკიდებული და რომლის იზოლაციონისტურად დანწყობილ მოქალაქეს არ უნდა მორიგ „მისიონერულ“ ომში თავისი შვილების გაგზავნა...

მაგრამ დავუბრუნდეთ 25 წის წინ განვითარებულ მოვლენებს: 25 წლის წინ საბჭოთა კავშირის გაქრობა ბევრმა დამკვირვებელმა საოცრებად შერაცხა. მაგრამ იყო ეს მართლა საოცრება? თუ, პირიქით, ეს გაქრობა მრავალწლიანი საბჭოთა პოლიტიკურ-ეკონომიური მარაზმით განპირობებული კანონზომიერება გახლდათ? და იქნებ საოცრება არა უბრალოდ გაქრობაში, არამედ უსისხლო გაქრობაში მდგომარეობდა (რაზეც სამწუხაროდ იშვიათად საუბრობენ)? ის, რომ 25 წლის წინ კომუნისტური უტოპია, ტოტალიტარული სისტემა, ისე ჩამოინგრა, რომ თითქმის არავინ არ მოიყოლა ქვეშ, იქნებ ეს გახლდათ „მსოფლიოს მერვე საოცრება“?

სიტყვა „თითქმის უსისხლო“ შეიძლება ვინმეს ყურში მოხვდეს, მაგრამ თუ გავიხსენებთ იუგოსლავიის დაშლით გამოწვეულ სისხლიან მდინარეებს, მაშინ ალბათ შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ „დიდი ტყუილის ქვეყნის“ (როგორც საბჭოთა კავშირს ერთი ხორვატი მწერალი უწოდებდა) ჩამონგრევა „ხავერდოვნად“ მოხდა. შევეცადოთ წარმოვიდგინოთ, რა მოხდებოდა, კრემლის წაქეზებით საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა რესპუბლიკებში კომპაქტურად დასახლებულ რუსულენოვან მოსახლეობას ავტონომიების შესაქმნელად რეფერენდუმი რომ გამოეცხადებინა და შემდეგ ამ „ავტონომიების დასაცავად“ მოსკოვს საჯარისო შენაერთები გაეგზავნა...

რა ადგილი უკავია საბჭოთა კავშირის კოლაფსში ისეთ სიღრმისეულ ძალებს, რომლებიც გრძელვადიან კვალს ტოვებენ ისტორიაში და რომლებსაც ჩვენ სოციო-ეკონომიკურ, პოლიტიკურ, დემოგრაფიულ და იდეოლოგიურ პრობლემებად მოვიხსენიებთ? და რა ადგილი აქვს საბჭოთა სისტემის გაქრობაში შემთხვევითობას?

და ბოლოს: ისტორიაში ხშირად ხდება, როცა მოვლენის გამოძახილსა და მის ჭეშმარიტ ისტორიულ მნიშვნელობას შორის მანძილი დიდია. ასე მაგალითად, ჩვენ გვიჭირს იმის დაჯერება, რომ 1492 წელს კოლუმბის მიერ ამერიკის აღმოჩენამ შეუმჩნევლად ჩაიარა. დღეს კი, პირიქით, მედიას ძალუძს ნებისმიერი ლოკალური მოვლენა მსოფლიო მასშტაბის დრამად აქციოს და ჩვენი დღევანდელი ემოცია ზეგინდელ ისტორიად შერაცხოს.

დღეს დასავლეთის კოლექტიურ მეხსიერებაში, მეოცე საუკუნის მეორე ნახევრის მოვლენათა შორის მხოლოდ ბერლინის კედლის დაცემას აქვს მინიჭებული პლანეტალური ისტორიული მოვლენის რანგი. რამდენად არის ეს მედიის დამსახურება? იქნებ ბერლინის კედლის დანგრევაში უფრო მეტია ემოცია, ხოლო საბჭოთა სისტემის გაქრობაში კი, პირიქით, ისტორია გადაწონის?... და, საერთოდ, როგორ განვასხვავოთ ემოცია ისტორიისგან? თუ ამას ჩვენს მაგივრად დრო გააკეთებს?...

კაენი მოკლავს აბელს, რადგან იგი ღმერთის რჩეული იყო. რომულუსი მოკლავს რემუსს, ვინაიდან ქალაქს, რომელსაც მთელი მსოფლიო უნდა დაეპყრო, მხოლოდ ერთი მბრძანებელი უნდა ჰყოლოდა. ძმათა შორის სისხლისღვრა ჩვენი კულტურის ნაწილია და ვერც ერთი დიდი ცივილიზაცია (დაწყებული ანტიკურით და დამთავრებული თანამედროვე საბერძნეთით) ვერ გაექცა სამოქალაქო ომს.

კაენი მოკლავს აბელს, რადგან იგი ღმერთის რჩეული იყო. რომულუსი მოკლავს რემუსს, ვინაიდან ქალაქს, რომელსაც მთელი მსოფლიო უნდა დაეპყრო, მხოლოდ ერთი მბრძანებელი უნდა ჰყოლოდა. ძმათა შორის სისხლისღვრა ჩვენი კულტურის ნაწილია და ვერც ერთი დიდი ცივილიზაცია (დაწყებული ანტიკურით და დამთავრებული თანამედროვე საბერძნეთით) ვერ გაექცა სამოქალაქო ომს.

უკვე საუკუნეებია, რაც ძმათა შორის სისხლისღვრა სათავეს უდებს ახალ ერებს და ახალ რელიგიებს. ძმათა შორის სისხლისღვრის შედეგად ჯერ მუსულმანური სამყარო გაიყო სუნიტებად და შიიტებად. შემდეგ უკვე დასავლეთ ევროპას (ჯერ გერმანიას, შემდეგ ჰოლანდიასა და საფრანგეთს) მოიცავს რელიგიური სამოქალაქო კონფლიქტები. ამ პერიოდიდან დაწყებული, ძმათა შორის სისხლისღვრის მიზეზი რელიგიური ან პოლიტიკური იდეალი იქნება, კონფლიქტის მიზანი კი - არა ახალი ტერიტორიის დაპყრობა, არამედ საერთო საცხოვრებელი სივრცის „გასუფთავება უცხო და უწმინდური ელემენტებისგან“. შედეგად ამისა, კონფლიქტის მთავარი მსხვერპლი არა სამხედრო, არამედ სამოქალაქო მოსახლეობა გახდება.

გვძულს ის, ვინც ყველაზე ძალიან გვგავს და ყველაფერს ვაკეთებთ, რომ მისგან განსხვავებული გავხდეთ - ალბათ ეს არის ის ნიშანი რომელიც ყველაზე კარგად ახასიათებს თანამედროვე სამოქალაქო ომებს.

თუ პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ძმათა შორის შუღლის ძირითადი მამოძრავებელი ძალა პოლიტიკური იდეოლოგია იქნება, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სამოქალაქო ომში პოლიტიკურ იდეოლოგიას ეთნო-რელიგიური კონფლიქტი ჩაანაცვლებს. მეოცე საუკუნის ბოლოს კი, ყველასთვის მოულოდნელად, ორგანიზებული დანაშაული დარღვევებს კონფლიქტის „მიზეზ-შედეგობრიობის კანონს“ და გახდება ის ჟანგბადი, რომლითაც სამოქალაქო ომები ისაზრდოებენ.

ბოლო ორი საუკუნის განმავლობაში კაცობრიობამ 10 მილიონზე მეტი ადამიანის სიცოცხლის ფასად „გაიარა“ დაახლოებით 150 სამოქალაქო ომი. ჩინეთი თერთმეტი, ხოლო კოლუმბია და ესპანეთი შვიდ-შვიდი სამოქალაქო კონფლიქტის ეპიზოდით რჩებიან ძმათაშორის სისხლისღვრის ყველაზე აქტიური მიმდევრები. მეოცე საუკუნის ევროპის ისტორიაში ოთხმა სამოქალაქო კონფლიქტმა დატოვა განსაკუთრებულად დიდი ბზარები: რუსეთში, ესპანეთში, საბერძნეთსა და იუგოსლავიაში.

დღეს, როდესაც უკან ვიყურებით და ვაკვირდებით თანამედროვე სახელმწიფოების მშენებლობის პროცესს, გარდაუვალი გვეჩვენება ძმის მკვლელი ომების ეტაპის გავლა (მკითხველისთვის მიმინდვია, გადაწყვიტოს რამდენად შეეხება ეს ბოლო 25 წლის განმავლობაში საქართველოში განვითარებულ მოვლენებს).

ძველმა ბერძნებმა ძმათა შორის სიხლისღვრის შეწყვეტის მიზნით გამოიგონეს ამნისტია, ანუ კოლექტიური ამნეზია, დავიწყება ჩადენილი დანაშაულებებისა. მაგრამ როგორ უნდა დაივიწყოს აბელმა კაენი ან რემუსმა რომულუსი? როგორ უნდა იცხოვრონ ჯალათმა და მისმა მსხვერპლმა მხარდამხარ? ანტიკურ ხანაში ბერძნები თვლიდნენ, რომ სამართლიანობაზე უფრო მნიშვნელოვანი სამოქალაქო მშვიდობა იყო და, შესაბამისად, დროებითი ამნეზია აუცილებელი გახლდათ. დროებითი, სანამ ჭრილობები შეხორცდებოდა, რათა შემდეგ სამოქალაქო ომი ისტორიკოსის „ნადავლი“ გამხდარიყო და ამ უკანასკნელს შესძლებოდა ჭრილობამოშუშებული ქვეყანა ამნეზიიდან გამოეყვანა და აწ უკვე გარდაცვლილ რომულუსისა და კაენისათვის თავისი მიეზღო.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG