Accessibility links

logo-print

ია ანთაძე

კალენდარი

თამასა ძალიან დიდ სიმაღლეზეა აწეული და მისი დაწევა მძიმე დარტყმა იქნებოდა ნებისმიერი ხელისუფლებისთვის. არადა, ქვეყნის განვითარებაში სერიოზული ინვესტირების გარეშე, სოციალური ვალდებულებების ტვირთი სულ მეტად და მეტად დამძიმდება. ჩემი ხედვით, ფაქტობრივად, ჩიხურ მდგომარეობაში ვართ, იმის გათვალისწინებით, რომ ამ მეტად მგრძნობიარე თემაზე საჯაროდ არავინ საუბრობს.

მინდა, ამ ბლოგპოსტით განვმარტო, როგორ ვხედავ ჩვენი ქვეყნის განვითარების საფრთხეებს და პერსპექტივას იმ კუთხით, რა კუთხესაც ჩემი თვალსაწიერი სწვდება.

დავიწყებ იმით, რომ, ჩემი აზრით, ქვეყნის სახე მის სახელმწიფო ბიუჯეტში ჩანს - რითი ივსება ბიუჯეტი და როგორ ნაწილდება თანხა პრიორიტეტების მიხედვით. ჩემთვის ბიუჯეტის ხარჯვა ორ ძირითად ნაწილად იყოფა - ქვეყნის განვითარებისთვის გამოყოფილი რესურსი და სოციალური ვალდებულებები, რომლებსაც სახელმწიფო იღებს საკუთარ თავზე. ჩემი აზრით, რაც მეტია განვითარება, მით მეტი ვალდებულების აღების საშუალება აქვს ბიუჯეტს; და პირიქით, რაც ნაკლებია განვითარებისთვის გაღებული თანხა, მით ნაკლები უნდა იყოს სოციალური პროექტების დაფინანსებაც. ეს არის ლოგიკური ჩარჩო. თუმცა, ცხადია, სხვადასხვანაირი სახელმწიფო არსებობს და ყოველი ახალი ხელისუფლება თავის მოსახლეობასთან ახლებურ ხელშეკრულებას დებს, პირველ რიგში, საარჩევნო პროგრამის სახით.

ჩვენს ქვეყანაში 2012 წლის ოქტომბერში მოსულმა ხელისუფლებამ ერთ-ერთ მთავარ პრიორიტეტად მიიჩნია საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამის განხორციელება. ვფიქრობ, ეს იყო ძალიან ჰუმანური გადაწყვეტილება, რომელიც ქვეყნის ყველა ფენის მოსახლეობას ღირსეული ავადმყოფობის საშუალებას აძლევდა. ჩემმა ოჯახმაც, ჩემი ახლობლების ოჯახებმაც ვისარგებლეთ საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამით და საკუთარი თვალით ვნახე, როგორ ფასდაუდებელ სამსახურს სთავაზობს სახელმწიფო თავის მოქალაქეებს.

მადლიერების გრძნობის პარალელურად, მიჩნდებოდა და მიჩნდება კითხვა - რის ხარჯზე ხორციელდება ეს ჰუმანური პროექტი? გვაძლევს თუ არა განვითარების პარამეტრები საშუალებას, რომ ქვეყანამ ასეთი სოციალური პროგრამა განახორციელოს და ასეთი სიმძიმის ტვირთი აიღოს საკუთარ თავზე?

პირადად მე ქვეყნის წარმატების საფუძვლად განათლებისა და მეცნიერების სისტემების განვითარება მიმაჩნია. მართალია, ამ სფეროში ჩადებული ინვესტიცია შედეგს წლების შემდეგ იძლევა, მაგრამ სანამ ცვლილებები არ განხორციელდება, წარმატებაზე ფიქრიც ზედმეტია. საერთაშორისო თუ ადგილობრივი კვლევებიც ადასტურებს და მასწავლებლების მიერ ჩაბარებული გამოცდების შედეგებიც ამაზე მეტყველებს, რომ სასკოლო განათლებაში სერიოზული პრობლემებია. აღარაფერს ვამბობ მეცნიერებაზე, რომლის რეფორმირების კუთხით ნახევარი ნაბიჯიც არ გადადგმულა (თუ არ ჩავთვლით გია დვალის და ავტორთა ჯგუფის კონცეფციას, რომელსაც განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს რომელიღაც თაროზე ედება მტვერი).

ქვეყნის განვითარების მთავარი გასაღები მაინც სასკოლო განათლებაში დევს. კარგი განათლების უპირველესი გარანტი კი კარგი მასწავლებელია. თუ განვითარების პროექტებზე ვსაუბრობთ, პირადად ჩემი ხედვით, სახელმწიფომ პირველი ინვესტიცია სკოლის კვალიფიციური მასწავლებლებით შევსებაში უნდა ჩადოს. ეს კი ნიშნავს ორი მიმართულებით თანხის გადანაწილებას: კვალიფიციური პედაგოგების მრავალმხრივ წახალისებასა და არაკვალიფიციური პედაგოგების ჩანაცვლებას.

2009 წელს სახელმწიფომ მასწავლებლის პროფესია რეგულირებად პროფესიად აღიარა და მასწავლებლების სკოლაში დარჩენის პირობად სერტიფიცირება დააწესა. სერტიფიკატის ასაღებად საჭირო იყო, რომ მასწავლებელს ჩაებარებინა ორი გამოცდა: საგანში, რომელსაც ასწავლის და პროფესიულ უნარებში. პირველი გამოცდა 2010 წლის ზაფხულში ჩატარდა და ოთხი წლის განმავლობაში სერტიფიკატი დაახლოებით 20 000-მა მასწავლებელმა აიღო, ხოლო 42 000-მა მასწავლებელმა გამოცდა არ ან ვერ ჩააბარა.

„ზოგადი განათლების შესახებ“ კანონის თანახმად, 2015 წლის 1 იანვრიდან სერტიფიცირება სავალდებულო ხდებოდა სკოლაში სამუშაოდ. ეს ნიშნავდა, რომ ყველა არასერტიფიცირებული პედაგოგის ადგილზე ვაკანსია უნდა გამოცხადებულიყო და მასწავლებლები მხოლოდ იმ დრომდე შეინარჩუნებდნენ სამსახურს, სანამ მათ ადგილზე უფრო კვალიფიციური კადრი არ გამოჩნდებოდა. ცხადია, ეს იქნებოდა ძვირად ღირებული პროცესი, რომელიც შედეგს მხოლოდ იმ შემთხვევაში მოგვცემდა, თუკი ერთდროულად ორი მიმართულება ამუშავდებოდა: ერთი მხრივ, სერტიფიცირებულ მასწავლებელს დაენიშნებოდა რეალური ხელფასი, ზრდის პერსპექტივით; ხოლო, მეორე მხრივ, 42 000 ადგილი გამოცხადდებოდა ვაკანტურად და სკოლის კარი გაიღებოდა იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც სახელმწიფოს წინასწარ დაუდასტურებდნენ თავის კომპეტენციას (ორი ათასამდე სერტიფიკატის მქონე ადამიანი დღესაც არის სკოლის გარეთ და სკოლაში დასაქმებას ელოდება).

ახალ პირობებში, სავარაუდოდ, სკოლისკენ დაიძვრებოდა ნაკადი იმ ადამიანებისა, რომლებსაც დღემდე განათლების სისტემისკენ არ გაუხედავთ - ახალგაზრდები, რომლებმაც უნივერსიტეტები დაამთავრეს და კარგ სამსახურს ეძებენ; მეცნიერები, რომლებმაც სამსახურები დაკარგეს, ან რომლებიც უმცირეს ხელფასზე მუშაობენ; დაუსაქმებელი, მაგრამ შრომისუნარიანი და მოტივირებული ადამიანები.

რამდენიმე კვირის წინ განათლებისა და მეცნიერების მინისტრმა გამოაცხადა, რომ კანონიდან ამოღებულ იქნება ჩანაწერი, რომლის მიხედვითაც, 2015 წლიდან მასწავლებლის პროფესიით მუშაობისთვის აუცილებელი ხდებოდა სერტიფიკატის ფლობა. ახალი წესის მიხედვით, 42 000 მასწავლებელს კიდევ სამი წელი ეძლევა იმისთვის, რომ თავისი მინიმალური კომპეტენცია დაუდასტუროს სახელმწიფოს: ჩააბაროს გამოცდა თავის საგანში და დააგროვოს კრედიტების გარკვეული რაოდენობა.

რას ნიშნავს ეს გადაწყვეტილება?

მინიმუმ სამი წლის განმავლობაში სკოლებში არ მოხდება იმ მასწავლებლების ჩანაცვლება, რომლებმაც ოთხი წლის მანძილზე არ/ვერ დაადასტურეს თავისი კვალიფიკაცია. ეს ადამიანები რჩებიან საკუთარ ადგილებზე, საკუთარი დაბალი ხელფასით.

ამავდროულად, სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, რომ ხელფასი გაუზარდოს სერტიფიცირებულ მასწავლებლებს (20 000 ადამიანს). მიმდინარე წლის ნოემბერში გაირკვევა, კონკრეტულად რას გულისხმობს ეს ზრდა.

გამოდის, რომ სახელმწიფომ მინიმუმ სამი წლით შეინარჩუნა შედარებით იაფი სასკოლო განათლების სისტემა და გადაავადა რეალური ცვლილებები სკოლაში. თუმცა, შექმნა გარკვეული სტიმულები წარჩინებული მასწავლებლებისთვის, რომლებიც ნაწილობრივ ამოქმედდება 2015 წლიდან, ნაწილობრივ კი - 2017 წლიდან (უფრო დაწვრილებით ახლა აღარ განვმარტავ).

ჩემი აზრით, დღეს საქართველოს სახელმწიფოს აღარ აქვს ძალა განვითარების პროექტებისთვის, რადგან მთავარი სოციალური პროექტი - საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამა - ნთქავს მთელ რესურსს. 2014 წლის ბიუჯეტის შესრულების ანალიზი კიდევ უფრო ნათლად გამოაჩენს, რამდენად ერევა ქვეყანა თავის მძიმე სოციალურ ვალდებულებებს.

პოლიტიკური გუნდისთვის თითქმის გადაუჭრელი ამოცანაა, შეამციროს ჯანდაცვის პაკეტი, ან საყოველთაო დაზღვევიდან გადავიდეს სასიცოცხლო რისკების დაზღვევაზე (დაეხმაროს ყველას საჭიროების მიხედვით და არა - ყველას თანაბრად). თამასა ძალიან დიდ სიმაღლეზეა აწეული და მისი დაწევა მძიმე დარტყმა იქნებოდა ნებისმიერი ხელისუფლებისთვის. არადა, ქვეყნის განვითარებაში სერიოზული ინვესტირების გარეშე, სოციალური ვალდებულებების ტვირთი სულ მეტად და მეტად დამძიმდება. ჩემი ხედვით, ფაქტობრივად, ჩიხურ მდგომარეობაში ვართ, იმის გათვალისწინებით, რომ ამ მეტად მგრძნობიარე თემაზე საჯაროდ არავინ საუბრობს.

ნამდვილად მოხარული ვიქნები, თუ ჩემი ბლოგი გახდება სტიმული იმისთვის, რომ დავიწყოთ დისკუსია კარსმომდგარ სირთულეებზე - რასაც ვთავაზობ კიდეც მთავრობას, როგორც ჩვენი საერთო სამშობლოს გულშემატკივარი ადამიანი. იქნებ, თავად მთავრობისთვისაც სასარგებლო აღმოჩნდეს, რომ გულწრფელად განუმარტოს თავისი ქვეყნის მოსახლეობას, განვლილი ორი წლის გამოცდილებით, როგორ ერევა ქვეყანა სოციალურ ვალდებულებებს; როგორ ბალანსდება განვითარება და მოსახლეობის სოციალური დაცვა; რა პროგრამები ხორციელდება განვითარების კუთხით; თუნდაც, სამი წლის შემდეგ საიდან გაჩნდება ბიუჯეტში თანხა მეცნიერებისა და განათლების (თუ სხვა სფეროს) რეფორმის დასაფინანსებლად.

არაფერი მითქვამს იმ დარგებზე, რომლებზეც ბევრი არაფერი ვიცი. იქნებ მართლაც არსებობს განვითარების დიდი პერსპექტივა, რაც ჩემნაირი დილეტანტის თვალით არ ჩანს? ან იქნებ დიალოგში ისეთ საკითხებზე შეთანხმებაც გახდეს შესაძლებელი, დღეს რომ შეუძლებლად გამოიყურება?

ძვირფასო მთავრობავ, თქვენ აგვიხსენით და ჩვენ ყურადღებით მოგისმენთ. მჯერა, რომ საუბრის დაწყება საფრთხეებსა და პერსპექტივებზე თქვენ არანაკლებ გჭირდებათ, ვიდრე - ჩვენ.

ხოლო უფრო მეტი კეთილგანწყობით დიალოგის შეთავაზება, ვიდრე მე ამ ბლოგით ვცადე, მგონი, შეუძლებელია.

როგორ უნდა გადაწყდეს ხაიშის და ბევრი სხვა მსგავსი პრობლემა? ვინ უნდა დათმოს? სახელმწიფომ - რომელიც აცხადებს, რომ კანონისა და საზოგადოების ინტერესებს ემსახურება, თუ ადამიანმა, რომელმაც ხატზე დაიფიცა? დასაშვებია თუ არა კანონის სახელით ადამიანზე ძალადობა?

რამდენიმე დღის წინ საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ბიძინა ივანიშვილმა, პირადად მის მიმართ ნდობის დასტურად, საქართველოს მოსახლეობისგან ენერგიულად მოითხოვა საპრეზიდენტო კანდიდატის - გიორგი მარგველაშვილის - დამაჯერებელი გამარჯვება არჩევნების პირველსავე ტურში (სულ მცირე, 60%-ით).

* * *
გუშინ „რადიო თავისუფლების“ მედიასკოლის სტუდენტებთან ერთად ვსაუბრობდით ხუდონჰესზე და ვცდილობდით, გვეპასუხა კითხვისთვის - რამდენად შესაძლებელია სამოქალაქო და ტრადიციულ საზოგადოებათა თანაარსებობა დღევანდელ საქართველოში. გავიხსენეთ სექტემბრის დასაწყისში გავრცელებული ინფორმაცია, რომ სოფელ ხაიშის მაცხოვრებლებმა ხატზე დაიფიცეს, ხუდონჰესის აშენებას არ დავუშვებთო. გავიხსენეთ ენერგეტიკის მინისტრის კახი კალაძის საპასუხო განაცხადებაც, რომ „ის ხაიშელები, ვინც ‘ხატზე დაიფიცეს’ და ხუდონჰესის აშენებას ეწინააღმდეგებიან, სახელმწიფოს უპირისპირდებიან და ამ პრეცედენტის დაშვება არ შეიძლება.“

რა ვქნათ, როცა იმ ადამიანების გვერდით, რომლებიც ფიქრობენ, რომ ქვეყანა კანონების მიხედვით უნდა იმართებოდეს, ცხოვრობენ ადამიანები, რომლებსაც სწამთ, რომ ეს კანონები არათუ არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს ტრადიციებს, არამედ, სწორედ მათ შენარჩუნებას უნდა უწყობდეს ხელს - სხვა შემთხვევაში, მათი დაცვა აუცილებელი არ არის.

რა ვქნათ, როცა იმ ადამიანების გვერდით, რომლებიც ფიქრობენ, რომ პროგრესს ყველგან ხელს უშლის ჩაკეტილი საზოგადოების არსებობა, ცხოვრობენ ადამიანები, რომლებიც განვითარებაზე კი არ ფიქრობენ, არამედ, არსებულის შენარჩუნებაზე.

როგორ უნდა გადაწყდეს ხაიშის და ბევრი სხვა მსგავსი პრობლემა? ვინ უნდა დათმოს? სახელმწიფომ - რომელიც აცხადებს, რომ კანონისა და საზოგადოების ინტერესებს ემსახურება, თუ ადამიანმა, რომელმაც ხატზე დაიფიცა? დასაშვებია თუ არა კანონის სახელით ადამიანზე ძალადობა? პროგრესის მისაღწევად მისაღებია თუ არა ჩაკეტილ საზოგადოებათა საკრალური სივრცის ძალადობრივი დესაკრალიზაცია? როგორ უნდა მოიქცეს სახელმწიფო, თუ მოფერებამ და ფულმა არ გაჭრა? უარი უნდა თქვას თუ არა მთავრობამ ხუდონჰესის აშენებაზე იმ შემთხვევაშიც კი, თუ საბოლოოდ დადასტურდება, რომ ამ კონკრეტული ჰესის აშენებისგან საქართველოსთვის სარგებელი მეტია, ვიდრე ზიანი?

სტუდენტებმა ორი გამოსავალი დაასახელეს. პირველი: უნდა დათმოს საზოგადოების პროგრესზე ორიენტირებულმა ნაწილმა, რადგან ტრადიციული საზოგადოება უფრო ძლიერია და ძალადობის გარეშე მისი დამარცხება შეუძლებელია; სახელმწიფოს მხრიდან ძალადობა კი აღარასოდეს უნდა გამეორდეს. მეორე, პირველის საპირისპირო: პროგრესზე ორიენტირებულმა ნაწილმა კი არ უნდა დათმოს, არამედ ჭკუით უნდა აჯობოს ტრადიციულ საზოგადოებას და მოძებნოს კონფლიქტის მშვიდობიანი გადაჭრის გზა.

ახალგაზრდების აზრით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ საქართველოს მოსახლეობის უმრავლესობა ფიქრობს, რომ პროგრესი ქართული იდენტობის მტერია, სახელმწიფოს არჩევანი უნდა იყოს მუდმივი წინსვლა და არა ტრადიციებს ჩაბღაუჭება.

* * *
უკვე რამდენიმე ათეული წელიწადია, ხელისუფლებამ სახელმწიფოს პრიორიტეტად დაასახელა დემოკრატიის მშენებლობა, ევროინტეგრაცია და სამოქალაქო საზოგადოების გაძლიერება. თუმცა, განვითარების ამ მრავალგზის დეკლარირებულ ვექტორს მოსახლეობის ცნობიერების მთლიანი სურათი ოდნავაც არ შეუცვლია: მცირე ნაწილი საკუთარ თავს მიაკუთვნებს სამოქალაქო საზოგადოებას, დანარჩენ ნაწილს კი სამოქალაქო საზოგადოება მუქთამჭამელების ერთობად და/ან ქვეყნის მტრად მიაჩნია.

წლების განმავლობაში, მოსახლეობის გარკვეულ ნაწილს განუვითარდა განცდა, რომ უმცირესობა მთელ ქვეყანას თავს ახვევს უცხო იდეოლოგიას და ებრძვის ყველაფერს ქართულს.

როგორ უნდა აჯობოს უმცირესობამ უმრავლესობის ნებას? როგორ უნდა აჯობოს სამოქალაქო საზოგადოებამ ტრადიციულ საზოგადოებას? კანონმა - ხატზე დაფიცებას? კრიტიკულმა აზროვნებამ - სხვისი აზრის ბრმად გაზიარებას?

ერთი გამოსავალი სახელისუფლო ბერკეტების ამოქმედება და ტრადიციული ცნობიერების იძულებითი ამოძირკვაა. მაგრამ ეს მოკლევადიან შედეგზე გათვლილი, არასტაბილური განვითარების გზაა, რომელიც, დეკლარირებული პრინციპების საპირისპიროდ, ღრმად ლახავს ადამიანის უფლებებს და დემოკრატიულ ღირებულებებს.

არსებობს მეორე გამოსავალი, რომელიც უზრუნველყოფს სტაბილურ განვითარებას მშვიდობიანი თანაარსებობის სივრცეში. ეს არის ადამიანის ღირსების პატივისცემა; პარალელურად, სისტემური განათლება და რაც შეიძლება მეტი ხარისხიანი ინფორმაციის შეტანა ტრადიციული საზოგადოების წიაღში.

* * *
მიხეილ სააკაშვილის ხელისუფლება ყველა ნაბიჯს დგამდა პირველ სტრატეგიაზე დაყრდნობით და როგორც შეეძლო, ისე ჩაგრავდა საზოგადოების ტრადიციულად მოაზროვნე ნაწილს. სააკაშვილის მომხრეები ამ სტრატეგიას ამართლებდნენ და თავს კომფორტულად გრძნობდნენ „ბნელების“ ჩაგვრის ფონზე. სინამდვილეში, პირველი სტრატეგიის არჩევით სააკაშვილი თავად დაშორდა პროგრესს, რომელზეც მუდმივად საუბრობდა, როგორც საკუთარ იდეალზე.

ბიძინა ივანიშვილის ხელისუფლებამ ჩაგვრის წნეხი მოხსნა და ტრადიციული ცნობიერება (ისევე, როგორც საზოგადოება მთლიანად) დიდი ტვირთისგან გაათავისუფლა.

როდესაც ხელისუფლების მხრიდან წნეხი ძლიერდებოდა, ჩაკეტილი საზოგადოებიდან პროტესტის ხმაც იკლებდა; როდესაც ხელისუფლების მხრიდან წნეხი მოიხსნა, პროტესტმაც მკვეთრი ფორმები შეიძინა, რისი გამოხატულებაც იყო აქციის სასტიკი დარბევა 2012 წლის 17 მაისს.

ამ დღემ კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ საქართველოში არსებობს როგორც ღია საზოგადოებისკენ სწრაფვა, ისე ჩაკეტილი საზოგადოების გააგრესიულებული, ენერგიული სეგმენტები.

სამოქალაქო საზოგადოება ცდილობს, როგორმე ყველაფერი შეცვალოს; ტრადიციული საზოგადოება ცდილობს, როგორმე ყველაფერი ძველებურად შეინარჩუნოს და არაფრის შეცვლა არ დაუშვას. ეს არის კონფლიქტის არსი და, სინამდვილეში, ამ კონფლიქტის დინამიკა განსაზღვრავს, როგორი ქვეყანა იქნება საქართველო წლების და ათწლეულების შემდეგ.

* * *
ბიძინა ივანიშვილის მოსვლა ხელისუფლებაში სწორედ იმით იყო საინტერესო, რომ მან მოიტანა მეორე სტრატეგიაზე და, შესაბამისად, რეალურ პროგრესზე გადასვლის დრო - მშვიდობიანი თანაარსებობის, განათლების პრიორიტეტად გადაქცევის, კრიტიკული აზროვნების წახალისების, შემოქმედებითი სულისკვეთების გაღვივების, ნამდვილი სამოქალაქო იდეალების ნაბიჯ-ნაბიჯ, შეუქცევადად დამკვიდრების დრო.

თუმცა, სწორედ მაშინ, როდესაც პროგრესის პოლიტიკის თანმიმდევრული გატარება უნდა დაწყებულიყო, გაჩნდა განცდა, რომ ყირამალა სკუპით ისევ წრეზე აღმოვჩნდით.

ამ განცდის ერთ-ერთი ძლიერ წყაროდ იქცა პრემიერის მოთხოვნა, რომ საპრეზიდენტო არჩევნები პირველივე ტურში უნდა დასრულდეს და რომ მარგველაშვილის მიმართ ნდობით საქართველოს მოსახლეობამ, სინამდვილეში, ივანიშვილის მიმართ ნდობა უნდა დაადასტუროს. ასეთ მოთხოვნას, რა გათვლაც უნდა ედოს მას საფუძვლად, საერთო არაფერი აქვს საზოგადოების კრიტიკული აზროვნების უნართან და, ზოგადად, პროგრესთან.

არსებობს სხვა ფაქტორებიც: ერთი პოლიტიკური ძალის მიერ საპარლამენტო უმრავლესობის, მთავრობასა და საპრეზიდენტო პოსტის დაკავებისკენ სწრაფვა; პრემიერის მიერ მთავარ პოსტებზე მემკვიდრე-ფავორიტების დატოვება; განათლების სისტემური რეფორმის გაურკვეველი ვადით გადადება; კრიტიკის მიმართ მეტისმეტი მოწყვლადობა; ჰორიზონტალური ურთიერთობების კონტექსტში (პრემიერი - ჟურნალისტები - ექსპერტები) იერარქიული ტონის და სემანტიკის შემოტანა. ეს და რამდენიმე სხვა მსგავსი ფაქტორის გამო გაჩნდა განცდა, რომ მორიგ ჯერზე გვერდზე გვრჩება პროგრესის გზა.

სამართლიანობისთვის ვიტყვი, რომ ახალი წრე ძველისგან ბევრად განსხვავდება და პროცესი უფრო სპირალს წააგავს: ბევრი ფუნდამენტური მანკიერება დაძლეულია და, რაც მთავარია, ადამიანის ფაქტორი დღეს მეტად ფასობს, ვიდრე ოდესმე, ბოლო ათწლეულების განმავლობაში.

მაგრამ ეს ჯერ კიდევ უნდა დაადასტუროს ხაიშის ამბავმა და, ზოგადად, მომავალმა პოლიტიკურმა პროცესმა: შეძლებს თუ ვერა სახელმწიფო, რომ გადადოს ხუდონჰესის მშენებლობა მანამ, სანამ საზოგადოებაში თანხმობას არ მიაღწევს ამ საკითხთან დაკავშირებით? შეძლებს თუ ვერა სახელმწიფო, რომ პატიოსნად მიიყვანოს ბოლომდე საპრეზიდენტო არჩევნები (მაშინაც კი, თუ შედეგები მოსალოდნელისგან განსხვავებული აღმოჩნდება)? შეძლებს თუ ვერა სახელმწიფო, რომ ადგილობრივი ხელისუფლება სხვადასხვა პოლიტიკურ ძალას შორის გადაანაწილოს? შეძლებს თუ ვერა სახელმწიფო, რომ რეალურად დაამკვიდროს სიტყვის და გამოხატვის თავისუფლება და ჩინოვნიკები აიძულოს, მშვიდად აიტანონ, თუნდაც, არაარგუმენტირებული კრიტიკა? შეძლებს თუ ვერა სახელმწიფო, რომ მშვიდობიანად ცვალოს ხელისუფლება ოთხ წელიწადში ერთხელ?

შეძლებს თუ ვერა სახელმწიფო, რომ უზრუნველყოს პროგრესის დამკვიდრება ჰუმანური პოლიტიკით, მათ შორის, ტრადიციული ცნობიერების (ესე იგი, მოსახლეობის უდიდესი ნაწილის) პატივისცემისა და ტრადიციულ საზოგადოებაში ინტენსიური განათლების შეტანის გზით?

ეს არის დღეს ერთ-ერთი უმთავრესი გამოწვევა, რომლის წარმატებით დაძლევა შეუძლებელია პირფერობის აღზევებით, გაუნათლებლობით, შენიღბული ძალადობით, დილეტანტიზმით, ანგარებითა და უსინდისობით; მაგრამ შესაძლებელია საკუთარი თუ სხვისი ღირსების პატივისცემითა და ღრმა პატიოსნებით.

* * *
ეს არის სტანდარტი და ნდობას იწვევს მხოლოდ და მხოლოდ სტანდარტის დაცვა ხანგრძლივად.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG