Accessibility links

ბლოგები

რა უნდა ხალხს?

და რახან საქართველო ბესიკის ბაღში დარგული ბოდლერის ბოროტების ყვავილია, დავიწყებ XII საუკუნის სპარსი სუფი პოეტის, ფარიდ-უდ დინ ათარის პოემით „ფრინველთა გაბაასება“. ერთხელ ფრინველებმა გადაწყვიტეს, მეფე აერჩიათ და, რადგან ვერავიზე შეთანხმდნენ, ფრინველთა ზღაპრული მეფის, სიმორღის საძებნელად წავიდნენ. რადგანაც გზა ძნელი და გრძელი იყო, ათასფრინველიან გუნდს გზაში უმეტესობა ჩამოეცალა (მაგალითად, თუთიყუში და ფარშევანგი). დიდი ძებნის მერე კი დარჩენილი 30 მიადგა სიმორღის საბრძანებელს. ხოდა, ტბას რომ მიუახლოვდნენ ამ სიმორღის სანახავად, საკუთარი ანარეკლი დაინახეს. სიმორღი სი-მორღი (ოცდაათი ფრინველი) გამოდგა. მრავალი, მიუხედავად სიმრავლისა, ერთად, (ამ შემთხვევაში მისტიკურ) სხეულად გადაიქცა. ეს ამბავი რატომ გამახსენდა, იმედია, გზადაგზა მიხვდებით.

საქართველოში სოციოლოგიური გამოკითხვების ციებ-ცხელებაა. რომელ გამოკითხვას ვენდოთ? ვისი ფულით ფინანსდება გამოკითხვები? გამოკითხვები საქართველოში აქამდეც ტარდებოდა და დიდი აურზაური მათ ჯერ არ გამოუწვევია. ჩემი აზრით, საკითხავი არა ის არის, რამდენად სანდოა ესა თუ ის გამოკითხვა, არამედ ის, თუ როგორ მოხდა, რომ სოციოლოგიური გამოკითხვა ეროვნულ საკითხად იქცა. რატომ მიენიჭა ერთ ჩვეულებრივ კვლევით ინსტრუმენტს ასეთი გადაჭარბებული მნიშვნელობა?

გარდა შედარებით მარტივი მოსაზრებისა, რომ გამოკითხვების შედეგებმა შეიძლება საზოგადოებრივი აზრი მოამზადოს არჩევნების შედეგების მისაღებად ან არმისაღებად, მნიშვნელოვანი ის არის, რომ გამოკითხვა ერთადერთი ინსტრუმენტი აღმოჩნდა იმის გასაგებად, თუ „რა უნდა ხალხს“. რატომ დაინტერესდნენ პოლიტიკოსები მაინცდამაინც ახლა მოსახლეობის აზრით, რომელიც ცოტა ხნის წინ დიდად არ ანაღვლებდათ?

ისე მოხდა, რომ საქართველოში პირველად ტარდება კონკურენტული არჩევნები. მიუხედავად იმისა, რომ რიტორიკის დონეზე „ნაციონალურ მოძრაობასა“ და „ქართულ ოცნებას“ „ტალახის ომი“ აქვთ გაჩაღებული ქართველობის გამყიდველებსა და რუსეთზე გაყიდულებს შორის, მათი საარჩევნო დაპირებები (რომლებსაც რთულია, პროგრამა დაარქვა) გაჭრილი ვაშლივით ჰგავს ერთმანეთს და, ერთი შეხედვით, მოსახლეობაზეა ორიენტირებული. პოლიტიკური პარტიები ყველანაირად ცდილობენ მოსახლეობის გულის მოგებას. საკითხავი ის არის, როგორ წარმოუდგენიათ მათ ის გული, რომლის მონადირებაც მოუწადინებიათ. საიდან იციან მოსახლეობის სურვილები და მოთხოვნები? როგორია საქართველოს მოსახლეობის „ანთროპოლოგია“ „ნაციონალური მოძრაობისა“ და „ქართული ოცნების“ თვალსაზრისით?

სწორედ აქ შემოდის გამოკითხვა, როგორც მოსახლეობის სურვილების შესახებ ცოდნის ერთადერთი (გავიმეორებ: ერთადერთი) ინსტრუმენტი. რატომ ერთადერთი?

საქართველო პოსტსაბჭოთა ქვეყნად რჩება იმ თვალსაზრისით, რომ არსებობს მმართველთა გუნდი და მოსახლეობა, რომლის წინაშეც მმართველთა გუნდი არც პასუხისმგებელია და არც ანგარიშვალდებული (მმართველი გუნდისათვის ერთადერთი შემაკავებელი ძალა აქამდე ქვეყნის გარეთ, „დასავლეთში“ იყო). მაგალითებისათვის შორს რომ არ წავიდე, გავიხსენებ ბაგრატის ტაძრის ამბავს, ისტორიისა და არქიტექტურის ძეგლისა, რომელიც საპატრიარქოსა და მთავრობის მეგალომანიას ეწირება. საკუთარი მოქალაქეების პროტესტს არც მთავრობამ ათხოვა ყური და არც ეკლესიამ. სამაგიეროდ, ორივე ოპერატიულად გამოეხმაურა იუნესკოს მუქარას, ბაგრატის ტაძრისათვის მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სტატუსის მოხსნის შესახებ.

რატომ არ უწევს ანგარიშს მოსახლეობას მმართველი გუნდი? არა იმიტომ, რომ, როგორც ზოგიერთს წარმოუდგენია, ის განსაკუთრებით ბოროტი ან ცინიკურია. მიზეზი სტრუქტურულია: ქართველი ხალხი, როგორც პოლიტიკური სხეული, მუდმივად არ არსებობს. ის ჩნდება მხოლოდ არჩევნების დროს ან რეფერენდუმებისას, თუ არ ჩავთვლით კიდევ ერთ (ჩვევაში გადასულ) საგანგებო საშუალებას: ქუჩის გამოსვლებს, მიტინგებს, „რევოლუციას“. სხვა დროს მოსახლეობას მისი სახელით მოლაპარაკე პოლიტიკა აღიქვამს უბრალო ბიომასად, რომელიც უნდა დააპურო და ტელევიზორის წინ ცოტა გაართო კიდევაც (ბიოძალაუფლება და ბიოპოლიტიკა ფრანგი ფილოსოფოსის, მიშელ ფუკოს დამკვიდრებული ცნებებია და გულისხმობს ხელისუფლების მიერ მოსახლეობის, როგორც ბიოლოგიური ერთეულის - მაგ. მისი კვებისა და ჯანმრთელობის - კონტროლის საშუალებას). მოსახლეობას და მის „წარმომადგენლებს“ შორის კომუნიკაცია არ არსებობს. უფრო სწორად, კომუნიკაცია ცალმხრივია: პოლიტიკა (უკეთეს შემთხვევაში) ატყობინებს მოსახლეობას საკუთარი გადაწყვეტილებების შესახებ (ამის საილუსტრაციოდ გამოგვადგება თუნდაც საქართველოს პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილის მიერ საქართველოსთან გაფორმებული ცალმხრივი „ხელშეკრულება“. ბევრი ლაპარაკი არ უნდა იმას, რომ პოლიტიკასა და მოსახლეობას შორის ურთიერთობის ეს მოდელი ტოტალიტარული გადმონაშთია. დამოუკიდებლობის 20 წლის განმავლობაში ხალხი, როგორც პოლიტიკური სხეული (ადგილობრივი თვითმმართველობების, სხვადასხვა ასოციაციის, ინტერესთა და ლობისტთა ჯგუფების, პროფესიული კავშირების, მომხმარებელთა და ა.შ. კავშირების ფორმით) ვერ ჩამოყალიბდა (თუ არ ჩავთვლით ეკლესიას,როგორც ერთადერთ წარმატებულ არასამთავრობო კორპორაციას, რომელსაც მთავრობაც და ოპოზიციაც ანგარიშგასაწევ ძალად მიიჩნევს და მსუყედაც აფინანსებს).

რადგან ხალხი, როგორც პოლიტიკური სხეული, არ არსებობს და მოსახლეობასა და პოლიტიკას შორის შუამავლის ფუნქციას არაფერი ასრულებს, გამოკითხვებით პოლიტიკა ხალხის სურვილის გაგებას კი ვერ ახერხებს, არამედ გამოკითხვების საკუთარი ინტერპრეტაციის მეშვეობით ხალხს თავისთვისვე სასურველ სახეს ანიჭებს: ნაციონალური მოძრაობისათვის ეს არის საბჭოთა კავშირს მონატრებული, მშიერი, იოლად კორუმპირებადი მასა, რომელიც შეიძლება კაცზე თვეში ხუთლარიანი აბონემენტით ოთხი წლის ვადით „დაიქირავო“ (ოჯახის კუთვნილი ათასლარიანი ვაუჩერი ოთხ წელიწადზე დაახლოებით ასე ნაწილდება). რაზეც „ხალხი“ ოცნებობს, 37-მანეთიანი ბილეთებია „კარგსანაშეთში“ და ამ სურვილს თუ აუსრულებ, ის არათუ აგირჩევს, მადლობელიც დაგრჩება.

„ქართული ოცნებაც“ საბჭოთა ნოსტალგიაზე მიგვითითებს (ბიძინა ივანიშვილს უნდა, რომ ცხოვრება ისეთივე საინტერესო გახადოს, როგორიც საბჭოთა კავშირში იყო). მას ქართველი ხალხი ფაშისტოიდ და ქსენოფობ „ასავალ-დასავლის“ მკითხველად წარმოუდგენია (რაც, ზედაპირულ მართლმადიდებლობასთან შერწყმული, რატომღაც, ქართველობასთან არის გაიგივებული), რომლის გულიც წარსულის ლანდების გაცოცხლებით და მომავალში პროეცირებით უნდა მოიგო.

რაც ორივეს აერთიანებს, ეს არის ხალხისადმი დამოკიდებულება: ერთისთვისაც და მეორისთვისაც ხალხი „ზრუნვის“ საგანია, და არა პოლიტიკური სხეული. ორივესათვის პოლიტიკოსი არის არა ხალხის წარმომადგენელი, არამედ ხალხზე მზრუნველი (კეთილი) ხელისუფალი.

ვერ ვიტყვი, რომ, პოლიტიკოსებისგან განსხვავებით, ზუსტად ვიცი, როგორია ქართველი ხალხი, რომლის სახელითაც დღეს ძაღლი და მამაძაღლი ლაპარაკობს. რაც ზუსტად ვიცი, ის არის, რომ „ქართველი ხალხი“, როგორც ის წარმოუდგენია „ნაციონალურ მოძრაობასა“ და „ქართულ ოცნებას“ (და პოლიტიკას ზოგადად) არ არსებობს. ის კონსტრუქტია - მათი წარმოდგენების, უმსჯელობების, ფანტაზიების, პროექციების, ცრურწმენებისა და ინტერპრეტაციებისგან გამოძერწილი გოლემი. ასეთი გოლემი (პოლიტიკურ სხეულად ვერქცეული მოსახლეობა), რომელშიც პარაზიტიზმის და ქსენოფობიის სულის ჩაბერვას ცდილობენ, ძალიან იოლად გადაიქცევა უმართავ მასად, ბრბოდ, დესტრუქციულ ძალად.

ასევე მგონია, რომ ქართველი ხალხი (როგორც პოლიტიკური სხეული და არა როგორც ბიოპოლიტიკის საგანი) „დაიბადება“ არა მორიგი მიტინგის დარბევის ან წარმატებული პუტჩი-გადატრიალება-რევოლუციის შემდეგ, და ქართული სახელმწიფო აშენებულად (ან, გნებავთ, შემდგრად) ჩაითვლება არა რომელიმე აუზის მეხუთედ გახსნის ან მორიგი ხუთვარსკვლავიანი სასტუმროს პრეზენტაციის დროს, არამედ მაშინ, როდესაც მოსახლეობა პოლიტიკურ სხეულად ჩამოყალიბდება.

როგორ?

თუკი პირველმა კონკურენტულმა არჩევნებმა მოსახლეობის აზრისადმი რაღაც ინტერესი მაინც გამოიწვია, კონკურენტული პოლიტიკური გარემო, ერთპარტიული მმართველობის, სამოქალაქო საზოგადოების ბუნებრივი მტრის, დასასრული, მოსახლეობის გააქტიურების კატალიზატორი გახდება. შემდეგი ნაბიჯი რაიკომის მდივნების ინსტიტუტზე უარის თქმა და თვითმმართველობის რეფორმაა. დანარჩენს კი პოლიტიკოსებს ვერ მოვთხოვთ. ვერც აბსტრაქტულ ხალხს, „წარმოსახვით ერთობას“. დანარჩენი დამოკიდებული იქნება ყოველი ცალკეული მოქალაქის სურვილსა და უნარზე თავისი წვლილი შეიტანოს „რეს პუბლიკაში“, საერთო საქმეში. სამოქალაქო საზოგადოება (და არა პოლიცია), არა როგორც საბჭოთა ინტელიგენციის მემკვიდრე ენჯეო-ების კონგლომერატი, არამედ როგორც ადგილობრივი თითმმართველობებისა და მოქალაქეების სხვადასხვა სახის გაერთიანებათა ქსლისაგან შემდგარი პოლიტიკური ფორმა, არის ის ერთადერთი ხერხემალი, ან, გნებავთ, საფუძველი, რომელიც შეძლებს სახელმწიფოს ზიდვას. მხოლოდ ამ შემთხვევაში გადაიქცევა „ხალხის ნება“, პოლიტიკური თეორიის ფიქცია, მუდმივმოქმედ ინსტიტუტად, რომელსაც პოლიტიკაზე უშუალო და ყოველდღიური გავლენა ექნება.
შევაჯამებ: მოსახლეობა, რომელიც ვერ ჩამოყალიბდება პოლიტიკურ სხეულად, იოლად გადაიქცევა ბრბოდ.
სახელებს დიდ მნიშვნელობას არასოდეს ვანიჭებდი. უფრო პრაქტიკული კუთხით ვუყურებდი: მთავარი იყო დამემახსოვრებინა გარშემომყოფებს რა ერქვათ, რათა საჭიროების შემთხვევაში იმას მოეხედა, ვისაც ვეძახდი. ამ მეთოდმა გაამართლა. სახელებზე არ ვფიქრობდი, უბრალოდ ვიყენებდი მათ, როგორც, ვთქვათ, ჩანგალს.

მაგრამ ერთხელ, მართალია, ცოტა ხნით, მაგრამ მაინც მომიხდა ამ თემაზე დაფიქრება. სხვა გზა არ მქონდა - მეორე დღეს ჩემს ცოლს უნდა ემშობიარა. ამ შემთხვევაშიც ცივი გონება შევინარჩუნე და საკითხს, პრაქტიკულად, მხოლოდ 15 წუთი დავუთმე. დავეყრდენი საერთაშორისო გამოცდილებას, რაც მკარნახობდა, რომ ჩვენს პლანეტაზე, რეალურად, ან გოგონები იბადებოდნენ, ან ბიჭები. აქედან გამომდინარე, მხოლოდ ორი სახელი უნდა შემერჩია: გოგოსი და ბიჭის.

ბიჭის სახელზე თითქმის არ მიფიქრია: საფრანგეთში ემიგრირებული წინაპრის თხოვნით, რომელიც კომუნისტების ზიზღით სამშობლოში ვერ ბრუნდებოდა, ბიჭისთვის მისი სახელი უნდა დაგვერქმია. გამოდის, რომ მხოლოდ გოგონას სახელი უნდა შემერჩია. აქაც ტრადიციებიდან გამოვედი და გადავწყვიტე ბავშვისთვის წინაპრის სახელი დამერქმია. არც მე და არც ჩემს მეუღლეს ჩვენი დედების სახელები არ მოგვწონდა, ამიტომ ბავშვისთვის მამაჩემის დედის სახელი ავირჩიეთ.

სულ ეს იყო. ამის შემდეგ სახელებს დიდი, ძალიან დიდი ხანი არ შევუწუხებივარ. თუმცა, უკვე ნახევარი წელია, რაც ყველაფერი უკუღმა დადგა. ეს კი იმის ბრალია, რომ ჩემი სახელი ზედმეტად ტირაჟირებული გახდა.

საერთოდ, ჩემი სახელის შესახებ არცთუ ბევრის თქმა შემიძლია. პირველ ყოვლისა, ვიცი, რომ ქართული სახელია და ჩვენ გვარში ტრადიციულად ითვლება. მეც პაპაჩემის მიხედვით დამარქვეს. 21 წლის იყო, მამამისთან ერთად რომ დახვრიტეს კომუნისტებმა ქაქუცა ჩოლოყაშვილთან თანადგომისთვის. მამაჩემი მაშინ ექვსი თვის ყოფილა და ბებიაჩემთან ერთად, რაღაც ხნით, აკვნით, ციხეშიც კი ჩაუსვამთ. ზემოთ ნახსენები საფრანგეთში ემიგრირებული წინაპარი კი პაპაჩემის ძმა იყო, რომელმაც დახვრეტისას წარმოქმნილი არეულობით ისარგებლა და გაიქცა.

ეს ისე, ცოტა ისტორიული გადახვევა გამომივიდა. ისევ თემას რომ დავუბრუნდეთ, იმ უცხოელებს გავიხსენებ, რომლებიც პირადად არ მიცნობდნენ და მხოლოდ ელექტრონული ფოსტით გვქონდა ურთიერთობა. მათ აბსოლუტურ უმეტესობას აინტერესებდა სახელ Bidzina-ს უკან Dear Sir იდგა, თუ Madam. „ახლოსაზღვარგარეთელებს“, ამ მხრივ, ნაკლები პრობლემა ჰქონდათ: რუსები, მაგალითად, ყოველგვარი ირონიის გარეშე, თუმცა, მსუბუქად გაოცებულები, ბენზინას მეძახდნენ ხოლმე. შეიძლება იყო კიდევ რამე ტუტუცური ისტორია, მაგრამ ახლა ვერ ვიხსენებ.

ცნობილია, რომ გასული საუკუნის 50-იანი წლების შუახანებამდე ჩვენში პიროვნების კულტი არსებობდა. სტალინის კულტი. საბედნიეროდ, ამას ვერ მოვესწარი. ჩემი ცხოვრების პირველ ნახევარში კი სხვანაირად იყო. ოჯახის წევრების და ნათესავების გარდა, ქვეყნის მეთაურები არავის უყვარდა. პირიქით, ისინი, ძირითადად, სძულდათ.

90-იანების დადგომისთანავე მდგომარეობა რადიკალურად შეიცვალა. დამოუკიდებელი საქართველოს პირველი პრეზიდენტი კერპი გახდა, მეორეს ქუჩაში დაუჩოქეს, მესამეს პოპულარობასთან საქართველოს ვერც ერთი სპორტსმენი ან შოუბიზნესის წარმომადგენელი ახლოსაც ვერ მივა.

ახლა კიდე ეს ჩემი სეხნიაც გამოჩნდა და წამართვა სახელი. ამას წინათ ახლობელს დავურეკე მისთვის უცნობი ნომრიდან. როგორც კი მიპასუხა, რომ არ დაბნეულიყო, ეგრევე მივახალე ჩემი სახელი და გვარი. წამიერად ჩაფიქრდა და მიპასუხა, ნეტავ გვარი არ გეთქვაო.

ასეთი შემთხვევაც. იყო: ერთმა ჩემმა კოლეგამ მნიშვნელოვანი ორგანიზაციის დირექტორს უთხრა, ხომ შეიძლება ჩვენს შეხვედრას ბიძინაც დაესწროსო. დირექტორმა მშვენივრად იცოდა, ვისზეც იყო საუბარი, მაგრამ არ გაუშვა შანსი, დაეფიქსირებინა თავისი პოლიტიკური ორიენტაცია და „იუმორის“ გრძნობა და ღიმილით თქვა, გააჩნია, რომელი ბიძინაო.

ერთხელ კიდევ ლიტერატურული პორტალის პრეზენტაციაზე ვიყავი. საღამოს წამყვანმა, რომელიც ცალსახად ასოცირებულია ჩემს სეხნიასთან, მიკროფონით, მთელი დარბაზის გასაგონად, მხოლოდ სახელით მომმართა. საზოგადოების რეაქცია ადეკვატური იყო: ერთგვარი იმედგაცრუებაც კი შევატყვე, როცა მე შევრჩი ხელში.

ერთსაც მოვყვები და გვეყოფა. ქალბატონებმა, რომლებიც საარჩევნო სიების დაზუსტების მიზნით კარდაკარ დადიან, ვერაფრით დაუშვეს, რომ შესაძლებელი იყო, მე უპირობოდ არ გამეზიარებინა იმ ადამიანის შეხედულებები საქართველოს მომავალ საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მოწყობასთან დაკავშირებით, რომლის სახელიც მერქვა.

ამ ბოლო შემთხვევამ საბოლოოდ დამასამარა და ასე დავკარგე იდენტობა ჩემს სახელთან. თუმცა, არცთუ ისე დიდი ხნის წინ ეს სახელი ჩემს თაობაში სწორედ ჩემთან და ჩემ ერთ კოლეგასთან ასოცირდებოდა.

მაშინ ის დაკავშირებული იყო როკთან და ფეხბურთთან, კინოსთან და, საერთოდ, ხელოვნებასა და სუბკულტურასთან. დღეს რასთან არის დაკავშირებული, ასე უბრალოდ ვერ იტყვი. თავიდან ერთ რამეში ყველა თანხმდებოდა - ის იყო ყველაზე მდიდარი ქართველი, მატერიალურად ეხმარებოდა ქართველ მეცნიერებს და ხელოვანებს, ეკლესიას და სახელმწიფოს.

მერე გადაწყვიტა პოლიტიკოსობა. და სწორედ მაშინ გახდა ჩემი „კონკურენტი“. სწორედ ამ გადაწყვეტილებამ მოუტანა უზომო პოპულარობა.

და სწორედ ამ პოპულარობის გამო მგონია, რომ საქართველო ჯერ ძალიან, ძალიან ღრმა სოროშია ჩარჩენილი და ჯერ კიდევ ძალიან დიდი დრო გავა, სანამ იქიდან ამოვა.

ამ შემთხვევაში ჩემ გაპოპულარულებულ სეხნიას არაფერს ვერჩი. ვერჩი იმ გარემოს, რომელმაც ჩვენი საზოგადოება ისეთად ჩამოაყალიბა, რომ კერპად პოლიტიკოსის მეტი ვერავინ გაიხადა.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG