Accessibility links

ბლოგები

როდესაც მოსკოვში, რუსეთის გაქრისტიანების 1025-ე წლისთავისადმი მიძღვნილ საზეიმო ღონისძიებებზე მიემგზავრებოდა, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის პატრიარქი იმედიანად იყო განწყობილი, რომ „ვიზიტი შედეგიანი იქნებოდა“.

ილია მეორეს ეს იმედი არც მას შემდეგ დაუკარგავს, რაც, დოკუმენტში, რომელიც მსოფლიოში ქრისტიანების მდგომარეობის შესახებ მიიღეს მართლმადიდებელი ეკლესიების მეთაურებმა, არაფერი ითქვა აფხაზეთიდან და ცხინვალის რეგიონიდან გამოდევნილ ასიათასობით ადამიანზე, რომლებიც სეპარატისტული რეჟიმებისა და მათი მხარდამჭერი რუსეთის საოკუპაციო ჯარის გამო ვერ ახერხებენ მშობლიურ მიწა-წყალზე დაბრუნებას.

მაგრამ მართლმადიდებელ ეკლესიას უჭირს იმის აღიარება, რომ კათოლიკოს-პატრიარქი, რომლის პოპულარობის რეიტინგი საქართველოს მოსახლეობაში უკვე 93 პროცენტს აღწევს, მოსკოვიდან ხელცარიელი დაბრუნდა. ამიტომ საზოგადოების გასამხნევებლად დაიწყო „კარგი რუსეთის“ მითის აღორძინება, რასაც იოსებ სტალინის ხოტბა-დიდებაც მოჰყვა: „პატრიარქმა მიიღო დაპირება რუსეთის პრეზიდენტისაგან, რომ ახლო მომავალში ჩაერთვება ლტოლვილების დაბრუნებაში და შეძლებისდაგვარად დაგვეხმარება ლტოლვილების დაბრუნებაში აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონში“ - განაცხადა ტელეკამერების წინ წმინდა სინოდის წევრმა, მეუფე თეოდორემ, რომელსაც, დაკვირვებული თვალი შეამჩნევდა, აშკარად უჭირდა ამ სიტყვების თქმა. „შეძლებისდაგვარად“ იმედიანი იყო თავად კათოლიკოს-პატრიარქი: დაიძრა ჩვენი ლტოლვილების საკითხიო - ამბიონიდან იქადაგა ილია მეორემ, რომელიც, საქართველოს დელეგაციის სასულიერო და საერო წარმომადგენლებთან ერთად, 29 ივლისს დაბრუნდა მოსკოვიდან.

მაგრამ რაკი საქმე სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის ამბავს ეხება, თავს უფლებას მივცემ, კატეგორიულად ვიკითხო:

რას ემყარება პატრიარქის ეს მოლოდინი? რა დაიძრა, ვინ დაძრა და სად არის თუნდაც გეგმის მონახაზიც კი? მით უფრო, თუ კარგად დავაკვირდებით, როგორც ჩანს, საქმე გვაქვს საკითხისადმი არა მწყობრსა და სისტემურ მიდგომასთან, არამედ სურვილის მორიგ დეკლარირებასთან, რომლის ადეკვატური გაგება კრემლის მხრიდან სცდება პოლიტიკურ განზომილებას: „ჩვენ კატეგორიულად მოვითხოვეთ, რომ ლტოლვილები უნდა დაბრუნდნენ თავიანთ ოჯახებში, თავიანთ სახლებში. ასე რომ, ღვთის იმედით ვართ და ვფიქრობ, რომ კარგად წარიმართება ეს საკითხი“ - განაცხადა ილია მეორემ ქადაგებისას.

კაცმა რომ თქვას, სხვა რამის იმედი ამ 20 წლის განმავლობაში ლტოლვილებს არც ჰქონიათ. მაგრამ, რადგან „ღვთის იმედი“ უმაღლესი კატეგორიაა და არ ექვემდებარება ლოგიკურ განსჯას, ამიტომ თამამად შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ პატრიარქის ვიზიტი „შედეგიანი“ იყო. ანუ მოსკოვმა გვითხრა, რომ მოვლენების ეკლესიური ხედვა სწორია და ამ პრობლემის მოგვარებაში მხოლოდ ზებუნებრივი ძალების იმედი შეიძლება გვქონდეს. მაგრამ კრემლის პოლიტიკა ისეა დაშორებული ღვთაებრივ კატეგორიებს, როგორც ცხვირი კეფას. უფრო ზუსტად აფხაზეთი და სამაჩაბლო ოკუპირებულია არა ღვთის, არამედ მოსკოვის პოლიტიკური ხელმძღვანელობის ნებით. შესაბამისად, პატრიარქის ვიზიტის შედეგი მისი სრული უშედეგობაა - ჩაკეტილი წრე, რომელზეც კრემლი უკვე ორი ათეული წელია, ატარებს საქართველოს სამხედრო, პოლიტიკურ და ახლა უკვე საეკლესიო ხელისუფლებასაც.

ამ მტანჯველ რეალობას ჩვენ ყველანი თითქოს შეგუებული ვართ და ამ „შედეგიან უშედეგობასაც“ შეიძლება გაგებით მოეკიდოს არა მხოლოდ „ღვთის იმედზე“ მყოფი, არამედ, საერთოდ, იმედგადაწურული ადამიანი. მაგრამ მისი უწმინდესობის მოსკოვური ვიზიტის კონტექსტი მძიმე განწყობას ტოვებს. ვგულისხმობ საინტერნეტო პორტალ „კავკაზსკაია პოლიტიკისათვის“ კათოლიკოს-პატრიარქის ექსკლუზიურ ინტერვიუს, რომელშიც საქართველოს ეკლესიის მეთაური ერთმორწმუნე რუსეთის გარდა, რაოდენ გასაკვირიც უნდა იყოს, იოსებ სტალინსაც ასხამს ხოტბა-დიდებას. კერძოდ, ილია მეორე „გამოჩენილ პიროვნებად“ მოიხსენიებს პირსისხლიან საბჭოთა დიქტატორს, რომელმაც, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურის თქმით, იცოდა „რუსეთის მსოფლიო მნიშვნელობა“, აღადგინა და გააძლიერა მართლმადიდებლობა საბჭოთა კავშირში და რომლის დაკრძალვის დღეს, თურმე, სასულიერო სემინარიის სტუდენტებიც კი „იდგნენ და ტიროდნენ“.

სიმართლე გითხრათ, ასეთი სიტყვები არაერთხელ მსმენია ბევრი რიგითი და გულუბრყვილო ქართველი სტალინისტისაგან და ხუმრობაშიც გამიტარებია. მაგრამ საქართველოს სულიერი მამისაგან ასეთმა, ყოველგვარი რევერანსების გარეშე უნდა ვთქვა, უცერემონიო და ისტორიული სიმართლისაგან შორს მდგომმა შეფასებებმა, ძალიან მძიმე განწყობაზე დამაყენა.

დარწმუნებული ვარ, ამ სიტყვების შემდეგ არათუ სტალინის ძეგლს აღადგენენ სწრაფი ტემპებით გორის ცენტრში, არამედ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მრავალრიცხოვანმა მრევლმა მალე, შესაძლოა, ხელმოწერების შეგროვებაც დაიწყოს საბჭოთა დიქტატორის კანონიზაციის მოთხოვნით.
აჩრდილი დადის პოსტ-კომუნისტურ ქვეყნებში, აჩრდილი სტალინისა.

აი, მაგალითად, რუსეთში 25 წლის წინ დიდ სახელმწიფო მოღვაწედ სტალინს სულ რაღაც 12 პროცენტი მიიჩნევდა, დღეს კი ასეთად უკვე 45 პროცენტი განიხილავს. სტალინმა მე-12 ადგილიდან პირველზე გადაინაცვლა.
საქართველოში, სადაც სტალინს არასოდეს აკლდა თაყვანისმცემლები, სადაც ბევრისგან დაწუნებულ ზედაპირულ დესტალინიზაციას ბოლო დროს მცოცავი რესტალინიზაცია ჩაენაცვლა, სადაც კათოლიკოს-პატრიარქმა ცოტა ხნის წინ ისე მოახერხა სტალინზე დეტალურად ლაპარაკი, რომ მასზე ცუდი არაფერი უთქვამს (ბევრი დადებითის თქმა კი მოასწრო), სადაც სტალინის ძეგლების დადგმის პროცესი როგორც ქვემოდან, დემოკრატიულად, ისე ზემოდან, იერარქიულად იმართება - საქართველოში ამ აჩრდილს ლამისაა მატერიალიზაციის შანსიც გაუჩნდეს.

როგორც „ჰამლეტიდან“ ვიცით, აჩრდილის გამოჩენა საკმარისი არ არის. მთავარი ისაა, თუ რის თქმა უნდა აჩრდილს. ყველა ნიშანი იმაზე მიუთითებს, რომ ის რუსულად სხვა რამეს ამბობს, ვიდრე ქართულად, რუსეთში მისი „გახსოვდეს“ სხვა რამეს ეხება, ვიდრე საქართველოში.

თუმცა საერთოც არსებობს - ძალადობის კულტი. „სტალინი მსოფლიოს აზანზარებდა“.

ისიც საერთოა, რომ როგორც რუსეთის, ისე საქართველოს შემთხვევაში ძალადობის ეს კულტი კავშირშია ერი-სახელმწიფოს პოლიტიკური ფორმის გათავისების სირთულეებთან.

თუ მე-19 საუკუნის რუსეთის მთავარი პრობლემა იყო „ერის ვიწრო კანის გადაჭერა იმპერიის სხეულზე“, დღეს ეს პრობლემა ზუსტად საპირისპიროა: იმპერიის ყალბი შარავანდედის ჩამოკიდება ერი-სახელმწიფოს თავზე. სტალინი სწორედ ამ ყალბი იმპერიულობის სიმბოლოა: „დერჟავა“, როგორც ჰიპერკომპენსაცია ნავთობისა და გაზის „ნარკოტიკზე“ შესმული სახელმწიფოსთვის.

საქართველოში სიტუაცია საპირისპიროა: საქართველოში ნაციონალიზმი ჩაისახა იმპერიაში (მე-19 საუკუნეში) და ჩამოყალიბდა მეორე იმპერიაში (მე-20 საუკუნეში). ამიტომ ჩვენი ქვეყნის მთავარი პრობლემა ისაა, რომ ერთმანეთისაგან კარგად ვერ იმიჯნება ეთნოსი და ნაცია. იმპერიის ფარგლებში ნაცია, ერი, ერი-სახელმწიფო ვერ იარსებებს, მაგრამ, აი, ეთნოსის ატანა იმპერიას სირთულეს არ უქმნის. ეთნოსის დამაკავშირებელი პრინციპი სისხლია. სტალინი, როგორც ქართული სისხლის მატარებელი, ხდება საქართველოს, როგორც ეთნოსის სიმბოლო.

ორივე შემთხვევაში პრობლემა ერ-სახელმწიფოშია: რუსეთს აქვს ცდუნება, იყოს იმაზე მეტი, რაც არის (ერი-სახელმწიფო, რომელსაც უნდა იყოს იმპერია); საქართველოს აქვს ცდუნება, იყოს იმაზე ნაკლები, რაც არის (ერი-სახელმწიფო, რომელსაც უნდა იყოს ეთნოსი). ორივეს ეს ფანტაზმური სურვილი სტალინის აჩრდილად მკვრივდება.

სტალინის აჩრდილი რუსული იმპერიული და ქართული ეთნიკური პროექტების თავსებადობის სიმბოლოა.

მეოთხედი საუკუნის წინ სახაროვმა საქართველო მოიხსენია, როგორც „მცირე იმპერია“, შეადარა რა რუსეთს, როგორც „დიდ იმპერიას“. პირდაპირ ვთქვათ, რომ დიდად ჭკვიანური აზრი არ იყო - არა რუსული შოვინიზმის გამო, არამედ იმის გამო, რომ ნათელი გახადა: დიდი ფიზიკოსისა და უფლებადამცველის წარმოდგენები სოციალურ სამყაროზე მაინც ვულგარული ისტორიული მატერიალიზმით იყო განპირობებული. საქართველო განსაზღვრების თანახმად ვერ იქნებოდა ვერანაირი იმპერია, ვერც დიდი და ვერც პატარა. ის კონფლიქტი, რომელიც მოხდა აფხაზეთში, იყო ტიპური ნაციონალისტური კონფლიქტი ორ ნაციონალიზმს შორის. ასეთი კონფლიქტი, მართალია, ტრაგიკული, მაგრამ ნაციონალიზმის ისტორიაში მაინც ტრივიალური ფენომენია, რადგან ნაციონალიზმი მოითხოვს ნაციისა და სახელმწიფოს საზღვრების დამთხვევას.

იმპერია ამას არ მოითხოვს. მეტიც, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ საქართველოს მთავარი პრობლემები რუსეთთან იყო არა მის იმპერიულობაში, არამედ იმაში, რომ რუსეთის იმპერიაში ერთდროულად ორი პროექტი იბადებოდა: რუსული ნაციონალიზმისა და ქართული ნაციონალიზმის. მაგალითისათვის, რუსიფიკაცია, ანუ რუსული ენით ქართულის ჩანაცვლება, ტიპური ნაციონალისტური (და არა იმპერიული) პროექტია. იმპერიას არ სჭირდება საკუთარი მოსახლეობის სრული ჰომოგენიზაცია; ეს სჭირდება ერ-სახელმწიფოს.

ამის საპირისპიროდ დაიბადა ქართული ნაციონალიზმი, რომლისთვსაც მიუღებელი იყო საქართველოს, როგორც ეთნოსის არსებობა რუსეთის იმპერიაში, რომელიც ცდილობდა, ნაციის ვიწრო კანი გადაეჭიმა ეთნიკურობაზე. სახელმწიფოს არარსებობის ან მისი ჩავარდნების გამო ეს მცდელობა არასდროს ყოფილა ბოლომდე წარმატებული. ჩავარდნის სიმპტომი გენერალისიმუსის ფიგურაა. სტალინი ჭიპლარია, რომელიც ქართული ეთნოსის ფანტაზმას რუსული იმპერიის ნოსტალგიასთან აკავშირებს.

სტალინის გამოჩენა ფსიქოანალიტიკური დავიწყების სიმპტომია - იმის დავიწყებისა, რომ ნაციას ერთადერთი პატრონი ჰყავს - ერთმანეთის თანასწორი ვაჟები (რომლებსაც გენდერული სენსიტიურობის გამომუშავება არ აწყენდათ). სწორედ ამიტომ უკან გვიბრუნდება ეთნოსი თავისი მთავარი სიმბოლოთი - მამით.

მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი აქცენტითა და სარკაზმით მამის აჩრდილი გვეუბნება:

«Другова символа для вас у мэня нэт!»
_________________
*დაბრუნებული სტალინი (ინგლ.)

ჩამოტვირთე მეტი

ბლოგერები

ყველა ბლოგერი
XS
SM
MD
LG