Accessibility links

ბლოგები

შაბათი, 26 იანვარი 2019

კალენდარი
იანვარი თებერვალი მარტი აპრილი მაისი ივნისი ივლისი აგვისტო სექტემბერი ოქტომბერი ნოემბერი დეკემბერი

აუშვიცის (იგივე ოსვენციმი) განთავისუფლების თარიღის მოახლოებისას (რაც ასევე შოას მსხვერპლთა ხსოვნის დღეა), დასავლეთის პრესაში მუდმივად ქვეყნდება სტატიები, რომლებიც რუზველტსა და ჩერჩილს ბრალს სდებს აუშვიცის არდაბომბვის გამო. „ლონდონმა და ვაშინგტონმა მშვენივრად იცოდნენ აუშვიცის ჯოჯოხეთის შესახებ და, მიუხედავად ამისა, ჩერჩილი და რუზველტი არ შეეცადნენ, გაენადგურებინათ სიკვდილის ეს ყველაზე დიდი მანქანა. თავისუფალი სამყაროს ლიდერები თითს არ გაანძრევენ ებრაელების გადასარჩენად“ - ასეთია ძირითადად ამ სტატიების პათოსი.

მითს აუშვიცში ბედის ანაბარა მიტოვებული ებრაელების შესახებ საფუძველს ჩაუყრის ამერიკელი ისტორიკოსი დეივიდ ვაიმანი, რომლის 1978 წელს გამოქვეყნებული სტატია და 1984 წელს გამოცემული ბესტსელერი პირდაპირ დაადანაშაულებს ჩერჩილსა და რუზველტს უმოქმედობაში: „ამერიკულ ბომბდამშენებს შეეძლოთ დაებომბათ აუშვიცი. (...) გაზის კამერებისა და კრემატორიუმების გარეშე ნაცისტები ვეღარ შეძლებდნენ ებრაელების განადგურებას“.

შეიძლება ყურადსაღებია ის, რომ მოკავშირეებს არ გააჩნდათ ზუსტი ინფორმაცია 40 კმ²ფართობზე გადაშლილ აუშვიცში სად იყო გაზის კამერები, სად კრემატორიუმები და სად იყო კონცენტრირებული ათიათასობით ებრაელი და არაებრაელი ტუსაღი.
შეიძლება ყურადსაღებია ის, რომ მოკავშირეებს არ გააჩნდათ ზუსტი ინფორმაცია 40 კმ²ფართობზე გადაშლილ აუშვიცში სად იყო გაზის კამერები, სად კრემატორიუმები და სად იყო კონცენტრირებული ათიათასობით ებრაელი და არაებრაელი ტუსაღი.

დეივიდ ვაიმანისა და მისი თანამოაზრე ისტორიკოსების არგუმენტები ერთი შეხედვით არაახელწამოსაკრავი: 1944 წლის გაზაფხულზე ლონდონსა და ვაშინგტონს მრავლად ჰქონდათ ინფორმაცია ნაცისტების მიერ ებრაელების მასობრივი გაწყვეტის შესახებ. 1944 წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე ჯერ ამერიკელი ორთოდოქსი რაბინების გაერთიანება სთხოვს ვაშინგტონს, შემდეგ კი ხაიმ ვაიცმანი ​ (ისრაელის მომავალი პირველი პრეზიდენტი) და მოშე შარეთი (ისრაელის მომავალი პირველი საგარეო საქმეთა მინისტრი) სთხოვენ ენტონი იდენს (ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრს), დაებომბათ აუშვიცი. როგორც ჩერჩილი, ისე რუზველტი, მოწადინებული იყვნენ ღონე ეხმარათ ებრაელების დასახმარებლად: „Get anything out of the Air Force that you can“ („რაც კი შესაძლებელია, გააკეთეთ სამხედრო-საჰაერო ძალებით“) - ეტყვის ჩერჩილი ენტონი იდენს. იმავე სულისკვეთებით იყო გამსჭვალული რუზველტი. მაგრამ ორივე პოლიტიკური ლიდერი უძლური აღმოჩნდება სამხედრო რეალობის წინაშე: როგორც ჯონ მაკლოი (რუზველტის ერთ-ერთი მთავარი სამხედრო მრჩეველი) უპასუხებს ებრაელ ლიდერებს, ლოგისტიკურად მოკავშირეებისათვის ეს მისია შეუძლებელი გახლდათ.

ზუსტად ამ პუნქტს აყენებს ეჭვქვეშ დეივიდ ვაიმანი და ხაზს უსვამს, რომ თუ მოკავშირეების ბომბდამშენებს შესწევდათ ძალა აუშვიციდან 75 კმ დაშორებულ ბლეხჰამერის ინდუსტრიულ ცენტრზე მრავალჯერადი რეიდი ჩაეტარებინათ 1944 წლის ზაფხულ-შემოდგომას, შეეძლოთ იგივე განეხორციელებინათ აუშვიცზეც.

სინამდვილეში, ლოგისტიკურ პრობლემებზე კონცენტრირება სჯა-ბაასის გარეთ ტოვებს სხვა უფრო მნიშვნელოვან ასპექტებს: მთავარი ის არაა, არსებობდა თუ არა ლოგისტიკური პრობლემები მოკავშირეების ავიაციისათვის; შეიძლება არც ისაა ნიშანდობლივი, რომ 1944 წლის 11 ივნისს თვით დავიდ ბენ-გურიონი, ებრაული სააგენტოს თავჯდომარე (და ისრაელის მომავალი პირველი პრემიერ-მინისტრი) მიიღებს გადაწყვეტილებას, რომ სააგენტო არ მოსთხოვს აუშვიცის დაბომბვას ვაშინგტონსა და ლონდონს; შეიძლება არც ისაა გასათვალისწინებელი, რომ იმავე აზრის იქნება ებრაელთა მსოფლიო კონგრესიც.

სამაგიეროდ შეიძლება ყურადსაღებია ის, რომ მოკავშირეებს არ გააჩნდათ ზუსტი ინფორმაცია 40 კმ²ფართობზე გადაშლილ აუშვიცში სად იყო გაზის კამერები, სად კრემატორიუმები და სად იყო კონცენტრირებული ათიათასობით ებრაელი და არაებრაელი ტუსაღი, რომელთა ნაწილი ე.წ. შრომის ბანაკში (Arbeitslager) მუშაობდა და გადარჩენის შანსი ჰქონდა. ეს უცოდინარობა კი ამ ფართო ტერიტორიის დაბომბვის შემთხვევაში უდიდეს მსხვერპლს გამოიწვევდა ებრაელებს შორის.

მეორე მსოფლიო ომის დამთავრებიდან მხოლოდ 15-25 წლის შემდეგ დაიწყებს აუშვიცი ნელ-ნელა შესვლას დასავლეთის ისტორიაში და მხოლოდ 80-იან წლებში გახდება აბსოლუტური ბოროტების სიმბოლო.
მეორე მსოფლიო ომის დამთავრებიდან მხოლოდ 15-25 წლის შემდეგ დაიწყებს აუშვიცი ნელ-ნელა შესვლას დასავლეთის ისტორიაში და მხოლოდ 80-იან წლებში გახდება აბსოლუტური ბოროტების სიმბოლო.

და დავუშვათ და დაებომბათ ამერიკელებს აუშვიცის გაზის კამერები და კრემატორიუმებიე.წ. „ჭკვიანი“ ბომბებით (რომლებიც მაშინ არ არსებობდა). შეცვლიდა ეს რამეს, როგორც ამას დეივიდ ვაიმანი ამტკიცებს? რა თქმა უნდა, არაფერს: თუ დაახლოებით 2,6 მილიონი ებრაელი მოკლეს გერმანელებმა ტყვიის საშუალებით 1941-1942 წლებში, რა შეუშლიდა ხელს ამის გაგრძელებას 1944 წელს? მითუმეტეს, თუ იმასაც გავითვალისწინებთ, რომ 1944 წლის ზაფხულისათვის, შოას (ჰოლოკოსტის) საერთო მსხვერპლის დაახლოებით 87,7% უკვე განადგურებული იყო ნაცისტების მიერ.

სინამდვილეში დეივიდ ვაიმანის მიერ ისტორიოგრაფიაში „ყურით შემოთრეული“ ე.წ. ისტორიული დებატები დაბომბვა-არდაბომბვის შესახებ სრული ანაქრონიზმია: ვის ჰქონდა 1944 წელს წარმოდგენილი კატასტროფის მასშტაბი? - არავის აბსოლუტურად; 1944 წელს ვინ ანიჭებდა ან დასავლეთის პოლიტიკურ ელიტაში ან თუნდაც ებრაელ ლიდერებში უდიდეს მნიშვნელობას იმ მოვლენას,რომელსაც დღეს ჩვენ განვიხილავთ მსოფლიო ისტორიის ყველაზე დიდ კატასტროფად? - რა თქმა უნდა, არავინ; „რაც უფრო ნაკლებს ვსაუბრობდით შოაზე, მით უკეთესად ვგრძნობდით თავს. და ასე დაისაკუთრებს ადგილს დიდი სიჩუმე“, - ასე აღწერს ისრაელელი ჟურნალისტი ტომსეგევი ომის შემდგომ ათწლეულებს. მეორე მსოფლიო ომის დამთავრებიდან მხოლოდ 15-25 წლის შემდეგ დაიწყებს აუშვიცი ნელ-ნელა შესვლას დასავლეთის ისტორიაში და მხოლოდ 80-იან წლებში გახდება აბსოლუტური ბოროტების სიმბოლო. ასე რომ, ე.წ. ისტორიული დებატები დაბომბვა-არდაბომბვის შესახებ ბევრად უფრო მეტს ამბობს ჩვენს ეპოქაზე, ჩვენს მიდრეკილებაზე თვითგვემისა და მონანიებისკენ, ვიდრე 1944 წლის ცხელ ზაფხულზე.

ყალბი ახალი ამბების გავრცელება დასავლური დემოკრატიებისთვის განსაკუთრებული საფრთხის შემცველი აღმოჩნდა. არსებობს სერიოზული ეჭვი, რომ 2016 წლის აშშ-ს საპრეზიდენტო არჩევნების ბედი სწორედ დეზინფორმაციამ გადაწყვიტა.

ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, ამ არჩევნების წინა პერიოდში ყალბი ახალი ამბები დიდწილად სოციალური ქსელებით ვრცელდებოდა. ინტერნეტის ეპოქამ დეზინფორმაციის წარმოება და მოქალაქეებისთვის მიწოდება ბევრად უფრო გაამარტივა, ვიდრე ეს აქამდე იყო შესაძლებელი. დღესდღეობით, ტექნიკურად ყველას შეუძლია ახალი ამბების ინტერნეტპლატფორმის შექმნა და ტყუილების, ფაქტობრივად, შეუზღუდავად გავრცელება.

ამგვარი მანიპულაციებისგან, რა თქმა უნდა, არც ტელე-რადიო და ბეჭდური მედია არის დაცული. ბევრი ქართული ტელე-რადიო და ბეჭდური საშუალება (საპატიო გამონაკლისებს თუ არ ჩავთვლით) დიდი ხანია, რაც წარმატებით არის დაკავებული მოქალაქეების მანიპულირებით. პოლიტიკურად ანგაჟირებული ტელეარხების არსებობა საქართველოში დიდი ხანია არავის უკვირს.

ინტერნეტში გავრცელებული ყალბი ახალი ამბები ტრადიციული გზებით გავრცელებული დეზინფორმაციისგან იმით განსხვავდება, რომ ის ბევრად უფრო ძნელად ექვემდებარება კონტროლს. ტრადიციული მედია მეტნაკლებად ცენტრალიზებულია და მასზე ზეწოლის მოხდენა შედარებით ადვილია, ვიდრე გაურკვეველი წარმოშობის ინტერნეტპლატფორმებზე, რომელთა მფლობელთა და თანამშრომელთა ვინაობა ბევრ შემთხვევაში უცნობია.ამას ისიც ემატება, რომ მოქალაქეები უფრო მეტად ენდობიან ანონიმურად გავრცელებულ ყალბ ახალ ამბებს, რადგან გამავრცელებლების ზრახვების შესახებ საკმარისი ინფორმაცია არ აქვთ. (მაშინ, როდესაც საზოგადოებისთვის მეტნაკლებად ცნობილია, რა განზრახვით მოქმედებენ ტრადიციული მიკერძოებული მედია საშუალებები.)

მსხვილ პოლიტიკურ მოთამაშეებს შორის სოციალურ ქსელებში ყალბი ახალი ამბების მასობრივი გავრცელებით დაინტერესებული ყველაზე მეტად რუსეთის ფედერაციაა. 2019 წლის 17 იანვარს ფეისბუკმა გააუქმა 364 გვერდი და ყალბი პროფილი, რომელიც რუსულ სამთავრობო მედიასაშუალება „სპუტნიკთან“ იყო დაკავშირებული. უფრო ადრე, 2018 წლის აგვისტოში, ფეისბუკმა მსგავსი ზომები გაატარა რუსეთთან და ირანთან დაკავშირებულ 652 გვერდთან და პროფილთან მიმართებაში. რუსეთის მთავარი მიზანი დასავლეთსა და პროდასავლურ ქვეყნებში არეულობის გამოწვევაა, რის მიღწევასაც ის მოსახლეობაში პოლიტიკური ინსტიტუტების მიმართ უნდობლობის გაღვივებით ცდილობს.

საქართველოში რუსული მედიასაშუალებების და უშუალოდ კრემლის მიერ გავრცელებული ყველაზე ცნობილი ყალბი ახალი ამბავი თბილისში ამერიკელების მიერ აშენებულ ლუგარის ლაბორატორიას ეხება. კრემლი და მისი მედია დიდი ხანია ირწმუნებიან, რომ ამ ლაბორატორიაში ამზადებენ ბიოლოგიურ იარაღს, რითიც შემდეგ ადგილობრივ მოსახლეობას წამლავენ რუსულ წყაროებს ამ ბრალდების დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ გააჩნიათ. ლუგარის ლაბორატორია საქართველოს მთავრობის საკუთრებაშია და მისი დირექტორი პაატა იმნაძეა (ამ ლაბორატორიის შესახებ დამატებითი ინფორმაცია შეგიძლიათ იხილოთ აქ).

საქართველოს ჯანდაცვის მინისტრმა დავით სერგეენკომ არაერთხელ შესთავაზა რუსეთის მხარეს ექსპერტების გამოგზავნა და ლაბორატორიის შემოწმება, თუმცა ამის ნაცვლად, აღნიშნულ თემაზე კრემლისა და რუსული მედიის მხრიდან ბრალდებები უფრო და უფრო გახშირდა. აშკარაა, რომ რუსეთს ლუგარის ლაბორატორიასთან დაკავშირებით სიმართლე კი არ აინტერესებს, არამედ მისი მიზანი მხოლოდ დეზინფორმაციის გავრცელებაა. ამ დეზინფორმაციაზე ზოგიერთი ქართველი, რომელსაც ამ თემაზესაკმარისი ინფორმაცია არ აქვს, ადვილად ეგება. უფრო ხშირად დეზინფორამაციის მსხვერპლნი ისინი არიან, ვისაც უკვე აქვთ გარკვეული პრორუსული განწყობები.

ერთი ავტორიტეტული კვლევის მიხედვით, ყალბი ახალი ამბების დაჯერება ძირითადად სწორედ იმით არის განპირობებული, რომ ადამიანები უკვე წინასწარ არიან განწყობილები მათ დასაჯერებლად. ბევრად ადვილია ირწმუნო დეზინფორმაცია იმ ადამიანის ან ორგანიზაციის შესახებ, რომლის მიმართაც ისედაც უარყოფითად ხარ განწყობილი. სწორედ ამიტომ, ყალბი ახალი ამბები ყველაზე მეტად იმათზე მოქმედებს, ვისაც მკვეთრად ჩამოყალიბებული პოლიტიკური პრეფერენციები აქვს. ამის გამო ყალბი ახალი ამბების მსხვერპლი სხვადასხვა კარტეგორიის ადამიანები შეიძლება გახდნენ.

იმის საილუსტრაციოდ, თუ რა მექანიზმით მოქმედებს ყალბი ახალი ამბები ცნობიერებაზე, ერთ მაგალითს მოვიყვან. 16 იანვარს დიდ დიღომში მომხდარი გაზის აფეთქების შემდეგ, სახალხო მრისხანება კომპანია „ყაზტრანსგაზზე“ იყო მიმართული. იქიდან გამომდინარე, რომ ამ კომპანიის მფლობელების ვინაობა უცნობია, ამ საკითხზე სხვადასხვა სახის ეჭვები გამოითქვა. ერთი ვერსიით, კომპანიის მფლობელად საქართველოს ინდუსტრიული ჯგუფის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე დავით ბეჟუაშვილი დასახელდა. ტრაგედიის მომდევნო დღეს ფეისბუკზე ბეჟუაშვილის სახელით გავრცელდა განცხადება, რომელიც, როგორც მოგვიანებით გაირკვა, მას საერთოდ არ ეკუთვნოდა.

განცხადების ავთენტურობა ბევრმა ადამიანმა ირწმუნა, რადგან იმ მომენტში და ბეჟუაშვილის კომპანიის წარსული ქმედებების გამო (ეს კომპანია ტყიბულში ნახშირის საბადოების მფლობელია. კომპანიის კუთვნილ მაღაროებში უსაფრთხოების ნორმების უგულებელყოფის გამო არაერთი მუშა დაიღუპა), ამის დაჯერება ზოგისთვის, უბრალოდ, მოსახერხებელიდა იოლი იყო.

აქედან გამომდინარე, იმისათვის, რომ რიგითი მოქალაქეები ყალბ ახალ ამბებს ვებრძოლოთ, ყველაზე მეტად საკუთარ თავში არსებული ტენდენციურობა უნდა გადავლახოთ. როგორც ზემოთ აღვნიშნე, ყველაზე ადვილი იმის დაჯერებაა, რაც იქამდეც უარყოფითად განგვაწყობდა. ადამიანი ბუნებრივად არის მიდრეკილი იმისკენ, რომ იყოს მიკერძოებული (პირველ რიგში, საკუთარი თავის მიმართ), მაგრამ ამ მიკერძოებულობასთან ბრძოლის გარეშე მნიშვნელოვან თემებზე საზოგადოებრივი კონსენსუსის მიღწევა შეუძლებელია.თუკი ყველა საკუთარ რეალობაში ჩაიკეტება, საერთო რეალობის შეგრძნებას დავკარგავთ, რაც საბოლოო ჯამში იქამდე მიგვიყვანს, რომ ერთ საზოგადოებაში ცხოვრება შეუძლებელი გახდება.

ინსტიტუციურ დონეზე ყალბ ახალ ამბებთან საბრძოლველად, ბოლო დროს საქართველოში წარმატებულად მუშაობენ ონლაინ პლატფორმები mediachecker.ge და მითების დეტექტორი. ორივე მათგანი ამოწმებს ქართულ ინტერნეტსივრცეში გავრცელებული ახალი ამბების ნამდვილობას. ასეთი პლატფორმების არსებობა კრიტიკულად აუცილებელია სოციალურ ქსელებში გავრცელებულ დეზინფორმაციასთან საბრძოლებლად. თუმცა გადამწყვეტი მნიშვნელობა მაინც სწორი პოლიტიკური კულტურის ჩამოყალიბებას აქვს. თუკი პოლიტიკური პოლარიზაციის დონე არ შემცირდება და საზოგადოება უფრო შემწყნარებელი არ გახდება უმცირესობების მიმართ, ყალბი ახალი ამბები დემოკრატიულ ინსტიტუტებს გამანადგურებელ დარტყმას მიაყენებს. ამის თავიდან ასაცილებლად, დასავლეთშიც და საქართველოშიც არა მხოლოდ საგანმანათლებლო კამპანიების წარმოებაა საჭირო, არამედ პოლიტიკურ სისტემაში არსებული ფატალური ხარვეზების გამოსწორება.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG