Accessibility links

ბლოგები

თებერვალი წელიწადის საუკეთესო თვეა ჩემთვის და ჩემნაირებისთვის. უკვე ძალიან რეალურია შანსი დასრულდეს ზამთარი და დაიწყოს ახალი ცხოვრება. ამიტომ ვერასდროს გავუგებ იმ ხალხს, ვისაც ბერლინის კინოფესტივალის ხსენებაზე სახე უცნაურად მოეღრიცება ხოლმე. “გაყინულ ბერლინში, ყველგან ორპირი ქარი რომ უბერავს, ძაღლს რომ არ გაუშვებ გარეთ, კინოში სიარულისგან როგორ უნდა მიიღო სიამოვნება?..” - არაერთხელ უკითხავთ ჩემთვის.

რამდენიმე წელია, აქ სულაც არ ცივა თებერვალში. რაც ძალიანაც მომწონს და სულაც არ ვიხსენებ ნოსტალგიით ჩემს პირველ ფესტივალს, რომელიც თოვლით დაფარულ, ახლად გაერთიანებულ ქალაქში ჩატარდა.

1991 წელს მე და ჟურნალ “ოგონიოკის” (იმხანად ძალიან პროგრესულის) კინომიმომხილველი დიმიტრი პოპოვი ერთად ჩავედით მოსკოვიდან ბერლინში ისე, რომ ჯიბეში არც ერთი მარკა არ გვქონდა. ფესტივალი გვაძლევდა ჯიბის ფულს, თუმცა ვინაიდან “ბერლინალეს” მაშინდელ დირექციას ვერ წარმოედგინა, რომ ამხელა ქვეყნიდან ამხელა ქვეყანაში ორი ზრდასრული ადამიანი “უმარკოდ” კი არა, მთლად “უფენინგოდ” იმოგზაურებდა, აეროპორტში არავინ დაგვხვდა და ჩვენც უბილეთოდ მოვახერხეთ ფესტივალის ოფისამდე ავტობუსით მისვლა.

აეროპორტის ავტობუსში ვუთხარი პოპოვს, არ დაგავიწყდეს უკანა გზის ფული დავიტოვოთ-მეთქი და გაოცებული სახე მიიღო: “რაო? შენ დაბრუნებას აპირებ? გაგიჟებულხარ!”

1991 წლის თებერვალში ძალიან ადვილი იყო დარჩენა. გამოცხადდებოდი პოლიციაში, ეტყოდი, რომ აღარ გინდა საბჭოთა კავშირი და ეგრევე დაგტოვებდნენ. დიმა იმავე ღამეს, როგორც კი ჯიბის ფული მისცეს, ჩაჯდა მატარებელში და მიუნხენში გაემგზავრა, საიდანაც ჯერ კიდევ მაუწყებლობდა “რადიო თავისუფლება”... როგორც ჩანს, წინასწარ მოლაპარაკებული იყო, რომ იქ დაიწყებდა მუშაობას

ამ ისტორიაში სასაცილო ისაა, რომ პოპოვი გერმანიის მოქალაქეა, მაგრამ რადიოში აღარ მუშაობს. მე - საქართველოს მოქალაქე და “რადიო თავისუფლების” თანამშრომელი.

საქართველოდან ევროპასა თუ ამერიკაში გადაბარგების სურვილი, რამდენადაც უცნაური არ უნდა იყოს, არასდროს მქონია. როგორც ჟულიეტ ბინოშის გმირი ამბობს ფილმში “ყოფიერების აუტანელი სიმსუბუქე” (ბინოშზე ბოლო დღიურში გიამბობთ. ჟულიეტი დაგვირგვინება უნდა იყოს!): “მე სუსტი ვარ და მინდა ვიცხოვრო იქ, სადაც ცხოვრობენ ჩემნაირი სუსტი ადამიანები”.

მაგრამ სისუსტე და პატრიოტიზმი იქით იყოს. რამდენიმე დღეში “ბერლინალეს” მაშინდელი დირექტორი, სხვათა შორის ჰოლანდიის მოქალაქე მორიც დე ჰადელნი, სასტუმროში გვეახლა საუზმეზე ჯერ კიდევ საბჭოთა მოქალაქეებს. გვითხრა, რომ ბერლინის კინოფესტივალს თავისებური ღვაწლი მიუძღვის გერმანიის გაერთიანებაში, რადგან ტოტალიტარული სისტემების ნგრევა და ამავე დროს, დასავლეთისა და აღმოსავლეთის დაახლოების იდეა დასავლეთ ბერლინის კინოფესტივალის მთავარი იდეა იყო ჯერ კიდევ 1951 წელს, როცა აქ პირველი “ბერლინალე” ჩატარდა. ისიც გაგვახსენა, რომ საბჭოთა ბლოკის ქვეყნები 70-იანი წლების მეორე ნახევრამდე ბოიკოტს უცხადებდნენ “ბერლინალეს”, ხოლო მაშინ, როცა აქ მაიკლ ჩიმინოს “ირმებზე ნადირობის” პრემიერა გაიმართა, პროტესტის ნიშნად კინაღამ საერთოდ ჩაშალეს ბერლინის კინოფორუმი.

ამეებს გვეუბნებოდა და ჩვენ, უფეშენებელურეს სასტუმროში მცხოვრებ ზინტლიან ჯერ კიდევ საბჭოელებს გული გვისკდებოდა ჯიბეებიდან არ ამოყრილიყო მუქთა საუზმის “შვედური მაგიდიდან” შეგროვებული გემრიელი რაღაც-რუღაცები, რომლებსაც მთელი დღის მანძილზე ვანაწილებდით საბჭოეთიდან წამოღებულ “მინუტკაში” მოდუღებულ ყავასთან ერთად (ერთხელ ჩემმა “მინუტკამ” ისე დაიქუხა, რომ სასტუმროს ელექტროგაყვანილობა მთლიანად მწყობრიდან გამოიყვანა).

“პოპოვი სადაა, სად გაუჩინარდა? მე მითხრეს, რომ მიუნხენში წავიდა”, - მოულოდნელად მე მომმართა დეჰადელნმა.

გული ამიჩქარდა, ვიფიქრე ისტერიკა ეწყება, მაგრამ არა, არც დაელოდა ჩემს პასუხს, ისეთი შთაბეჭდილება დამრჩა, რომ დიმა პაპოვისა არ იყოს, მორიც დე ჰადლენსაც უკვირდა, რომ ზინტლიანი კინოკრიტიკოსები გერმანიაში დარჩენას არ ვაპირებდით.

იმის თქმა მინდა, რომ ძალიან კარგი კაცი იყო. და ძალიან, ძალიან უსამართლოდ გაუშვეს. 2001 წელს, როცა დეჰადელმა დაასრულა ბერლინის ფესტივალის კომპლექსის მშენებლობა პოტსტამის მოედანზე, “ბერლინალეს” სამეურვეო საბჭომ გამოუცხადა, რომ ხსნიან თანამდებობიდან. უკმაყოფილების მიზეზთა შორის იყო გერმანული კინოს სუსტი პოპულარიზაცია და ჰოლივუდის სიჭარბე ბერლინის ფესტივალის პროგრამებში. თავისი უკანასკნელი ფესტივალის პროგრამას როცა ადგენდა, მორიცმა უკვე იცოდა, რომ "ბერლინალე" უნდა დაეტოვებინა. ეს ის წელია, როცა კონკურსში პატრის შეროს “ინტიმი” ჩართეს - რადიკალურზე რადიკალური ეროტიკა, რომელსაც პორნომდე არც არაფერი უკლია, ამავე დროს ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი დრამა სექსუალური ვნების დაუმორჩილებლობაზე. სეანსის მსვლელობის დროს ისმოდა უკმაყოფილო შეძახილები დარბაზში, თუმცა მორიც დე ჰადელნსაც ეს უნდოდა - ხმაურით წასვლა უნდოდა; “ინტიმი” ფესტივალის “ოქროს დათვით” დაჯილდოვდა.

ამის შემდეგ ფესტივალის დირექტორი გახდა კაცი, რომელსაც “ბერლინალეს” ძველმა გვარდიამ “მიკი-მაუსი” შეარქვა - დიტერ კოსლიკი, იმ დროს უკვე წარმატებული შოუმენი, რომელიც სამეურვეო საბჭოს დაჰპირდა, რომ "ბერლინალე" მაყურებელსაც დაიბრუნებდა და გერმანული კინოს მიმართ ნდობასაც... 18 წელი ხელმძღვანელობდა ეს კაცი ბერლინის ფესტივალს და ყოველწლიურად ეცემოდა და ეცემოდა მისი დონე. თუკი 70-80-იან წლებში ბერლინის ფესტივალი ახერხებდა დაეცვა ბალანსი სოციალურად მძაფრ კინოსა და “კარგ კინოს” შორის, კოსლიკმა საერთოდ აურია ყველანაირი; ვეღარ გაიგებდი, რა განსაზღვრავდა ბერლინის ფესტივალის სახეს - პოლიტიკური სიმწვავე? “საავტორო კინოს” უპირატესობა? ახალი ქვეყნების და ახალი სახელების აღმოჩენა? მიუხედავად იმისა, რომ ტრადიციულად, "ბერლინალეს" კინოსეანსებს მაყურებელი არ აკლდა (ხალხი აქ წლიდან წლამდე ელოდება ფესტივალის დაწყებას), ბერლინის კინოფორუმის კონკურსში ხვდებოდნენ სუსტი ფილმები, რომლებიც არანაირ ამინდს არ ქმნიდნენ კინოპროცესებში

მიუხედავად ამისა კოსლიკმა 18 წელი გაძლო. წელს მისი ბოლო “ბერლინალეა”. ფესტივალის მრჩეველთა საბჭომ არა თუ არ გაუგრძელა კონტრაქტი, არამედ გაიზიარა გერმანელი კინემატოგრაფისტების წუხილი, რომელიც მათ შარშან გამოქვეყნებულ ღია წერილში გამოხატეს - ბერლინის ფესტივალი კარგავს ავტორიტეტსო, ამტკიცებდნენ ისინი და დირექტორის შეცვლას მოითხოვდნენ. სხვათა შორის, ერთ-ერთი ხელმომწერის, ფატიხ აკინის ახალი ფილმი წლევანდელი "ბერლინალეს" კონკურსშია ჩართული.

ამის შემდეგ, როგორც დღეს ამბობენ ხოლმე, კოსლიკმა “ეტყობა “დაიკიდა ყველაფერი”; ფესტივალი 7 თებერვალს გაიხსნა, მაგრამ ჯერჯერობით პროგრამაში ჭარბობს ცუდი და ძალიან ცუდი ფილმები (ერთის გამოკლებით). ისიც სიმბოლურია, რომ წლევანდელი “ბერლინალე” გაიხსნა ფილმით, რომლის ავტორი, დანიელი რეჟისორი ლონე შერფიგნი მსოფლიომ სწორედ კოსლიკის პირველ ფესტივალზე გაიცნო (“იტალიური დამწყებებისთვის” მაშინ ბერლინის კინოფორუმის “ვერცხლის დათვით” დაჯილდოვდა). ფილმის სათაურიც მრავალმნიშვნელოვანია - “უცნობი ხალხის სიკეთე”. რა ვიცი, მე პირადად მეცინება ამ სათაურზე. მიუხედავად იმისა, რომ ფილმის ჟანრს შეესაბამება - ოდესღაც თამამმა და შეუპოვარმა რეჟისორმა ახლა თანამედროვე ზღაპარი გადაიღო, კორპროდუქცია, რომლის მოქმედება ნიუ-იორკში ხდება.

ეგაა, რომ ფილმის სათაური ძალიან უხდება “ბერლინალეს” დევიზს “დავეხმაროთ სუსტებს!” წლების წინ ბერლინის ფესტივალის პროგრამებში ეს დევიზი სულაც არ იყო მთავარი. მაგრამ დრო გავიდა და დარჩა მხოლოდ დევიზი, რომლის მიმართ ირონიას უკვე, მგონი, თავად “ბერლინალეს” ადმინისტრაციაში არ მალავენ. მაგრამ რა ქნან? სხვა რა მოიგონონ?

სიტყვა „გენოციდი“ ნამდვილ იდეოლოგიურ ატომურ იარაღად იქცა დღევანდელ დღეს. პირდაპირი მინიშნება აუშვიცსა და შოაზე (ჰოლოკოსტზე) ჭეშმარიტი ჯადოსნური იარაღი აღმოჩნდა ისტორიკოსების ხელში: თუ გჭირდებათ რომელიმე პოლიტიკური რეჟიმის ან ისტორიის რომელიმე ეპიზოდის დისკრედიტირება ისე, რომ თავი არ შეიწუხოთ მოვლენების შესწავლით და ანალიზით, საკმარისია მას მიაკეროთ სახელი „გენოციდი“.

მაგალითად, ამერიკულ უტოპიაზე ჩირქის მიცხება გნებავთ? დააბრალეთ ანგლოსაქსებს ინდიელების გენოციდი და თავი ქუდში გაქვთ!

კათოლიკური ეკლესია გეზიზღებათ? მოიხმეთ არგუმენტად სიტყვა „გენოციდის“ გამომგონებელი იურისტი რაფაელ ლემკინი, რომელმაც რომის პაპ ინოკენტი III-ის მიერ კათარების წინააღმდეგ წამოწყებული სამხედრო კამპანია გენოციდის ყველაზე წარმატებულ მაგალითად შეაფასა და ვინღა გაბედავს თქვენთან შემოკამათებას?!

პუტინს გინდათ „უჩხვლიტოთ“? გაასაღეთ რუსეთის იმპერიიდან ჩერქეზების განდევნა გენოციდად! (თითქოსდა სხვა „საჩხვლეტი“ არ არსებობდეს). არადა, მხოლოდ ძალზე „ორიგინალურად“ მოაზროვნე Homo sovieticus-ი ისტორიკოსის ან პარლამენტარის თავში შეიძლება დაბადებულიყო იდეა, რომ რუსეთის იმპერიის ტერიტორიიდან ჩერქეზების ოსმალეთში განდევნა (და არა მასობრივი გაწყვეტა) გამოაცხადო გენოციდად, მაშინ როცა ამ ხალხმა ოსმალეთის იმპერიის ტერიტორიაზე მოხვედრის შემდეგ აქტიური მონაწილეობა მიიღო სომხების მასობრივ და სისტემურ გაწყვეტაში...

ჰიტლერი არასაკმარის მონსტრად მიგაჩნიათ? დააბრალეთ მას ჰომოსექსუალების გენოციდი და უწოდეთ ამ მოვლენას „ჰომოკოსტი“ (მთავარია, რომ „ჰოლოკოსტთან“ ირითმებოდეს). და რა მნიშვნელობა აქვს, რომ ჰოლოკოსტსა და ჰომოკოსტს შორის ისეთივე მსგავსებაა, როგორც ჯეი ჰოკინზსა და სტივენ ჰოკინგს შორის. დაუდგით ჰომოკოსტის მსხვერპლს ძეგლი ბერლინში ჰოლოკოსტის მსხვეპლის გვერდზე და ამის შემდეგ ვინღა დაინტერესდება, კლავდა ეს ჰიტლერი ჰომოსექსუალებს თუ ჯარში მიჰყავდა ისინი.

გნებავთ სტალინის ჰიტლერთან გაიგივება? დააბრალეთ სტალინს უკრაინელი გლეხების სრული განადგურების სურვილი ან საერთოდ მთელი უკრაინელი ხალხის გენოციდი... შემდეგ მოუნახეთ ამ მოვლენას შესაბამისი სახელი... ვთქვათ, ჰოლოდომორი... (ჰოლოდომორის ჰოლოკოსტთან ფონეტიკური სიახლოვე, რა თქმა უნდა, სრული შემთხვევითობაა). და თავიც ქუდში გაქვთ! და ვის აინტერესებს, რომ თუ უკრაინაში ე.წ. ჰოლოდომორის დროს მოსახლეობის 11%-15% შეეწირა შიმშილს, ყაზახეთში ამ რიცხვმა 35%-ს გადააჭარბა. და ვინმე ლაპარაკობს ყაზახების გენოციდზე? ან შიმშილობას ვოლგის რეგიონში, ყუბანში, სამხრეთ ურალსა თუ დასავლეთ ციმბირში მოიხსენიებენ გენოციდად? ასე რომ, უნდოდა სტალინს მაინდამაინც უკრაინელების სრული ამოწყვეტა? ოცნებობდა სტალინი უკრაინელებისგან თავისუფალ საბჭოთა კავშირზე ისე, როგორც ნაცისტები ებრაელებისგან თავისუფალ მსოფლიოზე? მოქმედებდა სტალინი ამ მიმართულებით, თუ მისთვის მნიშვნელოვანი იყო ხერხემალი გადაეტეხა გლეხების წინააღმდეგობისათვის (რომელსაც სტალინი ნაციონალისტურ მოძრაობად აღიქვამდა)? სხვაგვარად როგორ ავხსნათ სტალინის 1933 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება, დახმარება გაეწიათ იმ უკრაინელი „ხერხემალგადატეხილი“ გლეხებისათვის, რომლებმაც კოლმეურნეობებში მუშაობა დაიწყეს?! ასე რომ, იქნებ შიმშილი საბჭოთა კავშირში გამოიწვია სტალინის გადაწყვეტილებამ, გლეხები კოლმეურნეობებში ძალით შეეყარა და ამგვარად მარცვლეულის მაქსიმალური რაოდენობა ამოეღო ქვეყნიდან? იქნებ სტალინმა საბჭოთა (და არა მხოლოდ უკრაინული) გლეხობის ნაწილი შესწირა აჩქარებულ ინდუსტრიალიზაციას და ეს ე.წ. ჰოლოდომორი სხვა არაფერია, თუ არა დედაბოძი თანამედროვე უკრაინული nation-building-ისა?..

ბოლო ათწლეულების ე.წ. "გენოციდომანიის" პირობებში სიტყვა „გენოციდი“ გახდა იდეოლოგიურად ძალზე დამუხტული ტერმინი და მისი გამოყენება ისტორიული მოვლენის აღწერისას მხოლოდ ხელს უშლის წარსულის გააზრებას. ასე რომ, წარსულის გააზრების მსურველთათვის უპრიანი იქნებოდა, გვერდზე გადადონ ეს იდეოლოგიური იარაღი, რათა არ გაებან ისტორიკოსებისათვის ყველაზე საშიშ მახეში - იმ მახეში, რომელშიც წარსულს სჩვევია თანამედროვე ემოციების სარკედ თუ ანარეკლად გადაქცევა.

ჩამოტვირთე მეტი

ბლოგერები

ყველა ბლოგერი
XS
SM
MD
LG