Accessibility links

ბლოგები

ოთხშაბათი, 13 თებერვალი 2019

უნგრეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ პეტერ სიიარტოს უყვარს, როცა ჟურნალისტები ეკითხებიან ქვეყანაზე უცხოეთის გავლენის შესახებ.

უნგრეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ პეტერ სიიარტოს უყვარს, როცა ჟურნალისტები ეკითხებიან ქვეყანაზე უცხოეთის გავლენის შესახებ. ის ერთსა და იმავე პასუხს იძლევა, სხვადასხვა ვარიაციით, მაგრამ პასუხი დანასავით ჭრის. ასე იყო ჩემს შემთხვევაშიც, როცა ერთხელ ვკითხე უნგრეთის ქალაქ პაკშთან რუსეთის მიერ დაფინანსებული ატომური ელექტროსადგურის შესახებ და ასევე იყო, როცა ლაპარაკობდა ბუდაპეშტში ორშაბათს აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის, მაიკ პომპეოს, ვიზიტზე.

პასუხი, დაახლოებით, ასეთია: „ევროკავშირის მმართველ წრეებში ყველა მკაცრად ლაპარაკობს რუსეთზე. და მერე ჩავდივარ სანკტ-პეტერბურგის ეკონომიკურ ფორუმზე ზაფხულში და ვის ვხედავ იქ საპატიო სტუმრად? ემანუელ მაკრონს, რომელიც სცენაზეა პრეზიდენტ პუტინთან ერთად. მერე ვმონაწილეობ რუსეთის ენერგეტიკულ კვირეულში. ვინ მონაწილეობს პრეზიდენტების პანელში პრეზიდენტ პუტინთან ერთად? „ტოტალის“, „შელის“, „ენელისა“ და „ფორტუმის“ აღმასრულებელი დირექტორები. და, როგორც იცით, ეს არ არის კომპანიები ცენტრალური ევროპიდან. აბა, გამოიცანით, ვინ ამზადებს „გაზპრომთან“ ერთად „ჩრდილოეთის ნაკადი 2“-ის მშენებლობას? დასავლეთის უდიდესი ენერგოკომპანიები“.

ბოლოს სიიარტო, ჩვეულებრივ, მოაყოლებს ხოლმე, რომ საფრანგეთის პრეზიდენტი ან გერმანიის კანცლერი და ნებისმიერი სხვა დასავლეთევროპელი ლიდერი უფრო ხშირად ელაპარაკებიან ტელეფონით რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინს, ვიდრე ნებისმიერი უნგრელი ოფიციალური პირი.

ასეთივე პასუხი გაისმა, როცა პომპეო რეგიონალური ტურნეს მსვლელობაში ამ კვირაში ესტუმრა ბუდაპეშტს, რათა გარკვეულიყო ჩინეთ-უნგრეთის მზარდ მეგობრობასა და მის შედეგებში. მიუხედავად აშშ-ის გაფრთხილებისა, რომ ჩინეთთან დაკავშირებული კორუფცია საზიანოა ეროვნული უსაფრთხოებისათვის და რომ ჩინეთის გიგანტურმა სატელეკომუნიკაციო კომპანია „ჰუავეიმ“, რომელიც უნგრეთის ბაზარზე დომინირებს და ქვეყანაში ახალი ჰაბის შექმნას აპირებს, შესაძლოა ავნოს უსაფრთხოების სფეროში აშშ-უნგრეთის ურთიერთობას, ბუდაპეშტმა მას მოკლედ მოუჭრა: უნგრეთის წილი ევროკავშირსა და ჩინეთს შორის ვაჭრობაში სულ 1,2 %-ს შეადგენსო.

როცა შეხვედრის შემდეგ ერთ უნგრელ ოფიციალურ პირს ვკითხე ჩინეთთან კავშირის შესახებ, მან თქვა: „ამერიკელებს ვუთხარით, რომ, თუ სურთ ევროკავშირზე ჩინეთის გავლენის ნახვა, იქნებ უნგრეთს კი არა, სხვა ადგილებს უყურონ, მაგალითად, საფრანგეთსა და გერმანიას“. ამას მოჰყვა ამბის მოყოლა იმაზე, თუ როგორ მუშაობდა გერმანია რამდენიმე წლის წინ ჩინურ მზის პანელებზე ევროკავშირის დამსჯელი გადასახადებისათვის ძირის გამოსათხრელად.

ტაქტიკა ნათელია: ამხილე დასავლეთის ფარისევლობა ყველაფერში, რაშიც ქვეყანას ადანაშაულებენ. და ასეთია ტაქტიკა, რომელსაც იყენებენ სლოვაკეთი და პოლონეთიც, ცენტრალური ევროპის კიდევ ორი ქვეყანა, პომპეოს სამოგზაურო გეგმაში. სინამდვილეში, აშშ-მა იცის, რომ ვიშეგრადის ჯგუფში შემავალი ოთხი ქვეყანა, ჩეხეთის რესპუბლიკის ჩათვლით, ვაშინგტონის უახლოესი მოკავშირეა ევროკავშირში, გაერთიანებული სამეფოს ბრექსიტთან მიახლოების ფონზე.

პოლონელ და უნგრელ დიპლომატებს თავი მოაქვთ იმით, თუ რა საუცხოოდ თანამშრომლობენ რესპუბლიკელების ადმინისტრაციასთან და რამდენი საერთო აქვთ ისეთ საკითხებში, როგორიცაა მიგრაცია, შინ ქრისტიანული ფასეულობებისა და ახლო აღმოსავლეთში ქრისტიანების დაცვა და სკეპტიკური დამოკიდებულება გარემოს დაცვისა და ირანის ბირთვული შეთანხმების მიმართ.

უნგრეთს ჩვევად ჩამოუყალიბდა ვეტოს დადება ევროპის ნებისმიერ განცხადებაზე, რომელიც აშშ-ის საგარეო-პოლიტიკური გადაწყვეტილებების კრიტიკის შთაბეჭდილებას ტოვებს, ხოლო პოლონელები მზად არიან თავს ევროკავშირის რისხვა დაიტეხონ ამ კვირაში ახლო აღმოსავლეთის შესახებ კონფერენციის ვარშავაში ამერიკელებთან ერთად მასპინძლობით. როცა პოლონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრს ვკითხე, ვინ ჩამოდის-მეთქი, გახარებულმა აღნიშნა, რომ აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი მაიკ პენსი, პომპეო და პრეზიდენტის სიძე და მრჩეველი ჯარედ კუშნერი, ყველანი იქ იქნებოდნენ და რომ ისინი და ახლო აღმოსავლეთის არაბი წარმომადგენლები განიხილებიან უმნიშვნელოვანეს სტუმრებად და არა დასავლეთევროპელები. საპასუხოდ რისი მიღების იმედი აქვს პოლონეთს, ჯერ გაურკვეველია, მაგრამ დიპლომატები გამოთქვამენ ვარაუდს, რომ შესაძლებლობებს შორის არის ამერიკული ბაზა პოლონეთის მიწაზე, ან მეტი ამერიკული იარაღი, როცა მოქმედებას შეწყვეტს ხელშეკრულება საშუალო და მცირე რადიუსის ბირთვული და კონვენციური რაკეტების შესახებ (INF). პოლონეთში აშშ-ის ელჩმა ამ კვირაში თქვა, რომ საქმეში, დიდი ალბათობით, ჩართულია მეტი ამერიკელი ჯარისკაცი.

როცა ევროკავშირი პარალიზებულია ბრექსიტის ენდშპილით და პარიზი და ბერლინი ცდილობენ გამოაცოცხლონ ძველი ფრანკო-გერმანული ძრავა ევროკავშირის გულში, უნდა მოველოდეთ, რომ ვიშეგრადის ჯგუფის ოთხ ქვეყანას ნატვრით სავსე მზერა სხვა მიმართულებით გაექცევა - ხან პეკინისაკენ, მაგრამ, უმეტესწილად, თავისი უახლოესი მეგობრისაკენ ატლანტიკის მიღმა.

ბოლო დროს უკვე ხშირად მიმდინარეობს საუბარი იმაზე, რომ საქართველოში მეინსტრიმის პოლიტიკამ საკუთარი თავი ამოწურა; ერთგვარ ჩიხში ვართ შესულები, რადგან განვითარების მკაფიო ხედვა არ გაგვაჩნია.

ბოლო დროს უკვე ხშირად მიმდინარეობს საუბარი იმაზე, რომ საქართველოში მეინსტრიმის პოლიტიკამ საკუთარი თავი ამოწურა; ერთგვარ ჩიხში ვართ შესულები, რადგან განვითარების მკაფიო ხედვა არ გაგვაჩნია. აქ ჩამოვწერ რამდენიმე საბაზისო იდეას, რომელიც მგონია, რომ ქვეყნის განვითარების მოდელის ქვაკუთხედად უნდა იქცეს. ერთ სლოგანად რომ შევაჯამო, განვითარების სამი ვექტორი არის: დემოკრატიზაცია, მოდერნიზაცია და რეგულაცია. ცალ-ცალკე ამ სამიდან რომელიმე კომპონენტი ვერაფერს მოგვცემს, თუკი დანარჩენი ორის უგულებელყოფა მოხდა:

დემოკრატიზაცია - ეს გულისხმობს პირველ რიგში მმართველობით ორგანოებში სხვადასხვა კონფლიქტური ინტერესის წარმოდგენას. მხოლოდ ამ გზით არის შესაძლებელი მთავრობის და, განსაკუთრებით, ძალოვანების თვითნებობის მოსპობა. დემოკრატიზაცია პირველ რიგში, სამართლიანობის გარანტიაა. აქამდე არსებული თითქმის ყველა უსამართლობა იმით იყო განპირობებული, რომ მმართველი კლანი თავის თავს ვერ დასჯიდა. ამის გამოსწორება მხოლოდ ინტერესთა სიმრავლით არის შესაძლებელი. როგორც ყველანი ვხედავთ, დღევანდელი პარლამენტი ბევრად უფრო აქტიურად მსჯელობს კრიტიკულ თემებზე, ვიდრე ათი წლის წინანდელი პარლამენტი მსჯელობდა და ეს უპირველესად იმის დამსახურებაა, რომ ახლა უფრო აქტიურად ისმის ოპოზიციის ხმა. ცხადია, ეს არცერთ შემთხვევაში არ არის საკმარისი დემოკრატიისთვის, რადგან ხელისუფლებას არ აქვს ნება, კანონიერად გაუნაწილოს ძალაუფლება სხვა პოლიტიკურ ძალებს, როგორც ეს დემოკრატიულ ქვეყნებშია. ამასთან, ქვეყანაში არ არსებობს ძლიერი ოპოზიცია, რომელიც დემოკრატიულ რეფორმებზეც იქნება ორიენტირებული („ნაციონალური მოძრაობისთვის“ და მისი ლიდერისთვის, სამწუხაროდ, დემოკრატია მთავარ ღირებულებას არ წარმოადგენს). ხელისუფლება საკუთარი დარღვევების გამართლებას მუდმივად ძველი მთავრობის გადაცდომების და ავტორიტარული მმართველობის სტილის გახსენებით ცდილობს. იმისათვის, რომ ჩაკეტილი წრე გავარღვიოთ, საჭიროა, განვითარდეს ძლიერი ოპოზიციური პარტიები, რომლებიც რეალურად დემოკრატიულ რეფორმებზე იქნებიან ორიენტირებულნი და ახალი ნახევრად ავტორიტარული მმართველობის დამყარებას არ შეეეცდებიან. „ქართული ოცნებაც“, როდესაც ის დემოკრატიული გზით ხელისუფლებას დაკარგავს (და ეს აუცილებლად მოხდება, რადგან დემოკრატიულ ქვეყანაში, რომელიმე პარტია განუსაზღვრელი ვადით ძალაუფლებას ვერ შეინარჩუნებს), საუკეთესო შემთხვევაში, ასეთი სისტემის ნაწილი უნდა გახდეს;

მოდერნიზაცია - პოსტსაბჭოთა ქვეყნებმა, როგორც მოგეხსენებათ, მასშტაბური დეინდუსტრიალიზაცია, ანუ მრეწველობის დაშლისა და განადგურების ეტაპი გაიარეს. შედეგად, საქართველოში მრეწველობის თითქმის არც ერთი დარგი გლობალურ ბაზარზე კონკურენტული არ არის. ვითარებას ყველაზე მეტად ის ართულებს, რომ ჩვენთან გეოგრაფიულად ახლოს მდებარეობენ ჩვენზე ინდუსტრიულად უფრო განვითარებული დიდი ქვეყნები: თურქეთი, რუსეთი, ირანი. ამ ქვეყნებთან თანაბარ პირობებში კონკურენცია, ცხადია, განსაკუთრებულ სირთულეებთან არის დაკავშირებული. ბოლო ხანებში, საქართველომ თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეკრულება დადო ჩინეთთან - ქვეყანასთან, რომელიც მსოფლიოში ყველაზე მეტ ინდუსტრიულ პროდუქციას აწარმოებს. ცხადია საქართველო მით უმეტეს ვერც ჩინეთთან შეძლებს თანაბარ პირობებში კონკურენციას (ჩინური ინდუსტრიის გარკვეულ დარგებთან კონკურენცია ისეთი ქვეყნისთვისაც კი სირთულეს წარმოადგენს, როგორიც აშშ-ა) და ვერც ევროკავშირთან, რომლის ინდუსტრიულ ლიდერსაც გერმანია წარმოადგენს. საქართველოსნაირი პატარა ქვეყნისთვის, რომელიც ასე მჭიდროდ არის დაკავშირებული გლობალურ ბაზართან, ერთადერთი გამოსავალი ეკონომიკის ყველა დარგის, მათ შორის ინდუსტრიის, მოდერნიზაცია და ისეთი ნიშური პროდუქციისა და სერვისების შეთავაზებაა გლობალური ბაზრისთვის, რომლებიც დიდი ინდუსტრიული ქვეყნების საჭიროებებს შეესაბამება. ამის განხორციელებას ჩვენნაირი პატარა ქვეყნები სხვადასხვა გზებით ახერხებენ: მაგალითად, ესტონეთი აქცენტს ტელეკომუნიკაციებისა და საინფორმაციო ტექნოლოგიების განვითარებაზე აკეთებს, ხორვატია - ტურიზმსა და გემთმშენებლობაზე, სლოვენია - მსუბუქი მრეწველობის განვითარებაზე, სლოვაკეთი - მანქანათმშენებლობაზე (უცხოური მეგაკორპორაციების ადგილობრივი ფილიალების წყალობით), ირლანდია - მაღალ ტექნოლოგიებზე (ეს ქვეყანა მსხვილი ამერიკული კორპორაციების მთავარი ბაზაა ევროკავშირში) და ა.შ. ის ქვეყნები, რომლებსაც საკუთარი ინდუსტრია არ გააჩნიათ და მხოლოდ მოხმარებაზე არიან ორიენტირებული, ყველაზე მძიმედ იტანენ გლობალური ბაზრის კრიზისებს. საქართველომ უნდა იპოვნოს ასეთივე ნიშური ინდუსტრიები (გარდა ტურიზმისა, რომელიც უკვე ისედაც ცხადია, რომ ეკონომიკის ერთ-ერთი ყველაზე მზარდი სექტორია). ამისათვის საჭიროა ყველა დამხმარე დარგის, განსაკუთრებით კი საშუალო განათლების, მოდერნიზაცია. ნებისმიერი მცირე შეცდომა, რომელსაც ახლა დავუშვებთ განათლების სფეროში, დიდ ზიანს მიაყენებს ქვეყნის განვითარებას. ამასთან, აუცილებელია იმის გათვალისწინება, რომ ეკონომიკის მოდერნიზაციის ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტი მერიტოკრატიული და არა ნეპოტისტური ან პოლიტიკური ნიშნით დაკომპლექტებული საშუალო რგოლის ბიუროკრატიის ჩამოყალიბებაა. ჯერჯერობით, ყველა ამ მიზნის განხორციელებისგან ძალიან შორს ვართ;

რეგულაცია - იმისათვის, რომ პოლიტიკური სისტემის დემოკრატიზაციამ და ეკონომიკის მოდერნიზაციამ წარმატებით იმუშაოს და სიღარიბე აღმოიფხვრას, საჭიროა, რომ საბაზრო ურთიერთობები გარკვეულ რეგულაციურ ჩარჩოში მოექცეს. ჩვენთვის მისაბაძი მაგალითები ამ აზრით უნდა გახდნენ ევროკავშირის ქვეყნები, სადაც განვითარება აუცილებლად გულისხმობს ღარიბებზე და უმუშევრებზე ზრუნვას, დასაქმებულების დაცვას, გარემოს დაცვასა და მდგრადი ურბანული განვითარების ხელშეწყობას. ზოგიერთ ინდუსტრიალიზებულ ქვეყანაში, მაგალითად, იაპონიაში, დასაქმებულები თვეში 80 საათით მეტს მუშაობენ, ვიდრე ევალებათ. ზედმეტი საათები ზოგჯერ ფატალური შედეგითაც კი მთავრდება; უფრო ხშირად კი ეს ადამიანების პირად ცხოვრებასა და მენტალურ ჯანმრთელობაზე ახდენს გავლენას. ამის გამო, ახლახან იაპონიის მთავრობამ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ დამსაქმებლები და დასაქმებულები დაავალდებულოს, რომ მუშაობისა და დასვენების ბალანსი დაიცვან. ზოგიერთი ინდუსტრიალიზებული ქვეყანა, მაგალითად, სინგაპური, ისეთი გზით განვითარდა, რომ ამ საზოგადოებაში სიმდიდრე და შემოსავლები უკიდურესად უთანასწოროდ განაწილდა. სინგაპური, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი ქვეყანაა მსოფლიოში, ამავე დროს ერთ-ერთი ყველაზე უთანასწოროც არის. ამ ქვეყანაში 2012-დან 2015 წლამდე მოსახლეობის 43.45% იღებდა სახელმწიფოსგან ფინანსურ დახმარებას. ეს ყველაფერი იმის ფონზე, რომ სინგაპურში პროგრესული საგადასახადო სისტემაა - 20 000 დოლარზე ნაკლები წლიური შემოსავალი ვისაც აქვს, ისინი გადასახადებს არ იხდიან. არასწორი განვითარების კიდევ ერთი მაგალითია ჩინეთი - ყველაზე მსხვილი ინდუსტრიული ქვეყანა მსოფლიოში. 2013 წელს ჩინეთის დედაქალაქ პეკინში ჰაერში საშიში ნივთიერების კონცენტრაცია 40-ჯერ მაღალი იყო დასაშვებ ზღვარზე. 2014 წელს ჩინეთის დიდი ქალაქების 60%-ში სასმელი წყალი დაბინძურებული იყო. ერთი პერიოდი ვითარება იმდენად დამძიმდა, რომ 2014 წლის 4 მარტს ჩინეთის პრემიერ-მინისტრმა ლი კეციანმა შემდეგი საჯარო განცხადება გააკეთა: „ჩვენ გამოვუცხადებთ ომს გარემოს დაბინძურებას, როგორც გამოვუცხადეთ ომი სიღარიბეს.“ სპეციალისტების დასკვნით, ოთხი წლის შემდეგ ამ კუთხით ვითარება ჩინეთში საგრძნობლად არის გამოსწორებული. დღესდღეობით, ჩინეთის მთავრობას აქვს ამბიციური პროგრამა ელექტრომანქანების გამოშვებისა და მოხმარების ხელშეწყობისთვის. ჩინეთის ლიდერების ამბიციაა, რომ 2025 წლისთვის ყოველწლიულად გაყიდული მანქანების 20% ელექტრომანქანა იყოს. ერთი სიტყვით, უკვე ასეთი ქვეყნების ავტორიტარული მთავრობებიც კი იაზრებენ იმას, რომ იმისათვის, რომ ეკონომიკის მოდერნიზაციამ ხელშესახები შედეგები მოიტანოს მოსახლეობისთვის, საჭიროა საბაზო ეკონომიკაზე შესაბამისი რეგულაციური ჩარჩოს დაწესება. ამის გარეშე, ეკონომიკურ განვითარება გარემოსა და ადამიანს გამოუსწორებელ ზიანს მიაყენებს.

როგორც დასაწყისში აღვნიშნე, განვითარების ეს სამი ვექტორი იმდენად მჭიდროდ არის დაკავშირებული ერთმანეთთან, რომ რომელიმეს უგულებელყოფა ადამიანების კეთილდღეობას აუცილებლად შეამცირებს. ადამიანებს აქვთ მოთხოვნილება იცხოვრონ სამართლიან, მატერიალურად უზრუნველყოფილ, თანასწორ და ეკოლოგიურად ჯანსაღ გარემოში. განვითარება კომპლექსური ამოცანაა და ის არ დაიყვანება არც მხოლოდ პოლიტიკური სისტემის, არც მხოლოდ ეკონომიკის და არც მხოლოდ სოციალური სისტემის გაუმჯობესებაზე. ასეთ ფუნდამენტურ თემებზე საზოგადოებრივ კონსენსუსს თუ ვერ მივაღწევთ, ჩვენი ქვეყნის „განვითარებაც“ ქაოტური, ცალმხრივი და საზოგადოებისთვის ზიანის მომტანი იქნება. ჯერჯერობით, თუ პოლიტიკურ ველში რადიკალური ცვლილებები არ მოხდება, ასეთი მცდარი განვითარების გზას ვადგავართ.

ჩამოტვირთე მეტი

ბლოგერები

ყველა ბლოგერი
XS
SM
MD
LG