Accessibility links

ბლოგები

მამუკა ხაზარაძის და TBC ბანკის გარშემო ატეხილმა სკანდალმა გააღრმავა ეჭვები, რომ ხელისუფლება გასაქანს არ აძლევს მისგან დამოუკიდებელ ბიზნესებს. ასეთი ბრალდებები პირველად არ ისმის. მაგალითად, ცნობილი კონსერვატორული კვლევითი ინსტიტუტი The Heritage Foundation საქართველოზე წერს, რომ „მიუხედავად იმისა, რომ კონსტიტუცია და კანონები სასამართლოს დამოუკიდებლობას აწესებს, პოლიტიკური ზეწოლა [სასამართლოს] მიუკერძოებლობას საფრთხეს უქმნის.“ ამ ანგარიშში, ასევე, ვკითხულობთ იმას, რომ მართალია, „საქართველომ დაბალი რანგის კორუფციასთან ბრძოლაში დიდ წარმატებებს მიაღწია, მაგრამ ზედა რანგის კორუფცია ისევ პრობლემად რჩება.“

მიუხედავად იმისა, რომ ბიზნესზე ზეწოლის შესახებ საქართველოს მოსახლეობის დიდი ნაწილისთვის ცნობილია, რეაქციები ასეთ ფაქტებზე არაერთგვაროვანია ხოლმე. მაგალითად, ლეიბორისტული პარტიის ლიდერმა შალვა ნათელაშვილმა ხაზარაძეზე შესაძლო ზეწოლის ფაქტის გახმაურების შემდეგ, გარდა იმისა, რომ მას ქუჩაში გამოსვლა და „ივანიშვილის რეჟიმის მსხვრევის დაწყება“ ურჩია, ​ასევე თქვა ისიც, რომ „მსხვილ ბიზნესზე დიდი მტერი საქართველოს არ ჰყავს, არ ჰყოლია და არც ეყოლება“.

მსგავსი სენტიმენტები, განსაკუთრებით, ბანკებთან მიმართებაში, სოციალურ ქსელშიც ისმის. ამ ბლოგში მინდა ასეთი მოსაზრებების მართებულობა განვიხილო. ჩემი აზრით, არსებობს შემთხვევები, როდესაც ბიზნესები - მათ შორის, მსხვილი ბიზნესები აუცილებლად უნდა დავიცვათ, მაგრამ ამავე დროს, ბიზნესის დაცვა სახელმწიფო რეგულაციების გაუქმების მოთხოვნად არ უნდა აღვიქვათ (როგორც ეს, მაგალითად, ლიბერტარიანელებს ესმით). რეგულაციები არის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი საშუალება მშრომელებისა და გარემოს დასაცავად.

დავიწყოთ იმით, თუ საერთოდ რას ნიშნავს „ბიზნესის დაცვა“. მაგალითად, იმ შემთხვევებში, როდესაც ბიზნესის ინტერესები საზოგადოების ინტერესებს ეჯახება, რა თქმა უნდა, საზოგადოებრივი სიკეთეები უნდა დავიცვათ. საზოგადოებრივი ცხოვრების ბევრ მნიშვნელოვან სფეროს მთლიანად კომერციულ ინტერესს ვერ დავუქვემდებარებთ. მაგალითად, ასეთი სფეროებია: ჯანმრთელობის დაცვა, გარემოს დაცვა, განათლება, მშრომელების დაცვა, ურბანული განვითარება... ყველა ასეთ შემთხვევაში აუცილებელი გარკვეული რეგულაციების, ანუ შეზღუდვების დაწესება. ბიზნესის თავისუფლებაზე როდესაც ვსაუბრობ, პირველ რიგში, ისეთი ტიპის პოლიტიკური ზეწოლისგან თავისუფლებას ვგულისხმობ, რომლის მიზანიც ძალაუფლების მონოპოლიზირებაა. საქართველოში, „ნაციონალურ მოძრაობას“ (ხელისუფლებაში ყოფნის პერიოდში) და „ქართულ ოცნებას“ სწორედ ამგვარ ზეწოლაში ადანაშაულებენ ხოლმე.

ჩვენს მთავრობებს ბიზნესის დაცვა, როგორც წესი, უკუღმა ესმით: ისინი თითქმის არასდროს იცავენ საზოგადოებრივ ინტერესებს კომერციული ინტერესებისგან, მაგრამ თითქმის ყოველთვის ზღუდავენ ბიზნესს, პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად. საქართველოში მუდმივად ისე გამოდის, რომ პრობლემები მეტწილად იმ ბიზნესებს ექმნებათ, რომლებიც შედარებით ნაკლებად თანამშრომლობენ ხელისუფლებასთან. ძალიან ძნელია იმის დაჯერება, რომ მაინცდამაინც მუდმივად ის მსხვილი ბიზნესები არღვევენ კანონს, რომლებიც „ქართულ ოცნებასთან“ არ თანამშრომლობენ; ისევე, როგორც ძალიან მცირე ალბათობაა იმისა, რომ TBC ბანკში 11 წლის წინანდელი განხორციელებული ტრანზაქციის კანონიერება 2019 წელს შემთხვევით დადგა ეჭვის ქვეშ. ამ შემთხვევაში, ბევრად სარწმუნო ვერსიაა პოლიტიკური ზეწოლა.

ბიზნესზე პოლიტიკური ზეწოლა, იმის გარდა, რომ თავისთავად უსამართლოა, დამატებით ორი რამის გამო არის საგანგაშო. პირველ რიგში, ასეთი ზეწოლა ხელს უშლის ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებას, რადგან არასტაბილურობის განცდას ამკვიდრებს. ბიზნესს, პირველ რიგში, სჭირდება პოლიტიკური სტაბილურობა იმისათვის, რომ განვითარდეს. ინვესტორებისთვისაც ეს არის ერთ-ერთი გადამწყვეტი პირობა უცხო ქვეყანაში ინვესტირებისთვის. ქართული ბიზნესიც, ბუნებრივია, ვერ განვითარდება ისეთ პირობებში, რომელშიც სახელმწიფო რეკეტი მუდმივად ატერორებს.

სტაბილურობის გარდა, ბიზნესზე პოლიტიკური ზეწოლა საფრთხეს უქმნის დემოკრატიასაც. ქვეყნის დემოკრატიული განვითარებისთვის აუცილებელია გარკვეული სახის პოლიტიკური პლურალიზმის შექმნა. მრავალპარტიული დემოკრატიის განვითარებას სჭირდება ძლიერი პარტიები. საქართველოში კი ასეთები ვერ შეიქმნება ისეთ პირობებში, როდესაც ბიზნესების უმეტესობა ცდილობს სახელისუფლო პარტიას შესწიროს ფული. სახელმწიფო რეკეტის არსებობის გამო, ბევრი ბიზნესისთვის მთავარი პრიორიტეტია მმართველი პარტიის კეთილგანწყობის მოპოვება.

დემოკრატიაზე საუბრის დროს, უნდა აღვნიშნოთ ისიც, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ბიზნესის თავისუფლება მედიის თავისუფლებისთვის. უფრო ფართოდ, გამოხატვის თავისუფლების უზრუნველყოფა პირდაპირ არის კავშირში ბიზნესის თავისუფლებასთან. ხაზარაძის და ჯაფარიძის საქმეშიც, ხელისუფლებისთვის წაყენებული ერთ-ერთი მთავარი ბრალდება დამოუკიდებელ კერძო ტელევიზიებზე ზეწოლას უკავშირდება. ამის მსგავსად, „ნაციონალური მოძრაობის“ მმართველობის დროსაც, დამოუკიდებელი კერძო ტელევიზიები და მათ უკან მდგარი ბიზნესები მუდმივად წნეხისა და ტერორის ქვეშ იმყოფებოდნენ. თუკი მედია დამოუკიდებელი არ იქნება, მაშინ შეუძლებელი იქნება ისეთ თემებზე საუბარი, რომლებიც ხელისუფლებას არ აწყობს. ისეთი ღიად მიკერძოებული ტელევიზიებიც კი, როგორიც „რუსთავი 2“ არის, ახორციელებენ ზეწოლას ხელისუფლებაზე იმით, რომ ყურადღებას აქცევენ ისეთ საკითხებს, რასაც ხელისუფლებისადმი ლოიალურად განწყობილი მედიასაშუალებები უგულებელყოფენ. მით უმეტეს, კითხვის ქვეშ არ უნდა დგებოდეს ისეთი პოლიტიკურად დაბალანსებული მედიის ღირებულება, როგორიც „ტვ პირველია“.

შეჯამების სახით, სათაურში დასმულ კითხვას კიდევ ერთხელ რომ გავცე პასუხი: კერძო ბიზნესი უნდა დავიცვათ პოლიტიკური ზეწოლისგან, ხოლო მშრომელები და გარემო - კომერციული ინტერესების პრიმატისგან. კონტინენტური ევროპის (განსაკუთრებით, სკანდინავიის ქვეყნების) მაგალითი გვიჩვენებს, რომ სავსებით შესაძლებელია ისეთი ურთიერთობის დამყარება სახელმწიფოს, საზოგადოებასა და ბიზნესს შორის, რომელიც სამივესთვის მომგებიანი იქნება.

მარტის დამდეგს დიპლომატების, პოლიტიკოსებისა და ექსპერტების ჯგუფი ქალაქ ოდესაში შეიკრიბა, რათა ეთათბირათ რთულ ვითარებაზე შავი ზღვის გარშემო.

მონაწილეთათვის ცხადი იყო ორი პრობლემა: ერთი მხრივ, რომ რუსეთი არის ერთ-ერთი უმთავრესი წინაღობა, რომელიც ხელს უშლის რეგიონში მშვიდობასა და კეთილდღეობას; და, მეორე მხრივ, რომ დღემდე ძალიან დიდია სხვაობა საქართველოსა და უკრაინის მსგავსი ქვეყნების მოლოდინებსა და იმ რეალობას შორის, რომლის შეთავაზებაც შეუძლიათ მათთვის მათ დასავლელ მოკავშირეებს.

ბევრი თვალსაზრისით, ეს ოდესის ძალზე სევდიანი შეხვედრა იყო.

ქართველი და უკრაინელი მონაწილეებისთვის ცხადი იყო მათი საბოლოო სურვილები: რაც შეიძლება სწრაფად გაწევრიანება ნატოში; ამის შემდეგ ევროკავშირში გაწევრიანება; რუსეთისთვის კიდევ უფრო მეტი სანქციის დაწესება, რათა აიძულონ მოსკოვი, დაემორჩილოს საერთაშორისო სამართალს და შეწყვიტოს ისეთი პროექტები, როგორიცაა მილსადენი „ჩრდილოეთის ნაკადი 2“, რომელსაც გერმანია უჭერს მხარს.

იყო უფრო ამბიციური პროექტებიც, მაგალითად, თურქეთის იძულება, რომ რუსეთის გემებს ჩაუკეტოს ბოსფორის სრუტე ან უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრ პავლო კლიმკინის იდეა შავი ზღვის 24-საათიანი მონიტორინგის თაობაზე, რომელიც შესაძლებელს გახდიდა კოსმოსიდან, ჰაერიდან და ხმელეთიდან იმის შემოწმებას, თუ რა ხდება ზღვაში.

დასავლელ მონაწილეებს საკმაოდ შეშფოთებული რეაქცია ჰქონდათ ასეთ თემებზე.

საქმე ისაა, რომ ევროკავშირმა აქტივები უნდა გაუყინოს და სავიზო შეზღუდვები დაუწესოს რუსეთის რვა მოქალაქეს, რომლებიც პასუხისმგებელი იყვნენ უკრაინის 24 სამხედრო მოსამსახურის დაკავებისთვის გასული წლის ნოემბერში ქერჩის სრუტეში მომხდარი ინციდენტის შემდეგ. ამ ნაბიჯს ალბათ მისდევს ამერიკის შეერთებული შტატებიც, მაგრამ ნაკლებ სავარაუდოა, რომ ამან აიძულოს მოსკოვი, გაათავისუფლოს უკრაინელი მეზღვაურები. სახელმწიფო მდივნის თანაშემწის მოადგილე, ჯორჯ კენტი გამომიტყდა, რომ დასავლეთის სანქციების პრესი ჯერჯერობით არასაკმარისად ძლიერია კრემლის დასარწმუნებლად, რომ მისი ასეთი ქცევა „არაა მოგებაზე გათვლილი“. მისი თქმით, ვაშინგტონშიც და ბრიუსელშიც საუბრობენ რუსეთისთვის საზღვაო სექტორული სანქციების დაწესებაზე ისევე, როგორც ეს საფინანსო, ენერგეტიკისა და თავდაცვის სექტორებში ხდება, მაგრამ იდეას, რომ დარტყმის ქვეშ აღმოჩნდეს რუსეთის პორტები შავ და აზოვის ზღვებში და ის კომპანიები, რომლებსაც ამ პორტებში ჩააქვთ ტვირთი, არც ისეთი ენთუზიაზმით უყურებენ ბევრ ევროპულ დედაქალაქში.

მე ვკითხე კლიმკინს, როდის მოელის უკრაინელი მეზღვაურების შინ დაბრუნებას. მისი თქმით, კრემლი მათ ექცევა „როგორც ერთგვარ საქონელს ბაზარზე [ურაინის] საპრეზიდენტო არჩევნების წინ“, რომელიც თვის ბოლოს გაიმართება.

სამხედრო ვითარება კიდევ უფრო მეტ იმედგაცრუებას იწვევს. აშშ-ის სამხედრო ფლოტის საესკადრო ნაღმოსანმა „დონალდ კუკმა“ თებერვლის ბოლოს დატოვა ოდესის პორტი დაგეგმილი ვიზიტის შემდეგ, რომლის დროსაც თურქეთის საზღვაო ძალებთან ერთად ჩაატარა წვრთნა საზღვაო ურთიერთქმედებაში. გასულ წელს ოდესას ესტუმრა აშშ-ის ოთხი სამხედრო გემი და აშშ უკრაინას გადასცემს სანაპირო დაცვის ორ 110-ფუტიან კატარღას (მას შემდეგ, რაც მან გასულ წელს ერთი წყვილი გადასცა საქართველოს). მაგრამ ეს არის და ეს.

შეკითხვაზე, ვიხილავთ თუ არა შავი ზღვის რეგიონთან ახლოს ნატოს „ერთობლივი სამკაპის“ ტიპის სამხედრო წვრთნას, რომელიც შარშან ნორვეგიაში ჩატარდა ნატოს 50 000 ჯარისკაცის მონაწილეობით, პასუხი უარყოფითი იყო.

მაშინ, როცა ბალტიის ზღვაში სამხედრო ალიანსის სტრატეგია მოიცავს სამ ბატალიონს ბალტიის სამ ქვეყანასა და პოლონეთში, აღმოჩნდა, რომ არ არსებობს მსგავსი მასშტაბის სტრატეგია შავ ზღვაში. ერთ-ერთი პასუხი, რომელიც იქნა შემოთავაზებული, იყო ის, რომ შავი ზღვის გარშემო ვითარება „უფრო რთულია“ და რომ ნატოს სამი წევრი - ბულგარეთი, რუმინეთი და თურქეთი „ერთნაირად არ აღიქვამს შესაძლო საფრთხეს“.

თურქეთის ოფიციალურმა პირებმა მითხრეს, რომ უკრაინის მიმართ სოლიდარული არიან ყირიმის საკითხში, მაგრამ არ სურთ რეგიონში დაძაბულობის გაძლიერება. როგორც ნატოს ერთ-ერთ საკვანძო მნიშვნელობის წევრს, თურქეთს შეუძლია შეისყიდოს აშშ-ის F-35 სამხედრო თვითმფრინავები და რუსეთის S-400 ანტისაჰაერო სისტემები, რათა ჩამოაგდოს ისინი, თუკი ასე მოისურვებს.

საქმე გვაქვს ძალზე დასანან ამბავთან იმაზე, თუ ვის ხელშია ძალაუფლება შავ ზღვაში და მომავალში რის წინაშე შეიძლება აღმოჩნდნენ ისეთი ქვეყნები, როგორებიცაა საქართველო და უკრაინა.

ჩამოტვირთე მეტი

ბლოგერები

ყველა ბლოგერი
XS
SM
MD
LG