Accessibility links

ბლოგები

სამშაბათი, 12 მარტი 2019

კალენდარი
იანვარი თებერვალი მარტი აპრილი მაისი ივნისი ივლისი აგვისტო სექტემბერი ოქტომბერი ნოემბერი დეკემბერი
მარტი 2019
ორშ სამშ ოთხ ხუთ პარ შაბ კვი
25 26 27 28 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

მამუკა ხაზარაძის და TBC ბანკის გარშემო ატეხილმა სკანდალმა გააღრმავა ეჭვები, რომ ხელისუფლება გასაქანს არ აძლევს მისგან დამოუკიდებელ ბიზნესებს. ასეთი ბრალდებები პირველად არ ისმის. მაგალითად, ცნობილი კონსერვატორული კვლევითი ინსტიტუტი The Heritage Foundation საქართველოზე წერს, რომ „მიუხედავად იმისა, რომ კონსტიტუცია და კანონები სასამართლოს დამოუკიდებლობას აწესებს, პოლიტიკური ზეწოლა [სასამართლოს] მიუკერძოებლობას საფრთხეს უქმნის.“ ამ ანგარიშში, ასევე, ვკითხულობთ იმას, რომ მართალია, „საქართველომ დაბალი რანგის კორუფციასთან ბრძოლაში დიდ წარმატებებს მიაღწია, მაგრამ ზედა რანგის კორუფცია ისევ პრობლემად რჩება.“

მიუხედავად იმისა, რომ ბიზნესზე ზეწოლის შესახებ საქართველოს მოსახლეობის დიდი ნაწილისთვის ცნობილია, რეაქციები ასეთ ფაქტებზე არაერთგვაროვანია ხოლმე. მაგალითად, ლეიბორისტული პარტიის ლიდერმა შალვა ნათელაშვილმა ხაზარაძეზე შესაძლო ზეწოლის ფაქტის გახმაურების შემდეგ, გარდა იმისა, რომ მას ქუჩაში გამოსვლა და „ივანიშვილის რეჟიმის მსხვრევის დაწყება“ ურჩია, ​ასევე თქვა ისიც, რომ „მსხვილ ბიზნესზე დიდი მტერი საქართველოს არ ჰყავს, არ ჰყოლია და არც ეყოლება“.

მსგავსი სენტიმენტები, განსაკუთრებით, ბანკებთან მიმართებაში, სოციალურ ქსელშიც ისმის. ამ ბლოგში მინდა ასეთი მოსაზრებების მართებულობა განვიხილო. ჩემი აზრით, არსებობს შემთხვევები, როდესაც ბიზნესები - მათ შორის, მსხვილი ბიზნესები აუცილებლად უნდა დავიცვათ, მაგრამ ამავე დროს, ბიზნესის დაცვა სახელმწიფო რეგულაციების გაუქმების მოთხოვნად არ უნდა აღვიქვათ (როგორც ეს, მაგალითად, ლიბერტარიანელებს ესმით). რეგულაციები არის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი საშუალება მშრომელებისა და გარემოს დასაცავად.

დავიწყოთ იმით, თუ საერთოდ რას ნიშნავს „ბიზნესის დაცვა“. მაგალითად, იმ შემთხვევებში, როდესაც ბიზნესის ინტერესები საზოგადოების ინტერესებს ეჯახება, რა თქმა უნდა, საზოგადოებრივი სიკეთეები უნდა დავიცვათ. საზოგადოებრივი ცხოვრების ბევრ მნიშვნელოვან სფეროს მთლიანად კომერციულ ინტერესს ვერ დავუქვემდებარებთ. მაგალითად, ასეთი სფეროებია: ჯანმრთელობის დაცვა, გარემოს დაცვა, განათლება, მშრომელების დაცვა, ურბანული განვითარება... ყველა ასეთ შემთხვევაში აუცილებელი გარკვეული რეგულაციების, ანუ შეზღუდვების დაწესება. ბიზნესის თავისუფლებაზე როდესაც ვსაუბრობ, პირველ რიგში, ისეთი ტიპის პოლიტიკური ზეწოლისგან თავისუფლებას ვგულისხმობ, რომლის მიზანიც ძალაუფლების მონოპოლიზირებაა. საქართველოში, „ნაციონალურ მოძრაობას“ (ხელისუფლებაში ყოფნის პერიოდში) და „ქართულ ოცნებას“ სწორედ ამგვარ ზეწოლაში ადანაშაულებენ ხოლმე.

ჩვენს მთავრობებს ბიზნესის დაცვა, როგორც წესი, უკუღმა ესმით: ისინი თითქმის არასდროს იცავენ საზოგადოებრივ ინტერესებს კომერციული ინტერესებისგან, მაგრამ თითქმის ყოველთვის ზღუდავენ ბიზნესს, პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად. საქართველოში მუდმივად ისე გამოდის, რომ პრობლემები მეტწილად იმ ბიზნესებს ექმნებათ, რომლებიც შედარებით ნაკლებად თანამშრომლობენ ხელისუფლებასთან. ძალიან ძნელია იმის დაჯერება, რომ მაინცდამაინც მუდმივად ის მსხვილი ბიზნესები არღვევენ კანონს, რომლებიც „ქართულ ოცნებასთან“ არ თანამშრომლობენ; ისევე, როგორც ძალიან მცირე ალბათობაა იმისა, რომ TBC ბანკში 11 წლის წინანდელი განხორციელებული ტრანზაქციის კანონიერება 2019 წელს შემთხვევით დადგა ეჭვის ქვეშ. ამ შემთხვევაში, ბევრად სარწმუნო ვერსიაა პოლიტიკური ზეწოლა.

ბიზნესზე პოლიტიკური ზეწოლა, იმის გარდა, რომ თავისთავად უსამართლოა, დამატებით ორი რამის გამო არის საგანგაშო. პირველ რიგში, ასეთი ზეწოლა ხელს უშლის ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებას, რადგან არასტაბილურობის განცდას ამკვიდრებს. ბიზნესს, პირველ რიგში, სჭირდება პოლიტიკური სტაბილურობა იმისათვის, რომ განვითარდეს. ინვესტორებისთვისაც ეს არის ერთ-ერთი გადამწყვეტი პირობა უცხო ქვეყანაში ინვესტირებისთვის. ქართული ბიზნესიც, ბუნებრივია, ვერ განვითარდება ისეთ პირობებში, რომელშიც სახელმწიფო რეკეტი მუდმივად ატერორებს.

სტაბილურობის გარდა, ბიზნესზე პოლიტიკური ზეწოლა საფრთხეს უქმნის დემოკრატიასაც. ქვეყნის დემოკრატიული განვითარებისთვის აუცილებელია გარკვეული სახის პოლიტიკური პლურალიზმის შექმნა. მრავალპარტიული დემოკრატიის განვითარებას სჭირდება ძლიერი პარტიები. საქართველოში კი ასეთები ვერ შეიქმნება ისეთ პირობებში, როდესაც ბიზნესების უმეტესობა ცდილობს სახელისუფლო პარტიას შესწიროს ფული. სახელმწიფო რეკეტის არსებობის გამო, ბევრი ბიზნესისთვის მთავარი პრიორიტეტია მმართველი პარტიის კეთილგანწყობის მოპოვება.

დემოკრატიაზე საუბრის დროს, უნდა აღვნიშნოთ ისიც, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ბიზნესის თავისუფლება მედიის თავისუფლებისთვის. უფრო ფართოდ, გამოხატვის თავისუფლების უზრუნველყოფა პირდაპირ არის კავშირში ბიზნესის თავისუფლებასთან. ხაზარაძის და ჯაფარიძის საქმეშიც, ხელისუფლებისთვის წაყენებული ერთ-ერთი მთავარი ბრალდება დამოუკიდებელ კერძო ტელევიზიებზე ზეწოლას უკავშირდება. ამის მსგავსად, „ნაციონალური მოძრაობის“ მმართველობის დროსაც, დამოუკიდებელი კერძო ტელევიზიები და მათ უკან მდგარი ბიზნესები მუდმივად წნეხისა და ტერორის ქვეშ იმყოფებოდნენ. თუკი მედია დამოუკიდებელი არ იქნება, მაშინ შეუძლებელი იქნება ისეთ თემებზე საუბარი, რომლებიც ხელისუფლებას არ აწყობს. ისეთი ღიად მიკერძოებული ტელევიზიებიც კი, როგორიც „რუსთავი 2“ არის, ახორციელებენ ზეწოლას ხელისუფლებაზე იმით, რომ ყურადღებას აქცევენ ისეთ საკითხებს, რასაც ხელისუფლებისადმი ლოიალურად განწყობილი მედიასაშუალებები უგულებელყოფენ. მით უმეტეს, კითხვის ქვეშ არ უნდა დგებოდეს ისეთი პოლიტიკურად დაბალანსებული მედიის ღირებულება, როგორიც „ტვ პირველია“.

შეჯამების სახით, სათაურში დასმულ კითხვას კიდევ ერთხელ რომ გავცე პასუხი: კერძო ბიზნესი უნდა დავიცვათ პოლიტიკური ზეწოლისგან, ხოლო მშრომელები და გარემო - კომერციული ინტერესების პრიმატისგან. კონტინენტური ევროპის (განსაკუთრებით, სკანდინავიის ქვეყნების) მაგალითი გვიჩვენებს, რომ სავსებით შესაძლებელია ისეთი ურთიერთობის დამყარება სახელმწიფოს, საზოგადოებასა და ბიზნესს შორის, რომელიც სამივესთვის მომგებიანი იქნება.

„ჰრქუა დამან მკუდრისამან: უფალო, ყროდისღა, რამეთუ მეოთხე დღე არს“, - ლაზარეს მკვდრეთით აღდგინება, იოანე 11, 1-45

ახალგაზრდა, თავაღერებული, ნერვულად მოსაუბრე, უბილწესი გინების მთქმელი, უფროსის მორჩილი, რომელსაც მეორედ გამეორება არ სჭირდება... - რა შეიძლება კიდევ გაგახსენდეს ირაკლი ღარიბაშვილის ხსენებაზე? პოლიციის გენერალი სიმამრი; დეპუტატი ცოლისძმა; ცოლის დაწინაურებული ნათესავები, რომლებიც, თურმე, მისი ნათესავები არ არიან; „ბატონ ბიძინასთვის“ იაფად ნაყიდი „ვერტალიოტები“... ასევე შეუძლებელია არ გაგახსენდეს, მისი არსაიდან მოსვლა და არსაით წასლვლა! განა, ვინმემ გამოიცნო, რატომ და საიდან მოიყვანა ან რატომ და სად გაუშვა ბატონმა ბიძინამ ეს უცნაური ახალგაზრდა კაცი, რომელმაც საოცრად მოიხდინა ჰაკიმ-ფაშას ეგზოტიკური სახელი?

რომ ვიცოდეთ ირაკლი ღარიბაშვილის გაშვების მიზეზი, იოლად ჩავწვდებოდით, მისი დაბრუნების აზრსაც, თუმცა ზუსტად მხოლოდ ის ვიცით, რომ სისტემა, რომელსაც ბიძინა ივანიშვილი ეს შვიდი წელია აშენებს, არამდგრადია და, რომ ამ სისტემის წონასწორობიდან ხშირი გამოსვლა, დისკომფორტს უქმნის სისტემის შემქმნელს და მოქმედებისკენ უბიძგებს მას. სწორედ სისტემის არამდგრადობის გამო დასჭირდა ჯერ გიორგი კვირიკაშვილის შეცვლა, მერე საპრეზიდენტო არჩევნებში ჩართვა სრულიად დამამცირებელი ფორმით. ბოლოს პარლამენტის ცალკეულმა წევრებმა (რომლებსაც მორჩილების გარდა სხვა არაფერი ევალებოდათ) „გამოავლინეს ხასიათი“, მხარი არ დაუჭირეს მოსამართლეების სიას და დატოვეს საპარლამენტო უმრავლესობა. ივანიშვილი ხედავს, რომ, ცუდი ამბები უცნაური სიხშირით ხდება მის თავს. შესაძლოა, ეჭვიც კი გაუჩნდა, რომ მისთვის შეუქცევადად ცუდი პროცესები დაიწყო და ამიტომ ცდილობს მოეჭიდოს რამე მყარს.

რა შეიძლება იყოს ეს „რამე“?

ბიძინა ივანიშვილის გატაცების გათვალისწინებით, აქ შეიძლებოდა ხელი წაგვცდენოდა და გვეთქვა, თუ ღარიბი წყალწაღებული ხავსს ეჭიდება, მილიარდერი წყალწაღებული გიგანტურ ხეებს (თუნდაც liriodendron tulipifera-ს) ეჭიდებაო, მაგრამ სინამდვილეში, ვითარება ბევრად უარესია: ივანიშვილი წარსულის ლანდებს ებღაუჭება!

2015 წლის დეკემბერში „ბატონმა ბიძინამ“ ირაკლი ღარიბაშვილი (პრემიერმინისტრობამდე შს მინისტრი) ჩაანაცვლა გიორგი კვირიკაშვილით, რომელიც მთავრობის მეთაურად დანიშვნამდე ჯერ ეკონომიკის, შემდეგ კი საგარეო საქმეთა მინისტრი იყო. ამ ცვლილების შედეგად, კვლავ ივანიშვილს რომ დავესესხოთ, შეიცვალა „მთავრობის რიტორიკა“, რომელიც ნაკლებად აგრესიული გახდა, თუმცა, კვირიკაშვილმა „ბატონბიძინას“ მოლოდინი ვერ გაამართლა და მალე მისი ადგილი დაიკავა დაუჯერებლად უენერგიო და უინიციატივო მამუკა ბახტაძემ, რომელმაც ვერც დანიშნულ ლიდერად ივარგა და, შესაბამისად, ვერც მმართველი პარტიისა წიაღსა და ქვეყანაში მიმდინარე დესტრუქციული პროცესების შეჩერება შეძლო. საჭირო გახდა წარსულიდან აგრესიული ირაკლი ღარიბაშვლის გამოხმობა (თუ არ უყვარხართ, ეშინოდეთ მაინც?), საჭირო გახდა მისი ხელახლა დაბადება, მისთვის სულის ჩადგმა, თუმცა ეს გააკეთა არა ამომრჩეველმა (ვისაც ხელეწიფება პოლიტიკოსისთვის სიცოცხლის მინიჭება), არამედ ბიძინა ივანიშვილმა, შესაბამისად პოლიტიკოსი ღარიბაშვილიც ხელახლა კი არ დაიბადა, არამედ მკვდრეთით აღდგა, ოღონდ აღდგა როგორც რუსი მწერლის, ლეონიდ ანდრეევის მოთხრობის გმირი ლაზარე, რომელშიც მხოლოდ ხრწნის პროცესი შეჩერდა, სხვა მხრივ კი გვამად (სუნი, ლაქები და ა.შ.) დარჩა. „იმ ქვეყნად“ მას არაფერი უნახავს და მოსაყოლიც არაფერი აქვს. და განა, რა ცოდნა და გამოცდილება დააგროვა ირაკლი ღარიბაშვილმა „არყოფნის“ ოთხი წლის განმავლობაში, რომ ჯერ პარტიაში გააჯანსაღოს ვითარება, შემდეგ კი ქვეყანაში? ხომ ვნახეთ, რაც შეუძლია ღარიბაშვილს და ბიძინა ივანიშვილის მიერ გაცოცხლებულ სხვა „გვამებს“?

უფრო მეტად დაეყრდნობა პოლიციას, უფრო მეტი ფარული ჩანაწერი გავრცელდება, უფრო მეტად ხისტი იქნება ოპონენტებთან, უფრო მეტი დარღვევებით ჩატარდება არჩევნები და, შესაბმისად, უფრო მეტად მოიწამლება გარემო.

ვითარების თვისებრივად შეცვლა მხოლოდ ამომრჩევლის მიერ სულჩადგმულ და, შესაბამისად, დამოუკიდებელ ლიდერს შეუძლია. ქართული ოცნების ფლანგზე ასეთი მხოლოდ ბიძინა ივანიშვილია, რომელიც ჯერ ისევ ინარჩუნებს სიცოცხლის სუსტ ნიშნებს, თუმცა „ბატონი ბიძინა“ ცოცხალ ხალხთან მუშაობას, რატომღაც, მის მიერვე გაცოცხლებულ პოლიტიკურ გვამებთან ურთიერთობას ამჯობინებს, რაც, რბილად რომ ვთქვათ, საფრთხეს უქმნის მისსავე პოლიტიკურ სოცოცხლეს, რადგანაც, ასეთი ურთიერთობის შედეგად, უმალ ცოცხალი დაემსგავსება მკვდარს, ვიდრე მკვდარი ცოცხალს.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG