Accessibility links

ბლოგები

ხუთშაბათი, 21 მარტი 2019

რაც თავი მახსოვს, ევროპის პარლამენტი ცოტა ყოველთვის ჰგავდა საგიჟეთს. წლების განმავლობაში მრავლად იყვნენ პარლამენტის უცნაური წევრები, ალკოჰოლთან დაკავშირებული ინციდენტები და ბინძური პოლიტიკა - რაც, როგორც წესი, კანონმდებელთა მეტისმეტად გულუხვ შეღავათებთან იყო დაკავშირებული. ამჟამად ერთგვარი „სიბრიყვის ჟამი“ დგას მაისის არჩევნების წინ.

მაგრამ უფრო სერიოზულად თუ ვიმსჯელებთ, უკანასკნელი პერიოდის მოვლენები მიანიშნებს, რომ სტრასბურგის პარლამენტში შეიძლება ყველაფერი ვერ იყოს რიგზე.

თუკი უკანასკნელი ხუთი წლის განმავლობაში რამე იყო პროგნოზირებადი ევროპის პარლამენტში, ესაა სოლიდარობა, რომელიც მან გამოავლინა უკრაინის მიმართ. პლუს რუსეთისადმი ფრთხილი დამოკიდებულება, რომელიც აქ უფრო გამოკვეთილია, ვიდრე ევროკავშირის სხვა ინსტიტუტებში. ევროპარლამენტის დეპუტატთა დიდი უმრავლესობა ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მოითხოვს უფრო მკაცრ სანქციებს მოსკოვის მიმართ, „ჩრდილოეთის ნაკადი 2“-ის შეჩერებას და უფრო მჭიდრო თანამშრომლობას ბრიუსელსა და კიევს შორის. ცინიკოსები, რა თქმა უნდა, იტყობდნენ, რომ ევროპარლამენტს აქვს იმის ფუფუნება, ამგვარი განცხადებები აკეთოს, ვინაიდან რეზოლუციებს, რომლებსაც ის იღებს, სინამდვილეში არა აქვს სავალდებულო ხასიათი. ამ ინსტიტუტს ბევრად ნაკლები ძალა აქვს რუსეთის საკითხში, ვიდრე ბევრად უფრო დიპლომატიურ და ფრთხილ ევროპის კომისიასა და ევროკავშირის საბჭოს.

მაგრამ გასულ კვირაში, სტრასბურგში პლენარულ სხლომებზე, ამ პოლიტიკის ცვლილება შევნიშნე. და ეს შეიძლება იმის ნიშანი იყო, რაც გველის მაისის არჩევნების შემდეგ, თუკი უფრო მეტი მემარცხენე და მემარჯვენე პოპულისტები შეემატებიან პარლამენტს, როგორც ამას საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვები მეტყველებს.

ყველაფერი დაიწყო მემარჯვენე-ცენტრისტული ევროპის სახალხო პარტიის (EPP) მცდელობით, 11 მარტს დებატების სახელწოდება შეეცვალა „ადამიანის უფლებების დარღვევებზე სანქციების ევროპული რეჟიმიდან“ „მანგიტსკის აქტად“ - რუსეთში კორუფციის მამხილებელი სერგეი მაგნიტსკის მიხედვით, რომელიც 2009 წელს გარდაიცვალა რუსეთის ციხეში. ცვლილებას არ დაუჭირეს მხარი 12 ხმის სხვაობით, მიუხედავად იმისა, რომ კენჭისყრაში 751 დეპუტატიდან მხოლოდ 296 მონაწილეობდა. ცხადია, ეს ცუდ დასწრებას შეიძლება მიეწეროს, რაც დიდი პრობლემაა სესიის დროს. მაგრამ, როგორც მითხრეს, მთავარი ისაა, რომ ევროპარლამენტის რამდენიმე დეპუტატი არ იყო ინფორმირებული კენჭისყრის თაობაზე.

რაც კიდევ უფრო ნიშანდობლივია, მწვანეებმა მხარი არ დაუჭირეს ცვლილებას. ეს პარტიული ჯგუფი ცალსახად უჭერს მხარს უკრაინას, მაგრამ ახლა საქმე ისე გამოიყურება, რომ დეპუტატები, როგორიცაა გერმანელი რებეკა ჰარმსი, რომელიც პუტინის ცნობილი კრიტიკოსია, ჩრდილში მოაქციეს ისეთი დეპუტატების სასარგებლოდ, როგორიცაა ფინელი ჰაიდი ჰაუტალა, რომელსაც, როგორც ამბობენ, ახლო ურთიერთობა აქვს რუს კინორეჟისორ ანდრეი ნეკრასოვთან.

რამდენიმე წლის წინ ნეკრასოვი მედიის ყურადღების ცენტრში მოექცა თავისი ფილმით, რომელიც შეიცავს მაგნიტსკის სიკვდილის საპირისპირო ვერსიას. ეს ვერსია იმეორებს კრემლის ხაზს. მთლიანობაში რეზოლუცია გავიდა, მაგრამ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც კომპრომისის სახით უცვლელი დარჩა რეზოლუციის სახელწოდება. მაგრამ მასში ერთი აბზაცი მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებების საკითხებში ევროკავშირის მომავალი რეზოლუცია „არაორაზროვნად და სიმბოლურად უნდა ატარებდეს სერგეი მაგნიტსკის სახელს“.

შემდეგ დღეს გაიმართა ასევე კენჭისყრა ევროკავშირ-რუსეთის ურთიერთობებზე. ევროკავშირის წევრი ქვეყნებისთვის მას არ ჰქონდა სავალდებულო ხასიათი მაგრამ მასში იყო ერთი საკვანძო მნიშვნელობის ცვლილება, რომლის ინიციატივით გამოვიდა მწვანეების, ლიბერალებისა და სოციალ-დემოკრატი დეპუტატების რამდენიმე წარმომადგენელი, რასაც გავლენა ჰქონდა ევროპის პარლამენტზე - ესაა ევროკავშირ-რუსეთის საპარლამენტო თანამშრომლობის კომიტეტი, რომლის მუშაობაც შეწყვეტილია 2014 წელს რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის შემდეგ. ცვლილება არ გავიდა სულ რამდენიმე ხმის წყალობით. კიდევ ერთი ანგარიში, რომელიც ეხება ევროკავშირის ბრძოლას დეზინფორმაციის წინაღმდეგ, ასევე დიდი უმრავლესობით გავიდა, მაგრამ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც კომიტეტში ცვლილებები შეიტანეს და ყურადღება რუსეთიდან გადავიდა ზოგად ვითარებაზე, რის წინაშეც დგას ბრიუსელი.

უნდა აღინიშნოს, რომ სამივე დებატებში ევროპარლამენტის მხოლოდ ერთმა დეპუტატმა ახსენა ის ფაქტი, რომ ელიზავეტა პესკოვა, პუტინის პრესმდივნის ქალიშვილი, მათ გვერდით მუშაობს პრაქტიკანტად. ამ თემაზე დუმილი ამჯობინა ევროპარლამენტის თავჯდომარემ, იტალიის ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, სილვიო ბერლუსკონის ახლო მოკავშირემ, ანტონიო ტაიანიმ. ამის ნაცვლად მან იტალიის რადიოში განაცხადა, რომ იტალიელმა ფაშისტმა ბენიტო მუსოლინიმ კარგი საქმეები გააკეთა საკუთარი ქვეყნისთვის. მართლაც სიბრიყვის ჟამი დგას.

მრავალი სხვასავით ისიც ხმებზე თევზაობს ევროპარლამენტის არჩევნებისთვის. მაგრამ ასეთ მღვრიე წყალში თევზაობა იმას ნიშნავს, რომ შემდეგი პარლამენტი კიდევ უფრო უარეს მდგომარეობაში იქნება, ვიდრე სტრასბურგის პლენარულ სხდომებზე იყო.

14 მარტს, ანუ მე-3 თვის მე-14 დღეს (3.14), მათემატიკის მოყვარულები აღნიშნავენ π რიცხვის დღეს - არაოფიციალურ დღესასწაულს, რომელიც 1987 წელს მოიგონა ამერიკელმა ფიზიკოსმა ლარი შოუმ. ეს დღე საკმარის მიზეზს იძლევა მათემატიკაზე სასაუბროდ, მათემატიკაზე, როგორც კულტურის ნაწილზე, როგორც მეცნიერების უმნიშვნელოვანეს დარგსა და მილიონობით ადამიანის კოშმარზე.

ცნობილი ლექსიკოგრაფი პროფესორი მიხეილ ჭაბაშვილი მოგონებების წიგნში იხსენებს მათემატიკასთან, უფრო ზუსტად, არითმეტიკასთან დაკავშირებულ ერთ ამბავს, რომელიც პირველ კურსზე შეემთხვა აკადემიკოს აკაკი შანიძის ლექციაზე.

„გრამატიკულ რიცხვს გვიხსნიდა, თან წინ და უკან დადიოდა კათედრასა და მერხებს შორის. გაჩერდა ჩემს წინ, სახესთან მომიტანა ორი გაშლილი ხელისგული და მეკითხება: აბა, ჭაბაშვილო, რამდენი თითი მაქვსო. მე ვუპასუხე, ათი-მეთქი. შემდეგ მეკითხება, ათ ხელზე რამდენი თითი იქნებაო. მე გუნებაში გავამრავლე ათი ათზე და ვუპასუხე, ასი-მეთქი. ამან ლექციაზე დიდი მხიარულება გამოიწვია“.

[ასი არა? აბა, რამდენი?]

ასეა, მათემატიკა, უფრო ზუსტად, არითმეტიკა ყოველ ფეხის ნაბიჯზე სდევს ადამიანს, ჯიუტად ახსენებს მათემატიკური ცოდნის საჭიროებას ყოფასა თუ პროფესიულ საქმიანობაში, მაგრამ განსაკუთრებული „სისასტიკით“ უწამლავს სიცოხლეს ე.წ. “ჰუმანიტარებს”. არადა, პატარა არითმეტიკული ამოცანა „ვეფხისტყაოსანშიც“ გვხვდება („როსტევან მეფისაგან და ავთანდილისაგან ნადირობა“), როცა ავთანდილისა და როსტევანის მიერ დახოცილ ირმებს, თხებს, კანჯარებსა და „მაღლად მხტომელ“ ქურციკებს აჯამებენ:

„ორთავე ერთგან მოკლული ყველაი ასჯერ ოცია,
მაგრა ავთანდილს ოცითა უფროსი დაუხოცია“

[ნეტა, ვინ რამდენი დახოცა?]

ქართველი „ჰუმანიტარები“ ბევრად უარეს დღეში იყვნენ XVIII საუკუნემდე, როცა, ვახტანგ ბაგრატიონს (ვახტანგ VI) რომ დავესესხოთ, “მრავალაგზის მტერთაგან მოოხრებულ ქუეყანასა არღარა დაშთომილ იყო ქართულსა ენასა ზედა სწავლა ესე ფილასოფთა“.

სწორედ ვახტანგ მეექვსემ შექმნა (თარგმნა და ქართული ტერმინოლოგიით გამართა) იმ დროის ცოდნის შესაბამისი სახელმძღვანელოები არითმეტიკაში („ანგარიშის ცოდნა“), გეომეტრიასა და ტრიგონომეტრიაში, სადაც არითმეტიკული მოქმედების შესაბამისი ქართული ეკვივალენტები ლათინურიდან ასე თარგმნა: „გამოსვლა“ - გამოკლება, „კვრა“ - გამრავლება, „გაწილვა“ - გაყოფა. „წინწკალი“ ანუ წერტილი განმარტებულია როგორც „რაც რამ ფერი რომ არ გაიყოფის“. „სიფრიფანა“ (იგივე სივაკე) - სიბრტყეა, „ცქიტი“ - წრის, ანუ „გრაკალიის“, ცენტრია, „კენტორი“ კი - დიამეტრი.

ვახტანგ VI-ის პორტრეტი 1709 წელს ქართულ სტამბაში დაბეჭდილი წიგნიდან (ვიკიპედია).
ვახტანგ VI-ის პორტრეტი 1709 წელს ქართულ სტამბაში დაბეჭდილი წიგნიდან (ვიკიპედია).

ბრუნვის ფიგურებიდან საინტერესოა კონუსისა და ცილინდრის განმარტებები: კონუსი - „მწვეტმრგვალი ძირბრტყელი“, ცილინდრი - მრგვალი თავძირბრტყელი - „ერთი რამ რომ იყოს, თავი და ძირი ბრტყელი ჰქონდეს და ტანი მრგვალი ჰქონდეს, იმას ჰქვიან“.
გეომეტრიის სახელმძღვანელოში ვახტანგ მეექვსეს π-თვის აღებული აქვს არქიმედესეული მიახლოება ,ანუ 22/7 (სხვათა შორის, მათემატიკის ბევრი მოყვარული მე-7 თვის 22-ე რიცხვშიც (22 ივლისს) აღნიშნავს π რიცხვის დღეს“).

ვახტანგ ბაგრატიონის შესახებ დაწერილი წიგნის ავტორის, რაულ ჩაგუნავას, აზრით, მე-18 საუკუნის დასაწყისის საქართველოში წარსულის მათემატიკური მემკვიდრეობიდან ერთ ნიმუშსაც კი არ მოუღწევია, რის გამოც ვახტანგის სახელმძღვანელოები პირველგამკვლევ შრომებად შეიძლება მივიჩნიოთ, ქართული თანამედროვე მათემატიკის ფუძემდებლად კი უდავოდ ითვლება ანდრია რაზმაძე - თბილისის უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, სამათემატიკო-საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტის პირველი დეკანი, უმაღლეს მათემატიკაში ქართულად ლექციის პირველი წამკითხველი, მათემატიკის პირველი ქართველი დოქტორი (სორბონის უნივერსიტეტი), მათემატიკაში საუნივერსიტეტო პირველი სახელმძღვანელოს ავტორი და ქართული მათემატიკური ტერმინოლოგიის შემქმნელი.

ანდრია რაზმაძე
ანდრია რაზმაძე

თანამედროვე საქართველოში მათემატიკა ისწავლება სკოლებსა და უმაღლეს სასწავლებლებში, ქართული მათემატიკური სკოლა (პედაგოგები, მეცნიერები) ანგარიშგასაწევ ინეტელქტუალურ ძალად ითვლება რეგიონში, თუმცა, ამის მიუხედავად, მათემატიკა სულ უფრო მეტ ადამიანში იწვევს არა, უბრალოდ, გულგრილ დამოკიდებულებას, არამედ ძლიერ ანტიპათიას. როგორც ირკვევა, ამგვარი რამ მხოლოდ საქართველოში არ ხდება.

„რისი ბრალია, რომ მრავალი ადამიანი შეძლებისდაგვარად სწრაფად ივიწყებს მათემატიკას და იხსენებს მას, როგორც ცხოვრების კოშმარს?“ - ამ შეკითხვას სვამს ავტორი ოქსფორდის უნივერსიტეტის მიერ გამოცემული წიგნისა „მათემატიკა - ძალიან მოკლე შესავალი“, ტიმოთი გოუერსი, რომელიც თვითონვე ცდილობს კითხვაზე პასუხის გაცემას:

„ალბათ, თვით მათემატიკა როდია დამნაშავე იმაში, რომ არ არის მიმზიდველი საგანი, არამედ ეს მათემატიკის გაკვეთილებიდან გამოტანილი გამოცდილების ბრალია. ეს არც არის გასაკვირი. მათემატიკას უწყვეტი აგებულება აქვს, რაც აუცილებლად გასათვალისწინებელია მისი შესწავლისას. მაგალითად, თუ კარგად არ იცით ორნიშნა რიცხვების გამრავლება, მაშინ, ალბათ, ინტუიციურად არ გაგიჩნდებათ ნათელი წარმოდგენა დისტრიბუციულობის კანონზე, თუ კარგად არ იცით დისტრიბუციულობის კანონი, კომფორტულად ვერ იგრძნობთ თავს ფრჩხილების გახსნის წესით გამოსახულების გამარტივებისას და ა.შ.“

ინგლისელი მათემატიკოსი დარწმუნებულია, რომ ნებისმიერ ბავშვს, რომელსაც ადრეული ასაკიდან მათემატიკას კარგი, თავისი საქმის ენთუზიასტი მასწავლებელი შეასწავლის, თანდათან გაუჩნდება მიდრეკილება მათემატიკისადმი. ასეთ ბავშვს კი სასაცილოდ არ ეყოფა ისეთი მარტივი ამოცანა, როგორიც „ვეფხისტყაოსანშია“ მოცემული ანდა როგორიც აკაკი შანიძემ დაუსახა თავის სტუდენტს.

ისე, მაინც რამდენი ნადირი დაახოცინა ავთანდილს რუსთაველმა, როცა დაწერა:

„ორთავე ერთგან მოკლული ყველაი ასჯერ ოცია,
მაგრამ ავთანდილს ოცითა უფროსი დაუხოცია“
-ო?

ჩამოტვირთე მეტი

ბლოგერები

ყველა ბლოგერი
XS
SM
MD
LG