Accessibility links

ბლოგები

ორშაბათი, 1 აპრილი 2019

„საქართველოში ყველას ჰგონია, რომ, თუკი თავის ოცკაციან „პარტიას“ ზვიადის სახელს დაარქმევს, მთელი ერი აუცილებლად მას უნდა გაჰყვეს. ამას დილეტანტები სჩადიან, ისინი, ვისაც არასოდეს უკეთებიათ ჭეშმარიტად ეროვნული საქმენი, ვინც იშვიათად ყოფილა ზვიადის გვერდით და საერთოდ, ვისთვისაც უცხოა ზვიადის „ცხოვრების წესი“, ანუ ჭეშმარიტი ზვიადიზმი“, - წერდა ჯერ კიდევ 19 წლის წინ თემურ ქორიძე, ზვიად გამსახურდიას თანამებრძოლი და უზენაესი საბჭოს წევრი, რომელმაც ზვიად გამსახურდიას უწოდა XX საუკუნის მეორე ნახევრის საქართველოს ტრაგედიის დრამატურგი, რეჟისორი და მთავარი პროტაგონისტი.

19 წლის წინ, როცა ქვეყნის ე.წ. „პირველი პირი“ ჯერ ისევ ედუარდ შევარდნაძე იყო, ხოლო მისი მთავარი დასაყრდენი - ჟვანია-სააკაშვილის „მოქკავშირი“, ზვიად გამსახურდიას სახელს მხოლოდ ცალკეული, მარგინალური პოლიტიკური პარტიები იყენებდნენ, „ზვიადისტი“ და „ზვიადიზმი“ ჯერ კიდევ ერთმნიშვნელოვნად ნეგატიური კონოტაციის მატარებელი იყო და უკავშირდებოდა დაუსრულებელ მიტინგებს, გავეშებულ „კარვის ქალებს“, დაპირისპირებას და ა.შ. წლების განმავლობაში ვითარება დიამეტრულად შეიცვალა, დღეს ყველა სოლიდური პარტია - მმართველი თუ ოპოზიციური - ცდილობს თავის რიგებში ჰყავდეს ზვიადისტური წარსულის მქონე პოლიტიკოსები; დღეს სიამოვნებით იხსენებენ იმ დროს, როცა გამსახურდიასთან ერთად ებრძოდნენ საბჭოთა რეჟიმს; სიამაყით აქვეყნებენ შესაბამის ფოტოვიდეომასალას და გულწრფელად ნანობენ შეიარაღებული გადატრიალების აქტიური თუ პასიური მხარდაჭერის გამო.

აი, ბიძინა ივანიშვილიც კი, რომელიც აქამდე არ ყოფილა შემჩნეული ზვიად გამსახურდიას თაყვანისცემაში, საქართველოს პირველი პრეზიდენტის 80 წლის იუბილეზე მოსწყდა თავის ბოტანიკურ სამოთხეს, ჩავიდა სოფელ ხიბულაში, ილაპარაკა ზვიად გამსახურდიას ღვაწლზე, გარდაცვალების გარემოებათა გამოძიებისა და მუზეუმის მოწყობის აუცილებლობაზე.

ოპონენტებმა შენიშნეს, ივანიშვილი ხიბულაში ჩაიყვანა არჩევნების მოგების სურვილმა და არა ზვიად გამსახურდიას იდეების ერთგულებამო. მართლაც და, ასე რომ არ იყოს, როგორმე აქამდეც გამონახავდა დროს, რომელსაც უშურველად ხარჯავს დენდროლოგიური პარკისათვის გამოსადეგი ხეების შერჩევასა და ტრანსპორტირებაზე. მოკლედ, ჩასვლის მიზეზსა და მოტივებზე კიდევ შეიძლება დავა, მაგრამ, ალბათ, არავინ იდავებს იმაზე, რომ ზვიად გამსახურდიას თანამებრძოლობა და მის ხსოვნაზე ზრუნვა ელექტორალურად მოგებიანი გახდა. საკითხავია, რატომ? როგორია ამ ცვლილების მექანიზმი? რა შეიცვალა, ბოლო ათი თუ ოცი წლის განმავლობაში? რა როლი აქვთ წარსულის გადაფასებაში ისტორიკოსებს?

ვეჭვობ, ისტორიკოსებს ამ მიმართულებით ჯეროვნად არ უმუშავიათ, მათ შორის არ უმუშავიათ ძველი, საბჭოთა პრინციპითაც: შევცვალოთ წარსული უკეთესობისაკენ!

მეცნიერებს ჯეროვნად არ შეუსწავლიათ და არ აუწონიათ ზვიად გამსახურდიას მმართველობის ხანმოკლე პერიოდი: როგორი იყო ეკონომიკური და საგარეო პოლიტიკა? როგორი იყო დამოკიდებულება ავტონომიების მიმართ? როგორი იყო ეთნიკური უმცირესობების უფლებრივი მდგომარეობა? როგორი იყო დემოკრატიის ხარისხი? რამდენად იყო დაცული სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლება? როგორი იყო რეალობა და რა წილი ჰქონდა ამ რეალობაში გამოგონილ ამბებს?

ზვიად გამსახურდიას მმართველობის პერიოდის შეფასებისას, უმეტეს შემთხვევაში, კვლავინდებურად ემოციები სძალავს არგუმენტებს, ემოცია კი ისეთი რამ არის, რაც იოლად ემორჩილება დროის დინებას, კონტექსტის ცვლას. მაშინდელი ოპოზიციის ბრალდებები ბევრს აღარაფერს ნიშნავს, რადგანაც ოპოზიციის მიერ არჩეულმა გზამ - კანონიერი ხელისუფლების დამხობამ, ომმა აფხაზეთში, კრიმინალების მიერ ხელისუფლების ხელში ჩაგდებამ, დსთ-ში შესვლამ, კორუფციის აყვავებამ, ქვეყნის გაღატაკებამ და ა.შ. - საფუძველი გამოაცალა მათი არგუმენტების დამაჯერებლობას. შესაბამისად, 1992 წლის იანვარის გადატრიალების შემდეგ მოსული მთავრობა ბევრად უარესი აღმოჩნდა წინამორბედზე. მხოლოდ იმის გამო, რომ გამარჯვებულებს არ ასამართლებენ, სახელმწიფო გადატრიალების მომწყობები, ერთ ქართველ მწერალს რომ დავესესხოთ, მცირე დროის განმავლობაში იქცნენ დიუმას გმირ მუშკეტერებად, რომლებიც მალევე დამარცხდნენ ყველაზე მნიშვნელოვან ბრძოლაში - დროსთან ჭიდილში და წარმოჩინდნენ თავიანთი ნამდვილი, საზარელი სახით.

ასევე უსახელოდ დაასრულა ლამის 30-წლიანი მმართველობა გამსახურდიას მთავარმა ოპონენტმა, კორუფციაში ჩაფლულმა „კოლექტიურმა შევარდნაძემ“, რომელიც უსისხლოდ (როგორც ძირმომპალი კბილი) გადმოაფურთხა ქართველმა ხალხმა 2003 წელს.

სწორედ 2003 წელი იქცა შემობრუნების წერტილად ზვიად გამსახურდიას მმართველობის პერიოდის გადაფასებაში, სწრედ ამ დროს, როცა „დამთავრდა შევარდნაძე“, მთელი სისავსით დაინახა საზოგადოების კრიტიკულად დიდმა ნაწილმა, რომ გამსახურდიას დევნიდა მასზე უარესი პოლიტიკური ძალა, რომელმაც არც პოლიტიკურად და არც ფიზიკურად არ დაინდო წინამორბედი.

ცხადია, იდეალური არავინაა, მაგრამ აშკარაა, რომ კოლექტიური მეხსიერების საცერში იოლად გადის ლიდერის კეთილი საქმეები, ქატო კი რჩება, და თუ ფქვილი ბევრად მეტია ქატოზე, ამ ქატოს, ისტორიკოსების გარდა, დიდად არც აღარავინ იხსენებს, ისევე როგორც აღარ იხსენებენ დავით აღმაშენებლისას, თამარისას, ილია ჭავჭავაძისას; ცდილობენ, აღარ გაიხსენონ პირველი რესპუბლიკის ლიდერებისა და ა.შ. ეგ კი არა, ბოლო დროს ფასი დაედო ედუარდ შევარდნაძის ფქვილსაც კი, რომელიც ბევრად ნაკლებია მისსავე ქატოზე.

რაც შეეხება ბიძინა ივანიშვილის მიბრუნებას ზვიად გამსახურდიასკენ და მის ზრუნვას საქართველოს პირველი პრეზიდენტის ხსოვნაზე. ძლივსმოგებული საპრეზიდენტო არჩევნების გათვალისწინებით, შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ ივანიშვილი მართლა ეძებს სარგებელს და ცდილობს, ბოლო შვიდი წლის განმავლობაში უხვად დაგროვილ თავის ქატოს სხვისი, ამ შემთხვევაში, ზვიად გამსახურდიას გამტკიცული ფქვილი გაურიოს.

რა შეიძლება იყოს უფრო ბანალური, ვიდრე ყოფილი პოლიტიკური პარტნიორების კინკლაობაა?

ნიშნის მოგება, წამოძახება, შიდასამზარეულოს გარეთ გამოტანა, ბინძური თეთრეულის გამომზეურება და ა.შ. - ამის მეტი რა უნახავს ქართველ ამომრჩეველს ბოლო 25 წლის განმავლობაში? თუმცა ხშირად ისეც ხდება, რომ ყოფილი თანაპარტიელების დაპირისპირება გასცდება უწყინარ კინკლაობას და ისეთ მასშტაბებს მიიღებს ხოლმე, რომ ძალაუნებურად აფიქრებინებს ადამიანს: როგორ შეიძლება ეს კაცები და ქალები ერთი პოლიტიკური პარტიის წევრები იყვნენ? აქამდე როგორ გაძლეს ერთად? პოლიტიკური პარტია ხომ მოქალაქეთა ნებაყოფლობითი გაერთიანებაა, რომელიც საერთო მსოფლმხედველობრივ პრინციპებს ემყარება. რა საერთო შეიძლება ჰქონდეთ მათ?

დღეს მთელი საქართველო მეტ-ნაკლები ხალისით ადევნებს თვალს მმართველი პარტიის ყოფილი და მოქმედი წევრების დაპირისპირებას საქართველოს პარლამენტში. როგორ ლანძღავენ ერთმანეთს კმაყოფილი, ზომიერად ფერხორციანი კაცები და ქალები; როგორ სდებენ ერთმანეთს ბრალს კორუფციაში, გავლენით ვაჭრობაში და ა.შ. დეპუტატმა ზარდიაშვილმა თავის ყოფილ თანაპარტიელს, დეპუტატ ბესელიას, საჯაროდ, კამერების წინ უთხრა, ხელებზე ფულის სუნი აგდისო. არც ბესელია დარჩა ვალში, პატარა ზონდერო და მოსამართლეთა კლანის ნაწილოო, უთხრა ოპონენტს. მანამდე ქალბატონმა ეკამ პარლამენტის თავმჯდომარესაც მიუჩინა ადგილი, როცა „გოგლიმოგლიზე გაზრდილი პატარა ბიჭი“ უწოდა. პარლამენტის თავმჯდომარემ კი ყოფილი თანაპარტიელი ზვიად კვაჭანტირაძე გააკრიტიკა უნიათო მუშაობის გამო და ა.შ. და ა.შ. მოკლედ, ლამის ყოველდღიურ თავშესაქცევ სანახაობად იქცა ის, თუ როგორ არ ინდობენ ერთმანეთს ყოფილი თანაპარტიელები: ირაკლიკობახიძეები, გედევანფოფხაძეები, ვანოზარდიაშვილები, ეკაბესელიები, ზვიადკვაჭანტირაძეები, ანრიოხანაშვილები...

უყურებ სიძულვილით, ლამის ბიოლოგიური ზიზღით სავსე მათ სახეებს და გეფიქრება: მაინც რა ლოგიკით იყვნენ ეს ადამიანები ერთ პარტიაში და რა ლოგიკით არ ინდობენ ახლა ერთმანეთს?

აშკარაა, რომ ეს ხალხი ერთ პარტიაში მსოფლმხედველობრივი პრინციპების თანხვედრის გამო არ გაერთიანებულა. აშკარაა, რომ მათ უყვართ პარტია (მეტადრე პარტიის დამფუძნებელი), მაგრამ ვერ იტანენ თანაპარტიელებს, ანუ ერთმანეთს. აშკარაა, რომ ისინი პარტიაში საერთო ვნებებმა (სიძულვილი, შიში, ძალაუფლება და ა.შ.) მიიყვანა და არა საერთო იდეებმა. ეს მექანიზმი კარგად აქვს ახსნილი ოთარ ჭილაძეს თავის ერთ-ერთ რომანში, სადაც ამბობს, ფეხსალაგის რიგში მდგომ ადამიანებს საერთო გასაჭირი აერთიანებთ და არა საერთო იდეებიო.

ეს მექანიზმი მუშაობდა 2012 წელს, როცა კოალიცია „ქართულ ოცნებაში“ ბიძინა ივანიშვილმა მკვეთრად განსხვავებული მიმართულების პარტიები შეანივთა, და მუშაობს დღესაც, როცა პარტია „ქართულ ოცნებაში“ განსხვავებული გამოცდილებისა და მსოფლმხედველობის ადამიანები (როგორც წესი, მწირი პოლიტიკური ბიოგრაფიის) ჩაყარა.

ბიძინა ივანიშვილმა, როგორც დოქტორმა ფრანკენშტეინმა, სხვადასხვა საჭირო ნივთებისა და სხეულების (მათ შორის მკვდარი პარტიებისა და პოლიტიკოსების) ნაწილების შეჯვარებით შექმნა პოლიტიკური მონსტრი (მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემა და მაჟორიტარი დეპუტატები ამ მონსტრის სათადარიგო ნაწილებია), რომელიც მგრძნობიარეა მხოლოდ შემქმნელის მიმართ. რაც უნდა ლანძღონ ერთმანეთი ირაკლიკობახიძეებმა, ვანოზარდიაშვილებმა, ეკაბესელიებმა და ა.შ., ერთი აუგი არ დასცდებათ ბატონ ბიძინაზე. რაც უნდა ეკოლოგიური პრობლემები შექმნას საქართველოს მთავრობამ (გიგანტური ხეების მოთხრა, ჰესების მშენებლობა და ა.შ.), „მწვანეთა პარტია“ (რომლის სიმწვანე დიდი ხანია დაფარა გვამურმა ლაქებმა) არაფერს იტყვის ბიძინა ივანიშვილის მოლოდინის საწინააღმდეგოდ. რაც უნდა მძიმე პირობები შეუქმნან დასაქმებულებს (გაწყდნენ ადამიანები შახტებში და ხარაჩოებზე), ქართველი სოციალ-დემოკრატები მაინც არ აწყენინებენ ბიძინა ივანიშვილს, თუმცა პარტიის ცალკეულმა წევრებმა საპარლამენტო უმრავლესობა შესაძლოა დატოვონ კიდეც.

ბიძინა ივანიშვილის აწყობილი პოლიტიკური სხეული ჯერჯერობით ინარჩუნებს სიცოცხლისუნარიანობას და, მთლიანობაში, ერთგულობს პატრონს, თუმცა აშკარაა, რომ სხეულს რღვევა აქვს დაწყებული. ცალკეული ნაწილები ან ტოვებენ სხეულს, ან ერჩიან ერთმანეთს. ივანიშვილიც გრძნობს ლპობაშეპარული პოლიტიკური გვამის სუნს და უვარგისი ნაწილების დათრგუნვას ან ახლით შეცვლას ცდილობს (ეძებენ ახალ სახეებს), თუმცა ვერავინ ეუბნება ქართველ ფრანკენშტეინს, რომ ის შეუძლებელი ამოცანის გადაჭრას ცდილობს: არც ცალკეული ადამიანი და არც პოლიტიკური ერთობა არ არის უსულო და უიდეო საგნების პარციალური ჯამი, საკითხისადმი არამეცნიერული მიდგომა კი მარცხის კარგი წინაპირობაა. როგორც წესი, ფრანკენშტეინიც ცუდად ამთავრებს და მის მიერ შექმნილი მონსტრიც, რაში დარწმუნებაც მარტივად, ნიცშეზე ბევრად იოლად დასაძლევი ავტორის წაკითხვითაა შესაძლებელი.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG