Accessibility links

site logo site logo

ბლოგები

სამშაბათი, 6 აპრილი 2021

კალენდარი
აპრილი 2021
ორშ სამშ ოთხ ხუთ პარ შაბ კვი
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 1 2

მუხათწყაროში მაშინ შიდა ქუჩებს სახელები არ ჰქონდა. და იმ ქუჩის მცხოვრებლებმა, სადაც გურამ დოჩანაშვილის სახლი იდგა, გადაწყვიტეს, თავიანთი მოკლე სავალი გზისთვის აგარაკის საამაყო მწერლის, და ყველასთვის უზომოდ საყვარელი ადამიანის სახელი მიენიჭებინათ. დიდები და პატარები ერთად ჩაერთვნენ ამ საქმეში - ერთმა ფიცარი მოათრია, მეორემ გამოჭრა, მესამემ გადაღება, მეოთხემ „გურამ დოჩანაშვილის ქუჩა“ წააწერა, მეხუთემ ბოძი იპოვა, მეექვსემ ეს ფიცარი ბოძზე მიამაგრა... გამზადებული ფირნიში მთავარი გზის პირას უნდა დაესვათ. მაგრამ როგორც ველოდი, ისე მოხდა: ამბავმა მწერლის მეუღლის, ნათელა დეიდას ყურამდე როგორც კი მიაღწია, მან ინიციატორები მაშინვე დაიფრინა - სად გაგონილა, ცოცხალი კაცის სახელს არქმევდეთ ქუჩასო!.. გამზადებული ფირნიში ერთ-ერთმა გაწბილებულმა თავის ფარდულში შეათრია და ისტორიაც ასე დამთავრდა.

ეჭვი მაქვს, მთელი ეს ფაციფუცი ძია გურამს არც გაუგია. და ისედაც, მას ძალიან ცოტა რამ ესმოდა იმისი, რაც მუხათწყაროში ხდებოდა. ის თავის ჰაერში გამოკიდებულ აივანზე იჯდა ხოლმე გარინდებული და მორიგ ტექსტზე ფიქრობდა. ანდა თავის მეტისმეტად ვიწრო და კეთილმოუწყობელ „კაბინეტში“ საბეჭდ მანქანაზე უკაკუნებდა. გზის პირას ძალიან იშვიათად ჩნდებოდა. ძირითადად მაშინ, როცა მაღაზიაში გადაწყვეტდა ჩასვლას სასმელის საყიდლად. მის დათრობას ძალიან ებრძოდა მეუღლეზე დაუღალავად მზრუნველი ნათელა დეიდა, ამიტომ ასეთი ხრიკიც კი მოიგონა: უალკოჰოლო ლუდები იყიდა, მაღაზიის გამყიდველ სვეტას მისცა და დაავალა: როცა გურამი შემოვა ლუდის საყიდლად, ესენი მიეცი, მაგდენს არ დააკვირდება რამდენპროცენტიანიაო.

ზაფხულში ჩემთან ამოსული სტუმრები თუ გაიგებდნენ რომ ორი სახლის ქვემოთ, ორმოცდაათ მეტრში მაესტრო ცხოვრობდა, ხვეწნით თავს წამაჭამდნენ. ყველას უნდოდა, წამეყოლიებინა და ცოტა ხნით სასაუბროდ ჩავსულიყავით მასთან. ამ თხოვნას თითქმის ვერავის ვუსრულებდი - მწერლისთვის ძვირფასი მყუდროების დარღვევას უცხო ხალხით ვერიდებოდი. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის მეგობარი ამომაკითხავდა, რომელიც მას ასე თუ ისე კარგად იცნობდა, ჩავყვებოდი ხოლმე დაბლა მთავარი მუხათწყაროელის მოსანახულებლად.

ასე იყო, როცა ზაზა ბურჭულაძე ამოვიდა ჩემთან და ღამითაც დარჩა. საღამოთი კაი ხანი ვისხედით დოჩანაშვილების აივანზე, მეორე დღეს, დილით კი, როცა ნაბახუსევზე ვსაუზმობდით, „ზაზა, ზაზა!..“ გავიგონეთ. გავიხედეთ და ძია გურამი დავინახეთ, რომელიც ჩემი სახლისკენ მოიწევდა, რათა ზაზას დამშვიდობებოდა, სანამ ის თბილისში დაბრუნდებოდა. მაგიდას შემოუჯდა ჩვენთან ერთად, მაგრამ სადღაც ხუთიოდე წუთში იქვე ნათელა დეიდაც გაჩნდა მათლაფით ხელში -ხომ იცი, დილით შენთვის ეს ფაფა აუცილებელიაო. ძია გურამი იცინოდა, პირს მორჩილად აღებდა, მეუღლის ხელით მიწოდებულ დილის ულუფას იღებდა და თან გვესაუბრებოდა, ჩვენ კი არაყს ვურახუნებდით და რაღაც მჟავეულობას ვაყოლებდით. ეს ერთადერთი შემთხვევა იყო, იათაშვილებს რომ ესტუმრა გურამ დოჩანაშვილი, თავისი დილის საუზმით, თვალებში ვარსკვლავებით და განუმეორებელი ღიმილით.

ადამიანის მეხსიერება ისეთი თავისებურია, რომ ძვირფასი საუბრებიდან შეიძლება ძალიან უცნაური მომენტები შემოგიტოვოს. მაგალითად, ერთხელ რომ შევუარე, იჯდა და სამხრეთამერიკულ სერიალს უყურებდა. გურამ ძია, ამას უცქერით-მეთქი? - გავიკვირვე. ჰოო, - დამიდასტურა. და რატომ-მეთქი? - ჩავეძიე. ავეჯს ვათვალიერებო, - ამიხსნა, - კარგი ავეჯი დგას ამ სერიალებშიო. აი, ასე, იჯდა, სამხრეთამერიკული სერიალების ავეჯს უყურებდა და სავარაუდოდ თავის ახალ პერსონაჟებზე ფიქრობდა. ასე ალბათ უფრო კარგად გამოსდიოდა.

მისი გარდაცვალების საშინელი ამბავი რომ მოვიდა და ფეისბუკზე ყველამ, ვისაც დიდ მწერალთან უშუალო შეხება ჰქონია, მისი გახსენება დაიწყო, მე პირველ რიგში ის ამბავი ამომიტივტივდა თავში, თუ როგორ მასწავლა უშეცდომოდ კორექტურის კითხვა და დავწერე ეს კიდეც ჩემს გვერდზე: ყოველი ახალი წინადადება უკნიდან უნდა წაიკითხოო, - ამიხსნა, - ანუ ჯერ ბოლო სიტყვა, მერე ბოლოსწინა და ასე შემდეგ, სულ ბოლოს - პირველიო. ასე როცა კითხულობ, აზრს არ მისდევ, სიტყვების გრაფიკას აკვირდებიო.

ადრე ერთი-ორჯერ ვცადე ამ ხერხის გამოყენება, მაგრამ ძალიან დამღლელი იყო. მერე წარმოვიდგინე ასე ამოყირავებული უშველებელი რომანები და ცოტა დაუჯერებელი მომეჩვენა. თუმცა აი, აქვეა ასეთი მოგონება-კომენტარიც: „მეო, მწერალი კი არა, კორექტორი ვარო, – მეუბნებოდა, – ორჯერ და სამჯერ მეტ დროს ვახმარ კორექტურას, ვიდრე წერასო.” - გაახსენდა ჩემს მონათხრობზე პაატა ნაცვლიშვილს. ასე რომ ალბათ მაინც უნდა დავუშვათ, რომ თავის წიგნებს სტამბაში გაშვების წინ ეს ჩვენი ჯადოქარი ავტორი უკუღმა კითხულობდა.

და თუ ასეა, „ცა გაბაცდა ოდნავ თითქოს, დასალიერზე, ერთგან მხოლოდ, ბნელოდა ძალიან კიდევ ჯერ“ - აი, ასეთი უნდა ყოფილიყო „სამოსელი პირველის“ პირველი წინადადება, ბოლო კორექტურისას გაჟღერებული. ისე, დიდად არც დაინგრა წინადადება არა, რას ფიქრობთ? ძალიან ელასტიურია ქართული ენა და იმიტომ. და გურამ დოჩანაშვილის ხელში ხომ კიდევ უფრო ელასტიური გახდა. ის ფორმალიზმი, რითიც სავსეა მისი შემოქმედების მეორე პერიოდი და ამის გამო ნაკლებად კითხვადი და პოპულარულია, ვიდრე ადრეული ტექსტები, რაღაც გაგებით, ხომ უკუღმა წაკითხული სინტაქსია, ენის დეკონსტრუქციაა. და საერთოდ, ძალიან რთული ფენომენი იყო გურამ დოჩანაშვილი - ერთი მხრივ ყველასთვის საყვარელი ტექსტების ავტორი, ყველას გულის გამთბობი და გამხარებელი, და მეორე მხრივ, ბოლომდე ჩაძირული ენის საიდუმლოებებში, ენის თამაშებში, ბოლომდე მოწყვეტილი „წესიერ მკითხველს.“ ის მუდამ ორი ქუჩით დადიოდა და ორივე ბოლომდე მისი იყო. თუმცა ჩვენ მხოლოდ დოჩანაშვილის ერთი შარაგზა ვიცით, მეორე ჯერ კიდევ გასააზრებელი და გამოსაკვლევია.

მალე ზაფხული მოვა. მუხათწყარო ისევ შეივსება. მაგრამ სამწუხაროდ პირველი და მთავარი მუხათწყაროელი იქ აღარ ავა. და ვიცი, ჩვენს ქუჩაზე დიდები და პატარები კვლავ მოგროვდებიან, აუცილებლად გააკეთებენ თავიდან ფირნიშს წარწერით „გურამ დოჩანაშვილის ქუჩა“ და გზის პირას დაასობენ.

შეეძლო მოულოდნელად დაერეკა და თითქოს ხუმრობით, სინამდვილეში კი ძალიან სერიოზულად, წარმოუდგენლად თბილად და ტაქტიანად, დიდი ინტერესით, ბავშვურად ცნობისმოყვარედ თუ გულუბრყვილოდ ეკითხა:

- ბრეიგელთან რომ ბრმებია და უფსკრულში იჩეხებიან, ნეტა ჯვარი რატომ უკეთია ერთ-ერთს? ალბათ, ბოლოს რომ გადარჩნენ, არა?

ან:

- მოცარტს რომ უსმენ, "დონ ჟუანს", რა კარგია, არა, რეჩიტატივები რომ არის ალაგ-ალაგ, პაუზებად, მუსიკალურ ნომრებს შორის, თორემ, აბა, როგორ გავუძლებდით მუსიკის ამხელა ნაკადს... არ მეთანხმებით?

თითქოს მოსაწყენი და მატერიალისტური კანონები არ ჰქონოდა არა მისეულ პროზაულ ყოფას, თითქოს მიმდინარე ისტორიას არ ეარსება და არც პრობლემებით გაბანალურებულიყო აწმყო, და მხოლოდ ის სინამდვილე ყოფილიყო რეალობა, სადაც მოკლე სატელეფონო საუბრისას თუ გაირკვეოდა, რა კავშირი ჰქონდა ვან გოგს და მოციქულ პეტრეს მიერ ყურმოკვეთილ მონა მალქოზს ერთმანეთთან...

როცა პირველად დამირეკა, სწორედ ამ ორთა კავშირზე, მოკვეთილ ყურზე, თვალისმომჭრელ სიყვითლეზე, ბგერების ინტენსიურობაზე და სასვენი ნიშნების ახირებულობაზე მელაპარაკა.

მაშინ ოცი წლის ვიყავი და უკვე ყველაფერი ვიცოდი მის შესახებ, მხოლოდ ის არ მქონდა წაკითხული, რასაც იმწუთას წერდა, თორემ დაწერილიდან - ალბათ ყველაფერი, და უეცრად თავადვე მომწვდა, უფრო სწორად, მაშინ დაურეკავს, როცა შინ არ ვყოფილვარ და ბებიაჩემისთვის დაუბარებია - გადაეცით, ესა და ესა ვარ, მისი მოთხრობა წავიკითხეო...

გულწრფელად, არასდროს, არავის სატელეფონო ზარი არ გამხარებია და არც არავის ზარს დავუბნევივარ ასე, როგორც მისას, რადგან მაშინ დაუჯერებელ საჩუქრად მივიჩნიე, რომ ამ მარადიულ მწერალს ჩემი მოძებნა გადაეწყვიტა... და თან ასე ჩვეულებრივად, - უთხარით, გადმომირეკოს, - თითქოს ცოტა ხნის წინ შეწყვეტილი საუბარი გვქონოდა გასაგრძელებელი... მე და ბებიაჩემი თავისი ცნობილი მოთხრობის ბებიასა და ვიოლონჩელისტ შვილიშვილს დაგვამსგავსა იმ დღეს.

სულ რამდენჯერმე მყავს ნანახი და ყოველთვის ერთი და იგივე შთაბეჭდილება მრჩებოდა: ის არ იყო ამქვეყნიური, - არც მეტყველებით, არც გადამდები ღიმილით (მთქნარებაზე მეტადაც გადამდები რომ არის) და არც თითქოს აღქმებით, იმის მიუხედავად, რომ გრძნობდი, არაფერი გამორჩებოდა მის დაკვირვებულ თვალსა და ინტუიციას...

თუკი ვინმეზე ვიტყოდი, ხელოვნება მისი საარსებო სივრცე იყო-მეთქი - ამ სიტყვის არა ალეგორიული, არამედ ყოფით-ეგზისტენციალური დატვირთვით - უპირველეს ყოვლისა, მასზე...

როცა რუტინულ აწმყოში შთანთქმულს შესაძლოა დაუჯერებლად არააქტუალურად (ან, საერთოდ, სიგიჟედ) მოგჩვენებოდა მის მიერ ერთი შეხედვით უდროოდ დასმული შეკითხვა - რატომ მოსწონდა ბეთჰოვენს მაინც და მაინც "ჩიტირეკია" როსინი?

და ამ დროს, მართლაც რა უნდა ყოფილიყო იმაზე მეტად აქტუალური, ვიდრე ეს "არააქტუალური" სიბრძნე, რომ ჰარმონია თურმე შეუსაბამობათა და კონტრასტთა ჯამი ყოფილა - სიღრმე-ტკივილისა (ბეთჰოვენი) და სილაღე-მხიარულების (როსინი) ერთიანობა.

მისი გმირები ხომ მრავალსახოვანი, მრავალცხოვრებაგავლილი, დანაშაულებრივ დრამებში ჩაკარგული, მელანქოლიითა და სიყვარულით აღსავსე ზრდასრული ბავშვები არიან - სამუდამოდ წასული, მაგრამ დაბრუნებაზე ოცნებით შეშლილი უძღები შვილები...

სამხრეთ-ამერიკელი მწერალი, რომლის რეალიზმის მაგიურობაც სამხრეთ-კავკასიელი მწერლის ესთეტიკური დაკვირვების ობიექტიც იყო გარკვეულ დროს, გარდაცვალებამდე, ანუ მანამდე, ვიდრე მეხსიერებას გამოემშვიდობებოდა, გულწრფელად და რაღაცნაირი პროფესიული სინანულით ცხარობდა, რომ სამწუხაროდ ვერაფრით მოახერხებდა საკუთარი სიკვდილის აღწერას, ეს კი საოცრად დასანანი იყო...

სამხრეთ-ამერიკელ მწერალს საკუთარი სიკვდილის აღწერის შეუძლებლობის განაჩენის დაძლევა სურდა (როგორც ტოლსტოის უნდოდა სიკვდილის თითქმის შეურაცხმყოფელ-ნატურალისტური აღწერით სულის უკვდავების ლოგიკურობის დადასტურება, რადგან შეუძლებლად მიაჩნდა, რომ ადამიანი მატერიასთან ერთად გამქრალიყო), ხოლო არცთუ მთლად ამქვეყნიური დოჩანაშვილი მთელი ცხოვრება იმ მდგომარეობის ან იქნებ გამოცდილების მხატვრული რეკონსტრუირების მცდელობით იყო შეპყრობილი, რომელიც არა დაბადებასა და სიკვდილს შორის, არამედ სიკვდილსა და დაბადებას შორის ყალიბდება... როცა სიკვდილი საწყისია და არა გზის ბოლო.

და იქნებ ამიტომაც ამბობდა, რომ ის გადამწერი იყო და არა მწერალი, რადგან ის, რაც მან იცოდა, ინსპირაცია იყო და არა შეთხზული...

სამოსელი პირველი ხომ ცოდნის შესაქმისეული მეტაფორაა.

ყოველ შემთხვევაში, რწმენა, რომელიც ჩვენ, როგორც მისი ტექსტის მკითხველებს გვაქვს, ეჭვს არ გვიჩენს, რომ ის ახლა კარგად იცნობს იმ ზემატერიალური სინამდვილის კანონებს, რომელთა არსებულობის, უწყვეტობისა და რეალურობისაც მთელი შეგნებული ცხოვრება სწამდა.

ჩამოტვირთე მეტი

ბლოგერები

ყველა ბლოგერი
XS
SM
MD
LG