Accessibility links

რას ვუყუროთ?

ორშაბათი, 7 ოქტომბერი 2019

კალენდარი
ოქტომბერი 2019
ორშ სამშ ოთხ ხუთ პარ შაბ კვი
30 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3

“ჩემი პროვინცილები” (“პარიზული განათლება”, Mes provinciales”, “A Paris education” 2018

რეჟისორი: ჟან-პოლ სივეირაკი, საფრანგეთი)

“ჩემი პროვინციელები”, რომელსაც საქართველოში “პარიზული განათლება” უწოდეს (ინგლისური სათაურიდან თარგმნეს), ბოლო დროის ერთ-ერთი ყველაზე მოულოდნელი ფრანგული ფილმია. ბერლინის ფესტივალზე სურათი მხოლოდ კონკურსგარეშე პროგრამაში ჩართეს და პირადად მე, შეიძლება ითქვას, შემთხვევით ვნახე. ჟურნალისტებს “ბერლინალეზე” საღამოობით საკონკურსო ფილმებისგან ასვენებენ. თუ ძალიან მოგწყინდა, შეგიძლია ე.წ. “პანორამის” ფილმს შეხედო, ანუ ფილმს, რომელიც საკონკურსო პროგრამის შემდგენელმა კომისიამ დაიწუნა. ასე მოვხვდი ჟან-პოლ სივეირეკის სურათზე. არაფერი ვიცოდი არც მისი ავტორის, არც მსახიობების შესახებ. სადღაც მეათე წუთზე მივხვდი, რომ ძალიან, ძალიან კარგ ფილმს ვუყურებდი, თუმცა სეანსის შემდეგ ვიფიქრე, რომ ამ ფრანგული სურათით აღფრთოვანდებოდნენ მხოლოდ სინეფილები, ე.ი. კინოხელოვნების ფანები, სიამოვნების ჟრუანტელი რომ დაუვლით ხოლმე საყვარელი ფილმების ციტატების ხილვისას. მაგრამ 2018 წლის ბოლოს ფილმი უჩვენეს თბილისის კინოფესტივალზე და აღმოჩნდა, რომ “პროვინციელებმა” მხოლოდ და მხოლოდ კინემატოგრაფისტების გულები არ მოიგო; ფილმი მოეწონათ ახალგაზრდებს, რომლებმაც მთავარ გმირში, პროვინციიდან პარიზში სასწავლებლად ჩასულ კინოსარეჟისორო ფაკულტეტის სტუდენტში, შესაძლებელია, თავიანთი თავიც დაინახეს. გულის ამაჩუყებელია და შეუძლებელია დაგავიწყდეს ეს ამბავი ახალგაზრდა ნიჭიერ ბიჭზე, რომელიც სწავლას რომ იწყებს, დარწმუნებულია, ქვეყანას გადაატრიალებს (ქვეყანას თუ არა, კინოს მაინც), მთებს დაძრავს და ზღვაზე გაივლის, მაგრამ აღმოჩნდება, რომ ცხოვრება მართლა არაა კინო. ის სასტიკია და არასდროს არაა შავ-თეთრი.

“ჩემი პროვინციელები” არა მარტო კარგი ფილმების ციტატების თაიგულია (ფარაჯანოვიც კი მოხვდება ამ თაიგულში), არამედ აქვს საუკეთესო საუნდტრეკი, რომელიც - და ესეც მოულოდნელობა იყო ფილმის პრემიერაზე - გია ყანჩელის მუსიკით იწყება - პირველი მინიატურით ვიოლინოსა და ფორტეპიანოსთვის, რომელსაც საფუძვლად ელდარ შენგელაიას “შერეკილებისთვის” დაწერილი მუსიკა დაედო. მგონი, სწორედ ეს თემა გამოხატავს ყველაზე უკეთ ოცნებებში (და პარიზში) დაკარგული კარგი პროვინციელი ბიჭის განცდებს.

დიდი ხნის წინ ელდარ შენგელაიამ მიამბო, როგორ ეძებდა კომპოზიტორს “არაჩვეულებრივი გამოფენისთვის” და როგორ აღფრთოვანდა სწორედ იმ დღეებში გია ყანჩელის პირველი სიმფონიით. “მივხვდი, რომ კინემატოგრაფიულ მუსიკას ვისმენდიო”, ასე მითხრა.

პირველი სიმფონია თუ არა ,“არაჩვეულებრივი გამოფენის” მუსიკა ხომ გახსოვთ?

ძალიან ცოტაა კინოკომპოზიტორი, რომელსაც შეუძლია გამოხატოს ფილმის ეპიზოდის განწყობილება და თან გახდეს ამ ეპიზოდის კომენტატორი. თუ იმასაც გავიხსენებთ, რომ მთელი ფილმის განმავლობაში ავტორები არანაირად არ ცდილობენ გამოხატონ თავიანთი დამოკიდებულება მთავარი გმირის, აგული ერისთავის მიმართ, შეიძლება დავასკვნათ კიდეც, რომ ერთადერთი კომენტატორი ყველაფერი იმისა, რაც ხდება ფილმში, აქ მუსიკაა.

გია ყანჩელი მუსიკალური კომენტატორი კი იყო ყოველთვის, მაგრამ სიჩუმე უფრო უყვარდა. საბჭოთა ეპოქაში მოღვაწეობდა, მაგრამ, თავისი ბევრი კოლეგისგან განსხვავებით, არასდროს დაუწერია პათეტიკური პატრიოტული ჰიმნები და კანტატები პარტიაზე. ასევე, ბევრი თავისი კოლეგისგან განსხვევებით, თითქმის არასდროს გამოუყენებია ფოლკლორი, როგორც “მასალა”. არადა, რომ უსმენ, ზოგჯერ გგონია, რომ რაღაც ხალხურს მღერიან და უკრავენ. “შერეკილები” ხომ გახსოვთ? ვალსი მთელი ამ მხიარული და, ამავე დროს, ძალიან სევდიანი ზღაპრის კამერტონია. გია ყანჩელის მუსიკალური მოტივი არ არის “ფოლკლორული თემა”, მაგრამ თითქოს მიისწრაფვის ფოლკლორისკენ, ე.ი. ბუნებისკენ.

მუსიკალური დრამატურგიის განვითარება, ერთი მხრივ, “შერეკილების” იდეას გამოხატავს, – ადამიანს შეუძლია გადალახოს ყოფის შეზღუდულობა, მონობის მარწუხები, - მეორე მხრივ კი, გია ყანჩელის შემოქმედების თავისებურებას – კათარზისს, რომელიც განუწყვეტლივ იქმნება კომპოზიტორის საუკეთესო ნაწარმოებებში, მათ შორის კინომუსიკაში. მე ვერ ვიხსენებ ყანჩელის ვერც ერთ სერიოზულ ნაწარმოებს, რომელშიც კათარზისი არ იყოს - არა აქვს მნიშვნელობა რა ჟანრია, სიმფონია თუ რამდენიმეწამიანი მუსიკალური კინოჩანახატი.

გია დანელიასა და გია ყანჩელის “არ იდარდოში” მუსიკა ქმნის დინამიკურ პულსაციას და განსაზღვრავს კიდეც სურათის ტრაგიკომიკურ ჟანრს. გაიხსენეთ თუნდაც ფსევდოქელეხი, რომელშიც გარდასახვა მიცვალებულის მოხსენიებიდან ცეკვა-თამაშამდე გამოიხატება... ასევე გარდაისახება მუსიკაც – მწუხარე საგალობლიდან მხიარულ ექსცენტრიკამდე... სიკვდილი გადაიქცევა ვარიეტედ, კაბარეს მსგავს სანახაობად, რაც, საბოლოო ჯამში, აძლიერებს ფილმის მთავარ იდეას – სიცოცხლისა და სიყვარულის მარადიულობას. ამას ჰქვია, მართლაც, “სიკვდილისა სიკვდილითა დამთრგუნველი”. ეს მიყვარს სწორედ გია ყანჩელის კინომუსიკაში - წყვეტილი ფრაზები და მოულოდნელი მდუმარება, რომელიც ზოგჯერ მუსიკაზე უფრო მეტად მოქმედებს, რადგან ამ პაუზებში, ამ სიჩუმეში ძლიერდება მოლოდინის განცდა - მუსიკის მოლოდინისა, მუსიკისა, რომელმაც გაყინულობა, უმოძრაობა უნდა დაამარცხოს.

ცხადია, სწორედ ამას გულისხმობდა ელდარ შენგელაია, როცა ყანჩელის მუსიკას “კინემატოგრაფიულს” უწოდებდა. მით უფრო სასიხარულოა, რომ გია ყანჩელის პირველი მინიატურა, “შერეკილებით” რომ დაგვამახსოვრა თავი, მოხვდა ფილმში მალერის, ბახის, მოცარტის ნაწარმოებების გვერდით, ფილმში, რომელიც გვიამბობს ძალიან კარგ ახალგაზრდა კაცზე, აგული ერისთავივით ბევრი ვერაფერი რომ ვერ შექმნა, ვერაფერი დატოვა, კარგი კინო ვერ გადაიღო, მაგრამ მთავარი მაინც შეძლო - სიცოცხლის გემოს ჩასწვდა. ფილმს რომ ნახავთ, მიხვდებით, რომ ყანჩელის მუსიკალური მარგალიტი სწორედ ამ სიცოცხლის ნაწილია. კი, აქ ხვდებიან, შორდებიან, ღალატობენ, პატიებას ითხოვენ, თავსაც კი იკლავენ. “ჩემი პროვინციალები” შავ-თეთრი ფილმია, რომელიც ჭრელ სიცოცხლეს გამოხატავს. ზოგჯერ წყდება გია ყანჩელის მელოდიასავით, მაგრამ მერე მაინც გრძელდება, რადგან გამორიცხულია ყველაფერი გაწყდეს, გაჩერდეს და უკუნეთად იქცეს.

ალმოდოვარის კვირა გვაქვს. 25 სექტემბერს 70 წლის გახდა.

ალმოდოვარის წელი გვაქვს. კანის ფესტივალზე ტრიუმფით უჩვენეს პედროს ახალი ფილმი “ტკივილი და დიდება”, ვენეციის კინოფესტივალზე “ოქროს ლომი” გადასცეს კინოში გაწეული ღვაწლისთვის. ალმოდოვარი არ მოკვდება-მეთქი, წელს ხომ გითხარით.

ახალგაზრდულად გამოიყურება, სხვათა შორის. გარეგნობას ყურადღებას არ მივაქცევდი, თვითონ რომ არ აქცევდეს. თვითონ რომ არ უყვარდეს ყველაფერი ლამაზი, ფერადი და ახალგაზრდული. და განსაკუთრებით რომ არ უყვარდეს ასაკში შესული ქალები და კაცები, რომლებიც ახალგაზრდულად გამოიყურებიან, რადგანაც უყვართ სიცოცხლე და კატეგორიულად არ უნდათ სიკვდილი. ეს პერსონაჟები შემთხვევით არ აიჩემა - პედრო კინოში მოვიდა გასული საუკუნის 80-იანი წლების დასაწყისში, მაშინ, როცა ესპანეთი ფრანკოსგან განთავისუფლებას ზეიმობდა. აგერ ვიქტორი (რა კარგი სახელია!), “მთრთოლვარე სხეულის” მთავარი გმირი, ფრანკოს ეპოქაში, შობა-ღამეს რომ დაიბადა, მიმართავს თავის შვილს, რომელიც ასევე შობის დღეს უნდა გაჩნდეს: “მე როცა დავიბადე, ახალ წელს ხალხი ქუჩაში არ გამოდიოდა, ყველას ეშინოდა. შენ სხვა ესპანეთში დაიბადე. დღეს ხალხს აღარ ეშინია”.

“დიქტატორი რომ არა, ვერც დიქტატორის სიკვდილს ვიზეიმებდითო”. ამ ზეიმის აღნიშვნა დაიწყო და არ დაასრულა; 70 წლისაა და ისევ ჰგონია, რომ ბედმა გაუღიმა და ძალიან მაგარ დროს დაიბადა. ეს რაღაცნაირი მადლიერება დროისა და ისტორიის მიმართ სულ იგრძნობა მის ფილმებში და არც არის გასაკვირი: პედრო ალმოდოვარის თითქმის ყველა ფილმის მთავარი თემა ხომ სასწაულია! 1999 წელს კანის კინოფესტივალზე ეკუმენურმა ჟიურიმ საუკეთესოდ ცნო “ყველაფერი დედაჩემის შესახებ” - ალმოდოვარის ფილმი, რომლისთვისაც მთავარმა ჟიურიმ “პალმა” ვერ გაიმეტა. ეკუმენური (იგივე ქრისტიანული) ჟიურის წევრი, ჩემი უფროსი კოლეგა ლატავრა დულარიძე, ხშირად ჰყვება, როგორი ბედნიერი იყო პედრო, ეს პრიზი რომ გადასცეს. როგორც ყოველთვის, მაშინაც დედას მიმართა, “შენ კიდევ ურჯულოს მეძახდიო”... მორწმუნე ქრისტიანებმა “ყველაფერი დედაჩემის შესახებ” საუკეთესოდ, ვფიქრობ, სწორედ იმ მადლიერების გამო ცნეს, რომელიც ამ სურათში განსაკუთრებით იგრძნობა: სასწაული აუცილებლად მოხდება, რადგან სამყარო სიყვარულია - პედროს ამის სჯერა ყოველთვის. ესაა შედეგი კათოლიკური აღზრდისა, მაგრამ ესაა, ამავე დროს, კინემატოგრაფისტის პოზიცია.

ბოლოს და ბოლოს, რა არის კინემატოგრაფის მთავარი სახე, თუ არა სასწაული? ლიუმიერების პირველი კინოსეანსი, აბა, რა იყო, თუ არა სასწაული?

ამას წინათ ჩემმა თანამშრომელმა მითხრა, ალმოდოვარის რეტროსპექტივა მოვიწყე, მის ფილმებს ვუყურებო. იცოდა, რომ გამიხარდებოდა.“მატადორით” დაიწყე, ეგეთი კარგი ფილმი ცოტა აქვს-მეთქი. უცბად “კიკა” გამახსენდა: “და “კიკა” აუცილებლად!”... -მერე მივუბრუნდი, დავუძახე: “უი, “დამაბი” გამომრჩა”. რეტროსპექტივა თუ მოიწყო კაცმა, პედრო ალმოდოვარის ყველა ფილმი უნდა ნახოს. რა თქმა უნდა, მისი აღიარებული შედევრები, რომელთაგანაც ერთი, “ელაპარაკე მას”, ჩემი აზრით, ყველა დროისა და ხალხის ფილმია. მაგრამ დღეს მე მაინც შემოგთავაზებთ პედროს ხუთ, შედარებით დავიწყებულ, შედევრს, თავისი სიმღერებით (ალმოდოვარზე ფიქრს მისი ფილმების მუსიკა უხდება). სწორედ სასწაულია ამ 5 ფილმის მთავარი თემა.

  1. “რისთვის ყოველივე ? ( Qué he hecho yo para merecer esto? (1984) უსამართლობაა იმის თქმა, რომ პედრო ალმოდოვარის ფილმებს არა აქვთ სოციალური ფონი. თავის ამ ადრეულ სურათში ალმოდოვარმა ნეორეალისტური ფილმების ინტერპრეტაციას მიმართა და ახლებურად გაათამაშა ნეორეალისტური ფილმების თემები (სოციალური ფილმების თემები!). სიღარიბე კარმენ მაურას გმირს, დამლაგებელს, რომელსაც ყველაფერთან ერთად მაჩო ქმარი და შერეკილი დედამთილი ურთულებენ ცხოვრებას, აიძულებს, ფაქტობრივად, მიჰყიდოს თავისი არასრულწლოვანი შვილი დანტისტ გეის. ფილმის სიუჟეტი უფრო დაწვრილებით რომ გიამბოთ, იფიქრებთ, რომ “რისთვის ყოველივე ეს?” სოციალური დრამაა, მაგრამ ფილმს როგორც კი ნახავთ, დარწმუნდებით, რომ უყურებთ პედრო ალმოდოვარის ერთ-ერთ ყველაზე სასაცილო სურათს, არაჩვეულებრივი ციტატებით ლუის ბუნუელის ფილმებიდან (მე ვიტყოდი, “გადმობრუნებული ციტატებით”). კარმენ მაურაზე რა უნდა თქვა? გენიოსია. აბა, ვინ შეძლებდა ანა მანიანის მიერ განხორციელებული როლების სტილიზაციას ისე, რომ მისი თამაში ვულგარულ პაროდირებაში არ გადაზრდილიყო? - მხოლოდ კარმენ მაურა.

  1. მატადორი” (”Matador (1986) - პედრო ალმოდოვარის შემოქმედება ამ ფილმით გავიცანი. მახსოვს, ისეთი შთაბეჭდილება დამრჩა, რომ “მატადორის” ისტორია უკვე ვიცოდი - ვიღაცამ მიამბო, თუ დამესიზმრა, არ ვიცი. ბუნებრივიცაა, “მატადორი” - ესაა ციტატების წითელი თაიგული - ციტატებისა ფილმებიდან, ესპანური ლიტერატურული ტექსტებიდან... ისევე როგორც ალმოდოვარის ყველა ფილმში, გოიასა და ველასკესის ციტატების. პირველ რიგში, იმ იერსახეების ალბომია, რომლებიც გვხიბლავენ, გვაჯადოებენ, გვიტაცებენ, ანუ... გვკლავენ. ხელოვნების მიმართ ვნება თვითუარყოფის სურვილია, სიკვდილის ვნებაა, ისევე როგორც ნებისმიერი სექსუალური აქტი. “მე მინდა მოვკვდე შენში!”... ეს ფრაზა “მატადორის” ყველაზე ლამაზ სცენაში ისმის, იტალიელი მომღერლის, მინას მიერ შესრულებული უსექსუალურესი სიმღერის ფონზე.

  1. “სურვილის კანონი” (La ley del deseo (1987) შესაძლებელია ეს მისი ყველაზე პირადი ნამუშევარია, ერთგვარი ესკიზი “საიუბილეო ფილმისთვის” (ასევე ანტონიო ბანდერასით მთავარ როლში), ფილმისთვის “ტკივილი და დიდება”, გეი-დრამა რეჟისორზე, რომელიც თეატრში “ადამიანის ხმას” დგამს, კინოში კი თითქმის პორნოგრაფიას.

    შემოქმედება და სექსუალობა ალმოდოვარის სხვა ფილმებშიც იყო გათანაბრებული, მაგრამ არსად - ამდენად რადიკალურად და თამამად. ფინალში პედრო აკეთებს იმას, რითიც ასე მოხიბლა მსოფლიო თავის ყველაზე ტიტულოვან სურათში “ყველაფერი დედაჩემის შესახებ”; ეთამაშება არა მარტო ჟანრებს ( აძლიერებს დრამის ემოციურობას იმდენად, რომ ღიმილის მომგვრელს ხდის მას), არამედ ეთამაშება მაყურებელსაც. იმხანად, 80-იანი წლების ბოლოს, ალმოდოვარს ჯერ კიდევ ეშინოდა სანტიმენტალურობის, დღეს უკვე - აღარ.

  1. “ჩემი საიდუმლოს ყვავილი” ( La flor de mi secreto (1995)) “სტილი იმდენად მნიშვნელოვანი რამეა, რომ ბოლომდე თუ დაიცავ, ვულგარულურობას ვერ ასცდები”, განაცხადა ერთხელ პედრომ პასუხად რეცენზიაზე, რომლის ავტორმა “კიტჩის ვისკონტი” უწოდა. ალმოდოვარს მუდმივად უხდება თავის მართლება იმის გამო, რომ “უგემოვნო” ლამაზი გახადა, ვულგარული და პრიმიტიული კი ლამის ესთეტიკურ ფეტიშად აქცია კინოინტელექტუალებისთვის. “ჩემი საიდუმლოს ყვავილის” გმირი “საპნის ოპერისთვის” ტექსტს წერს, მაგრამ სახელსა და გვარს უმალავს მკითხველს. გარდა შემოქმედებითი კომპრომისის თემისა, პედრო აქ მოგვიწოდებს ვიფიქროთ ძალიან მნიშვნელოვან პრობლემაზე თანამედროვე ხელოვნებაში - ავტორის როლზე, ავტორის ძალაუფლებაზე. ჟანრულად “ჩემი საიდუმლოს ყვავილი” ასევე ჰგავს “საპნის ოპერას”, რომელიც ბოლოსკენ ბილი უაილდერის “ბინის” სიუჟეტში გადაიზრდება და საშობაო ზღაპრად იქცევა.

  1. “მთრთოლვარე სხეული” ( Carne trémula (1997) ატრიარქალური კულტურა ალმოდოვარის ტრავმაა. პედრო, პირველ რიგში, რაინდია (ლამანჩელი!), რომელიც სუსტებს, ჩაგრულებს პატრიარქ მაჩოსგან იცავს. აქ, “მთრთოლვარე სხეულში”, ალმოდოვარი სასტიკზე სასტიკია - ინვალიდად და იმპოტენტად აქცევს მათ. ჰეტეროსექსუალ პოლიციელს ერთმევა მამად გახდომის უნარი. ქვეყანა ახლა ეკუთვნით მათ, ვისთვისაც სიყვარული, ოჯახი თანასწორობას ნიშნავს. ჰოდა, არავინ მღერის სიყვარულზე ისე, როგორც ჩაველა ვარგასი.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG