Accessibility links

რას ვუყუროთ?

”ვაჟიშვილი” (”Le fils ”, ”Сын”. 2002, ბელგია).

(ოლივიე გურმეს პრიზი კანის კინოფესტივალზე, მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის)

ამ თვეში მეორედ მიწევს ბელგიელ რეჟისორებზე, ჟან-პიერ და ლუკ დარდენებზე წერა. კანის ფესტივალის ”ოქროს პალმის” ორგზის ლაურეატებმა წლევანდელ კინოფორუმზეც გაახარეს თაყვანისმცემლები - კანის ჟიურიმ ისინი საუკეთესო რეჟისორებად ცნო. თუმცა პირადად ჩემთვის დარდენების საუკეთესო ფილმად ”ვაჟიშვილი” რჩება. ეს სურათი არის ინტერნეტში, მართალია, მხოლოდ ფრანგულ და რუსულ ენებზე, მაგრამ ვფიქრობ ენის ცოდნა არცაა საჭირო იმისთვის რომ ”ვაჟიშვილი” დააფასო - დიალოგების როლი აქ მინიმალურია, მთავარი ორი ადამიანის - შუახნის შვილმკვდარი მამის და მისი შვილის მკვლელის, ციხიდან ახლად განთავისუფლებული ყმაწვილის ურთიერთობაა. დანარჩენს თავად ნახავთ. ნახავთ, როგორ ესმით ქრისტიანობა ჟან-პიერ და ლუკ დარდენებს.

დიახ, ქრისტიანობა. მიუხედავად იმისა, რომ დარდენები ბრიტანელ რეჟისორთან, კენ ლოუჩთან ერთად, ევროპის სოციალური კინოს ლიდერებად ითვლებიან (მათმა ფილმმა ”როზეტამ” თავის დროზე ბელგიის ხელისუფლებას არასრულწლოვანთა დასაქმების კანონიც კი შეაცვლევინა), ”ვაჟიშვილი”, პირველ რიგში, არის ღრმად რელიგიური სურათი. არაერთხელ აღუნიშნავთ, რომ ძმები დარდენები სახარების საუკეთესო ინტერპრეტატორები არიან, თუმცა მათ არასდროს უცდიათ სახარების ეკრანიზაცია. დარდენები იღებენ ფილმებს დაუცველ, მარტოხელა ადამიანებზე, რომლებსაც ხშირად ”წამების გზის” გავლა უწევთ და რომლებიც ხიფათით და განსაცდელით აღსავსე გზაზე, ჩვენ თვალწინ იცლებიან. თავადაც ასე ამბობენ, კინემატოგრაფი ყველა ხელოვნებაზე უკეთ ასახავს ცვლილების პროცესს, რადგანაც მისი ენა ახლოდან დანახვის და ცვლილების ენააო.

”ვაჟიშვილში” დარდენების, ტრადიციულად, მოკლე ფილმში ორივე პერსონაჟის, დურგალი-ოსტატის და დურგალი-შეგირდის ცვლილებაა გამოხატული. დარდენების კამერა აღბეჭდავს მთავარი გმირის, დურგალი-მამის სახეს, ზურგს, ერთი წამით არ სცილდება, თითქოს მის სხეულში შეღწევას ცდილობს, რათა არაფერი გამოეპაროს და გვიჩვენოს, როგორც ცვლის ადამიანს განსაცდელი

განსაცდელი დარდენების გმირებისთვის თავისებური მადლია, თუ გნებავთ ასე ვთქვათ, ”ღმერთის წყალობა”. და ვინაიდან ”ვაჟიშვილი” დარდენების ყველაზე მეტაფიზიკური ფილმია, ყველაზე განტვირთული, სრულიად ”ცარიელი”, მუსიკისა და როგორც უკვე აღვნიშნე, ზედმეტი დიალოგების გარეშე, სადღაც ფილმის მეორე ნახევარში ამ დოკუმენტური სიზუსტით აღწერილ სამყაროს დარდენების მინიმალიზმი ბიბლიურ ”სიძველედ” გადააქცევს, ასკეტურ რეალობად, სადაც რჩება მხოლოდ გრძნობები - რჩება ადამიანის ხმამაღალი სუნთქვა და ცრემლი.

დიდი ხნის წინ დეკანოზ ალექსანდრე მენს ერთ შეხვედრაზე ჰკითხეს ”ადამიანი კიბოთი დაავადდა და კვდება. არადა, მხოლოდ ახლა იწყებდა ცხოვრებას. რატომ არის ღმერთი სასტიკი?”. მენის პასუხი ასეთი იყო: ”იმიტომ რომ ღმერთი ჩვენ ცხოვრების ადმინისტრატორი გვგონია, რომელიც ყველაფერს აგვარებს. სინამდვილეში ადამიანი არასდროს იქნებოდა ღმერთის ხატად შექმნილი არსება, მისთვის თავისუფლება რომ არ მიენიჭებინათ. თავისუფლება - მძიმე საჩუქარია. მაგრამ დიდი საჩუქარი. ჩვენ მონაწილეობა უნდა მივიღოთ ამ სამყაროს შექმნაში”.

ალექსანდრე მენისთვის ქრისტიანობა იყო თავისუფლება. ”იესო ქრისტე არ გვეუბნება, სიცოცხლე ვარდისფერი ნაკადულიაო. ის გვეუბნება ერთ რამეს - არაფერი არსებობს სიყვარულზე უფრო მაღლა, არაფერი არსებობს უფრო მნიშვნელოვანი, ვიდრე ადამიანის სიყვარული და პატიება”.

არაფერი არსებობს სიყვარულზე უფრო მაღლა ძმები დარდენებისთვისაც. მათი კამერა სიყვარულის დაბადების, გაღვიძების პროცესს ასახავს იმ სასტიკ რეალობაში, რომელშიც ცხოვრება უხდებათ არა მარტო დარდენების გმირებს. ამ რეალობაში ვცხოვრობთ ჩვენ - ადამიანური სისასტიკის რეალობაში. თუმცა ქრისტიანობა, სამწუხაროდ, ბევრს სულაც არ ესმის ისე, როგორც ბელგიელ ძმებს.

”მაგი არჩიეთ თქვენ, დაემთხვა თუ არ დაემთხვა. უბრალოდ, ალბათ, დაემთხვა... სულ ასეთი მწარე კომენტარები მაქვს გაკეთებული იმათზე, ვინც ეროვნულობას შეეხება, ვინც მართლმადიდებლობას შეეხება, ვინც პატრიარქს შეეხება", - ეს იყო ”ქართული ოცნების” დეპუტატის, ქალბატონ ნანა კოსტავას პირველი კომენტარი ფეისბუკში განთავსებულ მის სტატუსზე.

ქალბატონ კოსტავას თანამდებობა დაატოვებინეს. თუმცა მის კომენტარებში მე პირადად სინანული ვერ დავინახე - ეჭვი მაქვს, დეპუტატი ”ქართული ოცნებიდან” ისევ დარწმუნებულია, რომ სალომე ბარკერი ღმერთმა დასაჯა. ”ქართულ ოცნებაზე” აქცენტს იმიტომ ვაკეთებ, რომ ქუთაისელი დეპუტატის ეს ”წყევლა-კრულვა” და წარმოდგენა ღმერთზე, როგორც ადმინისტრატორზე, როგორც პროკურორზე, დამსჯელზე, სწორედაც რომ იმ დისკურსის ნაწილია, რომელიც ”ქართულმა ოცნებამ” 7 წლის მანძილზე დაამკვიდრა - სიძულვილის, შურისძიების ვნების, უვიცობის, უგრძნობლობის დისკურსის... და, რაც მთავარია, თავისუფლების შიშის, მონობის და კერპთაყვანისმცემლობის ბანალური გამოვლინებაა. ასე ესმის ქრისტიანობა ამ ხალხს. და ახლა უკან მხოლოდ იმიტომ დაიხიეს, რომ საზოგადოების მოულოდნელმა რეაქციამ შეაშინათ. იმ საზოგადოებისა, რომელიც ამდენი ხნის მცდელობის მიუხედავად, მაინც ვერ აქციეს მონების საზოგადოებად.

ახლა ცვლილების დროც მოვიდა. გავბრაზდით, ვიჩხუბეთ, შევუტიეთ. დროა, კარგი ფილმი ვნახოთ, ძმები დარდენების ”ვაჟიშვილი” და ჩვენი რისხვა ერთი შეცდენილი და გზააბნეული ქალისგან იმ იდეოლოგიაზე გადავიტანოთ, რომელმაც მონობას შეაჩვია ეს ადამიანები. ოღონდ ისიც გვახსოვდეს, რომ ალექსანდრე მენი რუსებმა ნაჯახით მოკლეს.

შაბათს, 25 მაისს, გვიან ღამით გავიგებთ კანის 72-ე კინოფესტივალის გამარჯვებულების ვინაობას. წლევანდელი კინოფორუმის საკონკურსო პროგრამა არაა ისეთი ძლიერი, როგორიც შარშან იყო. კრიტიკოსები ვარაუდობენ, რომ გამარჯვებულებს შორის ისევ ვიხილავთ “კანის პოლიტბიუროს”, ანუ ცოცხალ კლასიკოსებს, რომლებმაც სხვადასხვა დროს უკვე მოიპოვეს კინოს მთავარი ჯილდო - “ოქროს პალმის რტო”. მინდა გაგახსენოთ ეს ფილმები და გირჩიოთ, სიმბოლურად, სანამ კანის 72-ე კინოფესტივალის გამარჯვებულებს ვიხილავთ, “გადავიმეოროთ” ისინი:

კენ ლოუჩი (წლევანდელ კონკურსში უჩვენეს მისი ფილმი “თქვენ ადგილზე არ დამხვდით”) - 82 წლის ბრიტანელი რეჟისორი ორჯერ იყო “ოქროს პალმის რტოს” მფლობელი

“ქარი, რომელიც ქერს არხევს” ( 2006. The Wind That Shakes the Barley)

ჩემი პირველი კანის ფესტივალი ამ ფილმის გამარჯვებით აღინიშნა. ჟიურის თავმჯდომარე იყო ვონგ კარვაი. კონკურსი - საკმაოდ ძლიერი. ჩემი ფავორიტი ამ პროგრამაში იყო ალმოდოვარის “დაბრუნება” და აკი კაურისმიაკის “გარეუბნის შუქი”, თუმცა კენ ლოუჩის გამარჯვებამ ყველა გაგვახარა - სოციალური კინოს მაესტროს დიდი ხანია ეკუთვნოდა “პალმა”.. “ქარი, რომელიც ქერს არხევს”, ფილმი, რომელიც გასული საუკუნის 20-იანი წლების ირლანდიას აღადგენს, ლოუჩის ეს პაციფისტური ფილმი, ანტიკოლონიალისტური პათოსით, არ ჰგავს ბრიტანელი რეჟისორის სოციალურ დრამებს.

“მე, დანიელ ბლეიკი” (2016, I, Daniel Blake)

ამბავი 59 წლის მარტოხელა დურგალზე, რომელსაც ინფარქტის მერე უკრძალავენ მუშაობას, თუმცა სოციალური დახმარების გაფორმება მისგან ჯოჯოხეთურ ბიუროკრატიასთან ბრძოლას მოითხოვს... სისტემა მარტოხელა ადამიანის წინააღმდეგ - ტიპიური კენ ლოუჩი, მაგრამ უფრო ემოციური, ვიდრე სხვა ფილმებში, გულგრილს მართლა ვერავის რომ დატოვებს. ლოუჩმა ამჯერად მოუგო კონკურსის ნამდვილ მარგალიტს, ჯიმ ჯარმუშის “პატერსონს”, ასევე კრისტიან მუნჯიუს “კურსდამთავრებულს” და ალმოდოვარის “ხულიეტას”.

ტერენს მალიკი (წლევანდელ კონკურსშია მისი ფილმი “საიდუმლო ცხოვრება”

“სიცოცხლის ხე” (2011 The Tree of Life)

ერთ-ერთი ყველაზე უსამართლო გადაწყვეტილება კანის ფესტივალის ისტორიაში - ჟიურიმ, რომელსაც რობერტ დე ნირო ხელმძღვანელობდა, “ოქროს პალმით” აღნიშნა უძლიერესი კონკურსის ლამის ყველაზე სუსტი ფილმი - პათეტიკური კვაზიპოემა, “ნეშენალ ჯეოგრაფიკის” დიზაინით. მალიკის სურათმა მოუგო თანამედროვე კინოს ისეთ შედევრებს, როგორებიცაა აკი კაურისმიაკის “ჰავრი”, ძმები დარდენების “ბიჭი ველოსიპედზე”, ტაკასი მიიკეს “ჰარაკირი”, ჯეილანის “ერთხელ, ანტალიაში”, ტრიერის “მელანქოლია”, ნანი მორეტის “Habemus Papam”... არ ვიცი, როგორ ამართლებენ ჟიურის ამ გადაწყვეტილებას მალიკის თაყვანისმცემლები, რომლებიც თავად აღიარებენ, რომ “სიცოცხლის ხით” ამერიკელ რეჟისორს შემოქმედებითი კრიზისი დაეწყო

ძმები დარდენები (წლევანდელი ფესტივალის კონკურსშია მათი “ყმაწვილი აჰმედი”)

“როზეტა" (1999 Rosetta)

ცნობილ კანადელ რეჟისორს დევიდ კრონენბერგს, რომელიც 1999 წლის კანის ფესტივალის ჟიურის ხელმძღვანელობდა, კინოს მოყვარულებმა ძეგლი უნდა დავუდგათ - მიუხედავად ძლიერი საკონკურსო პროგრამისა, ჟიურის არ შეეშინდა გამარჯვებულად გამოეცხადებინა იმ დროისთვის ნაკლებად ცნობილი ბელგიელი რეჟისორები, ძმები დარდენები, რომლებმაც გადაიღეს კამერული, მცირებიუჯეტიანი სოციალური დრამა. ცნობილი ამბავია, რომ ფესტივალის დასრულების შემდეგ პედრო ალმოდოვარმა, რომლის “ყველაფერი დედაჩემის შესახებ”, საყოველთაო აზრით, “პალმის” ფავორიტი იყო, საჯაროდ დაგმო ჟიურის გადაწყვეტილება და “როზეტას” უწოდა “სუსტი ფილმი, უნიჭო მსახიობებით”. იმხანად ალმოდოვარი ნამდვილად ვერ წარმოიდგენდა, რომ ძმები დარდენები რამდენიმე წლის შემდეგ მეორედ მოიპოვებდნენ “პალმას”.

“ბავშვი” (L'Enfant 2005)

2005 წლის კანის ფესტივალი ისტორიაში შევა როგორც “უცნაურობა” - ჟიურის თავმჯდომარე ემირ კუსტურიცაა, ჟიურის რიგითი წევრი კი ფრანგული “ახალი ტალღის” ერთ-ერთი ლიდერი, იმხანად კინოს ცოცხალი კლასიკოსი ანიეს ვარდა. საინტერესოა, რომ დარდენებმა ამ კონკურსში ის კაცი დაამარცხეს, რომელმაც პირველმა გაუთქვა სახელი - დევიდ კრონენბერგი. კანადელი რეჟისორის ფილმი “გამართლებული სისასტიკე” პრიზის გარეშე დატოვა ჟიურიმ, ისევე როგორც არაერთი სხვა ძლიერი ფილმი. “ბავშვი”, დარდენების მორიგი სოციალური დრამა, ჩემი აზრით, არაა ბელგიელი რეჟისორების საუკეთესო ფილმი. თუმცა ყველაზე უფრო დაფასებულია კინოს სამყაროში

კვენტინ ტარანტინო (წლევანდელ კონკურსში ჩართულია მისი ფილმი “ერთხელ ჰოლივუდში”)

“მაკულატურა” (1994 Pulp Fiction)

1994 წლის ფესტივალი დასრულდა, პირველ რიგში, ქშიშტოფ კიშლოვსკის მარცხით; მისი პროდიუსერები ვარაუდობდნენ, რომ “სამფერა ტრილოგიის” მესამე ფილმი გაიმარჯვებდა კანში და კიშლოვსკი თავისებურ რეკორდს დაამყარებდა კინოს ისტორიაში (ტრილოგიის პირველმა ფილმმა, “ლურჯი”, მოიგო ვენეციის ფესტივალი, მეორემ, “თეთრმა”, - ბერლინის ფესტივალის “ვერცხლის დათვი”, მაგრამ “წითელმა” -არაფერი. კლინტ ისტვუდის ჟიურის გადაწყვეტილებით უკმაყოფილო დარჩა ნიკიტა მიხალკოვი, რომელიც ჯერ კიდევ ფესტივალის გახსნამდე არწმუნებდა ყველას, რომ მისი “მზით გადამწვარი” კანის “პალმას” მოიგებდა. “მაკულატურის” გამარჯვების შემდეგ მიხალკოვი კანის კინოფორუმის - საერთოდ, დასავლეთის ქვეყნებში გამართული კინოფესტივალების - დაუძინებელი მტერი გახდა.

აბდელატიფ ქეშიში (კანის ფესტივალის კონკურსშია მისი ოთხსაათიანი ფილმი “მეკტუბი, ჩემი სიყვარული 2”

“ადელის ცხოვრება” La Vie d'Adèle, 2013)

უკვე 6 წელი გავიდა ფრანგი რეჟისორის, აბდელატიფ ქეშიშის, “ადელის ცხოვრების” გამარჯვებიდან და მაინც ვერ ვხვდები, რა შეიძლებოდა მოსწონებოდა ქეშიშის ამ პროვოკაციულ, ეროტიკულ ლესბი-დრამაში ჟიურის თავმჯდომარეს, სტივენ სპილბერგს, სახელგანთქმულს თავისი პურიტანული შეხედულებებით და ფილმებით. თუმცა სამართლიანობა მოითხოვს აღინიშნოს, რომ კანის 66-ე ფესტივალის პროგრამა საკმაოდ სუსტი იყო და ქეშიშს რეალური კონკურენტი კონკურსში არც ჰყავდა. ფრანგებმაც იხარეს - ბოლო დროს ფრანგული კინო “პალმების” გარეშე რჩებოდა ხოლმე. გაამართლა “ადელის ცხოვრების” გაქირავებამაც - ეკრანებზე გამოსვლის შემდეგ, მიუხედავად ასაკობრივი შეზღუდვისა, რომელიც საფრანგეთის ეროვნულმა კინოცენტრმა დაუწესა ამ ეროტიკულ ფილმს, “ადელის ცხოვრება” ფრანგული კინოგაქირავების აბსოლუტური რეკორდსმენი გახდა.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG