Accessibility links

რას ვუყუროთ?

პარასკევი, 13 სექტემბერი 2019

„აბრეშუმის წინდები“ (აშშ, 1957, რეჟისორი რუბენ მამულიანი, მთავარ როლებში ფრედ ასტერი და სიდ ჩერისი)

“პერსონა-ნონ გრატებსა” და შეერთებული შტატების საელჩოსთან დაგეგმილ მიტინგზე ფიქრში გავიხსენე ყველა ანტისაბჭოთა ფილმი, გადაღებული ჰოლივუდში. უმრავლესობა უპრიმიტიულესია, ათასჯერ გამოყენებული კარიკატურებით, მაგრამ არის “კეთილი ფილმებიც”, რომლებიც არა და არ ძველდება, მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა კავშირი აღარ არსებობს. ერთ-ერთია “აბრეშუმის წინდები”, ერსნტ ლიუბიჩის კლასიკური სურათის, “ნინოჩკას”, რიმეიკი - ჩვენი, თბილისელი კაცის, რუბენ მამულიანის, მუსიკალურ-პოლიტიკური ხუმრობა. როგორც ჩანს, იუმორის გრძნობა საბჭოთა კულტურის იმ ჩინოვნიკებსაც აღმოაჩნდათ, რომლებმაც 1961 წელს ნება დართეს ლევ კულიჯანოვს (სხვათა შორის, ასევე თბილისში დაბადებულ კინორეჟისორს), მოეწვია რუბენ მამულიანი მოსკოვის კინოფესტივალზე. ეგაა რომ მაშინ უშიშროებამ ჰოლივუდის პატრიარქს მშობლიურ ქალაქში ჩამოსვლის უფლება არ მისცა.

მოსკოვის კინოფესტივალისთვის, რომელიც მეორედ იმართებოდა, მამულიანის დაპატიჟება დიდი რეკლამა იყო. იმხანად რეჟისორი “კლეოპატრაზე” მუშაობდა და მსოფლიო პრესა აჭრელებული იყო ლიზ ტეილორის ფოტოებით ჰოლივუდის ახალი კოლოსის გადასაღები მოედნიდან. მაგრამ სწორედ ამერიკაში დაბრუნების შემდეგ დაეწყო მამულიანს პრობლემები “კლეოპატრას” გადაღებაზე. რეჟისორმა, როგორც მოგვიანებით თავად აღნიშნა, “ლიზ ტეილორის ისტერიკებს” ვეღარ გაუძლო და “კლეოპატრას” დასრულება ჯონ მანკევიჩს გადაულოცა. “კლეოპატრამ”, ფაქტობრივად, წერტილი დაუსვა რუბენ მამულიანის კინოკარიერას. თუმცა მამულიანი, რომლის სახელს უკავშირდება ფერადი კინოს დაბადება, კინომიუზიკლის განვითარება, კადრს გარეთა ხმის გამოყენება გმირის ფიქრების გამოხატვისთვის, პავილიონიდან მთლიანად ნატურაზე გასვლა, გრეტა გარბოსა და მარლენ დიტრიხის ჰოლივუდური ტრიუმფი (გარბოსთან გაჩაღებული რომანის გამო ჰოლივუდში მამულიანს “მისტერ მამულიანი“ შეარქვეს), აგრძელებდა აქტიურ ცხოვრებას - წერდა წიგნებს, უვლიდა თავის გალოთებულ ცოლს (შვილი არ ჰყავდათ) და კატებს... 90 წელი იცოცხლა, დრო და დრო კითხულობდა ლექციებს, მოგზაურობდა. 1971 წელს არა მარტო მოსკოვში, არამედ თბილისსა და ერევანშიც მოახერხა ჩამოსვლა, მოინახულა თავისი სახლი დღევანდელი სანქტ- პეტერბურგის 13-ში (სახლის კედელზე დღეს რუბენ მამულიანის მემორიალურ დაფას ნახავთ ქართულ, ინგლისურ და სომხურ ენებზე), შეხვდა ნათესავებს, მეზობლებს (ერთმა მოხუცმა ხმაზე იცნო და აივნიდან დაუყვირა: „რუბენ, შენა ხარ, ბიჭო?“), შეხვდა კინემატოგრაფისტებს ახლად გახსნილ კინოს სახლში, სადაც არა მარტო ბავშვობა და სიყმაწვილე გაიხსენა, არამედ უამბო კოლეგებს, როგორ გაემგზავრა სასწავლებლად მოსკოვში, სადაც უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე ჩააბარა, შემდეგ კი ვახტანგოვის სახელოსნოში დაიწყო თეატრის რეჟისურის სწავლა. გაიხსენა, როგორ წავიდა 1919 წელს ლონდონში (აქ რამდენიმე სპექტაკლი დადგა) და, ბოლოს, მოჰყვა, როგორ აღმოჩნდა ჰოლივუდში, სადაც ძალზე სწრაფად დაეუფლა არა მარტო კინორეჟისორის ხელოვნებას, არამედ ახალ ტექნიკურ მიღწევებს, პირველ რიგში კი, ხმას. თანაც ისე კარგად დაეუფლა, რომ ერთ-ერთმა პირველმა აითვისა კინოხელოვნების სრულიად ახალი ჟანრი - მიუზიკლი. 1932 წელს გადაღებული მისი ფილმი “გიყვარდეს დღეს” პარიზის გაღვიძებით იწყება. რუბენ მამულიანმა ჯერ ქალაქის ხმაურები აქცია მუსიკად, შემდეგ კი ამ “აუდიორიგს” ნამდვილი მუსიკა დაუმატა. გამოსახულება (კამერის თავისუფალი გადაადგილება კადრში), ბუნებრივი ხმაურები და მუსიკა იმდენად ორგანულად გაერთიანდა, რომ შეიქმნა მთლიანი, დაუნაწევრებელი სამყაროს სახე - რუბენ მამულიანის ფილმების განუყოფელი სახე, რომელსაც ის თავის ყველა ფილმში წარმოაჩენს, განსაკუთრებით - ფინალებში.

ბოლო დროს სულ უფრო მეტად ვრწმუნდები, რამდენად მართალი იყო სერგეი ეიზენშტეინი, რომელმაც კინოხელოვნებას “უსიმღერო ოპერა” უწოდა. ამას ადასტურებს არა მარტო კინემატოგრაფის განვითარება ხმის შემოსვლის შემდეგ, ამას ადასტურებს ოპერის რეჟისორების წარმატებული მუშაობა კინოში ( და პირიქით). ერთ-ერთი რუბენ მამულიანია. სწორედ მის სახელს უკავშირდება ამერიკული ოპერის აღმავლობა 30-იან წლებში და გერშვინის “პორგი და ბესის” ტრიუმფი ბროდვეიზე. მამულიანის სტილის თავისებურებად ითვლება (არა მარტო კინოში, არამედ თეატრშიც, ოპერაშიც), ადამიანთა დიდი ჯგუფებისგან შექმნილი სურათოვანი მიზანსცენები, რომლის ფონზე თეატრში დეკორაციის კედელზე ჩრდილები მოძრაობენ, კინოში კი ასეთი დეკორაციის როლს უკვე ცოცხალი ნატურა ასრულებს. უცნაურიცაა, როგორ უყვარს რეალური ნატურა - რკინიგზის სადგურები, ნავსადგურები, დიდი მაღაზიები, მდინარის სანაპირო, ყველაფერი ცოცხალი და ნამდვილი თეატრის რეჟისორს, რომელიც კინოში შედარებით გვიან, ხმოვანი კინოს გარიჟრაჟზე მოვიდა. სხვათა შორის, ხმის შემოსვლით მამულიანს გაუმართლა კიდეც - ჰოლივუდის რეჟისორებს გაუჭირდათ აეხსნათ მუნჯი კინოს მსახიობებისთვის, როგორ უნდა ელაპარაკათ ხმოვან ფილმებში. სტუდია “პარამაუნტ პიქჩერსმა”, პირველ რიგში, ამ პრობლემის მოსაგვარებლად მოიწვია თეატრისა და ოპერის რეჟისორი რუბენ მამულიანი.

ხმა და ფერი არ იყო მხოლოდ კინოხელოვნების ახალი ტექნიკური მიღწევა, რომელსაც მამულიანი ადვილად დაეუფლა. 50-იან წლებში, როცა ტელევიზიამ თითქმის მთლიანად წაართვა კინოს მაყურებელი, ჰოლივუდი კინოეკრანის სტანდარტულ ფორმატს შეეჭიდა: ჯერ ფართოეკრანიან და შემდეგ ფართოფორმატიან კინოს (70 მმ ფირზე) მაყურებელი კინოთეატრში უნდა დაებრუნებინა. მაგრამ ახალი ფორმატი არა მარტო ტექნიკის ცოდნას, არამედ დიდი სივრცის დაუფლებისა და ორგანიზების უნარს მოითხოვდა. მამულიანმა ამ მხრივაც აჯობა სხვებს - სანახაობის შექმნაში მას ბადალი არ ჰყავდა. „აბრეშუმის წინდები“ ამას ადასტურებს მაშინაც კი, როცა ფილმს კომპიუტერის ეკრანზე ვუყურებთ.

„აბრეშუმის წინდებმა“ დიდი მოგება მოუტანა ჰოლივუდს - უფრო მეტი, ვიდრე ამავე სახელწოდების მიუზიკლმა, რომელიც რამდენიმე წლით ადრე დაიდგა ბროდვეიზე და შეიძლება უფრო მეტი, ვიდრე ერნსტ ლიუბიჩის ფილმმა „ნინოჩკამ“, 30-იან წლებში გადაღებულმა ანტისაბჭოთა კომედიამ. ამის მიზეზი ისტორიული ფონიც უნდა იყოს. 1939 წლის მსოფლიო, როცა ერნსტ ლიუბიჩმა „ნინოჩკა“ გადაიღო გრეტა გარბოთი მთავარ როლში, საერთოდ აღარ ჰგავს 1957 წლის მსოფლიოს. რუბენ მამულიანის ფილმის გადაღების დროს „საბჭოთა მუქარა“ აქტუალური აღარაა („სტალინის კულტი“ დაძლეულია საბჭოთა კავშირის კომპარტიის მეოცე ყრილობაზე). შესაბამისად, არც კაგებებს აგენტის სახეა საშიში. ის უფრო სასაცილოა, ვიდრე სახიფათო. მან უფრო უნდა გაცეკვოს, გამღეროს, ვიდრე შეგაშინოს. „მოსკოვის ხალხს“ უფრო უნდა დასცინო, ვიდრე აჰყვე, რადგან როგორც არ უნდა აქტიურობდნენ მოსკოვის კაცები და ქალები, „კარგ ცხოვრებაზე“, უსაფრთხოებაზე და, რაც მთავარია, თავისუფლებაზე უარს ადამიანს მაინც ვერ ათქმევინებენ.

ამიტომაც გირჩევთ, როცა ტელეფონზე შეტყობინება მოგივათ თუნდაც ასეთი ტექსტით: „დაიცავი შენი წილი...“, ანდა როცა იგივე მოსკოვი სრულ მობილიზაციას მოგთხოვთ, გაიცინეთ და დასცინეთ ისე, როგორც ამას კარგი თბილისელი კაცი, რუბენ მამულიანი, აკეთებს ფილმში „აბრეშუმის წინდები“.

”სამოთხე: რწმენა” (”Paradies: Glaube”, 2012, ავსტრია, რეჟისორი ულრიხ ზაიდლი)

კვირას, 8 სექტემბერს, ვენეციის საერთაშორისო კინოფესტივალის გამარჯვებულებს შევიტყობთ. ტრადიციულად, ვენეციის კინოფორუმი სიახლეს ანიჭებდა უპირატესობას მაშინაც კი, როცა ამ სიახლეს გარკვეული წრეების უკმაყოფილება მოჰყვებოდა ხოლმე. ხელოვნების ისტორიაში არსებითად ჩვეულებრივი ამბავია აგრესიული რეაქცია სიახლეზე. ეს იციან ვენეციაში და ხშირად მიმართავენ კონსერვატორული წრეების - განსაკუთრებით, კათოლიკური ეკლესიის - პროვოცირებას.

ეს იცის ავსტრიელმა რეჟისორმა ულრიხ ზაიდლმაც. 2013 წელს, თბილისის საერთაშორისო კინოფესტივალზე თავისი ტრილოგიის, “სამოთხის”, წარდგენისას, ზაიდლმა განაცხადა:

„სკანდალი სასარგებლოა. ეს იმიტომ ხდება, რომ არასდროს ვერიდები ტაბუირებულ თემებს, ვაჩვენებ იმას, რისი დანახვაც ხშირად არ გვინდა“.

ტრილოგიის სამივე ფილმს ჰქონდა პრობლემები პრემიერის შემდეგ, მაგრამ ”სკანდალი”, რასაც ჰქვია, სწორედ იმ სურათს მოჰყვა, რომლის ნახვა ამ კვირაში მინდა გირჩიოთ, ისევ და ისევ ვენეციის საერთაშორისო კინოფესტივალის ფონზე.

დიახ, სწორედ ვენეციაში დაიწყო ყველაფერი.

“რწმენა” ავსტრიელი რეჟისორის ტრილოგიის მეორე ფილმია. მანამდე პირველი სურათი - ”სამოთხე: სიყვარული” - შუახნის ევროპელ ქალებზე, რომლებიც ე.წ. “სექს-ტურიზმს” ანიჭებენ უპირატესობას და კენიაში მიემგაზვრებიან სექსუალური თავგადასავლებისთვის, კანის კინოფესტივალზე უჩვენეს, თუმცა ვერ ვიტყვი, რომ პრემიერამ კანში დიდი წარმატებით ჩაიარა. კანი, თავისი დახვეწილობითა და ”რაფინირებული ფორმის” სიყვარულით, ვფიქრობ, ის ადგილი არ იყო, სადაც ზაიდლის ხისტ და განგებ სწორხაზოვან რეჟისურას დააფასებდნენ. სამაგიეროდ, ზაიდლის მომდევნო ფილმს ფართოდ გაუღეს კარი ვენეციის კინოფესტივალზე. აქ ტრილოგიის მეორე ფილმის პრემიერას ეგრევე ხმაური მოჰყვა: პირველი სეანსის დასრულებისთანავე კონსერვატორულ და კათოლიკურ წრეებში ცნობილმა ადვოკატმა, პიეტრო გუერინიმ, ვენეციის პროკურატურას მიმართა სარჩელით ფილმის ავტორების წინააღმდეგ. მათ, გუერინის სიტყვებით, “მორწმუნეებს მიაყენეს შეურაცხყოფა”. გუერინიმ ფილმის კონკრეტულ სცენებზეც მიუთითა - მაგალითად, ეპიზოდზე, რომელშიც სურათის მთავარი გმირი ქალი, მორწმუნე კათოლიკე, მასტურბაციას მიმართავს მინიატურული ჯვარცმით. რეჟისორმა ბოდიშის მოხდაზე უარი თქვა. უფრო მეტიც, აღნიშნა, რომ ეს ეპიზოდი აუცილებელი გახდა იმისთვის, რომ ეჩვენებინათ რაოდენ ეგზალტირებული ხდება ფილმის გმირი თავის რწმენაში.

ზაიდლის ფილმის მთავარი გმირი, ანა-მარია, პროფესიით რენტგენოლოგი, ყოველდღიურად გადის “სარწმუნოების გზას” ვენაში, ღვთისმშობლის ქანდაკებით ხელში, რათა ავსტრია “უფლის გზას” დაუბრუნოს. შვებულებაშია. აქვს დრო იმისთვის, რომ კარდაკარ იაროს ემიგრანტებით დასახლებულ უბნებში და როცა უცნობი ადამიანები კარს გაუღებენ, უთხრას: “თქვენ გესტუმრათ ღვთისმშობელი!”. დროდადრო მიმართავს თვითგვემასაც. ნელ-ნელა იესო ქრისტეს სიყვარული მის ცხოვრებაში იღებს პერვერსიულ ფორმას და გადაიზრდება სექსუალურ ვნებაში.

სკანდალის მიუხედავად, “სიყვარული: რწმენა” ვენეციის კინოფესტივალის სპეციალური პრიზით აღინიშნა. ეს სკანდალი (გუერინიმ სასამართლო წააგო) ზაიდლს გამოადგა ტრილოგიის ამ მეორე ფილმის - ჩემი აზრით, ყველაზე სასაცილო ფილმის -რეკლამირებაში. რეკლამა კი ნამდვილად სჭირდებოდა ავტორს - ზეიდლის კინოენა ადვილი აღსაქმელი არაა. ავსტრიელი რეჟისორი თითქმის ერიდება ახლო ხედებს, რითაც არ გვაძლევს საშუალებას ჩავხედოთ მთავარ გმირს თვალებში და ოდნავ მაინც თანავუგრძნოთ მას, და თუ ვერ თანავუგრძნობთ, გავიგოთ მაინც მისი ტანჯვის მიზეზები. მაგრამ არა... ავტორი გვაიძულებს ვუყურით შორ ხედებს და უფრო იმას დავაკვირდეთ, თუ რა ადგილი უკავია ფილმის გმირს გარემოში, რომელსაც რაღაცნაირი “მათემატიკური პედანტურობით” წარმოგვიდგენს. მთელი ფილმი გაყინული, სიმეტრიული, მოწესრიგებული, სრულიად განტვირთული გარემოა, რომელშიც მარტოობისგან იტანჯება ზაიდლის გმირი - დასაწყისში მართლაც ძალიან სასაცილო, სადღაც ფილმის მეორე ნახევარში მართლაც ძალიან საცოდავი.

მარტოობიდან და უსიხარულობიდან ფანატიზმამდე ერთი ნაბიჯია. არ არის აუცილებელი ეს ფანატიზმი მაინცდამაინც რელიგიურ ვნებებში გამოიხატოს. ფანატიზმის სხვა გამოვლინებაც ბევრია და ისიც არაა გამორიცხული მაყურებელმა ანა-მარიას ტანჯულ ცხოვრებაში რაღაც თავისი დაინახოს. ეს ძალიან კარგი რამეა კინოში, როცა ფილმის მსვლელობის დროს, რომელიღაც მომენტში, მაყურებელი ხვდება, რომ ცოტა ხნის წინ, როცა ფილმის გმირს დასცინოდა, ის დასცინოდა საკუთარ თავს. მერე შეეცოდა - ფილმის პერსონაჟიც და საკუთარი თავიც.

ულრიხ ზაიდლმა ვენეციის იმ სკანდალურ კინოფესტივალზე აღნიშნა, რომ მას სურს სექსი სასაცილო გახადოს. მაგრამ ყველას როდი ეცინება მის ფილმებზე. “სამოთხე: რწმენამ” - უნდა ვაღიარო, საკმაოდ ბოროტმა სატირამ - აღაშფოთა არა მარტო კათოლიკეები, არამედ, მაგალითად, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა უფლებების დამცველები (ანა-მარიას ქმარი 2 წლის წინ ავარიაში მოხვდა და პარალიზებულია. ამ სახეში ზაიდლის ცინიზმი კიდევ უფრო ძლიერდება: ფანატიკოსი კათოლიკე ქალის მეუღლე - არც მეტი, არც ნაკლები - არაბია), ფემინისტებზე რომ არაფერი ვთქვათ (ზოგიერთი მათგანი ზაიდლს არა მარტო მიზოგინიაში, არამედ, საერთოდ, ადამიანთა მოძულეობაში ადანაშაულებს). უნდა გაგაფრთხილოთ: თუკი გიყვართ კინო, რომლის ავტორი ამტკიცებს “რა მშვენიერია ადამიანი”, “ადამიანი - ეს თავად სიკეთეა!”... ამტკიცებს რაღაც ამის მსგავსს და თქვენ ეს გულს გიჩქარებთ, დროს ნუ დაკარგავთ ზაიდლის ფილმზე. გაბრაზდებით! მაგრამ თუკი გაინტერესებთ, როგორია ფანატიზმის ანატომია, რას ნიშნავს ძალიან გაბედული რეჟისურა და როგორ შეიძლება გროტესკული, გაზვიადებული ამბავი ისე გამოიხატოს ეკრანზე, რომ სიყალბეს სრულიად მოკლებული იყოს, აუცილებლად ნახეთ ეს ავსტრიული ფილმი.

ახლახან გვითხრა სრულიად საქართველოს პატრიარქმა, პირველ ადგილზე ღმერთი, მეორეზე სამშობლო და მესამეზე ადამიანიო. უამრავი მორწმუნეა მთელ მსოფლიოში - ქრისტიანიც, მუსლიმიც, კათოლიკეც, მართლმადიდებელიც... იეჰოვას მოწმე, რომელიც ღმერთის სიყვარულს ადამიანის სიყვარულისგან მიჯნავს (უფრო მაღლა აყენებს)... და ისე მიჯნავს, რომ ბოლოს ანა-მარიას მდგომარეობაში აღმოჩნდება - იმ სამოთხეში, სადაც სიყვარული აღარაა.

ჩამოტვირთე მეტი

შშმ პირები დეინსტიტუციონალიზაციის პროცესს მიღმა
please wait

No media source currently available

0:00 0:22:58 0:00
დილის საუბრები
უკანასკნელი ეპიზოდი
შშმ პირები დეინსტიტუციონალიზაციის პროცესს მიღმა
დილის საუბრები
დილის საუბრები

გამოიწერეთ

ITunes Video Podcast
XS
SM
MD
LG