მოკლედ, დავბერდი კაცი და ილუზიებით ცხოვრებას ვერ გადავეჩვიე. შვებულებაში, ჩემს სათაყვანო თურქეთში რომ ვიყავი, იქაურ უგემურ კერძებს რომ მივირთმევდი, ერთსა და იმავეს ვიმეორებდი, მაინც არაფერია თბილისზე უკეთესი მეთქი. ალბათ, წლევანდელმა ივლისმაც იმოქმედა - ხშირად მიწევდა ღამის თბილისში მანქანით ბოდიალი; ფანჯარა ღია მქონდა და უკეთ ვაკვირდებოდი დასიცხულ თბილისელებს, შუაღამით გზის პირას ნარდის თამაშით რომ იქცევდნენ თავს. ვფიქრობდი, ნამდვილი სამხრეთული ქალაქია... ნდობით აღსავსე ქალაქი, სადაც ყველაფერი ღიაა - ეზოს ჭიშკარი, სახლის კარი, ფანჯრები, გულები. ვანო მერაბიშვილიც კი ვაქე ვიღაცასთან - აი, ხომ ხედავ როგორ გამოსწორდა ცხოვრება? ხალხს აღარ ეშინია ღამით სეირნობა მეთქი. დავბოდიალობდი მანქანით. ვუსმენდი მუსიკას და საყვარელი საქმით ვიქცევდი თავს - მანქანის აიპოდის ტრეკებს ვარჩევდი და ვაკვირდებოდი, როგორ უხდება ესა თუ ის მუსიკა ღამის თბილისის ცხოვრებას.

გარწმუნებთ, არშემდგარი კინორეჟისორისთვის ამაზე დიდი ნეტარება არ არსებობს!

ახლა ვფიქრობ, ალბათ მოსალოდნელი შვებულება მახარებდა და არა ივლისის თბილისი... ეტყობა ისეთი ბედნიერი ვიყავი, ”სინოპის სამოთხის” მოლოდინში, რომ თბილისიც სამოთხედ მეხატებოდა - ქალაქი, სადაც ზაფხულობით ყველაფერი ღიაა - ეზოს ჭიშკარი, სახლის კარი, ფანჯრები, გულები.

მერე შვებულებაც დასრულდა. მითრიდატეს ქალაქიდან, ე.ი. ”სინოპის სამოთხიდან” დაბრუნებულს დამხვდნენ ჯემპრებსა და ჟაკეტებში გამოწყობილი თბილისელები. დამხვდა ჯერ კიდევ ცარიელი, მაგრამ უკვე საშემოდგომოდ გამზადებული ”აბუზული” დედაქალაქი; ნარდის სათამაშოდ, ქუჩაში გამოსული ხალხი ვეღარ დავინახე. ვეღარც ღია კარ-ფანჯარა და ვეღარც გახსნილი გულები. სიცარიელე და ჩაკეტილობა იმდენად დამთრგუნველი აღმოჩნდა, რომ მომეჩვენა, დედაქალაქში დარჩენილებს არც ბაჩო ახალაიას დანიშვნაზე აქვთ რეაქცია. ალბათ იმიტომ, რომ ოპოზიციის ლიდერების უმრავლესობა ისვენებს (ზოგი ესპანეთში, ზოგი საბერძნეთში, ზოგიც სამტრედიაში), საშემოდგომო მარათონისთვის იკრებს ძალას. ხალხს კი ამ ქალაქში უჭირს აზრის გამოთქმა ლიდერისა თუ მესიის გარეშე.

ამ ქალაქში ჩაკეტილი ხალხი ცხოვრობს.

ასე მგონია მე დღეს, 2009 წლის აგვისტოს ბოლოს. მას შემდეგ, რაც 4 200 კილომეტრი გავიარე ჯერ თურქეთში, შემდეგ კი ბათუმიდან - თბილისში; მას შემდეგ, რაც ბათუმის უნივერსიტეტში ლექცია წავიკითხე ირანულ კინოზე და ვუპასუხე კითხვას, რატომ უყვართ ირანული ფილმების გმირებს მანქანით სეირნობა: იმიტომ რომ სამყარო აინტერესებთ მეთქი. მგონი ასე ვთქვი. დიდი სამყარო ჩაკეტილია მათთვის, მაგრამ ცნობისმოყვარე და ”ღია” ადამიანისთვის სამყაროს საზღვრები არ არსებობს. მოგზაურობისთვის, გადაადგილებისთვის, ახლის შეცნობისთვის ეს ხალხი ყოველთვის იპოვის სივრცეს.
ქართული კინოს პრობლემა რა არისო, მკითხეს ამ სემინარზე.

ისევ გადაადგილების შიშზე დავიწყე ლაპარაკი. იმაზე, რომ ქართველ კინორეჟისორებს, როგორც წესი, ყოველთვის, ყველაზე მეტად საკუთარი თავი, საკუთარი წრე აინტერესებდათ... ის სოციალური ფენა, რომელშიც ტრიალებდნენ (ალბათ ამან განაპირობა ფელინის კულტი საქართველოში) და ის ქალაქი, რომელშიც ცხოვრობდნენ.

გლდანიც კი იშვიათად ჩნდება ქართულ კინოში. ზესტაფონზე, ახალქალაქზე, ხაშურზე, ყვარელზე, ლანჩხუთზე რომ აღარაფერი ვთქვათ მეთქი.

არ ვიცი, რამ გამაბრაზა ასე? შვებულების დასრულებამ? აგვისტოსთვის უჩვეულო სიცივემ? იქნებ სამშობლოში დაბრუნებისთანავე გადაშლილმა პირველივე სურათმა - კვარიათთან, მანქანებით გადაჭედილი ტრასით; თბილისელი გოგო-ბიჭებით, რომლებიც ვეღარ ეტევიან აქაურ პლაჟზე, მაგრამ სივიწროვეში დასვენება არ აწუხებთ. პირიქით, სწორედ ეს მოსწონთ - ერთად რომ არიან! შედარებით ერთნაირები! რა იცი, რა ხდება? იქნებ, შეიყვარო ან შეგიყვაროს აქ ვინმემ? ოჯახი შექმნა?

შენიანთან და შენნაირთან, რა თქმა უნდა.

მერე გარუჯულები დაბრუნდებიან თბილისში. შეიძლება ბაჩო ახალაიას დანიშვნა გაახსენდეთ და საკანი გაშალონ. ანდა პირიქით, საკნების გაშლას შეუშალონ ხელი იმ მოტივით, რომ დიახაც, ქვეყნის ჯარს ახლა ძლერი ხელი სჭირდება.

ჰოდა, დაიწყება ისევ ძველი ცხოვრება - ”კურიერი”, ”კავკასია”, ”მაესტრო”... საკუთარი თავის გარშემო ტრიალი და იმის შეგრძნება, რომ მთელი მსოფლიო, თავისი ობამა-პუტინიანად, ღამეებს ათენებს საქართველოზე ფიქრში; რომ სააკაშვილის წინააღმდეგ შეთქმულება მზადდება და რომ ”ნაბუკოს” გამო შეიძლება დიდი გაცვლა-გამოცვლა მოხდეს დასავლეთსა და რუსეთს შორის; რომ ბაჩო ახალაიას დანიშვნა "მაგიურ სამკუთხედებსა” და ვარსკვლავების გადაადგილებას უკავშირდება; რომ ასე, ”წვალებ-წვალების” მიუხედავად, უფალი მაინც არ მიატოვებს ღვთისშობლის წილხვედ ქვეყანას და საქართველო (თავის თბილისიანად), დიახაც, წალკოტად იქცევა.

თუმცა, რა ვიცი. იქნებ დაცხეს სექტემბერში? იქნებ ისევ გახსნან გულები თბილისელებმა? ისევ შეუდგნენ შუაღამით, ქუჩასა და ეზოებში ნარდის თამაშს?

ყველაფერი ჩემი ბრალია. უფრო სწორად, ჩემი ბლოგის. იმ ბლოგის, რომელშიც ლაპარაკი იყო ჩემს ხანგრძლივ უხელფასობაზე. მკითხველთა ნაწილმა მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე გარკვეული დასკვნა გააკეთა და დაიწყო...

ამ მოვლენამ თითქმის 20 წლის წინანდელი ამბები გამახსენა. იმ ხანებში გაზეთ “7 დღეში” სხვა რაღაცეებთან ერთად დისკების მიმოხილვასაც ვუძღვებოდი. მაშინ ინფორმაციის საშინელი დეფიციტი იყო. ახალი, უცხოური დისკები კი არა, აქ, საქართველოში ვინ იყო ქვეყნის რეალური მმართველი, ის არ ვიცოდით. ინტერნეტი არ იყო, FM რადიოები არ იყო. ტელევიზია კი იყო, მაგრამ დენი არ იყო, ხოლო გაზეთები ისეთ ქაღალდზე იბეჭდებოდა, გადაფურცვლისას ფრთხილად უნდა ყოფილიყავი, რომ თითში ხიჭვი არ შეგრჭობოდა. ჰოდა იმ პერიოდში დისკების მიმოხილვიდან ჩემი ნაცნობები, მელომანები, უბრალოდ მოყვარულები გებულობდნენ, რომ ახალი დისკი მქონდა და იწყებოდა - მათხოვე, გადამაწერინე და ა.შ. თუმცა უსამართლობა იქნება, არ აღინიშნოს, რომ იგივე ახლობლებიც მამარაგებდნენ ჩანაწერებით.

ახლა კი იმის შესახებ, რაც ამ დღეებში დაიწყო. მეგობრის იმეილი მივიღე - შენი ბლოგი წავიკითხე და, რადგან დრო გაგიჩნდა, იქნებ უფრო სრულყოფილი იმეილებით მეკონტაქტოო. ცნობისათვის: ელექტრონული ფოსტით სარგებლობისას, ჩემი ლექსიკონი იშვიათად აჭარბებს ორ სიტყვას: OK და NO. მაშინაც OK მიიღო ჩემგან. ეხლა კი ამ ბლოგის საშუალებით ვეცდები სრულყოფილი წერილი მივწერო.

პარადოქსია, მაგრამ დრო კი არ გამიჩნდა, პირიქით, საერთოდ აღარ მაქვს. სულ ისეთ საქმიან შეხვედრებზე დავდივარ, რომლებსაც საქმესთან საერთო არაფერი აქვს. ამას წინათ, ახლობლის თხოვნით, ვიღაც ტიპებს შევხვდი, გაზეთის გამოშვება უნდათ და შენნაირ კაცს ეძებენო. თავიდან მომეწონენ. პირველივე კითხვაზე, როგორი გაზეთი გინდათ-მეთქი, ძალიან უშუალოდ მიპასუხეს - ჩვეულებრივი, სტამბურიო. მესიამოვნა, რადგან არც მე მიყვარს ხელნაწერი გაზეთები. მერე ცოტა აურიეს. როცა მითხრეს, 14-15-გვერდიან გაზეთს ვვარაუდობთო, დავსევდიანდი. ეტყობა სახეზეც შემეტყო, რადგან მოგვიანებით, გაცილებისას, ერთი მათგანი კარებამდე გამომყვა და მითხრა - ერთად მოგვიწევს მუშაობა და არ მინდა რამე ხინჯი დაგრჩესო; შეგატყე 15-გვერდიანი არ მოგწონს და შენ რამდენიც გაგისწორდება, იმდენი გავაკეთოთ, ოღონდ ძალიან ბევრი არ იყოსო. საბოლოოდ ორივე მხარე კმაყოფილები დავშორდით ერთმანეთს: ისინი ჩემი გაცნობით, მე - დაშორებით.

მეორე, ანუ რადიოს ამბავი, ერთი შეხვედრით არ შემოიფარგლა. მაგრამ ორი შეხვედრა საკმარისი აღმოჩნდა იმაში დასარწმუნებლად, რომ ეს ექსპედიცია უპერსპექტივო იყო. პირველ შეხვედრაზე რადიოს გასამართად საჭირო უახლესი აპარატურა მაჩვენეს და მკითხეს, სხვა რა დაგვჭირდება და რა დაჯდებაო. ორი საათი ვიქაქანე. ძალიან ყურადღებით მისმენდნენ და მეც კმაყოფილი დავრჩი. მეორე შეხვედრაზე უფრო კონკრეტულები ვიყავით და კითხვაზე - ეს ყველაფერი კარგი, მაგრამ სიხშირის საქმე როგორ არის-მეთქი, უფროსს რომ ჰგავდა, იმან მიპასუხა - ყოველდღეო. ამ პასუხმა განსაზღვრა ჩემი უარი. მოგვიანებით ეს ამბავი იმას მოვუყევი, ვინც რადიოს ხალხთან დამაკავშირა და მითხრა, არ უნდა გეჩქარა, რადგან უფროსს ძალიან ცუდად ესმის და შეიძლება ვერ გაიგო შენი ნათქვამიო. ამ სიტყვებმა რაღაცეებზე ამიხილა თვალი.

პირველ რიგში, მივხვდი, რომ ისინი ყურადღებით ჩემი შთამბეჭდავი მჭერვმეტყველების გამო არ მისმენდნენ. მერე შევეცადე წარმომედგინა რადიო სმენადაქვეითებულთათვის. მერე გამახსენდა ამასწინანდელი პოლემიკა ტელევიზიით უცხოური ფილმების ჩვენებასთან დაკავშირებით: ქართული გახმოვანების გარეშე, სუბტიტრების ერთ-ერთმა მოწინააღმდეგემ ბრძანა, არ უნდა დაგვავიწყდეს მხედველობადაქვეითებულთა პრობლემებიო.

ამ ამბებს მხოლოდ ქართული აბსურდის კიდევ ერთ გამოვლინებად მივიჩნევდი, რომ არ გამხსენებოდა ამერიკული დუეტის, საიმონის და გარფანკელის პირველი სერიოზული წარმატება, სიმღერა The Sounds Of Silence (“სიჩუმის ხმები”). ადამიანთა შორის ურთიერთობების დეფიციტის თემაზე შექმნილი სიმღერის ერთ ადგილას ნახსენები არიან ადამიანები, რომლებიც საუბრობენ ლაპარაკის გარეშე, ადამიანები რომლებსაც ესმით მოსმენის გარეშე. და, საერთოდ, ამ მელოდიური შედევრის ჟღერადობის სამ წუთში ჩატეულია ბეკეტის „გოდო“, კამიუს „უცხო“, ანტონიონის „რეპორტიორი“ და 60-იანი წლების დასავლეთის კონტრკულტურული დამოკიდებულება რეალობისადმი. სხვათა შორის, ის ჟღერს კიდევ ერთ შედევრში, მაიკ ნიკოლსის ფილმში The Graduate (“კურსდამთავრებული”), დასტინ ჰოფმანის მონაწილეობით.

ამ სიმღერაზე დაუსრულებლად შეიძლება ლაპარაკი, ამიტომ დავუბრუნდები ქართულ აბსურდს ჩემი მონაწილეობით. ჩემი მესამე მასმედიური თავგადასავალი ტელევიზიას უკავშირდება და სრულიად უინტერესო, თუმცა საქმიანია, რადგან საქმე მაქვს ნამდვილ პროფესიონალთან. მას ჩემთან ერთად ერთი პროექტის განხორციელება უნდა, რომლის განსახილველად უკვე ოთხჯერ ვიყავით რესტორანში. ეტყობა, რესტორანი არ არის შესაფერისი ადგილი ტელეპროექტების განსახილველად, იმიტომ რომ, ჯერჯერობით წინ ვერ წავიწიეთ. სამაგიეროდ, რესტორნის თანამშრომლებს შევუყვარდით. უკანასკნელი შეხვედრის შემდეგ რომ გამოვდიოდით ამ შესანიშნავი დაწესებულებიდან, გავიგე, როგორ უთხრა უფროსმა ოფიციანტმა დაცვის ბიჭს ჩვენზე, ამხელა გამოცდილება მაქვს ამ სფეროში და ორი ასეთი პროფესიონალი ჯერ არ შემხვედრიაო.

მეოთხე ამბავი კიდევ უფრო უინტერესოა. ის უკვე შემდგარი პროექტია და დაკავშირებულია ინტერნეტ-გამოცემისთვის ბლოგების წერასთან. უკვე ერთი თვეა, ამას ვაკეთებ რადიო “თავისუფლების” საიტისთვის.

ამასთან დაკავშირებით, ამას წინათ ჩემ შვილს ვკითხე - სხვისი ბლოგების კომენტირებისთვის მეტსახელს ვეძებ და რომელი ჯობია, „ბლოგმასტერი“ თუ „ბლოგბასტერი“-მეთქი. გოგომ ყოველგვარი ფიქრის გარეშე მომახალა - ვირტუალური ურთიერთობებისადმი შენი “დიდი სიყვარულის” გათვალიწინებით, უფრო „ბლოგბასტარდი“ მოგიხდებაო. მოგეხსენებათ, „ბასტარდ“ (bastard) ინგლისური სიტყვაა და ქართულად „ნაბიჭვარს“ ნიშნავს. თუ რატომ დავიმსახურე არცთუ სასურველი მეტსახელი და სხვა წვრილმანების შესახებ შემდეგ წერილში ვისაუბროთ.

ვინც ჩვენს ბლოგს იცნობს, ისიც იცის, ვინ არიან ბატონი სოლომონი და კავკასიოლოგი. შესაძლოა, ის კი არ იცოდეთ, რომ რამდენიმე დღის წინ ბატონმა სოლომონმა კავკასიოლოგს „შაბიამნის ზოდი“ უწოდა, ხოლო კავკასიოლოგმა სამჯერ მთხოვა, ჩემი მოსაზრება გამომეთქვა ამგვარი მიმართვის გამო. ჰოდა, მეც გადავწყვიტე, ახალი ბლოგი სწორედ ამ საკითხისადმი მიმეძღვნა – იმიტომ, რომ მნიშვნელოვანი მგონია. კონკრეტულად, რა საკითხია, ამას გზადაგზა დავაზუსტებ.

თავიდან მინდა, რამდენიმე სიტყვა გითხრათ იმის შესახებ, თუ როგორ უყურებს კანონი ამგვარ გამოთქმებს. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის თანახმად, ინტერნეტი ჩვეულებრივი მედიაა, როგორც გაზეთი ან ტელევიზია. ბლოგიც მედიის ნაირსახეობაა. სხვა მედიასაშუალებების მსგავსად, ბლოგზეც კანონი იცავს აზრის აბსოლუტურ თავისუფლებას (ე.ი. აზრის გამოხატვას ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე). ბარემ იმასაც ვიტყვი, რომ ეს კანონი პარლამენტმა 2004 წელს მიიღო და, მე თუ მკითხავთ, ერთ-ერთი საუკეთესო რამ არის ყველაფერს შორის, რაც ახალ ხელისუფლებას შეუქმნია.

როდესაც ჯერ კიდევ ძველი კანონი მოქმედებდა, ვანო ჩხარტიშვილმა ლევან ბერძენიშვილს უჩივლა – რატომ თქვა ჩემზე, რომ საქართველოში ყველაზე დიდი ქურდიაო, აბა, დამიმტკიცოს, რომ ყველაზე დიდი ქურდი მე ვარო. ბატონი ლევანი მაშინ დიდხანს უხსნიდა სასამართლოს – ფაქტად არ მითქვამს, მხოლოდ ჩემი აზრი გამოვხატე ამ ადამიანზე და ამის უფლება მქონდაო, – მაგრამ სასამართლომ მაინც გაამტყუნა. ახალ კანონში კი შავით თეთრზე წერია, რომ გამოხატვის თავისუფლება აზრის აბსოლუტურ თავისუფლებას გულისხმობს.

იმის შემდეგ, რაც ბლოგერი გავხდი, მეც არაერთხელ ვმდგარვარ არჩევანის წინაშე – გამომექვეყნებინა თუ არა კომენტარი, რომელშიც თითქმის წაშლილი იყო ზღვარი, ერთი მხრივ, გამოხატვის თავისუფლებასა და, მეორე მხრივ, პირისპირ შეურაცხყოფას ან ცილისწამებას (ზოგჯერ, უხამსობას) შორის. მაგრამ ახლა უნდა ვთქვა, რომ – კანონზე დაყრდნობით – „შაბიამნის ზოდი“ ძალიან ნორმალური გამონათქვამია, ერთი ადამიანის აზრია მეორეზე და იმ ერთ ადამიანს კანონი იცავს საკუთარი აზრის გამოთქმისას. ამის შემდეგ, ალბათ, ნაკლები შეკითხვა გაჩნდება იმასთან დაკავშირებით, მომწონს თუ არა მიმართვა „შაბიამნის ზოდო!“ და სხვა ამგვარი. კანონი ლიბერალურია და მე მისი მომხრე ვარ თავიდან ბოლომდე.

ჩემი მთავარი სათქმელი ახლა იწყება. იმ პირობებში, როდესაც ჩვენს ქვეყანაში თავისუფალი სიტყვა და გამოხატვა მყარად არის დაცული კანონის სივრცეში, მეტისმეტად მყიფე და დაუცველია რეალობაში. მაგრამ – არა ყველგან! „რადიო თავისუფლება“ გვაძლევს უნიკალურ შანსს, ვისაუბროთ ყველაზე აქტუალურ და მნიშვნელოვან თემებზე – დაუბრკოლებლად, გულწრფელად, ხანგრძლივად... არ ვიცი, ვინ რა მიზნით სტუმრობს ჩვენს ბლოგს, მაგრამ ვიცი, რომ კანონი ყველას თანაბრად გვიცავს – გულწრფელსაც და ფარისეველსაც, კეთილსაც და ბოროტსაც, გონიერსაც და უგუნურსაც. „რადიო თავისუფლების“ ბლოგზე კი, კანონთან ერთად, თავად „რადიო თავისუფლებაც“ გვიცავს. თითოეულ ჩვენგანს შეგვიძლია, ნებისმიერი მწვავე ფორმით გამოვთქვათ ჩვენი მოსაზრებები. შეგვიძლია, ერთმანეთს ვუწოდოთ შაბიამნის ზოდი ან კიდევ უარესი; შეგვიძლია, ზრდილობიან-ბურუსიანი ან „ელვა-დეპეშის“ სტილით ვცადოთ, ერთმანეთს წონასწორობა დავაკარგვინოთ; ისიც შეგვიძლია, ადგილ-ადგილ ირიბი მუქარა შემოვაპაროთ. ყველაფერში თავისუფალი ვართ, რადგან ორმაგად დაცულ სივრცეში ვიმყოფებით.

რა ვქნათ? როგორ გამოვიყენოთ ეს დაცულობა? ეს თავისუფლება? გავფლანგოთ, თუ საქმეს მოვახმაროთ?

ერთი იდეა მაქვს: მომწერეთ, რა თემები მიგაჩნიათ მნიშვნელოვნად; რომელი საკითხების განხილვაში მიიღებდით მონაწილეობას სიამოვნებით; რას გააკეთებდით ჩემს ადგილზე იმისთვის, რომ ძვირფასი რესურსი ნებაყოფლობით არ გაგვენიავებინა.

გავითვალისწინოთ, რომ კომენტატორებს შორის არიან ადამიანები, რომლებიც ძნელად მოძებნიან ერთმანეთთან სასაუბრო ენას. ეს რეალობაა და მისი უგულებელყოფა სწორი არ იქნება. მაგრამ ამ რეალობაშიც ბლოგი ჩვენი სივრცეა, ჩვენი შანსია. მე ასე ვხედავ მის ფუნქციას.

ხომ ვგრძნობთ, რომ ქვეყანა საგანგებო რეჟიმში იწყებს ცხოვრებას? ამ რეჟიმში შაბიამნის ზოდებით თამაში, ერთმანეთისთვის თავში ჩაკაკუნება და სიტყვის მოგება ბავშვურ გართობად მეჩვენება. ახალ რეალობაში მკვეთრად აღარ მომწონს გამოთქმა „შაბიამნის ზოდო!“ აქამდე ვშრომობდით და თან ცოტას ვერთობოდით. ახლა გართობა მარცხის ტოლფასი მგონია. არადა, რატომ უნდა დავმარცხდეთ – სხვებთან შედარებით უპირატეს მდგომარეობაში ვიმყოფებით, რადგან საგანგებო მომენტში განსაკუთრებულად დაცულ სივრცეში მოვიყარეთ თავი. რაღაც ნამდვილად გვევალება – ეს ვიცი და შეგვიძლია თუ არა – ეს ჯერ არ ვიცი.

* * *
ალბათ, იგრძენით, რომ ბლოგის დასაწყისიდან დასასრულამდე სტილი შეიცვალა, გზადაგზა დამძიმდა და დაიძაბა. იცით, რატომ? შუაში ბაჩო ახალაიას გათავდაცვისმინისტრების ამბავი გავიგე.

ჰოდა, მით უმეტეს!

2009 ჯერომ სელინჯერის საიუბილეო წელია, იგი 90-ის გახდა. მართალია თავად მწერალს არავის და არაფრის გაგონება არ სურს, მაგრამ თაყვანისმცემლებს მაინც ახსოვთ განდეგილი და ყოველ 1 იანვარს ბევრი აღნიშნავს ხოლმე ამ თარიღს.

ჟურნალისტებს უკვე მობეზრდათ ამ ლიტერატურულ მხეცზე ნადირობა, გლობალურ სივრცეშიც ძალიან ცოტას წერენ მასზე, ზოგი დასცინის კიდეც მოხუცს, სხვები კი, პოპულარობის ტალღაზე ამხედრებულნი, სპეციალურ მოგზაურობას იწყებენ სელინჯერის მოსაძებნად. ასე მოიქცა ორი წლის წინ თანამედროვეობის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და თავნება მწერალი, ფრანგი ფრედერიკ ბეგბედერი. ჩაითრია რომელიღაც ფრანგი რეჟისორი, წინასწარ მოელაპარაკა რამდენიმე ცნობილ თანამედროვე ამერიკელ მწერალს და გაუდგა გზას “იეტის” საძებნელად, მის ნაცვლად კი თანამედროვე ამერიკა შერჩა ხელთ, სადაც ბეგბედერი სელინჯერის კარგა ხნის გადაშლილი კვალის აღდგენას შეეცადა.

ფილმს “დავიჭიროთ სელინჯერი” ჰქვია, მე მხოლოდ ტრეილერი მაქვს ნანახი, სადაც ერთ-ერთ სცენაში ფრანგი მწერალი ნიუ-ჰემპშირის ტყეებში დაბორიალობს და ჰაერს ეკითხება: “Are you happy Mr. Salinger?” პასუხი არ არის.

ბევრისთვის თანამედროვე ამერიკული პროზა სწორედ ასე დაიწყო, ერთი მოხუცი დეიდა ერთ პატარა ბიჭს ეძახდა, ის ბიჭი კი არ პასუხობდა. დღეს კი თავზეხელაღებული პატარა ბიჭი ერთ მოხუც ბაბუას მიადგა, უძახა, ეღრიჯა, 90 წლის ბებერმა კი ყურიც არ შეიბერტყა.

აბა რა ეგონა! სელინჯერი ვინმე “ფორესტერი” კი არ არის, ბეისბოლის მატჩზე რო გამოიტყუო, ანდა დამწყები მწერლის ბედით დააინტერესო. თავის დროზე გას ვან სენტმა და შონ კონერიმ ვერ შეაცდინეს ჰოლდენის შემქმნელი და ბეგბედერის პროვოკაციებს აყვებოდა? ამ კაცმა, როგორც ჩანს, მართლა ყველაფერი დაიკიდა და ალბათ იგი აღარასდროს მოიხედავს ჩვენკენ, ასე რომ, დავანებოთ თავი.

მახსოვს, 90-იანი წლების დასაწყისში ამერიკის საელჩოდან ჩამოწერილი ჟურნალების მთელი დასტა მომიტანა მეგობარმა. Newsweek-ის ერთ-ერთი ნომრის თვალიერებისას, ბოლოსკენ სელინჯერის და მისი ახალგაზრდა მეუღლის, კოლინ ო’ნილის ფოტოს წავაწყდი. ნიუ-ჰემპშირში იყო გადაღებული, კორნიშში, იქ, სადაც ცხოვრობს სამყაროსგან განაპირებული მწერალი. მუშტმოღერებული ცნობილი სურათის გარდა, ეს სელინჯერის ერთადერთი ფოტო იყო, რომელიც 50-იანი წლების შემდეგ გამოქვეყნდა პრესაში. იმ განრისხებული ფოტოსი არ იყოს, მოხუცი აქაც აშკარად რაღაცაზეა გაბრაზებული, თითები მოჭიმული აქვს, სიამოვნებით დაუშვებდა რომელიმე ჟურნალისტის გოგრაზე კაი შალაბანდს ან წკიპურტს მაინც. თან ცალი ყურით ცოლს უსმენს, შეიძლება ითქვას, დამოკიდებულიც კია მასზე. ამავე დროს, რაღაცას წონის, რაღაცას ითვლის, აფასებს.

სხვათა შორის, ძალიან საინტერესოა, რას და როგორ აფასებს ახლა სელინჯერი, ანდა რისი შეფასების უნარი დარჩა საერთოდ. ისევ ისეთი მახვილი მზერა აქვს? იქნებ მხოლოდ ყოფითი წვრილმანებისთვის იცლის? ისიც კი არ ვიცით, რა აზრის იყო სელინჯერი ვიეტნამის ომზე, ვუდსტოკზე, ბერლინის კედლის დანგრევაზე, უოტერგეიტზე, ჩარლი მენსონზე და მარკ ჩეპმენზე, მამა-შვილ ბუშებზე, 11 სექტემბერზე. რას ფიქრობს რუსეთზე, ჩინეთზე, ქართულ ფეხბურთზე, მდინარე ვერეს ესტაკადაზე, ონის წყალსაცავზე...

მისგან განსხვავებით, თანამედროვე ლიტერატურის კიდევ ერთი განდეგილი, ტომას პინჩონი, ყოველ 6-7 წელიწადში ერთხელ რომანს აცხობს, წერს სტატიებს, რეცენზიებს, მიმართვებს, თუმცა მისი ეს განდეგილობა პინჩონზე აწყობილი მკითხველებისთვის გაცილებით ადვილი გასაგებია, ვიდრე თანამედროვე მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული რომანის ავტორის ახირება (ზღვარგადასულ პოპულარობაზე თუნდაც ის ფაქტი მეტყველებს, რომ ქართულ ენაზე რომანის ორი თარგმანი არსებობს, აბსოლუტურად განსხვავებული სათაურებით, ვახტანგ ჭელიძისა და გია ჭუმბურიძის).

პოპულარული კი პირველ რიგში ჰოლდენ კოლფილდის გამოა სელინჯერი, დაუვიწყარი პერსონაჟისა და მთხრობელის გამო. შევეცდები გაგახსენოთ ეს ბიჭი. ბევრს ალბათ ისედაც კარგად გახსოვთ.

თავის დროზე რა არ უწოდეს საბრალო ჰოლდენს, - ბედოვლათი, ახირებული, შესაბრალისი, მანჰეტენელი ულისე, უიღბლო თინეიჯერი და ა.შ. მაგრამ დღემდე მაინც უცვლელად მოაღწია მისმა განუმეორებელმა ხმამ. იგი ყვება, დასცინის, იხსენებს, განიცდის, გარბის, რცხვენია, სწყინს, ავადაა, ნანობს. ფეხბურთის მატჩს ესწრება თავისი სკოლელების მონაწილეობით, ამ დროს კი სიცივისგან ტრაკი ეწვის, მაგრამ თამაშის ცქერით მაინცდამაინც არ იწუხებს თავს. უფრო იმიტომ დგას, რომ სკოლასთან გამომშვიდობების გრძნობა განიცადოს. სკოლიდან გაგდების შემდეგ (თუ არ ვცდები, ეს სკოლა უკვე მეექვსეა, საიდანაც დაიფრინეს) ნიუ-იორკში დააწვება და თავგადასავალიც იწყება. წასვლამდე ერთს დაიღრიალებს დერეფანში, “მაგრად იძინეთ, თქვე კრეტინებო!” ისე, რომ თავისი სართულის “ყველა ნაბიჭვარს” გააღვიძებს და კიბეზე დაეშვება. მოხუც მასწავლებელს კი დაუწერს: “ძვირფასო მისტერ სპენსერ!.. თქვენი ლექციები ძალიან საინტერესოა, მაგრამ თვითონ ეგვიპტელებმა ვერ დამაინტერესეს. ჩამჭრით თუ არა, ამას უკვე არანაირი მნიშვნელობა არა აქვს, რადგან ინგლისურის გარდა, ყველაფერში ჩავიჭერი”.

შემდეგ უკვე ცხოვრების გამოცდები იწყება - ტაქსის მძღოლები, მონაზვნები, მელიფტე, სამი გოგო, მეძავი და ყოფილი მასწავლებელი - ვისგანაც თავპირისმტვრევით გამორბის.

ნიუ-იორკში ერთ ბიჭს დაინახავს, ”ღმერთივით ბიჭს”, რომელსაც მშობლების უყურადღებობით ესარგებლა, პირდაპირ ქუჩის სავალ ნაწილზე გადასულიყო და ტროტუარის გასწვრივ მიაბიჯებდა ამაყად, თან ღიღინებდა: “ნეტა ვინმეს თუ დაიჭერ ჭვავის ყანაში”... ჰოლდენს ერთბაშად გულზე მოეშვება, ნაღველი გადაეყრება.

სანაღვლოც ბევრი აქვს 16 წლის ბიჭს. სულ თავისი უმცროსი ძმა ახსენდება, ელი, ცოტა ხნის წინ რომ გარდაიცვალა სისხლის გათეთრებით (გარდაცვალების ზუსტი თარიღიცაა - 1946 წლის 18 ივლისი). ელი ცაცია იყო და ბეისბოლის ხელთათმანზე - თითებზეც და ჯიბეზეც - ყველგან ლექსები ეწერა, მწვანე მელნით. როცა თამაშის დროს ბურთს არავინ მიაწვდიდა, იდგა და ლექსებს კითხულობდა. ელი რომ მოკვდა, იმ ღამეს ჰოლდენს გარაჟში ეძინა და სულ მუშტებით ჩალეწა მინები, მერე ავტობუსის მინებსაც მიადგა, მაგრამ დასერილი ხელებით ვეღარაფერი მოახერხა. ხელი ხშირად ახსენებდა ხოლმე თავს, წვიმიან ამინდში, ზოგჯერ მუშტსაც ვერ კრავდა, მაგრამ ამაზე არ ნაღვლობდა, ამბობდა: ქირურგობას მე არ ვაპირებ და ვიოლინოზე დაკვრასო.

ვინც არ მოსწონს, ჰოლდენი ყველას ნაბიჭვარს უწოდებს. მთელი რომანი სავსეა ასეთი „ნაბიჭვრებით“, თუმცა ერთი განსაკუთრებით კარგად დამამახსოვრდა, მისტერ ოსენბერგერი, ადამიანი, ვისაც დამკრძალავი ბიურო ჰქონდა, თავის დროზე დიდი ფული ეშოვა ამ ბიზნესში და ვისი სახელობის ფლიგელშიც იყო მოთავსებული ჰოლდენის საერთო საცხოვრებელი. ერთხელ ეს კაცი სკოლას ეწვევა თავისი დიდი „კადილაკით“ და ბავშვებს ჭკუას დაარიგებს, სულ უნდა ილოცოთ და რა დროც უნდა იყოს, ღმერთს ესაუბროთო. ქრისტე ისე უნდა იგულოთ, როგორც თქვენი ძმაკაცი. მეც, პირადად, სულ ქრისტეს ვესაუბრები, მაშინაც კი, როცა საჭეს ვუზივარო. „ამან მომსპო! – ამბობს ჰოლდენი, – წარმოვიდგინე, როგორ გადაჰყავს ამ გამოქექილ ნაბიჭვარს მანქანა პირველ სიჩქარეში და თან ქრისტესა სთხოვს, ცოტა უფრო მეტი მკვდარი გამომიგზავნეო“.

სხვათა შორის, რომანში არა მხოლოდ ნაბიჭვრები ჩანან. როგორც ერთ-ერთმა იმდროინდელმა რეცენზენტმა თქვა (იყო დრო, როცა ამერიკული პრესა ლამის ყოველდღე აქვეყნებდა სტატიებს ამ ნაწარმოებზე), „წიგნში ხშირად გაისმის ანცი ბავშვების მომხიბლავი ხმებიც“. პირველ რიგში ეს ჰოლდენის პატარა დაიკო ფიბია, ვისაც ღამით, ჩუმად მოინახულებს ჰოლდენი და ვინც ფრაზაში: „ნეტა ვინმეს თუ დაიჭერ ჭვავის ყანაში“, „დაიჭერს“ – „შეხვდებით“ გაუსწორებს ძმას, თანაც დასძენს, ეგ ხომ რობერტ ბერნსის ლექსიაო. აი, სწორედ ამ სცენის შემდეგ მოდის ის მთავარი აბზაცი, საიდანაც რომანს სათაურიც დაადგა ავტორმა.

აშკარაა, რომ “Catcher...”-ი პროტესტის რომანია (პროტესტის სიმღერებამდე ჯერ შორია, ბობ დილანი სულ რაღაც 10 წლისაა, სელინჯერის თანატოლ პიტ სიგერს კი ჯერ მოციქულები არ ჰყავს) და დღემდე მას ყველა იმ ნაწარმოებს ადარებენ, სადაც ბედით უკმაყოფილო, უიღბლო ტიპია აღწერილი, სადაც ხმამაღლა გეუბნებიან: “ცხოვრება მწარეა, ადამიანები კი გაიძვერები არიან და თუკი ვინმეს მოკრძალებით შეჰყურებ, უეჭველად ყველასგან იმედგაცრუება გელის.”

ამ წიგნს ალბათ სიძულვილიც ასაზრდოებდა, რისხვა როგორც ბრძოლის იარაღი, ამბოხი, დაბნეულობა, სიმართლე.

სელინჯერის რომანზე დაბეჭდილ ერთ-ერთ ძველ რეცენზიაში წერს ერთი ავტორი: “ვერც ერთი ადამიანი ვერ დაბრძენდება თუკი თავს არ შეებრძოლება საყოველთაო სიძულვილის საკითხში. მაგრამ ამ სიძულვილის ჩახშობით, მას კიდევ უფრო გააძლიერებს, გამოვლენით კი მის კონტროლს ისწავლის.” სხვათა შორის, ეს ციტატა ჩემს მეგობარსა და ბლოგ-მეზობელსაც ეხება. ყველას რომ ასე ცოცხით ეხვეტა ტესტოსტერონი და ქალაქგარეთ ეყიალა საპიკნიკე კალათით ხელში, რაღა დარჩებოდა? ვისღა ეხსომებოდა არქილოქე, ვიიონი...

მემგონი სელინჯერიც მხოლოდ ასეთი გულახდილობის გამო გვახსოვს, გვახსოვს მისი წიგნი და ის 16 წლის ბიჭი, ერთხელ რომ წამოცდა: “ჯერ ფულის მომგონს მოუკვდა პატრონი და მერე უფულობის”.

და აი, მთავარი კითხვაც, ამ გაგანია კრიზისში: ნეტა რა უფრო ადრე იყო, ფული თუ უფულობა? ჰა? ჯერომ, გაგვეცი პასუხი...

სიძულვილის და ზიზღისგან განკურნების წამალს ვერა და ვერ იგონებს კაცობრიობა. არადა, თითქოს, სიძულვილის აღმოცენების მიზეზებიც იციან და სიძულვილის, როგორც ფაქტის, როგორც ”ნივთიერების” დახასიათებაც შეუძლიათ; აღმოჩნდა, რომ სიძულვილს სისხლის სუნი აქვს და მოტკბილო-მომწარო გემო.

ტესტოსტერონი, მამაკაცის სათესლე ჯირკვლის ჰორმონიც გამოიკვლიეს; თუკი ტესტოსტერონს ”ადეკვატური მიმართულება” არ მოუძებნე და იმისთვის არ გამოიყენე, რისთვისაც დაგაჯილდოვა ბუნებამ, შეიძლება მთელი სამყარო შეგაძულოს.

უცბად არა, რა თქმა უნდა.

ნელ-ნელა - განწყობის, ამინდის, წელიწადის დროის მიხედვით. სუსტებით, უძლურებით, დაჩაგრულებით დაიწყებ (ტესტოსტერონის მცირეოდენი ”ამოფრქვევით” რომ შეგიძლია გაანადგურო) და გადახვალ უფრო ძლიერზე. ბოლოს და ბოლოს კი მთელი პლანეტის განადგურების სურვილი გაგიჩნდება.

გაზაფხული განსაკუთრებით საშიშია. წელიწადის ამ დროს აგრესიის ჰორმონებმა გაღვიძება იცის. ასეთ ვითარებაში ჩემს მტერს, ტესტოსტერონმა გონება, აზრი თუ განდევნა!

აი, წელს, გაზაფხულზე... გახსოვთ კურდღლის მსხვერპლშეწირვა პრეზიდენტის რეზიიდენციასთან? იმ აზრით, რომ პრეზიდენტი სააკაშვილი შეშინებული კურდღელია, ბაჭია ღობის იქით ისროლეს, უფრო სწორად ტყორცნეს (თუმცა თავდაპირველად, კურდღელი მხოლოდ უნდა გადაესვათ რეზიდენციის ეზოში). მერე რამდენიმე ახალგაზრდამ ”კურდღლის განსახიერება”დაიწყო. განსაკუთრებით გაიხარეს ბავშვებმა (ვინ თქვა, ბავშვი ცარიელი სიკეთეა და სისასტიკე არ ახასიათებსო?). კურდღელი საყოველთაო ჟრიამულის ფონზე შიშისგან კედლებს ეხეთქებოდა... საბედნიეროდ, როგორც მითხრეს, ბაჭიას მაინც არ გაუსკდა გული. გადარჩა.

მსხვერპლშეწირვის რიტუალი, სახელწოდებით ”გაქცეული მიშა” საკმაოდ რეიტინგული სანახაობა აღმოჩნდა. კურდღლის მსხვერპლშეწირვის კრიტიკა ვერ გაბედეს ჩვენმა სახელოვანმა ჰუმანისტმა მწერლებმა, მუსიკოსებმა, არტისტებმა, მარგინალიზებულმა ინტელიგენციამ, რომელიც საქართველოს ხელისუფლებამ თავისი ქმედებებით კი არ ჩარეცხა, არამედ უფრო ”ამორეცხა”. განსაკუთრებით 2008 წლის 7 ნოემბრის შემდეგ.

ამ ხალხის ერთი ნაწილი წლების მანძილზე კვაზიგმირების, კვაზიმესიების, კვაზიმხედართმთავრების იდეალიზაციით იყო დაკავებული. სუსტის, უძლურის, თუ გნებავთ შეშინებულის და დამფრთხალის დაცვა ცუდ ტონად ითვლებოდა; საბჭოთა სკოლებში ბავშვებს უფრო მეტად აყვარებდნენ მსხვერპლშეწირვის რელიგიურ-პარტიულ რიტუალებს, ე.ი სიკვდილს, და არა სიცოცხლეს; რობოტ-მხედართმთავრებს და არა დაუცველ, სუსტ, თუ გნებავთ შეშინებულ არსებებს, რომელთაც ყველაზე მეტად სჭირდებოდათ სიყვარული.

ამჟამად ეს ხალხი, დღევანდელი ხელისუფლების კრიტიკით ძლივს რომ დაიბრუნა საბჭოთა ეპოქაში მოპოვებული, მერე კი დაკარგული პოპულარობა, ცხოველთა უფლებების დამცველებს ასე პასუხობდა: ”ცხოველების მაგივრად ჯობია ადამიანები შეიბრალოთ... ისინი, ვინც სააკაშვილის ხელისუფლებამ სცემა, გააუპატიურა, დახოცა...”

და კურდღელიც რომ შევიბრალოთ? ანდა, რომ გაგახსენოთ, რომ პატარა, ჩვილი, დაუცველი არსების გამოყენება პოლიტიკური პროტესტისთვის, მისი ხმარება იარაღად, პლაკატად თუ პოსტერად ზოგ ქვეყანაში არაეთიკურად, ზოგან კი, უბრალოდ, დანაშაულად ითვლება და რომ ბაჭიის ”გადამგდები”, ის, ვინც ნეტარებას განიცდის, როცა ხედავს, როგორი უმწეოა უცხო გარემოში მოხვედრილი შეშინებული კურდღელი, დიდად არ განსხვავდება იმისგან, ვინც მიტინგებს არბევს და ხელკეტებს ურტყამს უდანაშაულო ადამიანებს.

დიახ, ტესტოსტერონმა არ იცის ხელისუფლება-ოპოზიცია. ტესტოსტერონი არც ასაკს ცნობს, არც პროფესიას... არადა ქვეყნის განვითარების დონეს, მისი კულტურის დონეს ხშირად განსაზღვრავენ იმით, თუ როგორია მოხუცის, ბავშვის და ცხოველის მიმართ დამოკიდებულება, სუსტისა და დაუცველის მიმართ დამოკიდებულება, იმით, თუ როგორ ახერხებს ადამიანის გონება აკონტროლოს თავისი ტესტოსტერონი.

ამ გაზაფხულზე, ტესტოსტერონის მომძლავრების ფონზე, თითქმის იმ დროს, როცა ოპოზიცია კურდღლის მსხვერპლშეწირვით ერთობოდა, ორმა პოლიციელმა დაუცველი არსებებისგან თბილისის მეტროს გაწმენდა გადაწყვიტა.

ზუსტად არავინ იცის, მართლა დაისაჯა თუ არა ეს ორი პოლიციელი, რომელმაც აბუჩად აიგდო ინვალიდი კაცი (თეა თუთბერიძის მტკიცებით, ისინი ამ ვიდეოს გავრცელებისთანავე გაათავისუფლეს სამსახურიდან). ისევე როგორც არავინ იცის, დაისაჯნენ თუ არა პოლიციელები 2007 წლის ნოემბრის ე.წ. ”გადაცდომებისთვის” - მანქანების უმიზეზო ლეწვისთვის და ხალხის ცემისთვის. რა თქმა უნდა, ამ ვიდეოს ავტორს სენსაციური მასალის გადაღების ნაცვლად, პატრულში რომ დაერეკა, უფრო იოლად მოხდებოდა სადისტი-პოლიციელების იდენტიფიცირება. მერე კი შეიძლებოდა არა მარტო გაეთავისუფლებინათ სამსახურიდან, არამედ გაესამართლებინათ კიდეც. მით უმეტეს, რომ სისხლის სამართლის კოდექსში არსებობს მუხლი 144-3 (დამამცირებელი ან არაადამიანური მოპყრობა), რომლის მეორე პუნქტის ”ა” (მოხელის ან მასთან გათანაბრებული პირის მიერ) და ”ე” (ჯგუფურად) ქვეპუნქტების მიხედვით მსგავსი ქმედება ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ოთხიდან ექვს წლამდე, ჯარიმით, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის ჩამორთმევის უფლებით ვადით ხუთ წლამდე ან უამისოდ.

სხვაგვარად რომ ვთქვათ, თუკი ეს ქვეყანა მართლაც შედგება როგორც ქვეყანა, ჰორმონების ”არამიზნობრივი გამოყენებისთვის” ყველა მოქალაქეს, განურჩევლად ასაკისა, სქესისა, პოსტისა, გასამართლება დაემუქრება. უნდა ვივარაუდოთ, რომ მომძლავრებული ტესტოსტერონის მიზეზით მომხდარი დანაშაულის რიცხვი სწორედ გაზაფხულსა და შემოდგომაზე მოიმატებს. ამიტომაც, დროა, მივმართოთ სხვა ქვეყნების გამოცდილებას - ტესტოსტერონი ტვინს რომ არ მოაწვეს და შემოდგომაზე ისეთივე სიძულვილით რომ არ ვიცხოვროთ, როგორც გაზაფხულზე, აუცილებლად უნდა დავისვენოთ; გავიდეთ ქალაქიდან, ჩავისუნთქოთ ჰაერი, ცას შევხედოთ. ანდა, წამოვწვეთ - მარტო თუ საყვარელ ადამიანთან ერთად და სიძულვილის ფრქვევის ნაცვლად სიყვარულს მივეცეთ. მოკლედ, შევეცადოთ დავიბრუნოთ ბუნებრიობა.

კურდღლები კი - რამდენიც უნდა ვატრიალოთ ყურებით ბაჭიები - მაინც იარსებებენ. უფრო მეტიც, ამბობენ, რომ ამ სამყაროში ერთ კურდღელზე ათი მონადირე მოდის. მაგრამ განადგურებისგან ბაჭიებს განაყოფიერების განსაკუთრებული უნარი იცავს. ე.ი. მონადირისგან განსხვავებით, კურდღელი ჰორმონებს სრულიად ”ადეკვატურად” იყენებს.

ჩემი ბავშვობიდან ერთი ზღაპარი დამამახსოვრდა, „ჯელსომინო ცრუთა ქვეყანაში“ ერქვა. ოღონდ, ბევრი არაფერი ჩამრჩენია მეხსიერებაში, მხოლოდ ავტორის გვარი (ჯანი როდარი) და ის, რომ ჯელსომინო თავისი ძლიერი ხმით ყველაფერს ანგრევდა. რამდენიმე დღის წინ მეგობარმა მირჩია, აბა, ეგ ზღაპარი გადაიკითხეო. გადავიკითხე და მივხვდი, რომ ჯელსომინოს ისტორია ჩემი მორიგი ბლოგისთვის იყო დაწერილი.

არ იფიქროთ, რომ რეალობას მოვწყდი. სულ პირიქით. მეც მინდა, აზრი გამოვთქვა ერთ სახელდახელოდ გააქტუალურებულ თემაზე, რომელზეც ადრე ათი წუთიც არ მიფიქრია. მით უმეტეს ვერ წარმოვიდგენდი, რომ სწორედ ამ თემაზე მომინდებოდა ბლოგის დაწერა. საქმე ეხება სტალინის ძეგლთან დაკავშირებულ დაპირისპირებას, რომელშიც ერთ მხარეს ხელისუფლებაა და მეორე მხარეს ვინ არის, პირადად ჩემთვის ბუნდოვანია. ხელისუფლება კი ორი ფრონტით იბრძვის – ქმედება (რომელიც ახალგაზრდების მხრებზე გადადის) და ამ ქმედების ინტელექტუალური მხარდაჭერა (ბატონი გია ნოდიას წერილს ძეგლთან დაკავშირებით Facebook-ში უკვე 465 კომენტარი ახლავს).

თუ წარმოვიდგენთ, რომ მეორე მხარე არ არსებობს, მაშინ ამდენი ძალისხმევაც გაუგებარია: უნდათ, რომ გორის ცენტრიდან სტალინის ძეგლი მისსავე მუზეუმში გადაიტანონ? ადგნენ და გადაიტანონ. როდის იყო, ძეგლის დადგმას, მოხსნას, ან სადმე გადატანას ვინმეს ეკითხებოდნენ? ჰკითხეს ვინმეს, როცა თავისუფლების მოედანზე თავისუფლების ძეგლი დადგეს (მგონი, ასე ჰქვია, თუ არადა, ბოდიშს ვიხდი)? ან თბილისის ცენტრიდან ქალაქის შემოსასვლელში დავით აღმაშებენლის ძეგლის გადასატანად ვინმეს თანხმობა დასჭირდათ?

სხვისი არ ვიცი და, მე კი სტალინის ძეგლთან დაკავშირებული აჟიოტაჟი მაფიქრებინებს, რომ ხელისუფლება გვეუბნება: მართალია, ამ ძეგლს ბევრი გულშემატკივარი ჰყავს, მაგრამ მისი დამხობით ყველას დაგიმტკიცებთ, რომ სტალინის მთავარ მემკვიდრეობას – „ცინიკური ძალადობის კულტს“ (გიგა ზედანიას ფრაზაა) – თავდაუზოგავად ვებრძვითო.

აი, ახლა სწორედ ის დროა, ჯელსომინოს რომ უნდა დავუბრუნდეთ. საკუთარი სოფლიდან წასული ბიჭი რაღაც უცნაურ ქვეყანაში მოხვდა. ამ ქვეყანაში ყოფილი მეკობრე გამეფებულიყო და ებრძანებინა, სიმართლე არ გამაგონოთო. იქ პურს მელანი ერქვა, ყველს – საშლელი, კატები ყეფდნენ, ძაღლები კი – კნაოდნენ. იქაური გაზეთი, სახელად „სამაგალითო მატყუარა“, ყველაფერს წერდა, ოღონდ, პირიქით. ცრუთა ქვეყანაში, თუკი ვინმეს სიმართლე წამოსცდებოდა, ყველას ერთ შენობაში უყრიდნენ თავს, რომელსაც „საგიჟეთი“ ერქვა, ვითომ გიჟები კი, სინამდვილეში, პატიმრები იყვნენ. ამასობაში, მეფე განცხრომით ცხოვრობდა და პარიკების მორგებით იყო გატაცებული. თუმცა, ერთხელ სხვა ქვეყანას ომი გამოუცხადა და, როცა იმ ქვეყნის ურიცხვი ჯარი მის საზღვრებს მოადგა, კიდევ კარგი, მეფე უკვე გაქცეული აღმოჩნდა. და რადგანაც ომი, სინამდვილეში, არავის უნდოდა ბრიყვი მეფის გარდა, ბოლოს და ბოლოს, ბრძოლის მაგივრად, საფეხბურთო მატჩი ჩატარდა (ზღაპარში ხომ ყველაფერია შესაძლებელი?).

ვისაც ეს ზღაპარი არ წაგიკითხავთ, ალბათ, უკვე მიხვდით, რომ ცრუთა ქვეყანა ჯელსომინომ დაანგრია თავისი უნიკალური ხმით. მაგრამ, იცით, როგორ დაანგრია? მთელი ხმით იმღერა სულ ორ შენობასთან და, ამ სიმღერ-სიმღერაში, ორივე ჩამოშალა (არადა, ეგონათ, არ ჩამოიშლებოდა!): ჯერ ციხე-საგიჟეთი და, შემდეგ, მეფის სასახლე.

იქ, ქალაქის ცენტრში, ერთი დიდი სვეტი იდგა და ცრუთა ქვეყნის გახარებული მოქალაქეები ჯელსომინოს მის დანგრევასაც სთხოვნდენ – ამ სვეტზე ცრუ-მეფის საგმირო საქმეებია ამოტვიფრული, არადა, ყველაფერი ტყუილია, სასახლიდან ფეხიც არ გამოუდგამსო. მაგრამ ჯელსომინომ ეს სვეტი არ დაანგრია, თქვა: ვის რას უშავებს, იდგეს და ხალხს მუდმივად შეახსენოს, რომ სინამდვილეში ერთი კარგი სიმღერა საკმარისია ცრუთა ვითომ ძლევამოსილი სახელმწიფოს დასანგრევადო.

ჯელსომინოსგან განსხვავებით, მე სვეტის დანგრევის წინააღმდეგი არ ვიქნებოდი. უფრო სწორად, ჩემთვის სულერთია, ცრუთა ქვეყანაში სვეტი დარჩებოდა თუ დაინგრეოდა. ჩვენს დროზე თუ ვიტყვით, არც სტალინის ძეგლის ბედი მანაღვლებს. სულ სხვა რამ მანაღვლებს, რაც გაცილებით მნიშვნელოვანი მგონია. კითხვა მაქვს: სანამ სვეტს მივადგებოდით, ჩვენი ციხე-საგიჟეთი უკვე დავანგრიეთ? ან ჩვენი მეფის სასახლე? უფრო ზუსტად თუ ვიტყვი – მეტაფორების გარეშე – ცინიკური ძალადობის კულტი ჩვენს ქვეყანაში დამარცხებულია?

ჩვენი ბლოგის მკითხველები პასუხის ჩემეულ ვერსიას, ალბათ, უკვე მიხვდით: ბოლო წლებში ზუსტად ეგ კულტი გავაცოცხლეთ და ახალი სულისკვეთებით ავაღორძინეთ. იმ სიახლეებს შორის, რომელთა დანერგვასაც რევოლუციური ხელისუფლება ენერგიულად ცდილობს, სიცრუეს, ძალადობასა და შიშს მეტად საპატიო ადგილი აქვთ მიჩენილი. ძალიან ვწუხვარ, ამას რომ ვამბობ, მაგრამ სტალინიზმთან უკომპრომისო მებრძოლის, ბატონი გია ნოდიას განათლების მინისტრობისას სკოლის პედაგოგებს ნაცმოძრაობის მხარდამჭერები საკუთარ მოსწავლეთა მშობლებს შორის რომ აგროვებინეს, რამდენი მისხალით ნაკლები იყო სტალინიზმზე? და 20 მესამეკურსელ სტუდენტს შორის 18 რომ ფიქრობს, ჩემს ტელეფონს უსმენენო, რამდენი კილომეტრით დავშორებივართ სტალინიზმს? აღარ მოვყვები იმის ჩამოთვლას, რაც სწორედ „ცინიკური ძალადობის კულტის“ აღორძინებად მიმაჩნია და რაც ასჯერ მეტად მაშფოთებს, ვიდრე სტალინის ძეგლის აღება, დატოვება ან გადატანა.

ასე მგონია, გორელების თავებში ეძებენ სტალინიზმის უნდილ და უსუსურ ბეწვებს ის ადამიანები, რომლებიც საკუთარ თვალში დიდრონ მორებს ვერ ხედავენ.

აქამდე სულ ვფიქრობდი, რა უშველიდა ჩვენს ქვეყანას. კითხვები მქონდა, პასუხები – არა. ახლა ზუსტად ვიცი: ერთი კარგი ჯელსომინო გვჭირდება. აზრიანი ბიჭია და ის ორი შენობაც ხომ ნამდვილად არაფერში აერევა, რომელთა სიახლოვეს თავისი ლამაზი ხმის ძალა უნდა გამოსცადოს. აბა, მერე ნახეთ შუშების მტვრევა და პარიკების ფრიალი!

ოღონდ, ტერორისტობა არ დამაბრალოთ: ჯელსომინოც, ციხეც, სასახლეც, შუშაც და პარიკიც მეტაფორაა. ჩვენი საერთო სამშობლოა მხოლოდ რეალური და მარადიული.

არ ვიცი, თავიდანვე რატომ ავიჩემე, მაგრამ რადგან შეგპირდით, იძულებული ვარ ცოტა ხანი ამ ქვეყანაზე ვიფიქრო. ცხადია, აშკარად გამორჩეული ქვეყანაა მსოფლიოს თანამეგობრობაში. ხომ არიან ქვეყნები, რომელთა არსებობაც არ გაგახსენდება, თუ იქ რამე განსაკუთრებული არ მოხდა, ან თუ მათთან რაიმე პირადული არ გაკავშირებს?! ასეთი ქვეყნები თუნდაც ევროპაში არსებობს, სხვა კონტინენტებზე რომ არაფერი ვთქვათ. ამერიკა თავს არასდროს დაგავიწყებს. ან იქ ხდება რაიმე საყურადღებო, ან სხვაგან, მსოფლიოს ნებისმიერ წერტილში ახდენს რაღაცას.

ძალიან დავძაბე გონება და, თუ არ ჩავთვლით 2001 წლის 11 სექტემბრის ტრაგედიას, ვერ გავიხსენე უკანასკნელი 40 წლის განმავლობაში ამერიკაში მომხდარი ვერც ერთი საყურადღებო ამბავი. 40 წლის წინ კი ვუდსტოკში ისეთი ფესტივალი გაიმართა, რომ დღესაც, არა მარტო როკის, არა მარტო კულტურის, არა მარტო მსოფლმხედველობის, არამედ თაობების განვითარების ათვლის წერტილად ითვლება. ფესტივალის 40 წლისთავთან დაკავშირებით 17 აგვისტოს გამოუშვეს 6 კომპაქტ-დისკისა და 80-გვერდიანი ბუკლეტისგან შემდგარი კომპლექტი, რომელშიც შესულია აქამდე გამოუქვეყნებელი 38 (!) ჩანაწერი. ბრწყინვალე საჩუქარია ნებისმიერი მელომანისთვის.

ეს საკუთარ საზღვრებში. საზღვრებს გარეთ კი ამერიკა უფრო აქტიურია. ძნელია დაასახელო რეგიონი, სადაც ის არ ფიგურირებდეს რამენაირად. სხვა ქვეყნებს მისადმი ერთმანეთისგან განსხვავებული, ინდივიდუალური დამოკიდებულება აქვთ. სხვანაირად უყვართ ის ისრაელში და საქართველოში და სულ სხვანაირად ინგლისში და ავსტრალიაში. სხვა სითბო აქვთ ამერიკისადმი სერბეთში და რუსეთში და სულ სხვა - ირანში და ერაყში. ერთადერთი სომხეთში და ლოს ანჯელესში აქვთ აბსოლუტურად ერთნაირი დამოკიდებულება ამ ქვეყნისადმი.

მაგრამ არის ერთი რამ, რაც ამერიკასთან მიმართებაში ყველა ქვეყანას აერთიანებს. ეს არის უზომო აღტაცება ამერიკელი პოლიტიკოსების არაჩვეულებრივი შვიდეულის მიმართ ასეთი შემადგენლობით: ბენჯამინ ფრანკლინი, ულის გრანტი, ენდრიუ ჯექსონი, ალექსანდრ ჰამილტონი, აბრაამ ლინკოლნი, თომას ჯეფერსონი და ჯორჯ ვაშინგტონი. ამ, ერთი შეხედვით, ეკლექტურ გაერთიანებაში მკაცრი ლოგიკა იმალება. ამ პოლიტიკოსების მაღალ საერთაშორისო რეპუტაციას განსაზღვრავს 100, 50, 20, 10, 5, 2 და 1-დოლარიანი ბანკნოტების უზომო პოპულარობა მთელ მსოფლიოში.

შვიდეულის ხსენებაზე ძნელია, არ გაიხსენო ამერიკული ცივილიზაციის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ბურჯი - კინემატოგრაფი. მაგრამ, როგორც ჩანს, ამერიკული კინემატოგრაფის ეროვნული სახეობის - ვესტერნის საუკეთესო ნიმუშები სულაც არ არის ეროვნული. თავად განსაჯეთ - იაპონელი კუროსავას “შვიდი სამურაის” მიხედვით გადაღებულ “შესანიშნავ შვიდეულში” მხოლოდ მუსიკაა ამერიკული. იტალიელი სერჯო ლეონეს სპაგეტი-ვესტერნებში კი კომპოზიტორიც იტალიელია - ენიო მორიკონე. სამაგიეროდ, კლინტ ისტვუდია ამერიკელი.

ბარემ კინემატოგრაფის სხვა დარგებიც გავიხსენოთ. თუნდაც ანიმაცია. მისი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული წარმომადგენელი, მიკი მაუსი, თავის დროზე ისევე იყო ასოცირებული ამერიკასთან, როგორც კოკა-კოლა და ელვის პრესლი. ერთი კია, რომ მიკი მაუსის შემქმნელმა უოლტ დისნეიმ საფუძველი დაუდო ხელოვანების “თანამშრომლობას” ქვეყნის უშიშროების სამსახურებთან. შეიძლება სწორედ ამ მიზეზით, მე უპირატესობას ვანიჭებ “სიმფსონებს”, რომლის შემქმნელმა მეტ გრეინინგმა, საფუძველი მხოლოდ და მხოლოდ ახალ მულტსერიალს, “ფუტურამას” დაუდო. რაც შეეხება, დოკუმენტალისტიკას, ამ ჟანრში ამერიკელთა დიდი უმრავლესობა უპირატესობას ჯეიმს კამერონის “ტიტანიკს” ანიჭებს.

ამერიკის კიდევ ერთმა სიმბოლომ, როკ-ენ-როლის მეფედ მონათლულმა ელვის პრესლიმ ნიქსონთან ურთიერთობით წარმატებით გააგრძელა დისნეის “საქმე”. ამ შემთხვევაში ჩემი სიმპათიები იხრება თანამედროვეობის ერთ-ერთი უდიდესი მუსიკოსის ბობ დილანისკენ. მაგრამ ვეჭვობ, ამერიკელებს სწორად ესმოდეთ მისი ადგილი ამერიკულ კულტურაში: სხვანაირად ვერ ავხსნი მის წარდგენას ნობელის პრემიაზე ლიტერატურაში.

ნობელის ლაურეატი ლიტერატურაში კი ამერიკელებს 10 ჰყავთ. და მიუხედავად იმისა, რომ 3 მათგანი ამერიკაში არ არის დაბადებული, ეს მაინც ბრწყინვალე მაჩვენებელია, იმის გათვალისწინებით, თუ რა რაოდენობით მოიხმარს ეს ერი კოკა-კოლას.

თუმცა, ისევე, როგორც კახეთში ღვინო, გერმანიაში ლუდი, შოტლანდიაში ვისკი და პორტუგალიაში პორტვეინი, ამერიკაში კოკა-კოლა ეროვნული სასმელია. მას ძალიან უხდება ასევე ეროვნული კულინარიის წამყვანი კერძი, მაკდონალდსის ნებისმიერი პროდუქტი. მაგრამ ამერიკული კულინარიის ნამდვილი შედევრი ენდი უორჰოლის მიერ დამზადებული კემპბელის სუპია.

უორჰოლთანვეა დაკავშირებული ამერიკის ფერწერული სკოლის განვითარების უმაღლესი წერტილი: მერლინ მონროს, მიკი ბოის (ჯაგერი) და მაო ძე დუნის ფოტოები ხომ სწორედ ენდი უორჰოლმა გააფერადა. ვიზუალური ხელოვნებისგან ნუ განვაცალკევებთ სკულპტურას. აქ ამერიკელების უპირობო ფავორიტია თავისუფლების ქანდაკება. და საერთოდ, ვეჭვობ, მათ ამ ჟანრში სხვა ნამუშევარი არც გაუგიათ.

რაშიც ეჭვი არ მეპარება, ამერიკის ნაციონალური სამოსის, ჯინსის უზომო პოპულარობაა მთელ მსოფლიოში. ჩემს ბავშვობაში Levi's 501 მოდელის ჯინსის შარვლები ისევე პოპულარული იყო თბილისში, როგორც დღეს BMW-ს X5 მოდელის ჯიპები. აქ პარადოქსი იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთი პოპულარობის მიუხედავად, ის არასდროს არავის არ უხდებოდა.

ამერიკაზე ლაპარაკი დაუსრულებლად შეიძლება, მაგრამ ბოროტად არ ვისარგებლებ თქვენი მოთმინებით და აღარ მოგიყვებით ამერიკის ყველაზე საყვარელ სპორტსმენზე, ინგლისელ დევიდ ბექჰემზე, რომელსაც მალე ალბათ ბროდვეიზე მიუზიკლს დაუდგამენ; ამავე მიზეზით არაფერს ვიტყვი ამერიკის მთელი ისტორიის მანძილზე ყველაზე პოპულარული პიროვნების, ოსკარის შესახებ. მით უმეტეს, რომ ერთი 15 წლის წინანდელი ამბავი გამახსენდა.

საერთაშორისო პროექტში ვმუშაობდი. ამერიკიდან ჯიმი ჩამოდიოდა ხოლმე. ნამდვილი საშუალო ამერიკელი იყო, ჯიმბო. აი ჰომერ სიმფსონი ვის მოდელზეც არის შექმნილი, ისეთი. ანდა კიდევ უფრო საშუალო, არა, ძალიან საშუალო. მოკლედ, ეგეთი საშუალო არაფერი მინახავს. ისეთი საშუალო იყო, რომ ატლანტიკის თავზე ფრენისას, ცოლ-შვილის ფოტოებთან ერთად გულის ჯიბეში საკუთარი მანქანის ფოტოც ედო. ერთხელაც მძღოლთან ერთად ნეკრესში ვართ. ეს მძღოლიც მაგარი კლასიკა იყო - ორი უმაღლესი ჰქონდა დამთავრებული (ფილოლოგიური და სამთო მექანიკა), აბა მძღოლად კი არ დაიბადა. ჰოდა ეს მძღოლი უპირატესობის გრძნობით ეკითხება ჯიმბოს, ნეკრესის მშენებლობა IV საუკუნეშია დაწყებული და თქვენი ყველაზე ძველი შენობა რამდენი წლისააო. ჯიმბოც არ დაიბნა და დაიწყო ზღაპრების მოყოლა პირამიდებზე. ეს აღარ მესიამოვნა, ამას მეც ორდიპლომიანი ხომ არ ვგონივარ-მეთქი და ვკითხე, სად არის ეგ პირამიდები-თქო. ტეხასის სამხრეთითო. მოკლედ, ისე თავხედურად მიითვისა მექსიკის აცტეკური ცივილიზაცია, როგორც რუსებმა აფხაზეთი და სამაჩაბლო.

ხედავთ, რა სავალალო შედეგები შეიძლება მოჰყვეს ბიგ მაკების ჭარბ მოხმარებას?! ზუსტად იგივე, რაც ხინკლის უზომო ჭამას.

პრემიერ ლიგა დაიწყო, გილოცავთ. მანჩესტერმა მოიგო, წარმოდგენა გრძელდება, ამჯერად ოუენთან ერთად, მერე რა რომ პირველივე თამაშში ბოლო წუთზე 100%-იანი გოლი ვერ გაიტანა.

ეს რამდენიმე დღეა ჩემი გული ქობულეთსა და ბრიტანეთს ეკუთვნის. ქობულეთში ოჯახი გავუშვი, ხოლო ბრიტანეთში დიდი დღესასწაულების დრო დადგა. ერთზე უკვე გითხარით, მეორე კი “ედინბურგის საერთაშორისო წიგნის ფესტივალია”, მსოფლიოში საუკეთესო ფესტივალი - ორკვირიანი დროსტარებით, ჭკვიანური კითხვა-პასუხებით, საყვარელი მწერლებით, შერეკილი მკითხველებითა და მხიარული გამყიდვლებით, მუსიკითა და თეატრით, ლუდითა და ვისკით (ესენი, რა თქმა უნდა, ცალკ-ცალკე, ერთად ეგრევე თავში ურტყამს, განსაკუთრებით ლიტერატურის მოყვარულებს).

ფესტივალი გუშინწინ გაიხსნა და თვის ბოლომდე გაგრძელდება. მასში 750-მდე ავტორი იღებს მონაწილეობას. პროგრამას რომ თვალი გადავავლე, იქ რამდენიმე ვარსკვლავსაც წავაწყდი: ირვინ უელში და იეინ ბენკსი, მარგარეტ ეტვუდი და მარგარეტ დრებლი, უილ სელფი და უილიამ ბოიდი, გარისონ კეილორი და ტრეისი შევალიე, დაგლას კოუპლენდი, ალასდერ გრეი, შონ ო’ბრაიენი, იენ რანკინი, კელემ ტობინი... თანამედროვე ბრიტანული და მსოფლიო ლიტერატურის მოყვარულებისთვის ეს სახელები ბევრს ნიშნავს. საქართველოში რამდენიმე ამ მწერალს გულშემატკივრებიც ჰყავს (დაე მეპატიოს საფეხბურთო ტერმინი), მაგრამ ეს მაინც ვერ ცვლის საერთო ვითარებას, რადგან არც ერთი ამ მწერლის ქართული თარგმანი არ არსებობს და არც ერთი ამ ავტორის შესახებ (ერთი-ორი გამონაკლისის გარდა) ჯერ სიტყვაც არ დაძრულა ქართულ პრესაში თუ ტელევიზიით. ანდა ვინ დაძრავდა? ანბანს ვერ გავცდით, გადართავ “საზმაუზე” და ომახიანი ხმა ჩაგძახის: “კითხვა ისევ მოდაშია!”. ჰოდა მეც ომახიანად ვპასუხობ ხოლმე: “მაშ მტყუანს?” (მართლა არ მახსოვს როდის იყო კითხვა მოდაში). გავა ერთი საათი და მორიგი ტიხარი ჩაგჩურჩულებს: “წაიკითხე და იოცნებე!”. “და ნაოცნებარზე რა ვქნათ, რითი გამოვიდეთ? ხაშით? თუ სუშით?”

ედინბურგში ზუსტად იციან როდის იოცნებონ და როდის აკეთონ საქმე. თავად ნახავთ, თუკი ზემოთ დადებულ ლინკს გაჰყვებით, რომ ფესტივალს 60-მდე სპონსორი ჰყავს, ასევე აუარება საინფორმაციო მხარდამჭერი, ბენეფაქტორი, პარტნიორი. დღეს სპეციალურად გადავურეკე თბილისის წლევანდელი და წინა წლების წიგნის ფესტივალების ორგანიზატორებს და სპონსორების შესახებ ვკითხე. აღმოჩნდა, რომ კულტურის სამინისტროსა და მერიის მიერ გამოყოფილი თანხის გარდა, არც ერთ დიდ კომპანიას არ მიუღია მონაწილეობა ფესტივალის დაფინანსებაში. მართალია თითოოროლა გაზეთი და ტელეარხი კი აშუქებდა ფესტივალს (რომელიც სინამდვილში უფრო ბაზრობაა, ვიდრე ფესტივალი, სადაც ზოგიერთი გამომცემელი მაღაზიის ფასებში და უფრო ძვირადაც კი ჰყიდის წიგნებს), მაგრამ ამ გაშუქებას დაახლოებით ისეთივე ეფექტი ჰქონდა, როგორიც კვირადღის 12 საათიან “კურიერში” გაშვებულ სიუჟეტს ქართველი რეჟისორის მიერ ერევანში დადგმული მოცარტის “დონ ჟუანის” შესახებ.

რა თქმა უნდა, ჩვენი წიგნების ფესტივალსა და ედინბურგის წიგნების ფესტივალს ერთმანეთთან საერთო არაფერი აქვს, მაგრამ რა ვუყოთ, რომ ანალოგიისთვის უკეთესი ვერაფერი მოვძებნე ჩვენს კულტურულ გარემოში, რაც სულ ცოტათი მაინც მიუახლოვდებოდა თავისი სადღესასწაულო განწყობით ედინბურგის ფესტივალს. ან კი უახლოვდება ჩვენებური წიგნის ზეიმი ნამდვილ ზეიმს? როგორ შეიძლება მიუახლოვდეს, როცა საზოგადოების უდიდესი ნაწილი უბრალოდ იტანჯება კითხვისას, რომელ ზეიმზე და დღესასწაულზეა საუბარი, როცა ხალხი ტოკ-შოუთი და ქართველი პოლიტიკოსების მიერ წამოსროლილი არასწორი ციტატებით იღებს განათლებას.

ლიტერატურული დღესასწაულის შეგრძნება ჩვენთან მართლა დაიკარგა. ალბათ იგი არც არასდროს არსებობდა, რადგან ლიტერატურული გართობის ტრადიცია საქართველოში მხოლოდ სუფრას უკავშირდებოდა, სადაც ბახუსი ყოველთვის ძლევდა და განსხვავებულებს აძალებდა მუზებს. XIX საუკუნის მერე ბევრი არაფერი შეცვლილა ამ მხრივ. ხომ გახსოვთ დანიელ ჭონქაძის “სურამის ციხე” როგორ იწყება, ახალგაზრდები რიყეზე, “ანჩისხატის ჩასწვრივ” იკრიბებიან და ამბებს ჰყვებიან, თან მოზრდილ ყანწებს ატრიალებენ და ზედაც მწვადებს აყოლებენ. იმავე პერიოდის მემუარულ პროზაში ხშირად შეხვდებით ე.წ. ლიტერატურული სალონების აღწერებსაც, სადაც ხალხი ძირითადად მეორე განყოფილებისთვის დადიოდა, საპურმარილოდ, პირველ ნაწილს კი ან არ ესწრებოდნენ, ან ძალით და ბუზღუნით ისმენდნენ გამომსვლელებს.

სამწუხაროდ, ქართული ლიტერატურული გართობა ვერ გაცდა გივი შადურსა და მის “არიფიონელ” მასპინძლებს. აი მთელი მისი ფილოსოფია, გივის პირიდან გამოსული: “მე მიყვარს ქართული სუფრა, სადაც მგოსანი შეზარხოშებულ ანგელოზად გადაიქცევა და გულში წინასწარმეტყველთა ღველფს გაიღვივებს”. ასე ერთობიან მწერლები საქართველოში, მეც არაერთხელ მიმიღია მონაწილეობა ამგვარ “დიონისიებში”, და დღეს რომ ვუკვირდები, რამხელა ენერგია იხარჯებოდა ამ რიტუალურ ქმედებებში, რამდენი რომანი, რამდენი კარგი პოეტური კრებული, ესსე და კრიტიკული წერილი ეწირებოდა ამ ღრეობებს, გული მწყდება.

დადგა დრო მართლა რაღაც ახალი მოვიფიქროთ, ახალი ფესტივალი ქართველი და უცხოელი სტუმრებით, მთარგმნელებით, კრიტიკოსებით (დღეს ბევრი ლატენტური კრიტიკოსი დადის საქართველოში), სპეციალური სექციებით, ვორკშოპებით, მასტერკლასებით, მრგვალი მაგიდებით, სადაც ლიტერატურის გარდა ვისაუბრებდით ეკოლოგიაზე, კვებაზე და ღვინოზე, საზოგადოებაზე და სოციალურ პრობლემებზე, მეცნიერებაზე და პოლიტიკაზე, ისტორიაზე და ტურიზმზე.

ამ ფესტივალზე ყველას უნდა ჰქონდეს თავის წარმოჩენის საშუალება. მაგალითად, თბილისის წიგნის ფესტივალზე ფართი საკმაოდ ძვირია და რომელიმე მცირეტირაჟიანი ლიტერატურული გამოცემა, არაკომერციული გამომცემლობა ან კონკრეტული ავტორის წიგნი შეიძლება საერთოდაც ფესტივალის მიღმა დარჩეს. ავტორებს ერთად-ერთი გამოსავალი რჩებათ, რომელიმე სტენდზე უნდა შეაცოდონ ვინმეს თავი და მათ მაგიდაზე რამდენიმე კვადრატული სანტიმეტრი მოიპოვონ, რომ თითო-ოროლა მკითხველმა მაინც შეამჩნიოს მისი წიგნი. ჩვენს ფესტივალზე ამის საპირისპირო ვითარება უნდა იყოს, მან ყველაზე მარგინალურ ავტორებსაც უნდა გაუხსნას გზა, დაუთმოს ადგილი და ეს ადგილი იქნება არა რამდენიმე კვადრატული სანტიმეტრი, არამედ, სცენა, ლიტერატურის სცენა, პირდაპირი და გადატანითი მნიშვნელობით.

თანამედროვე ქართულ ლიტერატურას დღეს ნამდვილად სჭირდება ესეთი კონტაქტი, სცენა, საიდანაც მწერალი თავისი არტისტიზმით კი არ გაგვაკვირვებს, არამედ მწვავე კითხვებს გასცემს პასუხს. ბოლო-ბოლო ის ადამიანებიც ხომ უნდა გავიცნოთ, მუდამ რაღაცაზე რომ ბუზღუნებენ, მუდამ რაღაცა რომ “უტყდებათ”, ღიზიანდებიან სხვების წარმატებით და თავიანთი უსაქმობით. გავიცნოთ, ჩავეძიოთ, ვალაპარაკოთ, შემდეგ გავამხნევოთ და ვუგულშემატკივროთ, დამწყებსაც და უკვე მწერლობაზე გულაცრუებულ ასაკოვან ოსტატებსაც.

გულშემატკივრობაზე ისევ ფეხბურთი და პრემიერ ლიგა მახსენდება. გუშინწინ, ოუენმა რომ ის გოლი ვერ გაიტანა ბირმინგემთან, კადრში რამდენიმე წამით მისი სახე გამოჩნდა. ძალიან იყო შეწუხებული, შუბლზე ეწერა გულისტკივილი, ასაკი, ჰოდა მაშინ გავიფიქრე, რა მაგარია, როცა მართლა გულშემატკივრობ ვიღაცას და სულ არ მიგაჩნია, რომ დაბერდა ან გატეხა ცხოვრებამ. ჩვენი ლიტერატურაც ამ დღეშია, ოდესღაც მასაც გაუტანია ოუენისნაირი ბურთები, ამიტომ ნუ დავივიწყებთ და ნუ გავწირავთ მას, სიზარმაცეც ვაპატიოთ ჩვენს ავტორებს და უფრო მეტად ვუგულშემატკივროთ, ვუგულშემატკივროთ წიგნებს, კითხვას, მკითხველებს. მსოფლიო ლიტერატურის პრემიერ ლიგაში მხოლოდ ასეთი გულშემატკივრობით გადავალთ.

ჩემს ბლოგზე „მუსიკის აუტანელი სიმსუბუქე“ მკითხველთა რეაქციის მიხედვით სამი დასკვნა გავაკეთე: 1) შტირლიცი (უფრო სწორად, იულიან სემიონოვი) მართალი იყო, როცა ამტკიცებდა, რომ მოსაუბრე ან რესპონდენტი, როგორც წესი, ამა თუ იმ ტექსტის მხოლოდ ბოლო ფრაზებს იმახსოვრებს; 2) კომენტარებში თითოეული მკითხველი, არსებითად, ბლოგის ავტორს კი არ ეხმაურება, არამედ, უბრალოდ, საკუთარ აზრებს გამოთქვამს; 3) თანამედროვე ქართულ საზოგადოებაში, სამწუხაროდ, აბსოლუტურად უარყოფილია გამოჩენილი ეზოტერიკოსის, გიორგი გურჯიევის, ცნობილი ფორმულა: „ტექსტის კულტურა, წესის კულტურა, დიალოგის კულტურა“. აქვე უნდა ვახსენო დათა თუთაშხია: „ჯერ წესია საქმე...“

ბლოგში აღწერილი იყო ის სავალალო მდგომარეობა, რომელიც მუსიკის სფეროში შეიქმნა - არა მარტო საქართველოში, არამედ მთელ მსოფლიოში. შემიძლია ხელახლა სათითაოდ ჩამოვთვალო პრობლემები: კლასიკური მუსიკის ტოტალური იგნორირება, ხალხური მუსიკის პროფანაცია, პოპულარული მუსიკის კომერციალიზაცია, ჯაზისადმი ინტერესის მკვეთრი დაცემა და ა.შ.

ბლოგს მეტსახელით შენიღბული ბევრი ანონიმი გამოეხმაურა. ჩემი მისამართით რამდენიმე შეურაცხმყოფელი წერილიც წავიკითხე. მოვიყვან მაგალითებს: „საბოლოო ჯამში, საბჭოთა აკრძალვების ნოსტალგია უფრო გამოდის, ვიდრე კონკრეტულად მუსიკის მრავალფეროვნებაზე საუბარი. რადიო თავისუფლების ჟურნალისტი, მგონი, თავისუფალ არჩევანს უფრო უნდა სცემდეს პატივს“; „საწყალ მამარდაშვილს, ალბათ, ბევრს ასლოკინებს ამდენი უადგილო ხსენებით. ცოტათი მაინც დაასვენეთ, რააა, გემუდარებით“; „ზვიადის ხსენება ნებისმიერ კონტექსტში აურზაურს იწვევს ხოლმე და ამ სტატიაში კი სრულიად ზედმეტი იყო. თქვენი გადაცემა ერთხელ მოვისმინე და მეხუთეკლასელი მეგონა თავი“; „ზვიადის საყვარელი კომპოზიტორი იოჰანეს ბრამსი იყო. ეჭვი მეპარება, დღეს პოსტსაბჭოურ სახელისუფლო დერეფნებში დიდი გერმანელი ხელოვანის ბევრ თაყვანისმცემელს შეხვდეთ...“ არგუმენტია, - ქვას გახეთქავს. ამით რისი თქმა სურდა ავტორს, ვერ მივხვდი. უფრო სწორად, მივხვდი და გამეცინა..." „მერე რა, რომ გამსახურდიას ბრამსი უყვარდა? გაგიჟდები პირდაპირ. ნიკა რურუას რომ ჯაზი უყვარს, იცით, ბატონო იური? ანდროპოვს, რომელიც გვახსოვს როგორც ერთ-ერთი საბჭოური მონსტრი, ისე უყვარდა ჯაზი, რომ სურდა სსრკ-ში ჩამოეყვანა მაილს დევისი“ (სტილი ყველგან დაცულია).

დავიწყებ იმით, რომ თავისუფალი არჩევანის აკრძალვაზე არც მიფიქრია. მეტსაც გეტყვით: ჩემს ფონოთეკაში კომპაქტდისკების, დაახლოებით, სამ მეოთხედზე როკი, პოპ-მუსიკა და ჯაზია ჩაწერილი. დარწმუნებული ვარ, რომ წერილთა ავტორების უმრავლესობა ჯერ დაბადებული არ იყო, როდესაც თქვენი მონა-მორჩილი „ბიტლზს“, ფრენკ სინატრას, „სვინგლ სინგერსს“, დიუკ ელინგტონს, მოგვიანებით კი, „Earth, Wind and Fire“-ს, იენ გილანს, „Weather Report“-ს, ფრენკ ზაპას და სხვებს და სხვებს უსმენდა. ჩემი საყვარელი მომღერლები არიან სტინგი, პერი კომო, ლაიზა მინელი, პიანისტები - ეროლ გარნერი და ბილ ევანსი - რომელი ერთი ჩამოგითვალოთ!

ოღონდ, ბევრი თქვენგანისგან განსხვავებით, ისინი ინტერნეტით არ გამიცნია. კლასიკურ მუსიკაზე ყურადღება მხოლოდ იმიტომ გადავიტანე, რომ ის მუსიკის ანბანია. რაც შეეხება მერაბ მამარდაშვილს, შეგიძლიათ არ იღელვოთ: ქართულმა საზოგადოებამ უკვე საკმაო ხანია „დაასვენა“ მსოფლიოში მეოცე საუკუნის მეორე ნახევრის ყველაზე დიდ ფილოსოფოსად აღიარებული მეცნიერი. საქართველოში მასზე ჩამიჩუმი არ ისმის, „მეოცე საუკუნის სოკრატეს“ დიდუბის პანთეონიც კი არ აღირსეს! ის, რომ ზვიად გამსახურდიას სახელი ყველგან და ყოველთვის მხოლოდ „აურზაურს იწვევს“, ვფიქრობ, კომენტარს არ საჭიროებს - რესპონდენტის სინდისზე იყოს. და კიდევ ერთი: ჯაზისადმი ანდროპოვის სიყვარული იყო კაგებეს ჩვეულებრივი „დეზა“ - ეს მეხუთეკლასელმა ბავშვმაც კი იცის.

ცნობილია, რომ წარსულ საუკუნეებში შეურაცხყოფის პასუხად დუელში იწვევდნენ ხოლმე. იმ საუკუნეებს ისტორია „გალანტურს“ უწოდებს. გალანტურობა კი იყო, თუმცა, სამაგიეროდ, ჩვენს შორეულ წინაპრებს დემოკრატიაზე წარმოდგენაც არ ჰქონდათ. დემოკრატიის ეპოქაში არც გალანტურობა შეინიშნება და არც დემოკრატია. დუელის ინსტიტუტი წარსულს ჩაბარდა. მით უფრო, დუელი ანონიმთან აბსურდის თეატრს მიეკუთვნება.

ჩემი თაობისთვის ე.წ. „ანონიმკები“ ბოლშევიკური რეპრესიების საშინელ წლებთან ასოცირდება. „სათანადო ორგანოები“ მათ ხან უტყუარ სამხილად მიიჩნევდნენ, ხან კი სანაგვეში ყრიდნენ. ასეა თუ ისე, ფაქტია, რომ ასიათასობით საბჭოთა მოქალაქე, ანონიმური წერილების საფუძველზე, ციხეში და საკონცენტრაციო ბანაკებში მოხვდა. ბევრი მათგანი დაიღუპა. დღეს, სიტყვის თავისუფლების ეპოქაში, ალბათ, მეტყვიან: რა მოხდა? მეტსახელის ნიღაბს ამოფარებულმა ანონიმმა რაღაცები წამოროშა - მთავრობის წარმომადგენლებისგან უარესები მოგვისმენიაო! როგორც ერთი ცნობილი პიროვნება ბრძანებს: „ნურას უკაცრავად!“ თუ თავს დისკუსიის თანასწორუფლებიან მონაწილედ მიიჩნევთ, ჩამოიხსენით ნიღაბი, მოიშორეთ ლეღვის ფოთოლი, დემაგოგიური წარწერით „სიტყვის თავისუფლება“, და ესაუბრეთ ოპონენტებს პარიტეტულ საწყისებზე. სლენგის ენაზე, „აბანოში გამოჩნდება...“

ორი კვირით უინტერნეტო ადგილას მივდივარ და, რადგან კომენტარებს ვერ წავიკითხავ და პასუხსაც ვერ გავცემ, სამსჯელო საკითხებისგან თავი შევიკავე. ასე, რომ „პლეიბოის“ ამბებზე, რომ ჩამოვალ, მერე დავწერ. მანამდე კი აჰა, თქვენ „ანაბეჭდში“ რამდენიმე წლის წინ გამოქვეყნებული სტატია. „მუსიკალური სნობის“ ერთგვარი გაგრძელებაა.

ზოგისათვის კითხვა სიამოვნებაა. დიდი სიამოვნება. რაღა გასაკვირია, რომ ხალხი, ვისაც ლიტერატურა ძალიან უყვარს, ხშირად ლაპარაკობს წიგნებზე, არჩევენ სხვადასხვა, ძველ და ახალ მწერლებს და მათ ავ-კარგს. ამ დროს შენც იქ დგახარ, ბუზებს ყლაპავ და ფიქრობ, სად ასწრებს ეს ხალხი ამდენის წაკითხვასო. არადა ლიტერატურაზე გამართულად ლაპარაკს, მუსიკისა არ იყოს, ცოდნა სულ არ სჭირდება. ჩვენი სახელმძღვანელო დაგეხმარება, მხოლოდ მონაწილეობა კი არ მიიღო ამ საუბრებში, არამედ თავი ისე აჩვენო, თითქოს წიგნით ხელში დაიბადე. ეს ყველაფერი წიგნის ერთი ფურცლის გადაშლის გარეშეც შესაძლებელია.


პირველი სემესტრი: ბავშვობა

ვიდრე ლიტერატურაზე საუბრის სიღრმეებში გადაეშვებოდე, საჭიროა, ჯერ თავის დაჭერა ისწავლო, თავად დაიჯერო, რომ იცი, რაზეც ლაპარაკობ. გაიღიმე მცოდნე სახით და ელაპარაკე მოსაუბრეს, როგორც თანასწორს. დასაწყისისთვის საკმარისია, საუბარი დაიწყო იმით, თუ როგორ მოგწონს რამე წიგნი. გამოდგება ნებისმიერი ნაწარმოები, ოღონდ, თუ ღმერთი გწამს, სიტყვა ნაწარმოები არ იხმარო. აგრეთვე დაივიწყე სიტყვები რომანი, ნოველა, ლექსი, რეცეპტი, ნარკვევი, ანეკდოტი, სარჩევი. ყველაფერი არის ტექსტი. შეცდომაა: “მკვდარი სულები” შესანიშნავი რომანია ან “მკვდარი სულები” შესანიშნავი პოემაა. სწორია: ”მკვდარი სულები” მაგარი ტექსტია. შეგიძლია მოიწონო ნებისმიერი ტექსტი, იქნება ეს “შერლოკ ჰოლმსის თავგადასავალი”, “შაგრენის ტყავი” თუ “მე, მარგარიტა”. ამაზე ვერავინ გაგიხურებს, მოგწონს და მორჩა. ტაბუ დადებულია მხოლოდ სამ წიგნზე, რომელთა ხსენებაც მყისვე გამოააშკარავებს, რომ კითხვა ახალი დაწყებული გაქვს. ეს სამი წიგნია, “ოსტატი და მარგარიტა,” “მარტოობის 100 წელი” და, რაც მთავარია, “სამოსელი პირველი.”

ეს, რა თქმა უნდა, იმიტომ არა, რომ რომელიმე ამ წიგნს რამე აქვს დასაწუნი. პირიქით. არაერთი კარგი საღამო შეიძლება გაატარო მეგობრებთან ერთად ჩაის სმაში და ბულგაკოვის ან დოჩანაშვილის გმირებზე საუბარში. მაგრამ ეს მეგობრებთან. ხოლო, როდესაც გინდა ახალგაცნობილ ადამიანზე მოახდინო შთაბეჭდილება, არ უნდა დაიწყო ლაპარაკი იმით, რაც თავისთავად ცხადია. თუ ლიტერატურის ცოდნის პრეტენზია გაქვს, მაშინ სამივე წიგნი კარგა ხნის წინ წაკითხული და განხილული უნდა გქონდეს. ასე რომ, ბუენდიების ოჯახზე საუბრით თავს ვერავის მოაწონებ. მოსაუბრე იფიქრებს, რომ წიგნი ახლახან წაიკითხე, რაც ნიშნავს, რომ “სალაგა” ხარ ან, იქნებ სხვა არც წაგიკითხავს არაფერი და შენთან ლაპარაკიც კი არ ღირს, ამ ეტაპზე დიდხანს არ უნდა გაჩერდე. ჭეშმარიტი სნობი ვერასოდეს გახდები, თუ მხოლოდ ქებით შემოიფარგლე, ნამდვილი სნობი არასოდესაა ბოლომდე კმაყოფილი. თავიდან ეს შეიძლება რთული მოგეჩვენოს, ერთი შეხედვით, არ არის ადვილი, დაიწუნო ის, რაც წაგიკითხავს კი არა, არც კი გაგიგონია. ნუ ღელავ, თავიდანაა რთული, თორემ მერე, მუღამში რომ შეხვალ, გაჩერება აღარ მოგინდება.


მეორე სემესტრი: ყრმობა

შეიძლება თავიდან გაგიჩნდეს ცდუნება, რომ კლასიკოსებს დაერიო. ყველას ჰყავს ნაცნობი ან მეგობარი, რომელიც მეხუთე კლასში “ვეფხისტყაოსანს” იწუნებდა, ისეთი მაგარი არ არის, როგორც გვეუბნებიანო, მესამე კურსზე კი შექსპირსაც გადასწვდებოდა, მოძველდა და აღარ არის აქტუალურიო. ამით მხოლოდ მეორეკურსელ ფილოლოგ სტუდენტს თუ დააბოლებ, ისიც, განსაკუთრებით სულელს.

აგრეთვე, არასოდეს გალანძღო პირველმა ქართველი მწერალი. თბილისი პატარა ქალაქია, ყველა ყველას ნათესავია და ყველა ყველას ძმაკაცია. აცალე მოსაუბრეს, თვითონ გამოხატოს აზრი და შემდეგ ნახევრად დაეთანხმე. თუ იტყვის, ნიცა ნასრაძე კარგი მწერალიაო, დაეთანხმე და დაამატე, მისგან მაინც მეტს ველი, ბოლომდე კმაყოფილი არა ვარ მაგრამ სხვებს ნამდვილად ჯობიაო. თუ იტყვის, ეს ნიცა ნასრაძე ვინაა, საიდან მოვიდაო, არც ამაზე გაუტეხო გული, კვერი დაუკარი, მაგრამ აუცილებლად აღნიშნე, კია ნაგავი, მაგრამ მაგისგან კიდევ შეიძლება რამე დადგესო. მოკლედ, მთავარია მიხვდეს, რომ პრინციპული ადამიანი ხარ და საკუთარი აზრი გაქვს.

ბევრი სნობი ამ ეტაპზე იყინება. სჯერდება იმას, რომ გარკვეულ წარმატებას მიაღწია და წინსვლაზე აღარ ფიქრობს. ბევრს ეშინია კიდევაც. ისევე, როგორც კომპიუტერულ თამაშებში, რაც უფრო ვითარდები, მით უფრო რთული ამოცანები გესახება. იზრდება შანსი, რომ რომელიმე წიგნის ჭია ტყუილში გამოგიჭერს და მერე დაემშვიდობე სისხლითა და ოფლით მოპოვებულ რეპუტაციას. მაგრამ რჩეულნი მიღწეულით არ კმაყოფილდებიან. რჩეულნი წვრთნიან სხეულსა და სულს, რათა უმაღლესი დონის ლიტერატურულ სნობებად ჩამოყალიბდნენ.


მესამე სემესტრი: ახალგაზრდა სნობის პორტრეტი

თუმცა, სანამ მაღალი დონის ლიტერატურულ ორდენში მიგიღებდნენ, აუცილებელია, სულიერადაც სათანადო დონეზე იყო. აიღე მაგალითი ფრენკ დიუქსისგან, რომელიც, მოგეხსენებათ, ჟან კლოდ ვან დამის პერსონაჟია ფილმში “სისხლიანი სპორტი”. მას ბრძენი ტანაკა ასწავლის საბრძოლო ხელოვნებას, სხვადასხვა ილეთთან და ხრიკთან ერთად აღმოსავლურ ფილოსოფიასაც აცნობს. ეს იმიტომ, რომ, როგორც ერთი დიდი ადამიანი იტყოდა, დიდ ძალას დიდი პასუხისმგებლობა ახლავს. “სისხლიანი სპორტი” ტიპური ფილმია, სადაც მთავარ გმირს ბრძენი დამრიგებელი აფრთხილებს, რომ მან თავისი ძალა ჭკვიანურად გამოიყენოს. ლიტერატურულ სნობსაც კომპლექტში უნდა მოჰყვებოდეს ასეთი ბრძენი დამრიგებელი. სათანადო სულიერი მომზადების გარეშე, სნობები, ისევე, როგორც ჩონგ ლი, ვან დამის მოწინააღმდეგე “სისხლიან სპორტში”, სასტიკნი ხდებიან, ბოროტად იყენებენ თავიანთ ძალაუფლებას, და მოსაუბრის ჩაგვრაზე გადადიან. ეს ერთხანს გასდით, მაგრამ ბოლოს “ბოროტსა სძლია კეთილმან” ხდება და გაკადნიერებულ სნობს ვინმე ვან დამისებრი მიწასთან ასწორებს.

ჭეშმარიტი სნობი ვიკინგივით არ მიეჭრება მოსაუბრეს და უცხო სიტყვებითა და გვარებით ჯიქურ არ გამოათაყვანებს. ჭეშმარიტი სნობი ნინძა უფროა, მსხვერპლს უღიმის, ხელს ართმევს და სიტყვებით აბრუებს. მოსაუბრე ასეთი სნობით ყოველთვის აღტაცებული რჩება - რამდენი იცის და მაინც არა აქვს თავში ავარდნილიო – ფიქრობს.


მეოთხე სემესტრი: სიჭაბუკე

დასრულებულ, სრულყოფილ ლიტერატურულ სნობს სხვებისაგან გამოარჩევს შესაძლებლობა, ძალდუტანებლად მოახდინოს კულტურული სინთეზი, დააკავშიროს ერთმანეთთან სრულიად განსხვავებული ხელოვანები და ახლებურად დაანახვოს მოსაუბრეს სამყარო. ან მაგრად გაერთოს მაინც.

კულტურული სინთეზის შეთხზვა არის სნობის ყველაზე ძლიერი, და ამავე დროს, ყველაზე უსაფრთხო ილეთი. თუ მოსაუბრე კარგად ერკვევა ლიტერატურაში, მას სავარაუდოდ მეტი არაფრისათვის არ რჩება დრო. ამიტომაც სულელური მსჯელობა იმაზე, თუ როგორ ჰგავს ბეროუზის შემოქმედება „რეინქოუთსის“ მუსიკას ჭკვიანურად აღიქმება. ძალიან მცირე შანსია, რომ მოსაუბრემ ბეროუზიც იცოდეს და „რეინქოუთსიც“. რომც იცოდეს, მერე რა. გამოვა, რომ შენ უხილავი კავშირი აღმოაჩინე, რომელიც მას აზრადაც არ მოუვიდა დაენახა.

აი, როგორ ხდება ეს. უნდა აირჩიო საკულტო, მაგრამ ბევრისათვის უცნობი მწერალი და მასზე მცირე ინფორმაცია მოიძიო. ბიბლიოთეკაში წასვლა ამისათვის საჭირო არ არის, საკმარისია 10 წუთი იქექო ინტერნეტში. ნახე ვინ მოახდინა გავლენა მწერალზე, რა აქვს დაწერილი და ვისი მეგობარი იყო. ლიტერატურაზე საუბარი რომ ჩამოვარდება, დაიწყე მასზე ლაპარაკი და დააკვირდი ეფექტს. მაგალითად შეიძლება ამ შაბლონის გამოყენება: „არა, რა, კეიტი ეკერი მაინც ძალიან მაგარია. იცი, რაზე ვგიჟდები, როგორ ახერხებს თან ბეროუზის გზა გააგრძელოს, თან რემბოს მიჰყვეს და ამავე დროს ასეთი ორიგინალური იყოს. ვიცი, პოსტ-პანკი „ნა ლიუბიტელია“ არის, მაგრამ საჩემოა რა. იცი, ეკერი „პერე უბუს“ მუსიკას მაგონებს ძალიან. ამას წინათ ვკითხულობდი ეკერის ბოლო სტატიას, სადაც ლაპარაკობს, თუ როგორ დაკარგა რწმენა ტრადიციულ მედიცინაში. მეც ეგრე ვარ, არ ვენდობი ექიმებს, მით უმეტეს საქართველოში. ყოფილხარ საავადმყოფოში ამ ბოლო დროს? იცი რა ხდება იქ?“

ეს უკანასკნელი წინადადება უკანდახევის საშუალებას გაძლევს. მივედით, მივაყენეთ დარტყმა და ბოლოს საუბარი ნეიტრალურ თემაზე, თანამედროვე ქართული ჯანდაცვის სისტემაზე გადავიტანეთ. ნაკლებად სავარაუდოა მოსაუბრე ეკერს დაუბრუნდეს და საავადმყოფოებზე საუბრისას სულ იმას იფიქრებს, რამდენი სცოდნია ამ კაცსო.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ მოსაუბრეს არ ჰკითხო, გაუგია თუ არა მას ესა თუ ის გვარი. უნდა აგრძნობინო, რომ პატივს სცემ მას და იცი, რომ ყველაფერი წაკითხული აქვს. ეს მოსაუბრეს საშუალებას აძლევს, რომ ღირსება შეინარჩუნოს და ამავე დროს, თუ მას გვარი არ გაუგია, საკუთარ უპირატესობასაც აჩვენებ, აი შენ ასე მარტივად ლაპარაკობ მწერალზე, შენთვის ეს ჩვეული ამბავია და გგონია, რომ სხვებიც ასე არიან.

მთავარია გახსოვდეს, რომ არა აქვს მნიშვნელობა რა წაგიკითხავს, არც იმასა აქვს მნიშვნელობა რას ამბობ, მთავარია როგორ შთაბეჭდილებას ახდენ სხვაზე. ჭკვიანი სახის მოკერვა წიგნების კითხვაზე ადვილია. ამ სტატიის ავტორს შაბლონში მოყვნილი არც ერთი ავტორი წაუკითხავს, არც „მსოფლიოს ერთადერთი ექსპრესიონისტული როკენროლ ჯგუფი“ „პერე უბუ“ მოუსმენია, არც საავადმყოფოში ყოფილა ამ ბოლო დროს და წარმოდგენა არა აქვს იქ რა ხდება. მიუხედავად ამისა, შაბლონში მოყვანილი ყველა სიტყვა სიმართლეა. შეამოწმე, თუ არ გჯერა.

ადამიანის უფლებათა დამცველებმა მადლობა უნდა გადაუხადონ დიმიტრი ლორთქიფანიძეს. მის ამაყად ნათქვამ რეპლიკას მამათმავლების დასჯის აუცილებლობაზე საქართველოში მოჰყვა არა მარტო "ენჯეოშნიკების სიცილი" (როგორც პრესა.გეს ჟურნალისტმა გვითხრა), არამედ დისკუსიის დაწყება ჰომოსექსუალიზმის შესახებ. მადლობა უნდა გადაუხადონ გია ჭანტურიას (ახლა უკვე საზოგადოებრივი ტვ-ს გენერალურ დირექტორს), სიტყვა "პიდარასტის" ხმარებისთვის ჟურნალ "ცხელი შოკოლადის" მრგვალ მაგიდაში, რითაც, თავის მხრივ, განახლდა მსჯელობა ეთიკის კოდექსზე ჟურნალისტიკაში. ამასობაში ჩემმა კოლეგებმა გამახსენეს რადიო თავისუფლების პროგრამა "ოქროს საუკუნის" ხუთი წლის წინანდელი გამოშვება, რომელიც საბჭოთა კავშირში სექსუალურ უმცირესობათა დევნას მივუძღვენით (ეს გადაცემა 2004 წლის ზამთარში გავიდა ეთერში). ინტერნეტში ამ თემაზე უამრავ საინტერესო ამბავს გადავაწყდი. ვერასდროს ვიფიქრებდი, რომ გადაცემის ეს ტექსტი ხუთი წლის შემდეგ კიდევ უფრო აქტუალური გახდებოდა.

1933 წლის დეკემბერში იოსებ სტალინმა ახალი მუხლი დაუმატა საბჭოთა კავშირის სისხლის სამართლის კოდექსს - ჰომოსექსუალიზმი (მამათმავლობა) კანონის დარღვევად იქნა მიჩნეული. იმ დღიდან საბჭოთა ჰომოსექსუალისტებს ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთა ემუქრებოდათ.

დასრულდა ის დრო, როცა ბოლშევიკების რევოლუცია ყველანაირი ბორკილისგან - მათ შორის, "სექსუალური ბორკილისგან" - განთავისუფლებად მოიაზრებოდა. რევოლუციის მე-15 წლისთავზე ბოლშევიკური სახელმწიფო უკვე საბჭოთა იმპერიად იქცა. ის ხალხი კი, ვინც იმპერიის სათავეში დგას, მოგეხსენებათ, ყველგან და ყოველთვის გამოირჩეოდა ეჭვიანობით. თუ ჰომოსექსუალები უკვე დამკვიდრებულ "სექსუალურ სისტემას" ეწინააღმდეგებიან, ე.ი. ისინი წინააღმდეგობას უწევენ, საერთოდ, სისტემას, დესტრუქციული ვნებებით ცხოვრობენ. ამიტომ მათი იზოლირება აუცილებელია.

1933 წლის შემოდგომაზე "პრავდაში" გამოქვეყნდა მაქსიმ გორკის წერილი "პროლეტარული ჰუმანიზმი", რომელშიც პროლეტარული ლიტერატურის ცოცხალი კლასიკოსი მოსახლეობას ფაშიზმის დამარცხების კონკრეტულ გზას სთავაზობდა:

"არა ათობით, არამედ ასობით ფაქტი ამტკიცებს, თუ როგორ რყვნის ფაშიზმი ევროპის ახალგაზრდობას. ამ ფაქტების ჩამოთვლა გულს მირევს... კულტურულ ქვეყანაში, დიდი ფილოსოფოსების, მეცნიერების, მუსიკოსების ქვეყანაში, ისინი თავისუფლად დანავარდობენ. გავანადგუროთ ჰომოსექსუალიზმი და ფაშიზმი აღარ იარსებებს."

ფაშიზმის სწრაფი განადგურების პერსპექტივამ გორკის წერილის გამოქვეყნების შემდეგ ფრთები შეასხა ხელისუფლებას. 1933 წლის მიწურულს გაჩაღდა საიდუმლო მიმოწერა ОГПУ-ს ხელმძღვანელს, გენრიხ იაგოდასა და კრემლის მაღალჩინოსნებს შორის.

იაგოდა:
მოსკოვსა და ლენინგრადში კონტრრევოლუციური მიზნით იქმნება პედერასტების ორგანიზებული ჯგუფების სალონები, გარყვნილების ბუნაგები, საროსკიპოები... მათი მიზანია გაათახსირონ ჩვენი ახალგაზრდობა, განსაკუთრებით მუშა-ახალგაზრდობა, შეაღწიონ საბჭოთა არმიასა და ფლოტში.

სტალინი:
სასწრაფოდ უნდა დავსაჯოთ გაიძვერები. კანონმდებლობაში კი შევიტანოთ სათანადო მუხლი.

ჰომოსექსუალთა დაპატიმრებები თავდაპირველად უხმაუროდ მიმდინარეობდა. მოსამართლეები ჯერ კიდევ იზეპირებდნენ სისხლის სამართლის ახალ მუხლს. თუმცა, როგორც ამბობენ, სასამართლოზე განსასჯელებს უფრო მეტად პოლიტიკური ხასიათის კითხვებს უსვამდნენ: "რა კავშირი გაქვთ ანტისაბჭოთა ორგანიზაციებთან?", "გყავთ თუ არა ნათესავები გერმანიაში?" და ა.შ.

რაოდენ უცნაურადაც უნდა მოგვეჩვენოს, სექსუალურ უმცირესობათა დევნას მაშინვე მოჰყვა მათი უფლებების დამცველთა გააქტიურება. ამ მოძრაობას ხელმძღვანელობდა გაზეთ "მოსკოუ ნიუსის" მოსკოველი კორესპონდენტი ჰარი უაიტი. ინგლისელმა ჟურნალისტმა სტალინს არაერთი წერილი გაუგზავნა. როგორც თავად აღნიშნავდა, ის "მარქსისტული პოზიციიდან" უმტკიცებდა კრემლის ლიდერს, რომ ახალი საბჭოთა კანონი "კომუნისტურ ჰუმანიზმს მოკლებულია". ჰარი უაიტი აღნიშნავდა:

"ის პირები, რომლებიც ჰომოსექსუალებად გარყვნილებამ აქცია, როგორც წესი, ბურჟუაზიას მიეკუთვნებიან. მათი ცალკეული წარმომადგენლები ამ გზას მაშინ დაადგნენ, როცა მეტისმეტად დანაყრდნენ ათასგვარი სიამოვნებითა და გარყვნილებით ქალებთან სექსუალურ ურთიერთობაში... მაგრამ არიან ჰომოსექსუალები, რომლებიც ასეთებად მატერიალური სიდუხჭირის გამო იქცნენ. ეს ხალხი იძულებული იყო, ამგვარად დაეკმაყოფილებინა სექსუალური მოთხოვნილება, რადგან უსახსრობა არ აძლევდა დაქორწინების ან მეძავებთან ურთიერთობის საშუალებას."

უაიტმა სტალინს "პროგრესული დასავლელი მეცნიერების" ახალი გამოკვლევების შედეგებიც გააცნო. მისი სიტყვებით, "არიან 'თანდაყოლილი ჰომოსექსუალებიც'. გამოკვლევები ამტკიცებს, რომ ასეთი ტიპის ადამიანები თანაბარი პროცენტით არსებობენ საზოგადოების განსხვავებულ კლასებში და ყველა ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით ორ პროცენტს შეადგენენ... ეს იმას ნიშნავს, რომ საბჭოთა კავშირში ორი მილიონი ჰომოსექსუალია, რომელთა შორის ბევრი აქტიურად მონაწილეობს სოციალიზმის მშენებლობაში. ნუთუ შეიძლება ამდენი ადამიანის დაპატიმრება?"

რამდენიმე კვირაში წერილების ავტორი საბჭოთა კავშირიდან გააძევეს. დღეს რუსი ისტორიკოსები ამტკიცებენ, რომ უაიტს ბედმა გაუღიმა - იმხანად იგი თავისუფლად შეეძლოთ თავისი "ანომალიური სექსუალური მოთხოვნების" დასაკმაყოფილებლად რომელიმე საბჭოთა ბანაკში გამოემწყვდიათ - იქ, სადაც "სექსუალურ დისიდენტებს" გზავნიდნენ 1992 წლამდე, სანამ რუსეთის ხელისუფლება სექსუალურ უმცირესობათა დასჯის ამ მუხლს გააუქმებდა. ზოგიერთი რუსი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ ამ მუხლით ზოგჯერ საბჭოთა სისტემის მიმართ არალოიალურად განწყობილ იმ ადამიანებსაც ასამართლებდნენ, რომელთაც ჰომოსექსუალიზმთან არაფერი ჰქონდათ საერთო. და პირიქით, "გამოჭერილი" ჰომოსექსუალი საბჭოთა ხელისუფლებისთვის მშვენიერი მასალა გახდა კაგებეს რიგების შესავსებად. სექსუალურ უმცირესობათა "შემჩნეული" წარმომადგენლები ხშირად იძულებული ხდებოდნენ სუკ-ის ინფორმატორებად ემუშავათ.

მაქსიმ გორკის წინასწარმეტყველების მიუხედავად, "პედერასტების დაპატიმრებით" ფაშიზმის დამარცხება შეუძლებელი აღმოჩნდა. მეტიც, სისხლის სამართლის საბჭოთა კოდექსში ამ ცვლილების შეტანის შემდეგ იოსებ სტალინს ადოლფ ჰიტლერმაც მიბაძა და ჰომოსექსუალების დევნა დაიწყო.

საინტერესოა, რომ ჰიტლერიც და სტალინიც ახალგაზრდობაში ჰომოსექსუალებთან მეგობრობდნენ: ერთი რემთან, მეორე - ჩიჩერინთან. და, რაც მთავარია, ელემენტარული ფსიქოლოგიური ექსპერიმენტების თანახმად, რომელიმე იდეის მიმართ მტრული დამოკიდებულება იმას ნიშნავს, რომ ადამიანი არ არის გულგრილი იმის მიმართ, რასაც ასე დუჟმორეული ებრძვის. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, აგრესიული ჰომოფობია იმის მანიშნებელია, რომ საქმე გვაქვს ტიპურ ლატენტურ ჰომოსექსუალიზმთან - ე.ი. ადამიანი ამ დროს, პირველ რიგში, საკუთარ თავს ებრძვის. თუმცა, ბოლო დროს გამოქვეყნებულ დოკუმენტებში ისტორიკოსები იმასაც ამტკიცებენ, რომ ჰიტლერი და სტალინი სულაც არ ყოფილან "ლატენტური ჰომოსექსუალები"... სიტყვით, ორივე ბელადი ცეცხლითა და მახვილით ებრძოდა სექსუალურ უმცირესობებს, მაგრამ ორივეს გული უჩუყდებოდა ფილმებზე, რომელთა გმირები - მათ შორის, მამაკაცები - აცხადებდნენ, რომ სტალინი (ან ჰიტლერი) მამაზე, ძმაზე, დედაზე, ცოლზე მეტად უყვარდათ. გული უჩუყდებოდათ სიმღერებზე, რომლებშიც პერვერსიულობითაა გაჟღენთილი მუსიკაც და ტექსტიც.

ძველი ბოლშევიკი ბორის ნიკოლაევსკი ამტკიცებდა, რომ სტალინს ასეთი სიმღერების მოსმენისას თვალები უბრწყინავდა, მის სახეზე "სექსუალური სიამოვნების განცდა" აღიბეჭდებოდა ხოლმე... ასეთი იყო იგი ნასვამ მდგომარეობაშიც, როცა, როგორც ჩანს, ნაკლებად აკონტროლებდა თავის ქცევას. ასეთ მდგომარეობაში იხილა სტალინი 30-იანი წლების მიწურულს ამერიკის შეერთებული შტატების მაშინდელმა ელჩმა საბჭოთა კავშირში უილიამ ბულიტმა, რომელიც მოგვიანებით დაწერს:

"სტალინი ჩემ მიმართ ნაზ გრძნობებს არასდროს მალავდა. ერთხელ საკმაოდ ნასვამი იყო, როცა გადამეხვია და ტუჩებში მაკოცა. ღმერთო ჩემო, როგორი ზიზღი ვიგრძენი მაშინ, რომ იცოდეთ..."

პარანოია, რომელიც ნებისმიერი დიქტატორის სენია, როგორც წესი, ამძაფრებს ლატენტურ ჰომოსექსუალიზმს. თავის წიგნში "ფსიქოპათოლოგია და პოლიტიკა" ამერიკელი მეცნიერი ჰაროლდ ლასუელი ამტკიცებს, რომ ის პოლიტიკოსები, რომლებიც ადამიანებს არ ენდობიან, მუდმივი ეჭვი და მტრის ძიება ტანჯავთ, უბრალოდ, იძულებული ხდებიან, ერთსა და იმავე ხალხში, ე. ი. "სანდო ხალხში", იტრიალონ - იმუშაონ და გაერთონ მათთან ერთად, მოაწყონ ღრეობები, იქეიფონ და დრო ატარონ ერთ, ვიწრო წრეში. დაახლოებით ისე, როგორც პიერ-პაოლო პაზოლინის ფილმში "სალო, ანუ სოდომის 120 დღე", რომელშიც გენიალური იტალიელი რეჟისორი ამტკიცებს, რომ სისტემა, რომელიც არ აძლევს საშუალებას ადამიანს მაქსიმალურად შეძლოს თავისი გრძნობების რეალიზაცია, თავისთავადაა პათოლოგიური. სადისტი ხდება ის, ვისაც არა მარტო გრძნობით-ადამიანური, არამედ ხორციელი, ცხოველურიც კი ჩაკლული აქვს. ამიტომაც, ყველაზე დიდი გარყვნილება ძალაუფლებაა.

ერთი შეხედვით, უცნაური რამ მოხდა: საქართველოსა და რუსეთს შორის ომის დაწყებიდან ერთი წლის თავზე, 7 აგვისტოს, შინაგან საქმეთა მინისტრმა ვანო მერაბიშვილმა კომენტარი მისცა „რუსთავი 2“–ს და ორჯერ ახსენა თარიღი – 7 აგვისტო; ოღონდ, ისე, რომ თავად აზრზე ვერ მოვიდა, ორჯერვე თქვა „7 ნოემბერი“ (7 აგვისტოს ნაცვლად). მოგვიანებით, მინისტრის კომენტარი ინტერნეტტელევიზიამ გამოაქვეყნა სათაურით: „მახსოვს 7 ნოემბერი“.

ვანო მერაბიშვილის ამ წამოცდენამ მეც ჩამაფიქრა.

მინდა, შემოგთავაზოთ, ვიმსჯელოთ იმ ორ თარიღზე, რომლებიც, ერთმანეთთან მიმართებაში, ჩემი აზრით, საკმაოდ უცნაურად არის აღქმული საზოგადოების მიერ. იმაზეც ვიფიქროთ, რატომ რჩება ხელისუფლებისთვის უფრო მწვავე თარიღად შვიდი ნოემბერი, თუმცაღა, შვიდი აგვისტოს შედეგები ქვეყნისთვის გაცილებით მძიმეა.

როდესაც ჩემთვის 7 ნოემბრისა და 7 აგვისტოს შედარება დავიწყე, შემდეგი ცხრილი გამომივიდა:

7 ნოემბერი	7 აგვისტო
ხელისუფლების მიერ აღიარებული, როგორც შეცდომა	ხელისუფლების მიერ შეფასებული, როგორც ძალის გარდაუვალი გამოყენება
მოქმედების ადგილი – დედაქალაქი (რაც თბილისელებს ძალიან მწარედ ახსოვთ)	მოქმედების ადგილი – შიდა ქართლი (რაც დედაქალაქში საერთო ტკივილს შედარებით ადვილად აცხრობს)
ძალის წარმატებული დემონსტრირება (ხელისუფლების ათვლის წერტილიდან)	ძალის წარუმატებელი გამოყენება
შეეხო შედარებით ცოტა ადამიანს	შეეხო ბევრ ადამიანს
უმსხვერპლო აქცია	მოჰყვა მრავალრიცხოვანი მსხვერპლი (გარდაცვლილებს ვგულისხმობ)
შეფასება ერთმნიშვნელოვანია (რომ მოხდა ძალის გადამეტება)	შეფასება არაერთმნიშვნელოვანია (ვინ დაიწყო ომი? შეიძლებოდა თუ არა მისი თავიდან აცილება?)
გაამწვავა საზოგადოების დაყოფა	გამოიწვია საზოგადოების კონსოლიდაცია (გავიხსენოთ 12 აგვისტო)
გააღრმავა ხელისუფლების დაპირისპირება საკუთარი ხალხის ნაწილთან	ხელი შეუწყო ხელისუფლების გაერთიანებას საკუთარ ხალხთან
ქართველი ხალხის ნაწილს დაუპირისპირდა საკუთარი მთავრობა	მთელ ქართველ ხალხს დაუპისპირდა სხვა ქვეყნის მთავრობა
დასრულდა მოკლე ვადაში, ხელისუფლებისთვის მისაღები შედეგით	დასრულდა შედარებით მოკლე ვადაში, ხელისუფლებისთვის და ხალხისთვის მიუღებელი შედეგებით
გამოიწვია ვადამდელი საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნები	გამოიწვია ტერიტორიების დაკარგვა, ლტოლვილების ახალი ტალღა, აფხაზეთისა და ოსეთის აღიარება რუსეთის ფედერაციის მიერ სამხედრო ბაზების ხელახალი განლაგება საქართველოს ტერიტორიაზე
არჩევნების შემდეგ ხელისუფლებაში დარჩა მიხეილ სააკაშვილი, ნაციონალურ მოძრაობასთან ერთად	ომის შემდეგ ხელისუფლებაში დარჩა მიხეილ სააკაშვილი, ნაციონალურ მოძრაობასთან ერთად

ამ ცხრილის შევსება კიდევ შეიძლება სხვადასხვა ფაქტორის გათვალისწინებით, მაგრამ, ვფიქრობ, სურათი უკვე ჩანს: საქართველოს სახელმწიფოსთვის – ხალხიან-ხელისუფლებიანად – 7 აგვისტო შეუდარებლად დიდი მარცხია, ვიდრე 7 ნოემბერი. ეს ცხრილის გარეშეც ცხადი იყო, ცხრილში კი ის გამოჩნდა, რომ ხელისუფლებამ ომი პროპაგანდისტულად გაცილებით უკეთ გამოიყენა, 7 ნოემბერს კი ამ მხრივ ვერაფერი მოუხერხა, საკუთარი შეცდომის აღიარების გარდა.

ალბათ, სწორედ იმის გამო, რომ დღევანდელი ხელისუფლებისთვის მთავარია, როგორ შეფუთავს ხალხის თვალში ამა თუ იმ მოვლენას, 7 ნოემბერი მისთვის მკვეთრად წარუმატებელი თარიღია, – მიუხედავად შედეგებისა, რომლებიც ომს გაცილებით მძიმე და აუნაზღაურებელი მოჰყვა, ვიდრე აქციის დარბევას თბილისში.

ისიც გასათვალისწინებელია, რომ შვიდმა ნოემბერმა ჩვენს ქვეყანაში დემოკრატიის პრინციპების უგულებელყოფა დაადასტურა; ომმა კი ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენისგან დაგვაშორა, სულ მცირე, უახლოესი ათწლეულ(ებ)ით.

ამიტომ, თუკი ხელისუფლების მიზანი ძალაუფლებისა და პოსტების შენარჩუნებაა, ცხადია, მას ხელს აძლევს, მთელი თავისი რესურსი ომის შედეგების „გათეთრებას“ მოახმაროს, ხოლო „შავ ლაქად“ შვიდი ნოემბერი დაიტოვოს. ბოლოს და ბოლოს, გაცილებით ადვილია, ნებისმიერ მომენტში დემოკრატიის ახალი ტალღა გამოაცხადო და შინ თუ გარეთ აჩვენო, თითქოს, ხვალიდან ახალი ცხოვრების დაწყებას აპირებ. ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის შესახებ დაპირებების გაცემა კი ასე ადვილი აღარ არის.

თუ დავაკვირდებით, დღემდე ხელისუფლების მიმართ საყვედურები უფრო ხშირად 7 ნოემბრის გამო ისმის, ვიდრე 7 აგვისტოს გამო. ეს პირადად მიხეილ სააკაშვილის დიდ მიღწევად უნდა შევაფასოთ; რადგან საპროტესტო აქციის დარბევა, თუნდაც, ძალის გადამეტებით, გაცილებით თავსებადია ხელისუფლების შენარჩუნებასთან, ვიდრე ომის უომრად წაგება.

ასე რომ, ძვირფასო კომენტატორებო და ჩვენი ბლოგის ძვირფასო მკითხველებო, მართალია, ვანო მერაბიშვილს 7 აგვისტო 7 ნოემბერში ალალად ერევა, მაგრამ ეს სწორედ მისთვის არის სასარგებლო. ჩვენთვის კი (ესე იგი, ქართული საზოგადოებისთვის) სასარგებლოა, მოვლენები მათი შინაარსის და მნიშვნელობის მიხედვით შევაფასოთ. მათ შორის, გავაანალიზოთ, როგორია 7 ნოემბრის და 7 აგვისტოს პოლიტიკური წონა ზოგადად და, განსაკუთრებით, ერთმანეთთან მიმართებაში. ისევ და ისევ, თქვენი დახმარების იმედი მაქვს.

საზოგადოებრივი მაუწყებლის ახალი გენერალური დირექტორის უგემოვნებოდ “არჩევასთან” დაკავშირებით, გამახსენდა ერთი ეპიზოდი ამერიკელი ჟურნალისტების, კოვაჩის და როზენსტილის წიგნიდან "ჟურნალისტიკის ელემენტები": 1981 წლის დეკემბერში, პოლონეთში იარუზელსკის სამხედრო რეჟიმის დროს, ყოველ საღამოს, რვის ნახევარზე, როცა სახელმწიფო ტელევიზია ახალი ამბების გადაცემას იწყებდა, პატარა ქალაქ შვიდნიკის თითქმის მთელი მოსახლეობა გარეთ გადიოდა და ქალაქის ცენტრში, პატარა პარკში, ძაღლებს ასეირნებდა. გდანსკში ხალხმა ტელევიზორები ფანჯრებთან დადგა – ეკრანებით ქუჩისკენ. შვიდნიკელებიც და გდანსკელებიც ერთმანეთსაც ანიშნებდნენ და მთავრობასაც, ჩვენც უარს ვაცხადებთ ყურებაზე, ჩვენ სიმართლის თქვენეულ ვერსიას არ ვიღებთო.

ახლა კი შეპირებული ბლოგი.

როცა მსოფლიო ეკონომიკურმა კრიზისმა მოიცვა, აქაურმა ექსპერტებმა დაგვამშვიდეს – ეს კრიზისი საქართველოს არ ემუქრებაო. თავიდან გამიხარდა, რომ კრიზისი გვერდს აგვივლიდა. დიდი ჰუმანისტის გულისტკივილით ვადევნებდი თვალყურს სამყაროს გასაჭირს, რომელიც ჩემს სამშობლოს არ ეხებოდა. აი, ამერიკაში “კრაისლერმა” თანამშრომლები დაითხოვა, მაგრამ მაინც გაკოტრდა, გერმანიაში ვიღაცამ თავი მოიკლა, რადგან 54-მილიონიანი ქონება გაუნახევრდა, იაპონიაში “სონიმ” მკვეთრად შეამცირა სნუკერის მოთამაშე რობოტთა წარმოება, ინგლისელები კი – არც დაიჯერებთ! – იძულებულნი არიან, “ჰეროდსის” ნაცვლად, “მარკს ენდ სპენსერში” იარონ საყიდლებზე. მოკლედ, ცივილიზაცია სრულ კოლაფსშია. საქართველოში კი “მაგრა საკაიფოდ” ვართ. ერთადერთი, მე და ორიოდე ჩემნაირს, მაჰათმა განდის დონის კაცთმოყვარეს, გვეკუმშება გულები, როცა წარმოვიდგენთ, როგორ უხდებათ ინგლისელ ჯენტლმენებს სასადილოდ “მაკდონალდსში” სიარული. და კიდევ ერთი რამ –ამის მიუხედავად, ყველას ერთნაირად გვიხარია რუსეთის ეკონომიკის კრახი, რომელსაც შესაშური ინტენსივობით აშუქებს ქართული მედია.

ასე გაგრძელდა რაღაც პერიოდი. მერე ნელ-ნელა შემეცვალა განწყობა. ჯერ ცოტათი გული დამწყდა: რატომ უნდა ჩამორჩენოდა საქართველო საერთაშორისო ეკონომიკურ კარნავალს?! ნუთუ არა ვართ საერთაშორისო თანამეგობრობის სრულუფლებიანი წევრები?! ნუთუ ჩვენ არ გვეხება გლობალიზაცია?!

მერე ნერვიულობაც დავიწყე. არასრულფასოვნების კომპლექსი გამიჩნდა. ლარის კურსის სტაბილურობამ კი საერთოდ გამაცოფა. ერთი პირობა ისიც კი ვიფიქრე, რომ ჩვენი ეკონომიკური სიძლიერე, აგვისტოს ომში, გარკვეული ტერიტორიების დათმობის ხარჯზე, რუსეთის სასტიკი დამარცხების დადებითი შედეგი ხომ არ არის-მეთქი.

საბოლოოდ ყველაფერი მოწესრიგდა. როცა ხელფასმა ერთი თვით დაიგვიანა, მივხვდი, რომ საქართველოში გლობალიზაციის პირველი ნიშნების თვითმხილველი გავხდი. მეორე თვეშიც რომ ვერ მივიღე კუთვნილი ანაზღაურება, დავრწმუნდი, რომ ჩვენ არა მარტო პირველი, არამედ ნამდვილი ევროპელებიც ვყოფილვართ. წერტილი ყველაფერს მესამე თვის უხელფასობამ დაუსვა. თანაც ამას ერთი ამბავიც დაემთხვა.

სწორედ იმ დღეებში ჩემმა უბნელმა პარიკმახერმა, ედიკამ, როგორც ჟურნალისტს, ერთი ქართული გაზეთი მაჩვენა. სულ მგონია, რომ ასეთი გაზეთების მკითხველი აუდიტორია მხოლოდ ორი ადამიანით – რედაქტორით და კორექტორით შემოიფარგლება ხოლმე. ედიკას გაზეთი აშკარად ერთკაციანი იყო. ყოველ შემთხვევაში, იმ სტატიის მიხედვით, რომელიც მისი დაჟინებული მოთხოვნით წავიკითხე, გაზეთს კორექტორი არ ჰყავდა. სტატია ედიკას შესახებ გამოქვეყნებული იყო რუბრიკით “ჩვენი ქალაქის კოლორიტი” და იქ ედიკა მოხსენიებული იყო არა როგორც დალაქი, არამედ როგორც სტილისტი. მანამდე მეგონა, რომ სტილისტს ჟან-პიერი ან, უკიდურეს შემთხვევაში, ფრანსუა უნდა რქმეოდა. ედიკას სტილისტობამ და ჩემმა ფინანსურმა მდგომარეობამ ცხადად დამანახა, რომ საქართველო ფაქტობრივად ნატოში იყო.

ყოველი შემთხვევისთვის, ჩემს დამქირავებელს მივაკითხე – ოთხი თვეა ხელფასი არ ამიღია და ხო არ ვიხურებით-მეთქი. არა, არა, რამ გაფიქრებინა, ყველაფერი რიგზეა, უბრალოდ, ეტყობა შენ არ გცოდნია - მსოფლიოში ეკონომიკური კრიზისიაო.

გადავწყვიტე, ამ სიტუაციით მეც მესარგებლა და საკუთარი თავისთვის მომეხსნა ოჯახის კეთილდღეობაზე მზრუნველის პასუხისმგებლობა. ოჯახის წევრებს გამოვუცხადე, ისეთი დეპრესია მაქვს, 30-იანი წლების ამერიკა სამოთხე მგონია-მეთქი. იმიჯიც შესაფერისი შევიქმენი: დავსევდიანდი; წვერს ყოველდღე აღარ ვიპარსავდი; იაფფასიანი სიგარეტის მოწევით (მოწევა მავნებელია!) თითები და ტუჩები ჩავიყვითლე; ყასიდად ვინტერესდებოდი ტოტალიზატორის ფსონებით; ნაცნობებს ვეკითხებოდი, ჯობს.გე-ზე შესვლას რამე აზრი თუ აქვს-მეთქი? ქუჩაში დავდიოდი იღლიაში ამოჩრილი გაზეთ “სიტყვა და საქმით”; ვიდექი ფაბრიკა-ქარხნებთან და ნაღვლიანად შევყურებდი აგურით ნაშენ მაღალ საკვამურებს, საიდანაც კვამლი არ ამოდიოდა; მეგობრებს ვუყვებოდი, თუ როგორ მშურდა თვითმფრინავისფერ ნაგვის ურნებში მოფუთფუთე ჩემი თანამემამულეების გამბედაობის; ვრეკავდი 09-ში იმის გასაგებად, თუ სად შეიძლებოდა ბოთლების ჩაბარება ყველაზე მაღალი ტარიფით; დავიწყე ფალსიფიცირებული ალკოჰოლის მოხმარება, ოღონდ ამერიკისგან განსხვავებით, ის სავსებით ლეგალურად იყიდებოდა ნებისმიერ სასურსათო მაღაზიაში და უკეთეს შემთხვევაში, ბულგარეთში ჩამოსხმულ შოტლანდიურ ვისკის წარმოადგენდა; გაყინული გამომეტყველებით, საათობით ვიჯექი ტელევიზორთან და უაზროდ მივჩერებოდი ღრმააზროვან გადაცემებს.

ერთხელ, ტელევიზორთან ჩვეული თვიგვემის სეანსის დროს, ჩემი ყურადღება ერთმა ამერიკულმა ფილმმა მიიპყრო. “სამი მუშკეტერი” აღმოჩნდა. ეგრევე მიხვდებოდი, როგორი ფილმიც იყო - ამერიკელებს რომ უყვართ ყველაფრის, განსაკუთრებით კი კლასიკური, ევროპული სიუჟეტების თავიანთ ჭკუაზე გადაკეთება. თვითონ ამას კომერციალიზაციას ეძახიან, მაგრამ, მე თუ მკითხავ, ისეთი სიტყვა ჰქვია, რომლის ხმარება საზოგადოებაში, თვით სტადიონებზეც კი, უხერხულია.

ასეთ ფილმებში, როგორც წესი, ისტორია და ისტორიული პირები ფონია ხოლმე ეკრანის ამერიკანიზებული გმირებისათვის, რომლებიც ათას სისულელეს სჩადიან, რომ სინამდვილეს მაქსიმალურად მოსწყდნენ. ისტორიას და ისტორიულ პირებს რეჟისორები ნაკლებად ამახინჯებენ. ამ ფილმში კი აშკარად ზედმეტი მოუვიდათ.

რატომ გადაწყვიტეს ფილმის შემქმნელებმა, რომ მარტინ შინის შვილი, ჩარლი, არამისს ჰგავს, ძნელი სათქმელია. ან რაში დასჭირდათ სიჩლუნგით გამორჩეული პორთოსის “იუმორის” გრძნობით აღჭურვა? მათსავე ნამუსზეა კიფერ საზერლენდის ათოსისთვის ისეთი იერის მიცემა, რომ ფრანგი მუშკეტერი სკანდინაველ პოპ-მუსიკოსად (ABBA-ში მეორე B რომ არის - ბიორნი) აქციეს.

მაგრამ, როგორც ჩემ ახალგაზრდობაში იტყოდნენ, ეს ჟურნალი იყო, კინო ახლა იწყება: მეფე ლუი მეცამეტე და დედოფალი ანა ავსტრიელი რომეოსა და ჯულიეტას თაობის ტინეიჯერები არიან. თავისი დროის ევროპის ერთ-ერთი გამორჩეული პოლიტიკოსი კარდინალი რიშელიე, მართალია, წითელ ფერებში, მაგრამ მაინც ტიფლისელი კინტოსავით არის გამოწყობილი და, რაც მთავარია, კინტოსავით იქცევა. მეფის მოსაკლავად, რომელიც საკუთარ დაბადების დღეზე საზოგადოების წინაშე სპიჩით გამოდის, მან ქილერი დაიქირავა. ქილერს გასკონელი გაუსწორდება. იწყება ჩხუბი, რომლის დროსაც არამისის სიცოცხლეს ისევე იხსნის რკინის ჯვარი, როგორც ჯეიმს ბონდს გულის ჯიბეში ჩადებული პორტსიგარი. საბოლოოდ მეფის და კარდინალის მუშტი-კრივი იმით მთავრდება, რომ მეფე კარდინალს ეფექტური დარტყმით ნავიდან ზღვაში გადააგდებს. მაგრამ ამ ფილმის ერთი ეპიზოდი გამორჩეულად მაღელვებს: დედოფლის სააბაზანოში შესული კარდინალი, კასრში შამპანურის ბოთლივით ჩადგმული ანა ავსტრიელის კითხვაზე, აქ როგორ მოხვდიო, პასუხობს - მეფეს ვეძებო.

მოგეხსენებათ, დიუმა როგორი სიმსუბუქითაც ექცეოდა ისტორიას. ამას დაუმატეთ ფილმის შემქმნელების აულაგმავი ფანტაზია და მიხვდებით, რატომ არასდროს არ იქნება პარიზში ბარაკ ობამას ქუჩა.

P.S.: ამ ფილმით შთაგონებული სხვა დასკვნები ამერიკის შესახებ - შემდეგ ბლოგში.

მაგარია თბილისური აგვისტო: მშვიდი, სხივებიანი, ჩუმი და უკაცური. ყოველი დღე ამ თვისა, რომელიც თბილისის გარეთ გამიტარებია, დაკარგული მგონია. აგვისტო ყველაზე თბილისური თვეა, ყველაზე ნაღდი, ნაღდი ქალაქელებით, ნაღდი ჩამოსულებით. გარემოვაჭრეებიც ნაღდები არიან: ადრე თუ გაღლეტვაზე იყვნენ, ახლა კიტრსა და პომიდორს უფასოდ მოაყოლებენ ხოლმე რეჰანსა და მწვანე წიწაკას. ეს გარემოვაჭრე აგვისტოში სულ სხვანაირად გესალმება. აღმოაჩენ, რომ თურმე კარგად გიცნობს, ნესვზე გეტყვის, რომ არ ვარგა და არ ღირს ყიდვა, მერე გკითხავს: “როგორა გყავს ვაჟკაცი?”, შენ ეტყვი, რომ ზღვაზეა, ის: “ზღვა კაია”.

აგვისტოს ზღვას აგვისტოს თბილისი მირჩევნია. ესაა თბილისური აგვისტოს ნათელი, ჩვენ კი თბილისელი ფოლკნერები ვართ. ფოლკნერთან აგვისტო ჩუმია, უხმო, უქარო და ბნელი. ვარსკვლავიანი ან მთრთოლვარე ნათებებით, ღამეული ციმციმით სავსე. ამ ყველაფერს თბილისშიც ვხედავთ. რატომ? იმიტომ, რომ აგვისტოში ყველაფერი გაანკარებულია, თვალიც და სმენაც. აგვისტოში ქალაქის ხმები უკეთ ისმის, თან აგვისტო, სხვა დანარჩენთან ერთად, აივნების თვეცაა. დგახარ აივანზე და ყველაფერი გესმის, მოპირდაპირე სახლიდან გადმოღვრილი სიმღერის ხმა, მანქანის დამუხრუჭება, მოკლე სადღეგრძელოები, ღამის სიმღერა რადიოში, ძაღლის ყეფა, ჩუმი ლაპარაკები.

ხანდახან აგვისტოში ქათქათა თეთრი გოგოები გამოჩნდებიან ხოლმე ქალაქში. სახეზე ფერი არ ადევთ. ისინი მზის შუქზე მხოლოდ თბილისურ აგვისტოში გამოდიან, სხვა დროს სადღაც სარდაფებში არიან ჩაკეტილები, თმებს უცხო ფერად იღებავენ, ლუდს წრუპავენ. ისინი აგვისტოში ცოცხლდებიან, როცა ყველა ქალაქგარეთაა გასული. ისინი დარწმუნებული არიან, რომ ვერავინ ცნობს, არადა მე ვცნობ და ზუსტად ვიცი, რომ სანამ ზღვიდან დაბრუნებული ბრინჯაოსფერი ვეფხი-გოგოები მოედებიან ქალაქს, მათი დროა. მათია თბილისი.

ქალაქი, რომელმაც ამდენი თვის მანძილზე თავი მოგაძულა, ისევ გიყვარდება, ისევ შენია, მარტო შენი. გალაკტიონს აქვს ერთ ლექსში აგვისტოზე: “ქალაქს ედება მზე თვითეული”. ეს მზე მართლა თვითეულია, სათითაოდ ჩვენია, ერთმა ჩემმა მეგობარმა ამ თვის მზეს ვერცხლიანი ოქროსფერი უწოდა.

წლევანდელი აგვისტო ყველაზე გრილი აღმოჩნდა, საზამთროს ჩაცივებაც კი არ სჭირდება, ღვინოც უმაცივროდ გრილდება, ერთია - მეგობრები გაიკრიფნენ.

ზოგისთვის აგვისტო ერთადერთი თვეა საგანცხრომო საკითხავისთვის, სხვა დროს უბრალოდ ვერ იცლიან. მეც ბევრს ვკითხულობ აგვისტოში, ზუსტად მახსოვს რას ვკითხულობდი 25 წლის წინ, 10 წლის წინ, შარშან. აგვისტოში მაქვს წაკითხული: მელვილის “ტაიპი”, ჯოისის “მხატვრის პორტრეტი”, შენგელაიას “სანავარდო’, ჯავახიშვილის “კვაჭი”, დოსტოევსკის “ყმაწვილი”, გომბროვიჩის “პორნოგრაფია”, ხლასკოს რომანი და სხვ.

ახლა ქალაქიდან გასულებსაც მივხედოთ და გავიხსენოთ, რომ აგვისტოში ძალიან მნიშვნელოვანია წიგნების გადადება და სხვების საკითხავისთვის ზრუნვა. ქალაქში ჩამსვლელისთვის წიგნების დაბარება ყოველთვის აქტუალური იყო. ასე ხდებოდა XIX საუკუნეში და, იმედია, ბევრი დღესაც ასე იქცევა. ქართულ პროზაში თუ მემუარულ ლიტერატურაში ხშირია შემთხვევები, როცა ქალაქს მიმავალ ექიმს ან ოჯახის თავს წიგნებს აბარებდნენ, თანაც მაშინ, XIX საუკუნეში, დღევანდლისგან განსხვავებით, გაცილებით მეტი წიგნის მაღაზია თუ ფარდული იყო დაბებსა და პატარა ქალაქებში. დღეს დიდ სოფლებში ვეღარსად შეხვდებით წიგნით მოვაჭრეს, მაშინ კი ბევრი იყო ასეთი.

გრიგოლ ორბელიანისთვის ესეც სულერთი იყო. მისთვის აგვისტო სხვა რამეს ნიშნავდა: იგი ტფილისის სიცხეს, მტვერსა და კირს გაურბოდა ხოლმე და კოჯრისა და ტაბახმელის გრილ ნიავს აფარებდა თავს. კუმისში მამულები ჰქონდათ ორბელიანებს, მაგრამ თავის ყველა მამულს მაინც ქალაქის სიახლოვეს გასეირნება ერჩივნა. ბაბალე საგინაშვილს წერდა: "შენ რა გაემგზავრე პიატიგორსკისკენ, მეც აღარ დავჰყავ მაგდენი ხანი თბილისს და გავეცალე აქაურს სიცხეებს, აქაურს საშინელს ჰაერსა, სავსესა კირითა და მტვერითა, და ამოველ ტაბახმელას, სადაცა მართლად მშვენიერი საზაფხულო ადგილია... გაიშალა სუფრა მწვანეს მინდორზედ; მოერთუათ სათალი, ყველი, არაყი; ზედ მოჰყუა ხაშლამა, ფლავი და მწუადები და ამასთანა დიდროანი ჯამები ღვინითა..."

ხშირი იყო ბორჯომში სტუმრობებიც, სადაც “პუბლიკა” დილის 6 საათიდან გროვდებოდა წყალთან, სვამდნენ, ბანაობდნენ, “კურკურებდნენ”, შემდეგ ჩაის დრო მოდიოდა, შუადღეს კი სადილად სხდებოდნენ. 5 საათზე ცხენებით და ეკიპაჟებით სეირნობა იწყებოდა, 8-ზე კი ლაზათიანი ვახშამი იშლებოდა.

ტფილისში მხოლოდ მარტოსულები რჩებოდნენ, ტფილისის მეზღაპრეეები (დანიელ ჭონქაძე, ლავრენტი არდაზიანი, ა. ორბელიანი, სხვები), მოგვიანებით, აკაკი, რომელიმე სასტუმროში ჩარჩენილი. ჩამოდიოდა ვაჟა-ფშაველა და დაცარიელებულ “ივერიაში” მიჰქონდა რამე განსაკუთრებული (საჯაროში არაერთხელ მინახავს “ივერიის” აგვისტოს, ტირაჟდაცემულ ნომრებში გამოქვეყნებული ვაჟას ლექსები, ნარკვევები და მოთხრობები).

მაშინ ორთაჭალის ბაღს თავისი ფუნქცია ჰქონდა. ვინც ქალაქიდან ვერ გადიოდა, ურმებით აგზავნიდა ხოლმე ბავშვებსა და ქალებს, კაცები სარდაფებს აფარებდნენ თავს, ყინულიც ბლომად ჰქონდათ მომარაგებული. ღამეები ყოველთვის ძალიან გრილი იყო, საღამოობით ვერეზე იკრიბებოდნენ, იქ ბევრი გასართობი არსებობდა და ეს ადგილები პოეტების შთაგონების წყაროც იყო: სასაფლაო, ეკლესია, იქ მოხეტიალე ბარათაშვილი... ხალხი ქუჩაში 11-12 საათამდე სეირნობდა.

დღეს კი 11-12 საათზე აღარავინ სეირნობს. წიგნსაც იშვიათად კითხულობენ ამ დროს. ძირითადად ალბათ ტელევიზორს უყურებენ ან კომპიუტერს უსხედან. თუმცა თბილისს მაინც ჰყავს თავისი დარაჯები, ზაფხულის თბილისელები.

ჩვენ, აგვისტოში ჩარჩენილები.

ცხინვალში გამომავალი გაზეთის, ”21-ე საუკუნის” რედაქტორი თემურ ცხოვრებოვი ახალი ინიციატივით გამოდის - მოუწოდებს სამხრეთ კავკასიის დე ფაქტო და დე იურე რესპუბლიკების ხელისუფალთ, გამოყონ თითო კვადრატული კილომეტრი ტერიტორია ”სამხრეთ კავკასიის სამოქალაქო რესპუბლიკის” შესაქმნელად. თავდაპირველად აქ, ცხოვრებოვის აზრით, შეიძლება აშენდეს ერთი კარგი სასტუმრო, რომელიც მნიშვნელოვნად დაუზოგავს ფულს საერთაშორისო ორგანიზაციებს (ე.წ ”სამხრეთკავკასიურ შეხვედრებს” რომ აწყობენ. როგორც წესი, ევროპაში), მერე კი ეს მიწა იქნებ თავისუფალი ვაჭრობის ზონადაც გამოცხადდეს... სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ცხინვალელი ჟურნალისტი მოითხოვს აშენდეს ”კავკასიური სახლი” - სივრცე, რომლის არა ზუსტი, მაგრამ მიახლოებითი ასლი, სხვათა შორის, დიდი ხანია არსებობს თბილისში, ტაბიძის ქუჩაზე (მიუხედავად იმისა, რომ რაც თავი მახსოვს, ნაირა გელაშვილის ”კავკასიურ სახლს” ხან ერთი ხელისუფლება ერჩის და ხან მეორე).

ასეთი ”რესპუბლიკა” ძალიან წაადგებოდა სამხრეთ კავკასიის მშვიდობის კინოფესტივალს, რომელიც წელს მესამედ იმართება. მის დამფუძნებლებს და საბჭოს წევრებს ბიუჯეტის მნიშვნელოვანი ნაწილი გვეხარჯება ”ნეიტრალურ ტერიტორიაზე” შეხვედრებზე, რადგან, აფხაზები ვერ ახერხებენ თბილისში ჩამოსვლას, აზერბაიჯანელები - სომხეთში (და პირიქით). გასული წლის აგვისტოს შემდეგ ოსებსაც გადაეკეტათ გზა თბილისისკენ. უფრო მეტიც, ჩვენი ფესტივალის საბჭოს წევრი, ცხინვალელი ლირა ცხოვრებოვა ”რუსთავი 2”-მა ლამის ფეესბეს აგენტად წარმოგვიდგინა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ არაჩვეულებრივ ქალბატონს, დღესაც რომ არ ეთაკილება ჩვენთან ქართულად ლაპარაკი, საერთოდ აღარ ჩამოესვლება თბილისში. ყველაზე მძიმე მდგომარეობაში კი მაინც ყარაბაღელები არიან; სტამბოლში (სწორედ ეს ქალაქი გახდა ჩვენი ფესტივალის ჟიურისა და ორგანიზატორების შეხვედრის ადგილი) მოსახვედრად, მათ მანქანით უნდა გაიარონ ”კლაკნილი გზა”, დაახლოებით 5 საათი, სტეფანაკერტიდან ერევნამდე და მერე ელოდონ ერევანი-სტამბოლის თვითმფრინავის ჩარტერულ რეისს, რომელიც სწორედ იმიტომ, რომ ჩარტერულია, ან გაფრინდება და ან არა.

ჩვენი ფესტივალის დამფუძნებელთა და ორგანიზატორთა მორიგ შეხვედრაზე, მას მერე, რაც კიდევ ერთხელ აღვნიშნეთ, რომ ანომალიაა კავკასიელი ხალხი სტამბოლში ხვდებოდეს ერთმანეთს, ადამიანის უფლებათა ერევნელმა დამცველმა, გიორგი ვანიანმა გაგვახსენა თემურ ცხოვრებოვის ინიციატივა - ჯუჯა სახელმწიფოს შექმნა იმ კავკასიელებისთვის, ვისთვისაც მთავარი ღირებულება ადამიანია და არა ტერიტორია, ვისაც არასდროს მონდომებია ომი ამ ერთდროულად ღვთაებრივ და დაწყევლილ მიწაზე და ვინც სრულიად დარწმუნებულია, სამხრეთკავკასიელ ხალხებს ცალ-ცალკე ვერც ნატოში შესვლა უშველით და ვერც რუსეთის მფარველობა, ვერც ენერგეტიკული მილსადენები და ვერც მდიდარი დიასპორა დასავლეთში, რომ სამხრეთ კავკასიის აყვავება შეუძლებელია, თუ ამ რეგიონში - თანაც ყველგან, და არა რომელიმე ერთ კუთხეში, არ იქნება მშვიდობა... თუ ისევ ვიცხოვრებთ იმ ილუზიით (თუმცა ”ილუზია” მეტისმეტად რბილი სიტყვაა, მგონი), რომ სომხეთისა და აზერბაიჯანის, სომხეთისა და თურქეთის დაპირისპირება მომგებიანია საქართველოსთვის.

მახსოვს, როგორ შევჩივლე ჩემს ფრანგ მეგობარს პარიზში 1994 წელს, როცა გავიგე, რომ საფრანგეთმა უვიზო რეჟიმი შემოიღო ბალტიისპირეთის რესპუბლიკებისთვის... გამაგებინე, რატომ უჭერს ამათ მხარს დასავლეთი ასე აშკარად, ჩვენ კი ისევ საბჭოთა კავშირად აღგვიქვამს-მეთქი. იმიტომ, რომ ესენი ერთმანეთს არ ეომებიანო. ჰო, შეიძლება სულაც არ კარგავენ ერთმანეთზე ჭკუას, მაგრამ ურთიერთობებს ერთმანეთთან არ არკვევენო.

არა, მშვიდობიანი კავკასიური სახლის მომხრეები სხვებზე უფრო კეთილშობილები როდი ვართ. არც კავკასიაში და არც სხვაგან, არ მეგულება ადამიანი, ომი და სისხლისღვრა რომ მოსწონდეს.

არ უნდა იყოს ეს სურვილი კეკლუცობა. უფრო პირიქით, გულის სიღრმეში ყველამ ვიცით, რომ "კავკავშირის" იდეა სრული უტოპიაა და რომ ომი და დაპირისპირება შეიძლება არც ამ ჯუჯა სახელმწიფოს აცდეს.

თანაც, ეს საბჭოთა გამოცდილება გვიშლის ხელს. გვეშინია, ისევ იმ "ინტერნაციონალიზმის" მსხვერპლნი არ გავხდეთ. ხომ გახსოვთ, ვარდების რევოლუციის შემდეგ, იმის საჩვენებლად, როგორი ტოლერანტულები ვართ, თბილისში უზარმაზარი სარეკლამო ფარი რომ გამოვკიდეთ? "კავკასია ჩვენი სახლია" - გვახსენებდნენ ქართულ, რუსულ, სომხურ, აზერბაიჯანულ და სხვათა ნაციონალურ სამოსში გამოწყობილი ახალგაზრდები.

ეს სარეკლამო ფარი-ფრესკა სტალინური ეპოქის სტილში იყო დახატული - სოცრეალიზმის მეთოდით - ერთგვარი ფოლკლორიზებული მასკარადის სახე იყო, რომელსაც ყველა დასცინოდა.

სხვათა შორის, 1932 წელს სტალინმა ჰოლივუდში გააგზავნა კინემატოგრაფისტთა სოლიდური დელეგაცია, რომელსაც ჰოლივუდის მითები უნდა შეესწავლა. ამის მერე შეიქმნა ე.წ. "სტალინური ჰოლივუდი", რომლის ერთ-ერთი ეგზოტიკური გმირი კავკასიელი გახდა. ივან პირიევის ფილმში "მეღორე ქალი და მწყემსი" სტალინური იდეოლოგიის ცინიზმმა უკვე კულმინაციას მიაღწია - დაღესტნელ მწყემსს მოსკოვში რუსი მეღორე ქალი შეუყვარდება! მეღორის პროფესია, რა თქმა უნდა, შემთხვევით არ აირჩიეს; კომუნიზმი უარყობს "ქრისტიანისა" და "მუსლიმის" გაგებას!

მოკლედ, უკვე გვაქვს გამოცდილება, უარი ვთქვათ კომუნისტურ უტოპიაზე. არ გამოვიდა ეს ამბავი! ადამიანს ყოველთვის ეშინოდა "უსახლოდ" და "უმისამართოდ" დარჩენის, ამიტომაც გაუწია წინააღმდეგობა საბჭოთა ხალხის ერთიან ოჯახში ძალით შეთრევას.

მაგრამ ერთია "შეთრევა" და მეორეა ადამიანის ნებაყოფლობითი არჩევანი და იმ სივრცეში გაერთიანების სურვილი, სადაც ხალხს აღარ შეეშინდება იდენტურობის დაკარგვისა. ესეც უტოპიაა?

და თუკი უტოპია ნიშნავს "ადგილს, რომელიც არ არსებობს", რატომ არ შეიძლება ჩვენ შევქმნათ ეს ადგილი? თუ ის იარსებებს, უტოპიაც აღარ იქნება უტოპია! მით უმეტეს, რომ ამ კავკასიური კავშირის "რეპეტიცია" არაერთხელ მოუწყვიათ მშვიდობისა და ადამიანის უფლებების დამცველებს; აღმოჩნდა, რომ ნეიტრალურ ტერიტორიებზე ქართველები, სომხები, აზერბაიჯანელები, აფხაზები, ოსები არა მარტო კარგად ვუგებთ ერთმანეთს, არამედ გვსიამოვნებს კიდეც ერთად ყოფნა. აღმოჩნდა, რომ "განსხვავებულთა ერთიანობის" რაღაც საოცრად ლამაზი სახეა ეს - "კავკასიური სამოთხე" (მტრის თვალს რომ არ დაენახვება) კავკასიური ეთნოსებით, რომლებიც ზუსტად იმდენად განსხვავდებიან ერთმანეთისგან, რამდენადაც ჰგვანან ერთმანეთს. ახლა საჭიროა, რომ განსხვავებულთა ერთიანობის ეს სახე სხვებმაც დაინახონ. სხვებმაც უნდა იგრძნონ, რაოდენ საინტერესო ხდება ცხოვრება, როცა "შენიანებში" ხარ, მაგრამ არ გწყინდება, რადგან ეს "შენიანები" განსხვავებულები არიან - გამდიდრებს და გაძლიერებს ყოველ მათგანთან შეხება.

ჰო, მაგიის სახელმძღვანელოებში ამოიკითხავთ, რომ ცარცით შემოხაზული წრე საუკეთესო საშუალებაა თავის დასაცავად. მაგისტრების მტკიცებით, ამ საზღვარზე გადმოსვლას ვერავინ ბედავს.

გუშინ გაგა ნიჟარაძის ერთ ძველ სტატიას ვკითხულობდი, „ფიქრები ქართულ მენტალიტეტზე“ ჰქვია. ჩვეულებრივ ვკითხულობდი, რაიმე განსაკუთრებული წინათგრძნობის გარეშე. ჰოდა, ამ ნება–ნება კითხვაში ამოვიკითხე ერთი წინადადება, რომელმაც გონება გამინათა და ზოგიერთ უპასუხო კითხვაზე პასუხი ერთბაშად მაპოვნინა.

„არსებობს ორი ტიპის ცხოვრების სტრატეგია: ერთი არის რისკზე ორიენტირებული, მეორე – მარცხის თავიდან აცილებაზე.“

აბა, თუ მიხვდებით, რა კითხვებზე მივიღე პასუხი ამ ერთი წინადადების წაკითხვის შემდეგ? რაზე და – როგორ მოხდა „ვარდების რევოლუცია“; როგორ ჩამოიცილა მიხეილ სააკაშვილმა გზიდან ორი ყველაზე გამოცდილი პოლიტიკოსი – ედუარდ შევარდნაძე და ზურაბ ჟვანია; როგორ „მსუბუქად“ გაუშვა მან საქართველოდან ასლან აბაშიძე, რომელიც ბევრს უძლეველი ეგონა; როგორ დაარბია საკუთარი მოსახლეობა და ტელეკომპანია „იმედი“; როგორ დანიშნა და მოიგო არჩევნები 2008 წლის 5 იანვარს და 21 მაისს; როგორ დაანგრია მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლი და ცნობილი რესტორნებიც მიაყოლა; როგორ ჩააბარა საპასუხისმგებლო თანამდებობები გამოუცდელ ახალგაზრდებს და როგორ დატოვა პერსპექტივის გარეშე გამოცდილი პროფესიონალები; როგორ შეიძულა დიალოგი და როგორ დაავიწროვა ორ–სამ კაცამდე გადაწყვეტილების მიმღებ პირთა წრე; როგორ თამამად შევიდა ომში რუსეთთან და როგორ წარბშეუხრელად გამოაცხადა მოგვიანებით, რომ საქართველო ტერიტორიების დაბრუნებასთან ასე ახლოს არასოდეს ყოფილა, როგორც ომის შემდეგ; როგორ დაერია „კანონიერ ქურდებს“, რაც ბევრს წარმოუდგენლად ეჩვენებოდა; როგორ დაიქვემდებარა ყველა არჩევითი სტრუქტურა და როგორ მოირგო კონსტიტუცია...

დილამდე შეიძლება გავაგრძელო იმ კარგი თუ ცუდი საქმეების ჩამოთვლა, რომლებსაც სათოფეზე არ მიეკარებოდა მშვიდობიანი, მარცხის არიდებაზე ორიენტირებული ლიდერი. თანამედროვე ქვეყნების პრეზიდენტებს ხომ სწორედ ამ ნიშნით ირჩევენ – ვინ შექმნის უსაფრთხო გარემოს და ვინ დაიცავს ქვეყანას კატაკლიზმებისგან.

ჩვენი პრეზიდენტის ცხოვრების წესი კი აშკარად და უეჭველად რისკზეა ორიენტირებული. ამით განვსხვავდებით სხვა სახელმწიფოებისგან.

თუ სწორად მახსოვს, სამხედრო ანალიტიკოსებმა დათვალეს, რომ უსაფრთხო სტრატეგიის მიმდევარი მოჭადრაკე თეთრი ფიგურებით ყოველი ასი საჭადრაკო პარტიიდან 5-ს იგებს, 3-ს აგებს, 92-ს კი – ყაიმით ამთავრებს. რისკის სტრატეგიით მოთამაშე „თეთრები“ ყოველი ასი პარტიიდან 40-ს იგებენ, 20-ს აგებენ, ყაიმის ალბათობა კი 40 პარტიამდე დადის. გამოდის, რომ რისკის სტრატეგია გამარჯვების ალბათობას „თეთრებისთვის“ რვაჯერ, „შავებისთვის“ კი შვიდჯერ ზრდის, – ყაიმების შემცირების ხარჯზე. ასე რომ, იმ ადამიანისთვის, ვისთვისაც ყაიმი მეტისმეტად მოსაწყენია, რისკის სტრატეგია მაშველი რგოლივითაა.

გაგას უნდა ვკითხო, ადამიანი საფრთხიან ან უსაფრთხო ცხოვრებისეულ სტრატეგიას გააზრებულად ირჩევს, აღზრდის შედეგად იძენს თუ მემკვიდრეობით ღებულობს. ის კი ვიცი, რომ მე, მაგალითად, რისკი არ მიყვარს და სავარაუდო მარცხის თავიდან აცილებაზე ზრუნვა ნორმად მიმაჩნია. ისიც ვიცი, რომ რაც უფრო ახლოს ვარ წონასწორობის მდგომარეობასთან, მით მეტად პროგნოზირებადი (ესე იგი, მეტად საიმედო) და ნაკლებად საინტერესო ვარ.

რისკის სტრატეგია კი წონასწორობას უხეშად და შეუქცევადად არღვევს. სრული გამარჯვება ან სრული მარცხი! – ეს არის ყველაზე კომფორტული მდგომარეობა რისკზე ორიენტირებული ადამიანებისთვის. მახსოვს, ერთხელ პრეზიდენტმა თქვა: ყოველთვის მინანია, როცა უკან დამიხევია და არასოდეს მინანია, როცა არაფერი დამითმია და წინ წავსულვარო. მაშინ გამიკვირდა, – პრეზიდენტისთვის ძალიან შეუსაბამოდ მომეჩვენა ასეთი აღიარება. ახლა კი მესმის, რამდენად გულწრფელი იყო მიხეილ სააკაშვილი, როდესაც არავის არაფერს უთმობდა და ქვეყნის შიგნით თუ გარეთ მტრებს იმრავლებდა.

რისკის სტრატეგიაში მთავარი მართლაც ლიდერი და მისი პირადი პასუხისმგებლობაა. მოგების შემთხვევაში ის ყველაფერს იგებს, წაგების შემთხვევაში კი – ყველაფერს აგებს. „ვარდების რევოლუცია“ გავიხსენოთ: მისი მოგებით მიხეილ სააკაშვილმა მოიგო არა მხოლოდ პრეზიდენტის პოსტი, არამედ, მთელი სახელისუფლო ვერტიკალი და ჰორიზონტალი (მთავრობა და პარლამენტი); წაგების შემთხვევაში კი, შესაძლოა, პასუხი არა მხოლოდ პოლიტიკური კარიერით, არამედ, უცხოეთში გადასახლებით და, იქნებ, სიცოცხლითაც ეგო.

ძვირფასო კომენტატორებო! დღევანელი ბლოგი მიხეილ სააკაშვილის გასაკრიტიკებლად არ დამიწერია. ბოლო ორი კვირაა, იმას ვცდილობ, თქვენი დახმარებით ავხსნა, რა და რატომ ხდება ჩვენს ქვეყანაში. ახლა გეკითხებით, რას მოგვიტანს რისკის სტრატეგია, რომელიც ჩვენი პრეზიდენტისთვის უალტერნატოვოა? ჩემი აზრით, ამიერიდან ვერც თვითონ შეიცვლება და ვერც სტრატეგიის შინაარსს შეიცვლის. არც დიალოგს შეიყვარებს და არც საფრთხის შემცირებაზე იზრუნებს. სულ პირიქით! ყველაფერი, რაც ჩვენს ქვეყანაში მოხდება, სწორედ მისი ცხოვრებისეული სტრატეგიით იქნება განპირობებული. არადა, სტატისტიკის თანახმად, რისკიან თამაშში „თეთრებსაც“ და „შავებსაც“ მოგების და წაგების შანსი თითქმის თანაბარი აქვთ. ოღონდ, თამაშის წესია სასტიკი: მოგებული სრულად მოიგებს, წაგებული სრულად წააგებს, ყაიმის მოლოდინი კი ნაკლებად უნდა გვქოდეს.

გაგამ გაიხაროს, მგონი, რაღაც მთავარი გავიგე! მხოლოდ ის ვერ გამიგია, ამ ჩვენს საერთო სამშობლოში „თეთრები“ და „შავები“ ვინ არიან?

დღეს ძალიან ბევრი კეთდება საბავშვო ლიტერატურისთვის, გამომცემლობათა უმრავლესობის ძირითადი საქმე ფერადი საბავშვო წიგნებია და ბოლო დროს, ყველაზე მეტად, სწორედ საყმაწვილო წიგნის მყიდველი აქტიურობს. ქუჩაში ხშირად შეხვდებით “წიგნის სახლის”, “პარნასის”, ან “სანტა ესპერანსას” საფირმო პარკებით მოსიარულე დედებსა და ბებიებს (ძალიან იშვიათად, მამებსა და ბაბუებსაც), რომელთაც საჩუქრად ნაყიდი წიგნები მიაქვთ პატარებისთვის. თბილისის წიგნის ფესტივალის შემდეგ ნაცნობ-მეგობრებისგან ყოველ წელს ერთიდაიგივე მესმის ხოლმე: “მარტო საბავშვოები ვიყიდე, ჩემთვის კი შევათვალიერე რაღაცეები, მაგრამ ფული დამენანა”.

სამწუხაროდ, საბავშვო წიგნები დანარჩენი ლიტერატურის ლამის ერთადერთ ხსნად მიაჩნიათ ბოლო წლებში. ყოველ შემთხვევაში, თუკი გამომცემლებს ვენდობით, ერთი შემოსავლიანი მიმართულება მეორე, არაშემოსავლიან მიმართულებაში ფულის ჩადების საშუალებას იძლევა. საშუალებას კი იძლევა, მაგრამ ყოველთვის ასე იქცევიან გამომცემლები? რა თქმა უნდა არა. გადაშლი რომელიმე არაშემოსავლიანი ავსტრიელი ავტორის ცუდ ქართულ თარგმანს, ანდა კარგ საენათმეცნიერო გამოკვლევას და აღმოაჩენ, რომ წიგნი ან უცხოურმა ფონდმა დააფინანსა, ან ავტორის მეგობარმა, რომელიც სადმე სანკტ-პეტერბურგში მოღვაწეობს და ჯიგარ თანაკურსელს არ ივიწყებს.

საბავშვო ლიტერატურა მომგებიანი საქმეა, იგი წიგნების მოზრდილი ტირაჟებით დაბეჭდვის საშუალებას იძლევა, თანაც ამ წიგნებს ბეჭდავენ სადმე თურქეთში, ან უნგრეთში, სადაც მაღალპოლიგრაფიული გამოცემა ორჯერ უფრო იაფი ჯდება, ვიდრე ქართულ სტამბებში ასეთივე ხარისხის წიგნის დაბეჭდვა. რატომ? იმიტომ, რომ კანონი გვაქვს “ჭკვიანური”.

ახლა საკითხის მეორე მხარეს მივხედოთ და მერე ცოტათი წავიფილოსოფოსოთ. ბოლო დროს ძალიან ბევრს ვფიქრობ ხოლმე, თუ რა პრობლემების წინაშე დააყენებს მომავალ მკითხველს უფროსების ასეთი მიჯაჭვულობა საბავშვო ლიტერატურაზე (ამ ცნებას ბოლოსკენ უფრო დავაზუსტებ), ანუ რა დახვდება ახალ თაობას, როცა ისინი წამოიზრდებიან და გამოვლენ “სამი გოჭის” ან მაინ რიდის ასაკიდან? აი, აქ იწყება ფილოსოფია, მარტივი, მაგრამ ზუსტი:

ამასწინათ, ალექსანდრ პიატიგორსკის ერთ სტატიაში ამოვიკითხე თანამედროვე ბრიტანელი ფილოსოფოსის, ჯონ ო’ნილის აზრი: “მომავლის ადამიანთა წინაშე ჩვენი ვალდებულებები განსაკუთრებული ფილოსოფიური პრობლემაა”. იქვე იყო ამერიკელი მოაზროვნის, რობერტ გუდინის აბზაციც: “ამ პრობლემის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ჩვენ შეგვიძლია ვავნოთ კიდეც მომავალ თაობებს და ვახეიროთ კიდეც, ხოლო ისინი ვერც დაგვეხმარებიან და ვერც ხელს შეგვიშლიან. ამის გამო პრობლემა ლოგიკურიდან ეთიკურის პლანში ინაცვლებს.”

ჩვენთან სამწუხაროდ ეთიკურს კი არა, მომავლისადმი პასუხისმგებლობის ყველაზე მარტივ წესებსაც არ ითვალისწინებენ. ეს კარგად ჩანს დღევანდელი თბილისის განაშენიანების გეგმიდან, ონის წყალსაცავის იდეიდან და მრავალი სხვა, უკვე განხორციელებული თუ განსახორციელებელი ბრიყვული პროექტიდან. მომავლის პასუხისმგებლობას ვერ აცნობიერებს ვერც თანამედროვე ქართული მწერლობა.

ორტეგა-ი-გასეტი წერდა დიდი ხნის წინ (გასული საუკუნის 30-იან წლებში), რომ მდარე, უფერული, წყალწყალა აზროვნება იმდენად გათამამდა, რომ თავს უფლებას აძლევს, ეს სიმდარე ყველას მოახვიოს თავს, როგორც ცხოვრებისა და აზროვნების ნორმა. ბრიტანელმა კრიტიკოსმა ჯორჯ უოლდენმა კი 90-იანებში თქვა: “დღევანდელი თაობის ბანალური ინფანტილობა იმაში მდგომარეობს, რომ იგი ბავშვებისთვის დაწერილ წიგნებს კითხულობს, და თავადაც წერენ სხვებისთვის ამ წიგნებს, და ეს სხვებიც ბავშვებად მიაჩნიათ, რომლებიც არასდროს გაიზრდებიან. მაგრამ ისინი გაიზრდებიან და ეს იქნება კრახი ახლანდელი პოლიტიკური სისტემისთვის”.

როგორც ვხედავთ, ბრიტანელები ბანალურ ინფანტილობაში დიდ საშიშროებას ხედავენ პოლიტიკური სისტემისთვის, ჩვენთან კი პირიქით, სისტემა დგას “საბავშვო ლიტერატურაზე”, ინფანტილობაზე, უმწიფარობაზე, ბავშვურ შედარებებსა და ენის მოჩლექაზე.

დღევანდელ საქართველოში ეს ინფანტილობა, “საბავშვო ლიტერატურა”, ყველგანაა. მაგალითად, რა არის “საზოგადოებრივი მაუწყებელი”, თუარა “ჩემი პირველი ზღაპრების ვარდისფერი წიგნი” (სხვათა შორის, ასეთი წიგნი რეალურად არსებობს, “ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის” მიერ გამოცემული 2007 წელს), საქართველოს პრეზიდენტის ყოველ შეხვედრაზე “მოსახლეობასთან” კი მაიკლ მურის “ფარენჰაიტი 9/11”-ის კადრები მახსენდება, თვითმფრინავების შეჯახების ამბავს რომ ჩასჩურჩულებენ ბუშს და ის ამ დროს My Pet Goat-ს უკითხავს პატარებს.

ახლა დროა ქართული ლიტერატურის ინფანტილურ ბუნებაზეც ვთქვათ ორიოდე სიტყვა. მწერლების ბანალურ-ინფანტილურ კონფორმიზმზე აქ არაფერს ვიტყვი, ავტორები ამჯერად არ მაინტერესებს, არამედ ის რაღაცა, რაც თავისდაუნებურად ძალაუფლებას უმყარებს საფუძველს, ძალაუფლებას, რომელიც სხვადასხვა ნიღბის მიღმა იმალება, და ერთ-ერთი ასეთი ნიღაბი, სამწუხაროდ, საბავშვო, ანუ ბავშვური ლიტერატურაცაა. დღეს მთელი ქართული ლიტერატურა, არსებითად, ინფანტილობაშია ჩაფლული, იგი საბავშვოა იმ გაგებით, რომ მისი წაკითხვა მხოლოდ ყურადღებას თუ გადაგატანინებს (საბავშვო ლიტერატურაც ხომ ესაა, მთავარია მოსმენის ან თვალიერების პროცესში ბავშვმა საჭირო რაოდენობის ლუკმა გადაყლაპოს, დროზე დაიძინოს, არ იცელქოს და ა.შ.), ამ ლიტერატურის კითხვას მხოლოდ მოდუნება მოსდევს, ხშირად აპათია გეუფლება ხოლმე, უფრო იშვიათად კი გასართობად თუ გამოდგება. უახლეს ქართულ ლიტერატურაში ვერ ნახავთ ძლიერ, ამბოხებულ, ჭკვიანურ, მახვილგონივრულ, გესლიან ტექსტებს და ძველი თუ ახალი თაობის ქართველი ფსევდო-ბიტნიკები სამწუხაროდ საქმეს ვერ შველიან, ისევე როგორც უცხოურ სამწერლო პიარ-ტექნოლოგიებს აყოლილი და მშობლიურ წიაღში ენასთან ხან წარმატებით და ხან წარუმატებლად მოთამაშე სკანდალისტი ჰერმეტისტები, რომ არაფერი ვთქვათ ენაში და ამბებში ჩაღრმავებულ ნაყოფიერ ოსტატებზე და ხუმარა რომანისტებზე.

მემგონი მიმიხვდით, რომ ზემოთ საბავშვო ლიტერატურას ცოტა სხვა მნიშვნელობით ვგულისხმობდი. კონკრეტულად საბავშვო წიგნებს არაფერს ვერჩი. ამ წერილში არც მისი გამოცემის, თარგმანის, ილუსტრირებისა თუ რედაქტირების ხარისხს ჩავუღრმავდები (იმედია ოდესმე მაგისთვისაც მოვიცლი), მე უბრალოდ ის მადარდებს, თუ რას წაიკითხავს ჩემი შვილი 14 წლის შემდეგ, როცა ის 16-ის გახდება, რას წაიკითხავენ ჩემი მეგობრის შვილები 2-3 წელიწადში. საბავშვო წიგნების ასაკის შემდეგ ხომ უდიდესი უფსკრულია ამოსავსები. ნუთუ სასკოლო თუ საუნივერსიტეტო “რიდერების” იმედად უნდა ვიყოთ, დაჭრილ-დაჩეხილი ტექსტებით, იმპრესიონისტული წინასიტყვაობებითა და იდეოლოგიური კომენტარებით, ნუთუ ჩვენმა შვილებმა იგივე წიგნები უნდა იკითხონ, რასაც ჩვენ ვკითხულობდით 16-18 წლისები?

არ მაწყობს ეგ ამბავი. რატომ უნდა მივაჩეჩო შვილს მაინცდამაინც დოსტოევსკის “იდიოტი”, ჰესეს “ტრამალის მგელი” ან ნიცშეს “ტრაგედიის დაბადება...”? რატომ გვგონია, რომ ისინი უჩვენოდ წიგნებს ვერ მიაგნებენ, თუნდაც იმავე წიგნებს? იქნებ სჯობს “მისტერიების” და კამიუს კითხვას თავისი მწერლები აღმოაჩინონ, ოღონდ ქართულად თარგმნილი? ვინმე ჯონ კენედი ტული ან მალკოლმ ბრედბერი, რომლის შესახებაც ჩვენ არაფერი გვქონდა მაშინ გაგონილი...

აი ახლაც, ეს ორი ავტორი რომ დავასახელე, შთაბეჭდილება დამრჩა, რომ ისევ ვიღაცას რაღაცა შევაჩეჩე. ამიტომ, აღარ გავაგრძელებ ვარაუდებს, უბრალოდ ერთს დავძენ: ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ ეს ყველაფერი, რასაც მოზარდები წაიკითხავენ, მწვავედ თანამედროვე იყოს და მართალი, ნაღდი, ქართულ ენაზე დაწერილი ან ქართულად კარგად თარგმნილი. უცხოენოვანი დედნით ისინი მერეც არაერთხელ ისიამოვნებენ (თუკი სამუდამოდ არ დაანებეს თავი კითხვას), ხშირად იხუმრებენ ხოლმე იმ ძველ თარგმანებზე, იხუმრებენ მწარედაც, როცა დედანს იმ ძველ თარგმანს შეადარებენ, მაგრამ ზუსტად ეცოდინებათ, რომ ის მაინც მათი წარსულია და ყოველთვის ეხსომებათ თავიანთი გაბედულება, როცა ბავშვობიდან გამოსულებმა პირველად გაიარეს მართალი ლიტერატურის ცეცხლში.

მასმედიაში ჩემი დებიუტი როკმუსიკასთან იყო დაკავშირებული. კავშირი საკმაოდ მყარი გამოდგა და როცა საზოგადოებასთან ჩემი საურთიერთობო ენის გამრავალფეროვნება გადავწყვიტე, გარკვეული სახის პრობლემებს წავაწყდი. ადვილი არ აღმოჩნდა ქართული როკის კრიტიკოსის იმიჯიდან თავის დაღწევა. და ეს მიუხედავად იმისა, რომ მე თვითონ ირონიულად ვუყურებდი ჩემს არაფორმალურ ტიტულს - როგორ შეიძლება იმის კრიტიკოსი იყო, რაც ბუნებაში არ არსებობს?!

აი, როცა გამოფენებზე დავიწყე წერა, დაახლოებით ასეთი რამ გამოდიოდა: ვთქვათ, ვწერ გია მირზაშვილის გამოფენაზე. გია ძალიან კარგი მხატვარია და გულწრფელად მომწონს სხვადასხვა ტექნიკით შესრულებული მისი ნამუშევრები. მაგრამ საქმეც ისაა, რომ სტატიაშიც მარტო ეს წერია გიას შემოქმედებაზე. დანარჩენი კი არის ის, რომ გამოფენის გახსნაზე მისულ მრავალრიცხოვან დამთვალიერებელთა შორის იყვნენ ლადო ბურდული და ირაკლი ჩარკვიანი. და სტატიაში ეს ფაქტი მომყავდა იმის საილუსტრაციოდ, რომ როკი საქართველოში კლასიკური მოდელით ვითარდება. დასავლეთში როკმუსიკოსები ხელოვნების სხვადასხვა სფეროს წარმომადგენლებს შორის ყველაზე მეტად ხომ სწორედ მხატვრებთან მეგობრობენ. ასევეა საქართველოშიც. თანაც, გარდა იმისა, რომ დასარტყამ საკრავებზე უკრავს და ირაკლის ჩანაწერებში და კონცერტებზე მონაწილეობს, გია არის სერიოზული ბიტლომანი. და ასე შემდეგ.

უკეთ რომ წარმოიდგინოთ ჩემი გასაჭირი, კიდევ ერთ მაგალითს მოვიყვან. ზედიზედ რამდენიმე წელი ამერიკის დამოუკიდებლობის დღის აღსანიშნავად, იმის ნაცვლად, რომ ამერიკის ღირსებებზე აქცენტირებული სტატიები დამეწერა, გაზეთში ამერიკასთან დაკავშირებული როკ-სიმღერების ტექსტებს ვაქვეყნებდი შესაბამისი მინაწერებით. ერთხელ სპრინგსტინის Born in the USA (“აშშ-ში დაბადებული”) დავბეჭდე, რომელიც თავისი განწყობით ნამდვილად არ იყო პატრიოტული. მაგრამ თავის დროზე რონალდ რეიგანმა შეაქო – სამშობლოს სიყვარულის ნიმუშიაო და ეს მთელმა ამერიკამ აიტაცა. ეტყობა მართლა მაგარი პოლიტიკოსი იყო რეიგანი, ასე, ერთი შექებით რომ გააფერმკრთალა სპრინგსტინის მეამბოხური სული.

დაახლოებით ასევე ვიქცეოდი დიდი ბრიტანეთის შემთხვევაში. მოგეხსენებათ, ამ ქვეყანას კლასიკური გაგებით ეროვნული დღესასწაული – დამოუკიდებლობის, რევოლუციის, განთავისუფლების და ა.შ. დღე არა აქვს (ანდა, საიდან ექნება, როცა მსოფლიოს ქვეყნების ნახევარზე მეტს თავიანთ ეროვნულ დღესასწაულად ბრიტანეთისგან განთავისუფლების დღე აქვთ გამოცხადებული). ამიტომ ინგლისელები ეროვნულ დღესასწაულს დედოფლის დაბადების დღეზე აღნიშნავენ. დედოფალი გაზაფხულზეა დაბადებული, დაბადების დღეს კი ზაფხულში უხდიან, თანაც ყოველ წელს სხვადასხვა დღეს, თითქოს პრემიერლიგის სეზონის გახსნის თარიღი იყოს. მოკლედ, ასეა თუ ისე, იმ დღეს მკითხველს გარანტირებული ჰქონდა ჯგუფ Queen-ის სიმღერების ტექსტი. მაგრამ მე საიდან ვიცოდი როდის უნდა დამებეჭდა Queen-ის სიმღერები? ყოველ ზაფხულს, დაახლოებით ერთსა და იმავე დროს მისი უდიდებულესობის ქვეშევრდომები, რომლებიც საქართველოში იმყოფებოდნენ, ისეთი აღტაცებული ჭიხვინით მეუბნებოდნენ – ამა და ამ დღეს ინგლისის საელჩოში მიღებაა და უფასოდ დაგვალევინებენო, რომ კაცი იფიქრებდა, თითქოს ჩემთან სმის დროს ფულს იხდიდნენ.

რაღაც პერიოდის შემდეგ, როცა სიმღერების ტექსტები უფრო ხელმისაწვდომი გახდა და მათი გამოქვეყნებით მკითხველს ვეღარ მიიზიდავდი, გადავწყვიტე ამ ქვეყნებზე ისეთი მასალების გამოქვეყნება, რომლებშიც, უპირველეს ყოვლისა, ხაზგასმული იქნებოდა მათი ტრადიციული ღირებულებები.

დავიწყე ინგლისიდან. თავიდან ჩამოვწერე ამ ქვეყანასთან ასოცირებული რამდენიმე სტერეოტიპი: შთამბეჭდავი კოლონიალური წარსული, როკი, ფეხბურთი, ლიტერატურა, ამინდი, მეცნიერება, მონარქია და ასე შემდეგ. შემდეგ დავიწყე პარალელების გავლება თანამედროვეობასთან და ისეთი სავალალო სურათი დაიხატა, რომ სტატიის გამოქვეყნების შემდეგ ზოგიერთი, განსაკუთრებით იუმორთან მწყრალად მყოფი მკითხველი მორიდებულად კითხულობდა – იქნებ არ ღირდა დედოფლის დაბადების დღისთვის ამ სტატიის გამოქვეყნებაო. იქ კი დაახლოებით ასე იყო:

თუნდაც უკანასკნელი მონარქის მმართველობის ხანაში გარკვეულ სფეროებში აშკარაა უკუსვლა. რამდენად ღირსეულად შეცვალა “ბითლზი” “ოაზისმა”? ანდა ფეხბურთი ავიღოთ: “ბითლზის” ეპოქაში, 1966 წელს ინგლისის ნაკრები მსოფლიო ჩემპიონი გახდა, დღეს კი შეუძლია “უემბლიზე” წააგოს ისეთ ქვეყნებთან, რომლებიც 1966-ში არც კი არსებობდნენ. სავალალო მდგომარეობაა ლიტერატურაში, რომლის საუკეთესო წარმომადგენელი დღეს როულინგია. ასევეა ტრადიციებით განთქმულ სამეცნიერო სკოლაში – უკანასკნელი, რითაც ინგლისელმა მეცნიერებმა მსოფლიოს თავი შეახსენეს, გიჟი ძროხების განკურნებაა.

არც ამინდი დავზოგე, იმიტომ რომ, შემოდგომაზეც ვარ ინგლისში ნამყოფი და ზამთარშიც და არც ქარს შევუწუხებივარ, არც ყინვას, არც წვიმას და ნისლი საერთოდ ვერ ვნახე. ასე რომ, ნისლიანი ალბიონი ისეთივე მითია, როგორც ინგლისური სამზარეულო, რომელიც ბუნებაში არ არსებობს.

ცხადია, პრინც ჩარლზის მიერ მორყეულ მონარქიულ ინსტიტუტსაც შევეხე და ნახევარი მსოფლიოს მომცველი შთამბეჭდავი იმპერიის ნარჩენებსაც, რომელიც დღეს ორიოდე მოცუცქნული არქიპელაგით არის წარმოდგენილი და თანაც ზღვის მოქცევის დროს წყლით იფარება.

შეიძლება ეს ასეა, მაგრამ ქვეყანამ იცის, რომ სიამოვნებით ვუსმენ თანამედროვე ბრიტპოპს, ძალიან მაღალი აზრის ვარ თანამედროვე ინგლისელ მწერლებზე, მეცნიერებზე და ინჟინრებზე და მიმაჩნია, რომ პრემიერლიგაში მსოფლიოში საუკეთესო ფეხბურთს თამაშობენ.

ეს ყველაფერი კი იმიტომ დავწერე, რომ სტერეოტიპები დამენგრია; პირველ რიგში კი საკუთარ თავში. მაგრამ, როგორც ჩანს, ვერ შევძელი. ვერ გამოვედი როკ-კრიტიკოსის როლიდან. სხვანაირად ვერ ავხსნი, თუ რატომ არ აღვნიშნავდი საფრანგეთის უდიდეს ზეიმს, ბასტილიის აღების დღეს, 14 ივლისს, რომელსაც ამერიკის ეროვნული დღესასწაულიდან მხოლოდ 10 დღე აშორებს. ალბათ იმიტომ, რომ ინგლისისა და ამერიკისგან განსხვავებით, საფრანგეთი არ არის როკის ქვეყანა.

შეიძლება ეს მართლაც ასეა, მაგრამ სხვა თუ არაფერი, საფრანგეთს ორი ისეთი რამ აქვს, რის გამოც მთელი მსოფლიო ქედს უხრის. ეს არის სიგარეტი “ჟიტანი” (მოწევა მავნებელია!) და ედიტ პიაფი, რომლის მხოლოდ ერთი რომელიმე სიმღერა გადასწონის მთელ ანგლო-საქსურ პოპმუსიკას.

P.S. თუ ამ თემამ დაგაინტერესათ, შემდეგ სტატიაში ვისაუბრებთ ამერიკულ სტერეოტიპებზე და თბილისურ სტერეოტიპულ მენტალიტეტზე.

შემთხვევითი როდია, რომ ჩემს ბლოგს მილან კუნდერას ცნობილი გამონათქვამის პერიფრაზით ვიწყებ.

ბატონებო! დროა, შევცვალოთ მუსიკალური სამყარო! ცხადია, მეტყვიან: რა დროს მუსიკაა - ეკონომიკური კრიზისი მძვინვარებს, პოლიტიკური სიტუაცია უაღრესად დაძაბულიაო. ნება მიბოძეთ, არ დაგეთანხმოთ! ამისათვის გენიოსების ციტატებს მოვიშველიებ - მათი ბაგეებით ხომ ჭეშმარიტება მეტყველებს (თუმცაღა, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ნიჭის შემეცნებისთვის საჭიროა შემეცნების ნიჭი).

ირკვევა, რომ სახელმწიფოს მოწყობაც, მოქალაქეების სოციალური მდგომარეობაც, საერთაშორისო ურთიერთობაც და სხვა პოლიტოლოგიური პრანჭვები პირდაპირ კავშირში არიან მუსიკასთან. კონფუციუსი, როცა მას ხან ცი და ხან ლი სახელმწიფოების მართვას სთავაზობდნენ, უპირველეს ყოვლისა, მუსიკაში და მიცვალებულთა გაპატიოსნებაში ამყარებდა წესრიგს. ამის შემდეგ სახელმწიფოს მართვა, თურმე, სიძნელეს აღარ წარმოადგენდა.

ამ თვალსაზრისით, პოსტსაბჭოურ სივრცეზე სახარბიელო არაფერია: რუსეთში აქამდე არ დაუსაფლავებიათ მეორე მსოფლიო ომში ყველა დაღუპული ჯარისკაცი, კალინინგრადიდან ნახოდკამდე დღესაც ჟღერს ჰიმნი, რომელიც ბოლშევიკურ იმპერიასთან ასოცირდება; საქართველოში ჯერაც ვერ მივაბარეთ მიწას შარშანდელ ომში დაღუპული ზოგიერთი მამულიშვილი; უშუალოდ ომის შემდეგ, პარლამენტის წინ გამართულ მასობრივ ღონისძიებაზე გამარჯვების მხნე მელოდიები ჟღერდა სწორედ იმ დროს, როცა იქვე მდებარე ქაშუეთის ეკლესიიდან, საქართველოს სახელოვანი მამულიშვილი ვახუშტი კოტეტიშვილი გამოასვენეს.

აქ, ალბათ, ურიგო არ იქნება გავიხსენოთ ლევ ტოლსტოის გამონათქვამი: თუ მონები გჭირდებათ, ბევრი მუსიკა დაგჭირდებათო (ლოზუნგი "პური და სანახაობა!" ხომ უკვდავია). გარკვეულ ისტორიულ პირობებში "მუსიკალური ნარკოტიკი" ხელს უწყობდა ხალხის ზომბირებას, მის ბრბოდ გადაქცევას.

ამბობენ, პირველად იყო სიტყვაო. უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, პირველად იყო ბგერა: "ბგერა წარმოიშვა კოსმოგენეზისის მომენტში და ქაოსიდან სამყაროს შექმნას შეუწყო ხელი" (ჩინური ფილოსოფიური ტრაქტატი "ლიუში ჩუნზიუ"). პროფესორ ნოდარ ანდღულაძის ბრწყინვალე ნაშრომში "ჰომო კანტორ" ("ადამიანი-მომღერალი”) მოყვანილია ჰუმბოლდტის სიტყვები: "ყოველი ცალკეული ბგერა ჩამდგარა ადამიანსა და ბუნებას შორის... ადამიანი თავს გარსშემოირტყამს ბგერათა სამყაროთი, რათა შეითვისოს და გადაამუშაოს ნივთთა სამყარო". პლატონის თანახმად, მთელი ცხოვრება - კერძო, სახელმწიფო და კოსმოსური, - რიტმით, მუსიკით და სიმღერით არის გარშემორტყმული. ცნობილი რუსი ფილოსოფოსის, ლოსევის, ნაშრომში ვკითხულობთ: "მუსიკის აბსოლუტური ყოფიერება იმავდროულად სამყაროსა და ღმერთის ყოფიერებაა". უაღრესად ხატოვნად გამოთქვამს ამის თაობაზე თავის მოსაზრებას მერაბ მამარდაშვილი: "როდესაც ჩვენ ვმღერით ან ვუსმენთ ქართულ სიმღერას, თითოეულ ჩვენგანში ახლად იბადება ქართველი... ქართული მუსიკის ტრადიციული სტრუქტურა არის ჩვენი სულის, ჩვენი შინაგანი სამყაროს, ჩვენი - როგორც ქართველების - გამოვლინება და გავრცელება გარე სივრცეში. ის ჩვენი სულის გრძნობადი სახეა".

ერთი სიტყვით, მუსიკაში, სიმღერაში, ადამიანი ამჟღავნებს თავის არსს - ხორცს ისხამს მისი შეხვედრა ყოფიერებასთან და, რაც მთავარია, - ამ ყოფიერების სოციალურ, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ შემადგენელ ნაწილებთან. სწორედ ამიტომ ახლა, მწვავე ეკონომიკური კრიზისის პირობებში, დროა ხმამაღლა განვაცხადოთ მუსიკალური კრიზისის შესახებ. უნდა ვაღიაროთ, რომ მას-კულტურა თავისი გავრცელების გზაზე თავისუფალ ქვეყნებშიც კი არ აწყდება სამოქალაქო საზოგადოების აქტიურ წინააღმდეგობას - სერიოზული მუსიკის ნაცვლად მსმენელს უმეტეს შემთხვევაში სტანდარტულ, იაფფასიან ფსევდომუსიკალურ შემცვლელს სთავაზობენ (საკმარისია, თუნდაც, "რეპერები" გავიხსენოთ).

ჩვენი, ქართული, საზოგადოება იმდენად მიეჩვია ე.წ. "კომერციულ" მუსიკას, რომ კლასიკა მისთვის "ტერა ინკოგნიტად" იქცა. საკმარისია ერთი მაგალითი: საფრანგეთში მოღვაწე ჩვენმა სასიქადულო პიანისტმა ელისო ბოლქვაძემ ამას წინათ კონცერტი გამართა გორში. სიმფონიურ ორკესტრს ცნობილი ფრანგი დირიჟორი ლორან პეტიჟერარი უძღვებოდა. ჰოდა, ერთ-ერთი პოპულარული ტელეარხის კორესპონდენტმა ამ კონცერტის აღწერისას ხუთჯერ დაამახინჯა დირიჟორის გვარი, შემდეგ კი გვაუწყა, რომ ელისოს, თურმე, ბეთჰოვენის მესამე სიმფონია (!) შეუსრულებია.

ჩვენგან განსხვავებით, დასავლურ პრესაში (მაგალითად, რესპექტაბელურ "ნიუ-იორკ ტაიმსში") მუდმივად იბეჭდება პროფესიონალური მუსიკალური რეცენზიები კონცერტებზე და საოპერო სპექტაკლებზე. სხვათა შორის, ტიფლისის გაზეთ "კავკაზის" გასული საუკუნის დასაწყისის შეკვრის თვალიერებისას, 1911 წლის ერთ-ერთ ნომერში წავაწყდი პროფესიონალურ რეცენზიას ჩვენს დედაქალაქში სერგეი რახმანინოვის საგასტროლო გამოსვლაზე: რეცენზიაში გამოთქმულია კრიტიკული (!) შენიშვნები დიდი კომპოზიტორისა და პიანისტის მიერ საოპერო თეატრში თავის მეორე საფორტეპიანო კონცერტის შესრულების თაობაზე!

იმხანად კრიტიკოსები არ ერიდებოდნენ არც მუსიკოსის სტატუსს და არც მის რეგალიებს. ჩვენს დროში მუსიკის საყოველთაო კომერციალიზაცია გლობალიზაციის პროცესის განუყრელ ნაწილად იქცა. შეფასების მთავარ კრიტერიუმად თითქმის ყველა მუსიკალურ ჟანრში კონკურსების ლაურეატობა ქცეულა. ავიღოთ, თუნდაც, პიანიზმი: თანამედროვე საერთაშორისო შეჯიბრებების ტიპური გამარჯვებული, ამერიკელი პიანისტი ლანგ ლანგი ვერც ერთ წარსულ ეპოქაში ვერ დაიკავებდა პირველ ადგილებს მსოფლიო საფორტეპიანო ელიტის ნუსხაში. არც რახმანინოვს, არც ჰოროვიცს, არც რიხტერს, არც არტურო მიქელანჯელის, არასოდეს მიუღიათ მონაწილეობა საერთაშორისო კონკურსებში. უფრო მეტიც, ძალიან საეჭვოა, რომ ისინი ამ კონკურსებში საპრიზო ადგილებს დაიკავებდნენ - საილუსტრაციოდ გამოდგება გამოჩენილი თანამედროვე პიანისტის, ქართველების სიძის ივო პოგორელიჩის მაგალითი: თავისი კარიერის დასაწყისში ის შოპენის სახელობის კონკურსის ფინალში ვერ მოხვდა.

საკონცერტო დარბაზები, სტადიონები, ტელე- და რადიოსივრცე ყოველდღიურად ივსება მუსიკალური ნაგვით. ეს "ავგიას თავლები" ვამპირი პროდიუსერების მუდმივ კონტროლქვეშ იმყოფება. მათი ქცევა ამ თვალსაზრისით სრულიად ემთხვევა "ზომბირებული ბრბოს" იდეოლოგების განზრახვებს.

საქართველოშიც და რუსეთშიც მოწმენი ვიყავით დაბალი დონის "ევროვიზიის" კონკურსის თაობაზე დილეტენტი კრიტიკოსების ბუტაფორულ "ხმალდახმალ" შებმას. არადა, თანამედროვე მუსიკალურ სამყაროში არავის მოსვლია აზრად პროტესტის გამოთქმა იმ დროს, როცა პრესტიჟულ "გრემიზე" ლაურეატობა არ აღირსეს დმიტრი ხვოროსტოვსკის, იური ბაშმეტს, ეთერ ანჯაფარიძეს. არავის აუჩუყა გული ინფორმაციამ იმის შესახებ, რომ ცნობილმა ესტონელმა კომპოზიტორმა არვო პიარტმა თავისი ახალი, მეოთხე, სიმფონია რუს პოლიტპატიმარს მიხაილ ხოდორკოვსკის მიუძღვნა - არადა, თვით პიარტმა გამოთქვა იმედი, რომ მისი სიმფონია ყველა მსმენელის ყურს მისწვდება.

მსოფლიო მუსიკალურ ხელოვნებაში შექმნილ პრობლემებთან დაკავშირებით არ შემიძლია არ გავიხსენო ზვიად გამსახურდია, რომელთანაც სამოციან წლებში, მოსკოვში ჩემი ერთ-ერთი ჩასვლის დროს, თითქმის ყოველდღე ერთად დავდიოდით კონცერტებზე კონსერვატორიის დიდ დარბაზში. ზვიადის საყვარელი კომპოზიტორი იოჰანეს ბრამსი იყო. ეჭვი მეპარება, დღეს, პოსტსაბჭოურ სახელისუფლო დერეფნებში დიდი გერმანელი ხელოვანის ბევრ თაყვანისმცემელს შეხვდეთ...

დაბოლოს, მინდა მოვიყვანო კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ციტატა: ნიცშე ამტკიცებდა, რომ მუსიკის გარეშე ცხოვრება შეცდომა იქნებოდა. თანამედროვე მუსიკის გარემოცვაში ცხოვრება შეცდომაზე მეტია - ეს, შეიძლება ითქვას, ტრაგედიაა.

დიმიტრი ლორთქიფანიძის აზრებს თუ გამონათქვამებს დიდად არ შევეხები. არ სჭირდება განსაკუთრებული განხილვა. ეჭვი არ მეპარება, რომ საქართველოს მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი, მიუხედავად სექსუალური უმცირესობების მიმართ დამოკიდებულებისა, იმის წინააღმდეგია, რომ ჰომოსექსუალობა კანონით დაისაჯოს. ისე, ამის მომხრეებთან საუბარი საინტერესოც კი იქნებოდა. გავიგებდით, რა ხდება მათთან, მეთვრამეტე საუკუნეში. ალბათ გულდაწყვეტილები არიან, რომ ვახტანგ მეექვსემ მოსკოვში არ წაიყვანა. თუმცა, იმან მხოლოდ ჭკვიანი ხალხი აარჩია...

რაც შეეხება პრესა.გე-ზე გამოქვეყნებულ სტატიას... ნინო მიქიაშვილია ავტორი. არ დაიზაროთ და წაიკითხეთ. თუ ძალიან არ შეგიძლიათ, აჰა თქვენ მოკლე შინაარსი: სახალხო დამცველის თანამდებობაზე წარდგენილი კანდიდატები სამოქალაქო საზოგადოების ნაწილს რომ ხვდებოდნენ და ერთ-ერთმა კანდიდატმა, დიმიტრი ლორთქიფანიძემ რომ თქვა, საქართველოში ჰომოსექსუალებს კანონი უნდა სჯიდესო, დარბაზში ზოგს სიცილი წასკდომია.

სათაურია „ენჯეოშნიკებმა ცისფერი დროშები გამოფინეს“. საზიზღართან ერთად არასწორიცაა - თუ ტექსტი არ წაიკითხე, და გეების დროშის ფერიც იცი (ცისარტყელის) დაგრჩება შთაბეჭდილება, რომ სტატია გია ნოდიაზე და, ვთქვათ, თამუნა ქაროსანიძეზეა, რომლებმაც ქართული პლაჟები სუფთად და უსაფრთხოდ გამოაცხადეს.

არადა, სტატიიდან ირკვევა, რომ სიცილი არასამთავრობოების წარმომადგენლებს კი არა, ჟურნალისტებს წასკდომიათ - ნინია კაკაბაძეს, შორენა შავერდაშვილს და კიდევ რამდენიმე გოგონას, რომლებსაც ავტორი „ამ ორ უკანასკნელზე ნაკლებად ცნობილ ახალგაზრდა მანდილოსნად“ მოიხსენიებს. მოვითხოვ, გაგვიმხილოს პრესა.გე-მ იმ დანარჩენების ვინაობაც! მერე რა, რომ ნაკლებად ცნობილები არიან? თუ ჩაშვებაა ჩაშვება იყოს! ვინ იყვნენ? ნინო ბექიშვილი? ეკა აღდგომელაშვილი? არ უნდა ვიცოდეთ?

თავად არ დაუნახავს, მაგრამ „გაოცებულმა კოლეგებმა“ უთხრეს, რომ თურმე აკაკი ბაქრაძის ვაჟი, ლაშაც იცინოდა. ავტორი არ ასახელებს, თუ ვინ არიან მისი გაოცებული კოლეგები, მაგრამ მათი ვინაობა მაინც შევიტყე - კულუარულად. ფოტოც მოვიპოვე. აი, ისინიც (შეგიძლიათ გაადიდოთ):

პრესა.გე არ დაკავშირებია ქალებს, რომლებიც იცინოდნენ. სავარაუდოდ, ჰომოსექსუალიზმის ვირუსის გადადებისა შეეშინდათ. სამაგიეროდ, სტატიის ნახევარი ეთმობა ლორთქიფანიძის კომენტარს. რაღაც საოცრებებს ამბობს!

გულწრფელად რომ გითხრათ, ეს სტატია იმიტომ არ მომიყვანია, რომ მემსჯელა და მერე ღრმა დასკვნები გამეკეთებინა. უბრალოდ, პრესა.გე-ს გალანძღვა მომინდა. იქნება ცოტა მაინც ეწყინოთ. აბა კარგია, გულისამრევ რამეებს რომ წერენ?

ისე, ვიდრე ფორუმებში და „ფეისბუკზე“ დიმიტრი ლორთქიფანიძის აზრებს განიხილავდნენ, პარლამენტმა ახალი სახალხო დამცველი აირჩია. გეების დაჭერას არ ითხოვს, მაგრამ მეტაფორებში ძალიან სუსტია. გიორგი ტუღუშმა ახსნა, თუ სად არის, მისი აზრით, ომბუდსმენის ინსტიტუტის ადგილი სახელმწიფოში. დემოკრატიის მშენებლობა სახლის მშენებლობას ჰგავსო - თქვა მან.

”ჩავთვალოთ, რომ კანონის უზენაესობა არის სახლის საძირკველი; ადამიანის უფლებათა დაცვა არის სახლის კედლები; საკანონმდებლო ხელისუფლება და აღმასრულებელი ხელისუფლება წარმოადგენენ სახლის ფანჯრებს და, ბოლოს, სასამართლო არის სახლის სახურავი”, - თქვა გიორგი ტუღუშმა და შემდეგ ომბუდსმენის ინსტიტუტი ამ ”სახლის შესასვლელი კარის ზარად” წარმოადგინა. ვისაც უსამართლოდ მოექცევა სახელმწიფო, სახლში ამ ზარის დარეკვის საშუალებით შედისო.

გეგონება სიზმარს ხედავდე. ყველაფერი ნაცნობია, მაგრამ ამავე დროს უცხო. სიტყვები გესმის, მაგრამ აზრი ვერ გამოგაქვს. რატომ არის ფანჯარა აღმასრულებელი ხელისუფლება და არა, ვთქვათ, მედია? რატომ არის სასამართლო სახურავი? ისეთივე მიუწვდომელია? რატომ ვერ შევა დემოკრატიის სახლში მოქალაქე ომბუდსმენის გარეშე? არ შეიძლება, სასამართლომ შეუშვას? საერთოდ, რას აკეთებს ის მოქალაქე დემოკრატიის სახლის გარეთ? სახლში იყო და გარეთ გააგდეს? დაბრუნებას ზარის რეკვით ცდილობს? და რას იზამს ზარი, კარი თუ არ გააღეს? გეტყვით რასაც იზამს. ვერაფერს! ვთქვათ, რეკავ, კარს კი არ გიღებენ. რეკავ, რეკავ და რეკავ და არც არაფერი.

ზარი მხრებს იჩეჩავს  - რა გიყო, მე ჩემს საქმეს ვაკეთებ, მეტი რა ვქნაო.