ბოლო დღეებში ორი სახელი და გვარი მოვისმინე და წარმოვთქვი სხვებზე ხშირად: თეა თუთბერიძე და ზაზა აზმაიფარაშვილი. მერე დავფიქრდი, ამ ორი ადამიანის ბოლოდროინდელი ისტორია მხოლოდ დროში დაემთხვა ერთმანეთს, თუ აქვს რამე საერთო იმ მოვლენებს, რაც მათ გადახდათ თავს?

გონება (იქნებ, უფრო, გამოცდილება) ორი მიმართულებით ფიქრისკენ მიბიძგებს: პოლიტიკური გადაწყვეტილება და სიტყვის თავისუფლება. ორივე მათგანი – თეა თუთბერიძეც და ზაზა აზმაიფარაშვილიც – პოლიტიკური გადაწყვეტილების მსხვერპლია და ერთადერთი ბერკეტი, რასაც მათი დაცვა რეალურად შეეძლო – სიტყვის თავისუფლება – გამოუყენებელი დარჩა.

ჩემი ნატვრაა, ისეთ ქვეყანაში ვცხოვრობდე, რომელშიც მოქალაქე თეა თუთბერიძე საჯაროდ იტყვის რამე ისეთს, რასაც პრეზიდენტის ადმინისტრაცია უარყოფს და მოქალაქე თეა თუთბერიძე კი მაინც ჯიუტად გააგრძელებს თავისი პოზიციის გამოხატვას. ამავდროულად, თეა მარტო არ იქნება, მის ნათქვამს სხვები აიტაცებენ და მიზანმიმართულად გაავრცელებენ. პრეზიდენტის ადმინისტრაცია, ისევე, როგორც საპარლამენტო უმრავლესობა, საკუთარ აზრზე დარჩება და შორიდან მიადევნებს თვალს მოქალაქე თეა თუთბერიძეს, რომელიც შეუპოვრად გააგრძელებს საკუთარი პოზიციის რაც შეიძლება ფართოდ განვრცობას.

გულით მინდა ასეთ ქვეყანაში ცხოვრება, მაგრამ, სამწუხაროდ, არ გვაქვს ასეთი ქვეყანა. ის, რასაც მოქალაქე თეა თუთბერიძე, თავის მეგობრებთან ერთად, აკეთებდა პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ოფიციალურ განცხადებამდე და აკეთებს ამ განცხადების შემდეგაც, გარანტირებულია არა მისი გამოხატვის თავისუფლებით, არამედ მაღალ დონეზე მიღებული პოლიტიკური გადაწყვეტილებით, რომელიც ადგილს აღარ ტოვებს რაიმე შინაარსის თავისუფლებისთვის.

გამოხატვის თავისუფლება რომ ქაღალდზე რჩება, როგორც კი მოქალაქის (რაგინდ უვნებელი) ქმედება ხელისუფლების ხედვას უპირისპირდება, ამას ზაზა აზმაიფარაშვილის ისტორიაც ადასტურებს. მიმდინარე წლის 20 ოქტომბერს მან უდირიჟორა ფონდ „იავნანას“ საქველმოქმედო კონცერტს თბილისში, რომელზეც პაატა ბურჭულაძემ სამი ტენორი მოიწვია: იტალიელები – მარკო ბერტი და პიერო ჯულიაჩი და ქართველი ბადრი მაისურაძე. კონცერტზე შემოსული თანხა შარშან აგვისტოს ომში გარდაცვლილი მეომრების შვილებისთვის იყო განკუთვნილი. სულ 50 000 ლარი შეგროვდა. კონცერტის შემდეგ მესამე დღეს – 23 ოქტომბერს – კულტურის სამინისტროს ვებგვერდზე გამოიფინა მინისტრის ბრძანება ზაზა აზმაიფარაშვილის გათავისუფლების შესახებ თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელისა და მთავარი დირიჟორის თანამდებობიდან.

ვებგვერდზე ამ მოულოდნელი გადაწყვეტილების ამოკითხვის შემდეგ, ბატონ ზაზას არ უსარგებლია სიტყვის თავისუფლების თუნდაც ერთი მისხლით და არაფერი უთქვამს იმის გარდა, რომ მან არ იცის გათავისუფლების მიზეზი და არც ის, უკავშირდება თუ არა ეს გადაწყვეტილება 20 ოქტომბრის კონცერტს.

ზაზა აზმაიფარაშვილს, ცხადია, არ უთქვამს, რომ მანამ, სანამ პაატა ბურჭულაძე მოსკოვში საქველმოქმედო კონცერტზე იმღერებდა და ამ თუ სხვა მიზეზით ხელისუფლებას გაინაწყენებდა, ფონდ „იავნანას“ საქველმოქმედო ტელემარათონებს ნაციონალურ ტელევიზიებში საათები ეთმობოდა. 20 ოქტომბრის კონცერტის შესახებ კი საზოგადოებრივ მაუწყებელს სიტყვა არ დასცდენია. „რუსთავი 2“-სა და „იმედზე“ სიუჟეტები მხოლოდ დღის საინფორმაციო პროგრამებში გავიდა, ხოლო საღამოს მთავარი გამოშვებები მთლიანად ენდი გარსიას მიეძღვნა.

ბატონ ზაზას არ უთქვამს, რომ საქართველოში ზოგს ესმის და ზოგს – არა, რატომ უნდა ემღერა, ან არ უნდა ემღერა მოსკოვში პაატა ბურჭულაძეს; ზოგმა, შეიძლება, როგორღაც ისიც გაიგოს, რომ ბურჭულაძის ამ „შეცდომის“ შემდეგ ფონდ „იავნანას“ მიმართ ხელისუფლების მხარდაჭერა – თუნდაც, საინფორმაციო უზრუნველყოფის კუთხით – შემცირებულიყო, ან შეწყვეტილიყო. მაგრამ საღი აზრისთვის სრულიად გაუგებარია, რატომ უნდა გაეშვათ სამსახურიდან ადამიანი, რომელმაც ომში დაღუპულთა შვილებისთვის გამართულ კონცერტზე უდირიჟორა ორკესტრს, რომელსაც ბოლო წლების განმავლობაში უამრავი შრომა შეალია, რომელიც ფეხზეც დააყენა და წელშიც გამართა. ორკესტრიც, ჯერჯერობით, დუმს – არც კითხვებს სვამს, არც აპროტესტებს. არადა, მეტისმეტია...

„გერმანიაში ნაცისტები რომ კომუნისტებს მიადგნენ, ხმა არ ამომიღია, რადგან კომუნისტი არ ვყოფილვარ. ებრაელებს მიადგნენ და ხმა არ ამომიღია, რადგან ებრაელი არ ვყოფილვარ. პროფკავშირებს მიადგნენ და ხმა არ ამომიღია, რადგან პროფკავშირელი არ ვყოფილვარ. კათოლიკეებზე გადავიდნენ და ხმა არ ამომიღია, რადგან კათოლიკე არ ვყოფილვარ. შემდეგ მე მომადგნენ... და აღარავინ იყო დარჩენილი, რომ ხმა ამოეღო...“ გერმანელი პასტორის, მარტინ ნიმიოლერის ამ ცნობილ სიტყვებს დღეს საქართველოში ხშირად ვიმეორებთ, მაგრამ როგორღაც უმისამართოდ.

ჩვენთან პირველად ტელევიზიებს მიადგნენ და სეირს ვუყურეთ; სასამართლოს და პოლიციას რომ მიადგნენ, ხმა არ ამოგვიღია; ბიზნესს რომ მიადგნენ, არც კი შევწუხებულვართ; სკოლებს რომ მიადგნენ, არც მაშინ გვითქვამს რამე; სპორტს რომ მიადგნენ, ვერც მაშინ ვივარგეთ და თეატრებს რომ მიადგნენ, მაშინ ხომ საერთოდ გავისუსეთ, თითქოს, სულ არაფერი მომხდარიყოს.

არც თეა თუთბერიძეს, არც ზაზა აზმაიფარაშვილს, არც პაატა ბურჭულაძეს, არც ფონდ „იავნანას“, არც ოპერის ორკესტრის წევრებს და არც ჩვენ არ შეგვიძლია, ხელისუფლებას პასუხი მოვთხოვოთ პოლიტიკისგან დაშორებულ სფეროებში პოლიტიკური მიზანშეწონილობით მიღებული მახინჯი გადაწყვეტილებების გამო. თეა რომ ბევრს ლაპარაკობს და ბატონი ზაზა რომ დადუმებულია, სინამდვილეში, მთავარი პრობლების წინაშე ორივე ერთნაირად უსუსურია, ორივე ერთნაირად უტყვია. თითოეული ჩვენგანიც პოლიტიკური გადაწყვეტილების მსხვერპლი უკვე მაშინ გახდა, როდესაც თავი გერმანელი პასტორის მდგომარეობაში ჩაიყენა.

ბოლოს და ბოლოს, ერთმანეთს ოდესმე ხომ უნდა ვკითხოთ, როგორ ქვეყანაში ვცხოვრობთ?

* * *

და ბლოგი რომ დავწერე, მხოლოდ შემდეგ გამიჩნდა შეკითხვა: ნეტავ, პასტორ ნიმიოლერის ამბავი რითი დასრულდა?

მაინც გავტეხე ფიცი. ერთსა და იმავეს ვიმეორებდი, კუსტურიცაზე ხმას არ ამოვიღებ, კანის ფესტივალამდე მოვიცდი-მეთქი; ნინია კაკაბაძეს ვუთხარი, აუ, რა ამბავი ატყდება მომავალი წლის მაისში, რა ჩართვები და რა ლაივები! „ბატონო გოგი, მართლა ცუდად მიიღეს, ხო, კანში კუსტურიცას ანტიქართული ფილმი?“ - მკითხავენ თბილისიდან. მე კი ამაყად ვუპასუხებ, რომ კუსტურიცას ბუტაფორულ, ცარიელ ფსევდობალაგანებს დიდი ხანია, ვეღარ ვუყურებ; რომ შემოქმედებითი კრიზისის დროს, მართლმადიდებლად მონათლული კუსტურიცას ფილმი „აღთქმა“ თავისებური რეკორდსმენია ჩემს ცხოვრებაში: კანში, ამ სურათის პრემიერაზე, დარბაზი ფილმის დაწყებიდან მესამე (!) წუთზე დავტოვე (სხვათა შორის, ნინიასთან ერთად).

ეჰ, ვინ მაცალა? უარი უთქვამს ფილმის გადაღებაზე. უმოგზაურია ვლადიკავკაზ-ცხინვალში, ჩემი საყვარელი ოსური ხაჭაპური უჭამია, რუსული ეკლესიის რაღაც ჯილდო მიუღია, სერბიისთვის რუსეთისგან ერთი მილიარდი ევრო „ჩაუწყვია“ (ამის არ მჯერა, მაგრამ არაფერია გამორიცხული), მერე კი გამოუცხადებია, საიდან მოიგონეთ, სულ სხვა გეგმები მაქვსო.

ვიღაცამ თქვა, რენი ჰარლინის მომავალმა ფილმმა შეაშინაო, ვიღაცამ თქვა, კოკოითი გაიცნო და გული გაუსკდაო. რა ვიცი, ისიც თქვეს, ქეთი დოლიძემ მისწერა წერილი და ამან გადააფიქრებინაო.

ფაქტია, რომ საქართველოში, სადაც ცოტა ხნის წინ წყევლიდნენ და აგინებდნენ, ისევ შეუყვარდათ ემირ კუსტურიცას ფილმები. ახლა უკვე ჩვენი „ერთმორწმუნე ძმის“ ფილმები.

ასე ვიცით ჩვენ!

აი, ბუშის ვიზიტი ხომ გახსოვთ?

„სირცხვილია რა! - მირეკავენ ჩემი ევროპელი მეგობრები და გაოგნებულები არიან! რას გავს ეს ტაშ-ფანდური?“ ვერ ვიხსენებ, რომელმა პოლიტიკოსმა განაცხადა იმ დღეებში. „ევროპელი მეგობრები“ როგორ დაურეკავდნენ, წარმომიდგენია. შეიძლება იქიდან დაურეკეს, ბერლუსკონი რომ ჰყავთ დღეს პრემიერ-მინისტრი. თუმცა, ისინი საკუთარ თავს მიხედავენ; მე უფრო ჩვენი ცხოვრების მთავარი კითხვა მადარდებს: „რას იტყვის ხალხი?“ რას იტყვის ამაზე ევროპა? რას იტყვის ამერიკა? რას იტყვის რუსეთი? რას იტყვიან მშობლები, მეზობლები, მეგობრები? ხელისუფლება და ოპოზიცია? ბიჭები, გოგოები, „ენჯეოშნიკები“, ჟურნალისტები, მღვდლები?..

მოვიდა ამას წინათ ჟურნალისტი გოგონა და მკითხა, რამდენად მნიშვნელოვანია ქვეყნის იმიჯისთვის ჰარლინის ფილმიო?

ჯერ ერთი, ეს ჰარლინი ვინაა, აქამდე აზრზე არ ვიყავი. თანაც, რა უნდა ვთქვა წინასწარ, როცა ფილმი არ დასრულებულა? იქნებ კუსტურიცასავით მოიქცეს? მიირთვას კარგი ხაჭაპური (ამჯერად ქართული), „დაირტყას“ დავით აღმაშენებლის ორდენი, „პაჩკა-პაჩკა დოლარები“ ბიუჯეტიდან; მერე კი დაგვცინოს ენდი გარსიასთან ერთად.

რა ვქნათ მერე? რას იტყვიან ჩვენი საყვარელი ტელეჟურნალისტები, რომლებმაც რუსთაველზე თავმოყრილი „მასოვკა“ იმ დღის მთავარ სახედ აქციეს? თან, ჩვეულ სტილში - ხმამაღლა. თავაწეული (დროდადრო თმას რომ გაისწორებენ ხოლმე აღელვების ნიშნად), საყვარელი გამოთქმებით „მინდა გითხრა“, „დააფიქსირა“, „გააჟღერა“ და ა.შ.

„ენდი გარსია ჩვენთანაა! უფრო მეტიც, ახლა უკვე ემირ კუსტურიცაც ჩვენთანაა!“

იმდენად აღიგზნო სრულიად ქართული მედია, რომ ერთი ტელეკომპანიის პროდიუსერისგან სმს-იც კი მივიღე: „გოგი, შემთხვევით კუსტურიცას ტელეფონი ხომ არა გაქვს?“

რა ვიცი, ამ ხალხს რომ ჰკითხო, ღმერთი სწამს. და თუ მართლა ასეა, რაში უნდა ადარდებდეს, რას იტყვის მასზე ემირი, ენდი და, თუ გნებავთ, თეა თუთბერიძე?

თუკი სწამს და თუკი მართალია, რისი ეშინია?

P.S.: მთავარი დამავიწყდა. ამ ჩემს ბლოგებში ხომ სამიზნე ჩემივე თანამოაზრეები და ჩემივე სოციალური წრე მყავს.

„რუსთაველზე მასოვკას უყურებ? არ მითხრა ახლა, რომ ამ ხალხზე არ ცოფდები?“

ესეც სმს-ია. ოღონდ იმ სიმღერიდან, „რას იტყვის ჩვენზე ევროპა?“

არ ვცოფდები, მეგობრებო, არა. რადგან ასეთ „მასოვკებს“ ჰოლივუდი მუდმივად იღებს. ეგაა, რომ „მასოვკებით“ არ იწყება ახალი ამბები ქვეყნის მთავარ ტელეარხებზე. მაგრამ ჩვენ ხომ ყველას, ვაკელებსაც და გლდანელებსაც, თბილისელებსაც, ზესტაფონელებსაც, როგორც, ამას წინათ, ლადო ვარდოსანიძემ თქვა კარგად, „ისევ თოხი გვიჭირავს ხელში“...

ამ უნუგეშო პროვინციალიზმს, ამ ხალხურ ქრისტიანობას, მისთვის დამახასიათებელი წარმართული ატრიბუტებით (მამა-მარჩენალი, მოძღვარი, დამრიგებელი, ავტორიტეტი, ახალგაზრდების კოლექტიური ლოცვა პლენერზე, სანთლებით ხელში) ჯერჯერობით ვერავინ უშველა.

ქვეყანა იზრდება. მაგრამ სოფელი სოფლად რჩება.

მრავლდება ერი, საქართველოს მიმართულების მთავარი „ვექტორი“ კი ისევ ვაკეა - ჭავჭავაძე, ბარნოვი, ფალიაშვილი.

მაგრამ ამაზე სხვა დროს ვისაუბროთ.

დღეს ვისკის ჯერია.

ვისკი და ლიტერატურა, მოთხრობები და რომანები, სადაც ვისკის სვამენ, ნერვებს იწყნარებენ, გულ-მუცელს ითბობენ, სახეზე იპკურებენ, ჭრილობაზე ისხამენ. ვისკის სმაში ბევრს დრო გაჰყავს, ანდა სულაც ყინულების წკრიალით ტკბებიან. ყველაზე ხშირად ასეთი შემთხვევები ინგლისურენოვან ლიტერატურაში გვხვდება, XVIII საუკუნიდან მოყოლებული დღემდე, თუმცა ფრანგებსა და იაპონელებსაც ხშირად უყვართ ხოლმე ვისკით თავმოწონება. ვისკის სვამენ ინგლისურ გოთურ რომანებში, ჩარლზ მეტიურინის "მოხეტიალე მელმოტში" და სხვაგანაც, თუმცა ყველაზე ნიშნეული XX საუკუნის ლიტერატურული ლოთები არიან, ერნესტ ჰემინგუეის გმირებით დაწყებული, დაგლას კოუპლენდით დამთავრებული.

მოდით XIX საუკუნით დავიწყოთ, ვთქვათ, დიკენსით. მასთან ვისკის წყალთან გაზავებულს სვამენ. „პიკვიკის კლუბის ჩანაწერებში“ ერთ-ერთ ვისკით მთვრალს მოჩვენებაც კი გამოეცხადება, არტურ კონან დოილთან კი ძალიან მახვილგონივრული შენიშვნა გვხვდება. იქ ერთი ასაკოვანი შოტლანდიელი ახალგაზრდა ირლანდიელს ურჩევს, კარგი იქნებოდა თქვენი ირლანდიული სისხლი, ცოტაოდენი შოტლანდიური ვისკით გაგვეზავებინაო. ჯოზეფ კონრადის „ზღვის მგლები“ ვისკის კი არა, თხევად ცეცხლსა სვამენ, ხოლო ივლინ ვოსთან ვისკის ხან თბილი წყლით აზავებენ, ხანაც იმბირის ელით. ეს იმბირის (ჩვენებურად ამ მცენარეს "კოჭა" ან “ჯანჯაფილი” ჰქვია) ელით შეზავებული ვისკი, როგორც ჩანს, მოდაში იყო XX საუკუნის 20-30-იან წლებში, რადგან მას ბევრი სხვა მწერალიც ახსენებს, მაგალითად, ჯონ დოს პასოსი. მის რომანში "42-ე პარალელი" ძალიან ბევრსა სვამენ ამ სითხეს, ყველაფერს ვისკის სუნი უდის, "1919"-ში კი ზოგიერთი ჩიკაგოელი ლუდის კათხებიდანაც კი ყლურწავს მას.

შერვუდ ანდერსონთან ბავშვები მოცხრის ნაყენთან შერეულ ვისკის სვამენ, ზოგიერთი უფროსი კი ქალაქგარეთ მიემგზავრება, რათა არავინ შეუშალოს ხელი ვისკისთან განმარტოებაში.

ივლინ ვოს ერთი პერსონაჟი ამბობს, თუკი ჰოსპიტალში მიდიხართ მეგობრის მოსანახულებლად და ჯიბეში ვისკი არ გიდევთ, ჯობია საერთოდ არ მიხვიდეთ მასთანო. ჰოდა ამიტომაც, სტუმრად იქნება თუ მეგობრის მოსანახულებლად, ყველგან ვისკი დააქვთ ხოლმე, პატიჟითად ძირითადად ვისკიზე პატიჟებენ პერსონაჟები ერთმანეთს. ერთი გოგონა, სოლ ბელოუს რომანიდან, სწორედ ვისკის ამჯობინებს მარიხუანას, ასე იტყვის, არანაირი ბალახი, მხოლოდ ვისკი უნდა ვწრუპოო. ბლომად ვისკი ისმება ენტონი ბერჯესის "მექანიკურ ფორთოხალშიც", ოღონდ აქ ვისკის რძითაც აზავებენ ხოლმე. ბერჯესთანვე გვხვდება ვისკის ერთი ძალზე საინტერესო, თუმცა კი გამოგონილი, ლიტერატურული წარმოშობის სახეობა "Old Mortality". საქმე ისაა, რომ ეს სახელი ჰქვია ვალტერ სკოტის ერთ პერსონაჟს, მოხუც მესაფლავეს, ამავე სახელწოდების რომანიდან.
ჯონ აპდაიკის "ისთუიკელ ალქაჯებში" ერთ-ერთი "ალქაჯი" მხოლოდ იმიტომ სვამს ვისკის, რომ მისმა მწვანე თვალებმა ოქროს ნაპერწკლებით გაანათოს, უილიამ ფოლკნერთან კი ქალის თვალის ფერს არანაირი კავშირი არა აქვს ვისკისთან, აქ ამ ქალთა ჯანი უფრო სჭირდებათ, იმიტომ რომ ყველაზე ხშირად სწორედ მათ უწევთ ხოლმე ვისკის გამოსახდელად საჭირო წყლის ზიდვა.

ჩარლზ ბუკოვსკის ლოთი გმირები ძირითადად შოტლანდიურ ვისკის ანიჭებენ უპირატესობას - ბურბონთან შედარებით. ისინი ხან ლიმონის წვენით აზავებენ სასმელს, ხან წყლით, ხანაც თვრებიან და წვიმას უსმენენ. უყვართ ე.წ. "მისაბმელით" სმა, ლუდით და სხვა ალკოჰოლიანი სასმელებით. აიღებენ ერთ 750-გრამიანს, ლუდის მთელ “ბატარეას” და ბიფშტექსის შეწვამდე ნახევარი ბოთლის ჩარტყმას ასწრებენ.

ნორმან მეილერი წერს ერთგან, თუკი ვისკის სმით მოკვდები, შენი სული ქერის ყანაში მოხვდებაო, ტრუმენ კეპოტისთან კი მოხუცი გამყიდველი ჯოჯოხეთით ემუქრება ყველას, ვინც კი ნაღდ ვისკის ნამცხვრისთვის გაიმეტებს. ერთი კარგი განსაზღვრებაც არსებობს, რომელიც ოლდოს ჰაქსლის ეკუთვნის, მისი “კონტრაპუნქტის” ერთ-ერთი პერსონაჟი ამბობს, ჯოჯოხეთში ალბათ ცხელ ვისკის ასმევენო... კენ კიზისთან ცუდ ვისკის მტრედის ფსელს უწოდებენ (ერთი ჩემი მეგობარი ცუდ არაყზე ამბობს, ძაღლის რძეაო), სხვებს კიდევ, გული წყდებათ, რომ ჩაი "ერლ გრეი" ჩააყოლეს ვისკის და პირის გემო გაიფუჭეს.
თანამედროვე მწერლებიდან, ვისკის, ყველაზე მეტს ჰარუკი მურაკამის გმირები წრუპავენ. ეტყობა ამ კაცს, რომ იაპონელობის მიუხედავად, ამერიკულ პროზაზეა გაზრდილი, რაიმონდ კარვერისა და სხვათა მოთხრობებზე, თუმცა კი ყველაზე საინტერესო სცენა ლიტერატურიდან, რომელიც ვისკის შეეხება, გრემ გრინის რომანში გვხვდება, სახელწოდებით, "ჩვენი კაცი ჰავანაში". აქ ვისკის პატარა ბოთლებით გაწყობილ შაშს თამაშობენ, ერთ მხარეს სუფთა სკოჩებია ჩამწკრივებული, მეორე მხარეს კი - „ბლენდები“. ყოველი აყვანილი ქვა (ანუ ბოთლი) დალევას გულისხმობს, შესაბამისად "დამკა" ორი ბოთლია, ასე რომ, რაც უფრო მომგებიანი პოზიცია გაქვს, მით მეტი შანსია, რომ გაიტრიტო.

უსასრულოდ შეიძლება ვისკით მთვრალ პერსონაჟებზე წერა, რადგან წლების მანძილზე მართლაც დიდძალი მასალა დამიგროვდა ამის შესახებ და, ალბათ, კიდევ ბევრჯერ გადავეყრები ვისკით თვალებანთებულ გმირებს. ამიტომ აქ შევწყვეტ ამ გაუთავებელ ჩამონათვალს და ერთი რჩევით დავასრულებ ამ ბლოგს: შეურეველ ვისკის ისეთივე სიამოვნება შეუძლია მოგვანიჭოს, როგორც წყალუკრავ, ნამდვილ ლიტერატურას, მიუხედავად იმისა, არის თუ არა მასში ნახსენები "სიცოცხლის წყალი" (ანუ ვისკი). მთავარია, იმდენი დავლიოთ, რომ ნაბახუსევზე ვისკის ეტიკეტის წაკითხვა მაინც მოვახერხოთ.

საბჭოთა პერიოდში, „პერესტროიკამდე“, ეს იყო ორგანიზებული დანაშაული (უკაცრავად, ტურიზმი). მათ ტურისტებს ეძახდნენ. მაგალითად, ძალიან კარგად მახსოვს, უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში როგორ ორგანიზებულად მიჰყავდათ დიზელის სუნით აქოთებული ავტობუსებით ჩაის სახლში სოციალისტური ქვეყნების გახუნებული ტურისტები სასარგებლო და სურნელოვანი სასმელის გასასინჯად. ისინი გულწრფელად მეცოდებოდნენ, რადგან ბავშვობაში მეორე მსოფლიო ომის გაზის კამერებს იმიტომ არ გადაურჩნენ, რომ სიბერეში თბილისში მოხვედრილიყვნენ მოძრავ გაზის კამერებში და გაესინჯათ თბილი წყალი, რომელიც უკვე დიდი ხანია, აღარ იყო არომატული და მით უმეტეს, სასარგებლო სასმელი.

საბჭოთა მოქალაქეების ინდივიდუალურ ურთიერთობებს ამ ტურისტებთან ძალიან უარყოფითად განიხილავდნენ “ჩვენი” უშიშროების სამსახურები. ეხლაც კი არ მესმის, რატომ ეშინოდათ ასე ამ კონტაქტის - რა მატერიალური ან სულიერი ფასეულობა უნდა მიგვეღო ამ საცოდავებისგან?! ბევრი-ბევრი მაგათნაირივე გაცვეთილი “შმოტკა”. იმ ხანებში ჩამოყალიბდა სტერეოტიპი, რომლის თანახმადაც, “შმოტკებს” პოლონელები ყიდდნენ. რამდენად შეეფერებოდა მრავალი ღირსებით შემკულ ერს “ბარიგის” ეტიკეტი, ძნელი სათქმელია, თუმცა ფაქტია: იმდროინდელი მუსიკალური ანდერგრაუნდის გამორჩეულ სახეს, ქიშო გლუნჩაძეს ჰქონდა პოპულარული სიმღერა “პოლონელი ყიდის ჯინსს”. ქიშო, რომელიც ფილმ “ლაქაში”, ფაქტობრივად, თავის თავს თამაშობს, 90-იან წლებში ამერიკაში გადავიდა საცხოვრებლად და თვითონაც უცხოელი გახდა. ადამიანმა, რომელიც საკუთარ სამშობლოშიც უცხოელი იყო, სხვა ქვეყანაში არჩია უცხოელობა.

90-იანი წლების დასაწყისში ტურიზმის სამყაროში ისეთი არაპოპულარული მოვლენების გამო, როგორიც არის ეროვნული მოძრაობა და სამოქალაქო ომები, ისინი გაქრნენ. 90-იანი წლების ბოლოს ისევ დაბრუნდნენ, მაგრამ არა როგორც ტურისტები. ისინი იყვნენ სხვადასხვა ჰუმანიტარული ორგანიზაციების მისიონერები, ელჩები თავიანთი ვეზირებით, ბიზნესმენების იმიჯის მქონე საერთაშორისო აფერისტები, მასწავლებლები, საკუთარ სამშობლოში უადგილოდ დარჩენილი უსაქმურები, ბედის მაძიებლები, ავანტიურისტები და ა.შ.

ისინი სხვადასხვა რასებს მიეკუთვნებიან და სხვადასხვა სქესი აქვთ. მათი საშუალო ასაკი 33 წელია. ზოგიერთი მათგანის საშუალო თვიური ხელფასი სამჯერ აღემატება საქართველოს წლიურ ბიუჯეტს.

საქართველოში ყოფნის პირველ დღეებში ისინი უამრავ საინტერესო აღმოჩენას აკეთებენ თავიანთთვის: მაგალითად, ერთმა ინგლისელმა აღმოაჩინა, რომ მსოფლიოში პოპ-მუსიკის ყველაზე გავლენიანი ჯგუფი, თურმე მისი მშობლიური ქალაქიდან, ლივერპულიდან ყოფილა; ერთმა ამერიკელმა კი გაიგო, რომ მექსიკა არ ეკუთვნოდა აშშ-ს და სრულიად დამოუკიდებელი ქვეყანა იყო.

ისინი, ძირითადად, ქალაქის ცენტრალურ უბნებში, ან შემოგარენის პრესტიჟულ მწვანე ზონებში ცხოვრობენ; ცხადია, მათ გარდა, ვისაც არ გაუმართლა და გარეუბნებში მცხოვრებ ადგილობრივებზე იქორწინა.

მათი უმეტესობა ინგლისურენოვანია, მაგრამ ქართველებთან ურთიერთობისას, ისინი რატომღაც ცდილობენ, რუსულად ილაპარაკონ. ქართველები მათ, რა თქმა უნდა, ინგლისურად (ყოველ შემთხვევაში, თვითონ ასე ჰგონიათ) პასუხობენ. ასე რომ, ურთიერთგაგების ხარისხი უმაღლეს დონეს აღწევს. ამ ურთიერთგაგების შედეგი კი ის არის, რომ სავსებით შესაძლებელია, თბილისის ბარებში “მანავის” ნაცვლად მწვანე “ჯონი უოკერი” მოგიტანონ, “ბლადი მერის” მაგივრად - კეჩუპი და “ბორჯომის” ნაცვლად - ონკანის წყალი (თუმცა, სიმართლე რომ ითქვას, გამყალბებლების წყალობით განსხვავება მათ შორის ძირითადად მხოლოდ გაზის ბუშტუკებში იყო და ისიც არა ყოველთვის).

ყველა მათგანზე უდიდეს შთაბეჭდილებას ახდენს ქართული სუფრა. ყველა მათგანი თვლის, რომ ქართველები ძალიან ბევრს ჭამენ; მაგრამ, სინამდვილეში, ისინი ქართველებზე მეტს ჭამენ და არავითარ შემთხვევაში არ უფუჭდებათ მადა მათ წინ აღმართული პროდუქტების მთებისა და ალკოჰოლის ოკეანის დანახვაზე.

მათი საყვარელი საკითხავი წიგნი საქართველოში არის ტურისტული, სამოგზაურო ლიტერატურა საქართველოს შესახებ, რომელიც, სამწუხაროდ, მათივე თანამემამულეების მიერ არის დაწერილი. ასე რომ, სულაც არ არის გასაკვირი, როცა ისინი ძალიან ხშირად გოგირდის აბანოს ნაცვლად საუნაში, ანდა სულაც გუდაურში ხვდებიან. ერთ ნაცნობს კი თავისი კანადელი სტუმარი ყაზბეგის ნაცვლად მთელი კვირა თბილისის ლუდის რესტორნებში დაჰყავდა და პარალელურად “გრემის” კონიაკით ჭყიპავდა.

თავიდან ისინი ფიქრობენ, რომ აქ ერთ წელზე მეტს არ გაჩერდებიან, მაგრამ მალე იცვლიან გადაწყვეტილებას და ცდილობენ, მთელი დარჩენილი სიცოცხლე საქართველოში გაატარონ.

ერთხელ აკა მორჩილაძეს ვუთხარი: „თქვენი მოთხრობა „წიგნი“ რომ წავიკითხე, სხვა ადამიანი გავხდი“. ჩემმა ნათქვამმა, როგორც ჩანს, გააოცა და პასუხი შეკითხვით დამიბრუნა: „ვითომ, რატომ?“. ამგვარად დასმული კითხვისთვის მზად არ ვიყავი. უბრალოდ რომ ეკითხა – რატომო? – იქნებ, რამე კიდეც ამეხსნა; მაგრამ ეს ნახევრად ცინიკური/ნახევრად დაბნეული „ვითომ, რატომ?“ ჩემს მოლოდინს მეტისმეტად ასცდა.

ეს ამბავი რამდენიმე წლის წინ მოხდა, მაგრამ სულ ახლახან მივხვდი, რომ აკა მორჩილაძის უცნაური შეკითხვა ერთაოზის ვალივით დამრჩა და ჯერ კიდევ არ გამნელებია მასზე პასუხის სურვილი.

მანამდე კი გეტყვით, რომ „წიგნი“ არის მოთხრობა ნურადინ ფრიდონზე და, უფრო მეტად, „ვეფხისტყაოსანზე“. ღრმად მოხუცი ნურადინ ფრიდონი სიკვდილზე ფიქრობს და აწესრიგებს საკუთარი გმირობის ამბებს, 16 წიგნში რომ არის აღწერილი. ცდილობს, მხოლოდ სიმართლე დაუტოვოს შთამომავლობას, სიმართლე და მხოლოდ სიმართლე. სწორედ ამ დროს უსახსოვრებენ წიგნს, რომელშიც ნაამბობია, როგორ შეებრძოლა ქაჯებს ნურადინ ფრიდონი თავის ორ მეგობართან ერთად და როგორ გაათავისუფლა ტყვეობიდან ძვირფასი მეგობრის სატრფო.

ნურადინ ფრიდონს შეაძრწუნებს ეს წიგნი. იგი ამბობს, რომ ქალის გულისთვის არასოდეს უბრძოლია და არც ქაჯეთში ყოფილა; რომ ოდესღაც მასთან მართლაც მოვიდნენ უცხო რაინდები, რომლებმაც ბრძოლაში დახმარება სთხოვეს. მან მთელი თავისი ავლადიდებით ქალის გამოსყიდვა შესთავაზა, მაგრამ უთხრეს, იმ ქალის გამოსყიდვა შეუძლებელიაო. ამის შემდეგ ნურადინ ფრიდონმა მათ თავისი მსახური და ორასი მეომარი აახლა. თავად კი ქალისთვის ბრძოლა არასოდეს უკადრებია.

„შეუძლებელია ჩემთვის იმ გმირობის მითვისება, რომელიც არ ჩამიდენია და რომელსაც ვერც ჩავიდენდი, რადგან არ მიმაჩნდა გმირობად,“ – ამბობს ზღვისრეთის გამგებელი. მაგრამ არ ჭრის ნურადინ ფრიდონის განმარტებები იმასთან დაკავშირებით, რომ ქაჯეთის ციხეში ორი რაინდი იბრძოდა. ორი და არა სამი.

მოხუცი ბრძენი, ალ ქაუსი, რომელსაც ნურადინ ფრიდონი თავის დარდს უზიარებს, შეკრავს ცერს, საჩვენებელ და შუა თითებს და ამბობს: „მათ მიაჩნიათ, რომ ყველაფერს სამი აკეთებს. აი, ეს სამი. თქვენც სამნი ხართ. თქვენ სამნი რჩებით“. იგი უხსნის ზღვისრეთის შეწუხებულ გამგებელს, რომ დავიწყებას მიეცემა მისი გმირობის ისტორიები, გადაირეცხება 16 წიგნში აღწერილი მისი რეალური ცხოვრება და დარჩება გამონაგონი – სიყვარულის ამბავი, თუ როგორ იბრძოლა და როგორ დაამხო ნურადინ ფრიდონმა მეგობრებთან ერთად ქაჯეთის ციხე მზეთუნახავის გამოსახსნელად.

მრავალი დღის განმავლობაში უზიარებენ ერთმანეთს ფიქრებს აღმოსავლეთის უპირველესი რაინდი და აღმოსავლეთისვე უპირველესი ბრძენი. ერთი მოწყურებული ეძებს სიმართლეს, მეორე კი ამ სიმართლეს გასცემს, როდესაც ამბობს, რომ რეალურ გმირობაზე დაწერილ თექვსმეტ წიგნს გაცილებით ნაკლები ფასი აქვს, ვიდრე სიყვარულზე დაწერილ იმ ერთს, გამონაგონს.

* * * *

ვწერ ნურადინ ფრიდონის შესახებ და თან ვფიქრობ: რატომ ამაღელვა ამ მოთხრობამ? რატომ მაფიქრებინა, რომ მისი წაკითხვის შემდეგ სხვა ადამიანი გავხდი? რატომ გამაზიარებინა ჩემი ფიქრი მოთხრობის ავტორისთვის? და რატომ მათენებინებს ღამეს ახლა, მრავალი წლის შემდეგ, სურვილი – ვუპასუხო ავტორის მაშინდელ შეკითხვას?

ყველა კითხვის პასუხი ნურადინ ფრიდონშია. მას მთელი ცხოვრების განმავლობაში ჰგონია, რომ მთავარი ბრძოლაში გამოჩენილი სიმამაცეა; მაგრამ სიცოცხლის ბოლოს გაიგებს, რომ მასზე მეტია სიყვარული; ჰგონია, რომ მთავარი მამაკაცია და ღრმად მოხუცი მიხვდება, რომ მასზე მეტია ქალი; ჰგონია, რომ მთავარი მისი გმირობის აღმწერი 16 წიგნია, მაგრამ სიკვდილის წინ დარწმუნდება, რომ მათზე მეტია სიყვარულის აღმწერი ერთი წიგნი; მთელი ცხოვრება ჰგონია, რომ მთავარი სიმართლეა, ღრმად მოხუცი კი აღმოაჩენს, რომ შესაძლოა, სიმართლეზე მიმზიდველი იყოს გამონაგონი. აღმოსავლეთის უპირველესი ბრძენი უდასტურებს, რომ ეს ასეა; და, რაც კიდევ მეტია, საკუთარი გულთა ხილვით ხვდება, რომ მისი ხანგრძლივი, გმირობით და სიქველით დახუნძლული ცხოვრება არაფერია იმ უხილავ გრძნობასთან, რამაც მისი უცნაური სტუმრები მრავალი წლის წინ შიშველი ხელებით ქაჯებთან აომა.

* * *

როდესაც ეს მოთხრობა წავიკითხე, უკვე იმ გზაზე ვიყავი შემდგარი, ბოლოს რომ გაპლასტმასებამდე მიჰყავს ადამიანი: დილიდან ღამემდე შეხვედრებზე დარბიხარ; ღამიდან დილამდე კომპიუტერს ხარ მიჯაჭვული; ახლობლების სატელეფონო ზარებს ვერ პასუხობ; მშობლებისთვის ვეღარ იცლი; შვილებს ენატრები... დღეში ათჯერ მაინც გიხდება ბოდიშის მოხდა იმისათვის, რაც უნდა გაგეკეთებინა და ვერ გააკეთე, რადგან მოუცლელი იყავი.

და უცებ... შენში შემოდის ნურადინ ფრიდონის ამბავი – სიბრძნითა და სულიერებით დამუხტული. მკაფიოდ გახსენდება, რომ ადამიანი ხარ და ადამიანები გიყვარს. ხვდები, რამდენად აღემატება ეს გრძნობა ყველაფერს, რასაც გუშინ მნიშვნელობას ანიჭებდი. ერთბაშად მოგიცავს უცნაური სიმხნევე, სიმსუბუქე... და ადამიანობის ეს ხიბლი დაგყვება მანამ, სანამ თავიდან გშთანთქავს რუტინა.

ოღონდ, სადღაც, მეხსიერების კუნჭულში, სამუდამოდ რჩება ნურადინ ფრიდონის გაცოცხლებული ხატი და იმედი, რომ შენც ამ უკვდავი ხატის პაწაწინა ნაწილი ხარ.

მგონია, რომ როცა ორი ენა არსებობს - მნიშვნელობა არა აქვს, ერთი ფუძე ენიდან წარმოიშვნენ ისინი, ახლო ნათესაობა აკავშირებთ თუ გარე ბიძაშვილები არიან - ეს უკვე ნიშნავს, რომ ამ ენებიდან ურთიერთთარგმნაც შესაძელებელია. ყველაზე ხშირად თარგმანი კულტურათა დიალოგია, უცხოს გაგება, უცხოში შეღწევის სურვილი, თუმცა არის შემთხვევები, როცა თარგმანი გარკვეულ ცნობისმოყვარეობას ან სპორტულ ინტერესს აღვიძებს, როცა თარგმანი გვართობს და გვალაღებს, ან ყურადღებას იქცევს როგორც კერძო შემთხვევა, ერთი ადამიანის ახირება თუ თავგანწირვა. თარგმანზე საუბრისასაც ხომ არაერთხელ უხსენებიათ სიგიჟე, შეშლილობა და თარგმანს ზოგჯერ ფსიქოლოგებიც კი იკვლევენ ხოლმე და არამხოლოდ ლიტერატურათმცოდნეები.

სიგიჟედ მიაჩნია ზოგიერთს ქართულიდან მეგრულად ან სვანურად თარგმნის პრაქტიკაც, თუმცა, სამწუხაროდ, ეს ზოგიერთი სულ სხვა აზრს დებს სიგიჟეში და მას პრაქტიკულად სეპარატიზმთან აიგივებს. ასეთები სიფხიზლისკენ მოგვიწოდებენ და ლინგვისტური დივერსიებით გვაშინებენ. არის კიდევ რელიგიური საკითხი, როცა წმინდა წერილს თარგმნიან მეგრულად ან სვანურად და რის გამოც ეს თავგანწირული, გმირი მთარგმნელები, უეცრად, ყველგან უცხონი აღმოჩნდებიან ხოლმე (მორის ბლანშო წერდა, “მთარგმნელი უცხოა, იგი ნოსტალგიით ცხოვრობს და თავისი ენის ნაკლად და ხარვეზად აღიქვამს ყველაფერს, რასაც ორიგინალი ჰპირდება მას”), მათ ყველგან თრგუნავენ, ყველა ეჭვის თვალით უყურებს.

ეს ცალკე თემაა და ცალკე წერილს იმსახურებს. სხვათა შორის, რუსებს რელიგიურ საკითხთან დაკავშირებითაც ხშირად იმოწმებენ, თითქოს მთარგმნელები, ეს მეოცნებე და შრომისმოყვარე ადამიანები მათი დაკვეთით მუშაობდნენ და თარგმნიდნენ იოანეს სახარებას. რა ვუყოთ, რომ რუსეთის საყვარელი თემაა ჩვენი მშობლიური ენები და ხშირად მათი იდეების დასაყდენიც კი. ამის გამო ფობიებით ხომ არ უნდა გავიბეროთ? თარგმანის ყოველ მცდელობას ეჭვის თვალით ხომ არ უნდა ვუყუროთ? ამ შიშებს, სიფრთხილესა და შეზღუდულობას ხომ არ უნდა შევწიროთ ჩვენი უმდიდრესი ენები? როდემდე უნდა ვიყოთ ასეთი დაძაბულები და სერიოზულები?

აქედან ერთ გამოსავალს ვხედავ, გართობას, მხოლოდ ცნობისმოყვარეობით სავსე სილაღე თუ დაგვამარცხებინებს ამ შიშებს, მხოლოდ კარნავალურობით, სიცილითა და ხარხარით უნდა ვუპასუხოთ იმ ადამიანების შეზღუდულობას, ვისაც ჰქონია, რომ მეგრული და სვანური ენები მხოლოდ ყოფისთვის არსებობს. ეს ყოფა, რომელიც ბოლო დროს სულ უფრო მძიმდება, სწორედ თარგმანით შეიძლება დაძლიო, თარგმანით, რომელიც გაგაკვირვებს, განგაცვიფრებს, სახტად დაგტოვებს და ბოლოს, ამ ენებისკენ მოგაბრუნებს. ამას ვამბობ მე, მალხაზ ხარბედია, მეგრული ენის შვილი, რომელმაც მეგრული არ ვიცი და ამის გამო ვწუხვარ.

დღეს სწორედ ასეთ “გასაკვირალ”, საოცარ თარგმანებს გთავაზობთ, ფრაგმენტებს, თითო აბზაცს თანამედროვე „მაზალო“ ფილოსოფიური და ლიტერატურათმცოდნეობითი ნაშრომებიდან - გადასვანურებურს და გადამეგრულებულს. ამით მინდოდა ზღვრამდე მიგვეყვანა ის დაძაბულობა და ზიზღიც კი, რასაც ქართულიდან მეგრულად ან სვანურად თარგმნა იწვევს ხოლმე განათლებულ საზოგადოებაში. ესაა ერთგვარი აქცია, გნებავთ დეკონსტრუქტიული აქტი, ოღონდ დერიდას დეკონსტრუქციისგან განსხვავებით, მე ძველი, უკვე ძალიან გაღარიბებული ურთიერთობების დეკონსტრუქციის იმედი მაქვს. და ეს იქნება დეკონსტრუქცია სიცილით.

P.S. უღრმესი მადლობა მინდა გადავუხადო ქალბატონებს, ლამარა მილდიანსა და ანა ქოჩუას, რომელთაც გაიზიარეს ჩემი ეს ახირება და დამეხმარნენ ამ აქციის განხორციელებაში. მეტი მოხერხებულობისთვის და ეფექტისთვის, მოყვანილია ქართული და შემდეგ უკვე მეგრული ან სვანური პარალელური ტექსტები. ტექნიკური სირთულის გამო იძულებული გავხდით ზოგიერთ მეგრულ და სვანურ სიმბოლოებზეც გვეთქვა უარი, თუმცა იმედი მაქვს, მეგრელები და სვანები ისედაც ადვილად მიხვდებიან ტექსტის შინაარსს, ქართული “დედნის” დახმარებით კი ნებისმიერს შეუძლია გაერკვეს ამ თარგმანებში.


ჟან-ფრანსუა ლიოტარი
პოსტმოდერნის მდგომარეობა

ამ გამოკვლევის საგანი ცოდნის მდგომარეობაა თანამედროვე, ყველაზე განვითარებულ საზოგადოებებში. ჩვენ გადავწყვიტეთ ამ მდგომარეობას “პოსტმოდერნი” ვუწოდოთ. ეს სიტყვა ამერიკის კონტინენზე იშვა სოციოლოგებისა და კრიტიკოსების წყალობით და იგი აღნიშნავს კულტურულ მდგომარეობას იმ ტრანსფორმაციების შემდეგ, რომელიც XIX საუკუნეში განიცადა მეცნიერებაში, ლიტერატურასა და ხელოვნებაში არსებულმა თამაშის წესებმა <...> ლეგიტიმაციის მეტანარატიული მექანიზმის ხმარებიდან გამოსვლასთანაა დაკავშირებული, კერძოდ, მეტაფიზიკური ფილოსოფიის კრიზისი. ნარატიული ფუნქცია კარგავს თავის ფუნქტორებს: დიად გმირს, საოცარ ხიფათს, თავგადავლებსა და დიად მიზნებს. იგი ენობრივ, ნარატიულ, დენოტატიურ, პრესკრიპტიულ, დესკრიპტიულ და სხვა ნაწილაკებად იფანტება, რომელიც თავის თავში ატარებს პრაგმატულ ვალენტობას sui generis.


ჟან-ფრანსუა ლიოტარ
პოსმოდერნიშ ოფა

თე გითგორუაშ საქმე გურაფაშ ოფა რე, არძოშ უმოს რდილ ჯარალუებს! ჩქი გინოვჭყვიდით თე ოფას “პოსტმოდერნ” დუძახათი. თე სიტყვაქ ამერიკაშ კონტინენტის დებად სოციოლოგებიშ დო კრიტიკოსეფიშ ჭყოლოფუათ, დო თენა შინანს კულტურულ ოფას თი ტრანსფორმაციეფიშ უკულიანს, ნამუთ XIX საუკუნეს გინიღ გურაფუაქ, ლიტერატურას დო ხემორძგვობას რენ თი ლააფიშ წესებქ <...> ლეგიტიმაციაშ მეტანარატიულ წესეფიშ რგებაშა რე მებუნაფილ, გიშართილო მეტაფიზიკურ ფილოსოფიაშ კრიზის. ნარატიულ ოქიმნალ ოდინუანს მუშ ოქმინალს: ვერეხ გერგეზის, გასაკვირ ოშკურანჯის, დუდსგინულირ ამბებს დო მიოჭირნაფალებს. თენა ნინაშ, ნარატიულ, დენოტატიურ, პრესკრპტიულ, დესკრიპტიულ დო შხვა ნასოფერეფათ აკმოცენს, ნამუთ მუშ დუდით გილუღ პრაგმატულ ვალენტობაშ sui generis.


ჟაკ დერიდა
ფილოსოფია და ლიტერატურა

ლოგოცენტრიზმის დეკონსტრუქცია გაცილებით ნელი და რთული საქმეა, და ცხადია, არ შეიძლება უბრალოდ თქვა: “ძირს”. მე ამას არასოდეს ვამბობ. მე მიყვარს ენა, მიყვარს ლოგოცენტრიზმი. თუკი მინდა, რომ საფრანგეთში ფილოსოფიის სწავლება აღვადგინო, როგორც ინსტიტუტი, მხოლოდ იმისთვის, რომ მეტაფიზიკა ვასწავლო. მე ვიცი, რომ მეტაფიზიკა გვჭირდება და არასოდეს მითქვამს, რომ იგი, უბრალოდ, სანაგვეზე უნდა მოვისროლოთ. და მაინც, მე დაბეჯითებით ვრჩები იმ აზრზე, რომ საბოლოოდ, თუკი გინდათ დარჩეთ თანმიმდევრულნი მთლიანობაში მთელი წამოწყების მიმართ, უნდა შეინარჩუნოთ იდეა ლოგოცენტრიზმის დეკონსტრუქციისა, რადგან ამ საერთო არქიტექტურაში ყველა და ყველაფერი ლოგოცენტრიზმზეა დამოკიდებული.


ჟაკ დერიდა
ფილოსოფია დო ლიტერატურა

ლოგოცენტრიზმიშ დეკონსტრუქცია უმოს ზორზია დო ძნელ ოქმნალ რე დო ჯგირო იძირე, ვეშილებე თეშ ქოთქუენ: “თუდო”. მა თეს დღას ვავრაგადანქ. მა მიორს ნინა, მიორს ლოგოცენტრიზმ. თინა ქუმოკო საფრანგეთის ფილოსოფიაშ გურაფა გევოპონედა, ხვალე თიშენ ნამდა მეტაფიზიკა ვოგურუე. მა მიჩქ ნამდა მეტაფიზიკა მოსაჭირუნა დო დღას ვამთქუალ გვამიშ გინაათამალ რემაქი... დო იშენ მა ჩქიმ აზრის გევსკიდუქ, ნამდა ბოლოშა ქუმოკონა ქუვორდათ ართიანშმეუნელ ართობასდა ოკო დივჩუათ აზრი ლოგოცენტრიზმიშ დეკონსტრუქციაშ, მუშენ და თე არქიტექტურაშ ართო რინას ირკოჩ დო იფრელ ლოგოცენტიზმის მობუ.


მაიკლ რიფატერი
ფორმალური ანალიზი და ლიტერატურის ისტორია

ლიტერატურის ისტორიას, პირველ ყოვლისა, ლიტერატურის გენეზისი აინტერესებს, მისი შინაარსი, ლიტერატურის მიმართება გარერეალობასთან და, აგრეთვე, ტექსტის მნიშვნელობათა ის ცვლილებები, რომლებიც განპირობებულია საზოგადოების იდეური ევოლუციით. ფორმალური ანალიზი კი, პირიქით, მიმართულია თვით ტექსტზე, რომელიც ნიადაგ უცვლელია; შემდგომ - სიტყვების ურთიერთმიმართებაზე ტექსტის ფარგლებში (ე.ი. უფრო ფორმაზე, ვიდრე - შინაარსზე); ბოლოს, ის განიხილავს ლიტერატურულ ნაწარმოებს, როგორც გარკვეული პროცესის საწყის წერტილს (და არა როგორც ამა თუ იმ პროცესის საბოლოო პუნქტს ან პროდუქტს). ამგვარად, ესაა ორი ურთიერთშემავსებელი მიდგომა.


მაიკლ რიფატერ
ფორმალურ ანალიზ დო ლიტერატურაშ ამბე

ლიტერატურაშ ამბეს უმოსო ლიტერატურაშ ჩხვიჩხვ ოინტერეს, მუშ დინახალენ, ლიტერატურაშ გალეოფირ დო თიწკუმა ართო ტექსტიშ, დინახალენიშ თირუა ნამუთ ჯარალუეფიშ აზრიშ ევოლუციეფიშ ჭყოლოფუა რე. ფორმალურ ანალიზ უმოსო ტექსტის მიკაჯინე დო ნერჩის ვათირინას: ანწიან-ნარაგადუეფ ართიანშო ტექსტეფიშ ამბეს (უმოსო ფორმას, დინახალენშე უმოსო); ბოლოს, ლიტერატურაშ ქიმინელებს გინაჯინე მუჭოთ დუდმანჩხვერ წერტილს (დო ვართ თე ვარა თი პროცესიშ ბოლო პუნქტის დო ნამუშერს). ოდო, თენა რე ართიანიშგაფშალ მერინა.

მეგრული ენის ზუგდიდურ დიალექტზე თარგმნა ანა ქოჩუამ


მორის ბლანშო
თარგმანის შესახებ

მთარგმნელი განუმეორებელი ორიგინალობის მწერალია, თანაც იგი ორიგინალურია სწორედ იმაში, რაზეც მას თითქოს პრეტენზია არა აქვს. მთარგმნელი ენობრივ გასნხვავებათა იდუმალი მეუფეა, მაგრამ მისი ამოცანა ამ განსხვავებათა გაუქმებაში როდია, არამედ იგი იყენებს მას, რათა მკვეთრი ან მსუბუქი ძვრებით მშობლიურ ენაში "დააარსოს" ის, რითაც თავისი დასაბამიერი უცხოობით ორიგინალი ხასიათდება. მართებულად შენიშნავს ბენიამინი, რომ მსგავსება აქ არაფერ შუაშია: როცა სურთ, რომ სათარგმნი მასალა ორიგინალს ჰგავდეს, ლიტერატურული თარგმანი შეუძლებელი ხდება. საუბარია უფრო იგივეობაზე, რომელიც სხვადასხვაობიდან იღებს დასაბამს.


მორის ბლანშო
თარგმანიშ ბედჟი

მუთარგმნაი – ეჯჯიშ ქალულანკე მუირილი, ხედვაის მაჯონ დემეგ ხორი. ჯი ქალულანკე ი ჯიგარ ლი ეჩეისგა, ხედვაშ ბედჟი პრეტენზია დეი ხუღვა. მუთარგმნაი იშგენ-იშგენ ნინრე უშდილ მახვში ლი, მარე მიჩა გვეშ ალ იშგენ-იშგენიშ მაჯონობიშ ლიკვანე დემეგ ლი, ჯი ამის იმარგე ეჯიაქ ერე, მეგჭე მადეი ჰაში ლიქვთუნეშჳ მიჩა ნინლისგა ხუნ ოსდას ეჯის, ხედვაიშჳ ხედურდ მოშ ლი ლიწსალუნღვე ორიგინალიშ ნინ. გვამიდ ტკიც ლი ბენიამინ, შომას ტული ერე მაჯიან ამეჩუ დემთე ხეჩდა. შომას ხაკუხ ერე ლეთარგმნაი ორიგინალს თხუმუნდირ ხაჯეშდეს, ლიტერატურულ ლითარგმნაის დემეგ ხარ ლასყი. ამეჩუ რაგად ლი ეჯ მაჯონღა, ხედვაის იშგენ-იშგენხენ ხარ ლაბნა.


როლან ბარტი
ავტორის სიკვდილი

კლასიკური ყაიდის კრიტიკას არაფერი ესაქმებოდა მკითხველთან; მისთვის ლიტერატურაში მხოლოდ ის არსებობს, ვინც წერს. ახლა უკვე ვეღარ მოგვატყუებენ ამგვარი ანტიფრასისებით, რომელთა მეშვეობითაც პატივცემული საზოგადოება კეთილშობილური გულისწყრომით ქომაგობს მას, ვისაც სინამდვილეში იგი ზღუდავს, უარყოფს, ახშობს და ანადგურებს. ახლა ჩვენ უკვე ვიცით: იმისთვის, რათა წერას განაღდებული ჰქონდეს მომავალი, აუცილებელია დავამხოთ მითი მის შესახებ - მკითხველის დაბადების საზღაური, ავტორის სიკვდილია.


როლან ბარტი
ავტორიშ დაგრა

ხუნიერ (კლასიკურ) კრიტიკას მამაგვეშ გვეშ ხუღვა მუჭვდიცახან, მიჩეშიაქ ერვა აირი. ათხე სერ დეშ გვეღროვალხ ამჟიშ ანტიფრასარშვ ხედიარშვ ჴევ უჯგუშუნდ ხეწენალ ეჯის, ხედვაის ტკიცუშვდ აბირკლანი, ხომავინე, ხაწკუმერნე ი ქვინს ხოქვცე. ათხე ნა აშგვიხალ: ეჯიაქ ერე ლიირის ხოჩა დრევ ოხჴედნი, ხეკვეს ერე ჩუ ოლჩუბად ბაქ მიჩა ბედჟი - მუჭვდიაშ ლითუალიშ მუწნი ავტორიშ დაგრალი.


ჯეფრი ჰარტმანი
ლიტერატურის ისტორიისკენ

შეიქმნა თუ არა ლიტერატურული ფორმის შედარებით ფართო კონცეფცია? არსებობს ოთხი მნიშვნელოვანი თეორია: ჯერ ერთი, მარქსისტული კრიტიკა, რომელიც აშკარად წამოჭრის ელიტურობის საკითხს; შემდგომ – ნორტროპ ფრაის თეორია არქეტიპების შესახებ; და ბოლოს, სტრუქტურალისტური თეორიის ორი განშტოება – ერთი მხრივ, კლოდ ლევი-სტროსის კონცეფცია, მეორე მხრივ კი – ა. რიჩარდსისა და ინგლისურ-ამერიკული კრიტიკის მიერ შექმნილი სისტემები. ვიმედოვნებ, დაგარწმუნებთ, რომ ფორმის მნიშვნელოვანი ახალი თეორია თანდათანობით მუშავდება.


ჯეფრი ჰარტმან
ლიტერატურაშ ისტორიათე

ანსყანმა ლიტერატურაშ მაშრი კონცეფცია? არი ოშთხვ აზრ: ჩიდ მანკუ მარქსისტულ კრიტიკა, ხედვაიერე ტკიცუშდ ასყი ჟიხიარე (ელიტურობის) საკითხს. ეჩქანღვე – ნორტროპ ფრაიშ თეორია არქეტიპრე ბედჟი; ი ღოშგიმ, სტრუქტურალისტურ თეორიაშ იორი აშხალ – აშხვთე კლოდ ლევი-სტროსიშ კონცეფცია, მერმათე – ა. რიჩარდსიშ ი ინგლისურ-ამერიკულ კრიტიკოლე ნასხათვ სისტემოლ. იმედ მარ ერე, სგა ჩუაიჯურვისგ ეჩეისგა ერე, ფორმაშ ლეჯრავ მახე თეორია ზჱმზჱმჟი ისყი.

ზემოსვანურის ბალსქვემოური სვანურით თარგმნა ლამარა მილდიანმა

კონკურსებისადმი ორმაგი დამოკიდებულება მაქვს: არასდროს ვმონაწილეობ ხოლმე, მაგრამ ყოველთვის ვეცნობი პირობებს. თუმცა გამონაკლისებიც ყოფილა. ჰოდა, სწორედ ამ გამონაკლისებზე მოგიყვებით.

ეს ამბავი ენერგოკრიზისების პერიოდში მოხდა. ცივი ზამთრის უდენო ღამეს, დაახლოებით 3-4 საათზე. ტრანზისტორით რომელიღაცა რუსულენოვან FM სადგურს ვუსმენდი. უცებ დი ჯეი ხელოვნურად ომახიანი ხმით აცხადებს: კონკურსს ვიწყებთ და სანამ ეს სიმღერა მორჩება, იგი პოპის ნამდვილი სახელი მითხარითო. მორჩა სიმღერა, მაგრამ არავის დაურეკავს. ის კი ამჯერად ბზარშეპარული ხმით იმეორებს კითხვას. ისევ არაფერი. ის კი უკვე სასოწარკვეთილია. რამდენიმე ღამე მეც გამითენებია სხვადასხვა FM-ის ეთერში და ვიცი, რა ცუდი გრძნობაა, როცა თვლი, რომ არავინ გისმენს, არავის სჭირდები. მოკლედ, გული ამიჩუყდა და როცა მესამე სიმღერაც გაუშვა, დავურეკე. გაუხარდა. მითხრა, კონკურსისთვის პრიზი არა გვაქვს, მაგრამ ძალიან გთხოვ, ეთერში გაგიყვან და იქ გაიმეორე პასუხიო. მორჩა სიმღერა და ისევ ომახიანად გამიყვანა ეთერში და გახარებული ტინეიჯერივით მაპასუხებინა. ერთი სული მაქვს, დავუკიდო ყურმილი, ის კი სახელს მეკითხება. მოვატყუე, ჟორა მქვია-მეთქი. როგორც იქნა, დამემშვიდობა და ახალი საკონკურსო კითხვა გამოაცხადა. ზუსტად აღარ მახსოვს, მაგრამ Jesus Christ Superstar-ის ავტორებს შეეხებოდა. ყველაფერი წინა კითხვის სცენარით განვითარდა, მაგრამ მესამე სიმღერის წინ ისეთ დეპრესიაში ჩავარდა, რომ არავინ ურეკავდა, ძალიან შემეცოდა და ისევ დავურეკე. მიცნო, ძალიან გაუხარდა. ამ ეტაპზეც ყველაფერი განმეორდა. მაგრამ უფრო გათამამდა და ეთერში რომ პასუხი გამამეორებინა, მსუბუქად შემეპასუხა კიდეც. არ მესიამოვნა, მაგრამ რას ვიზამდი, ახი იყო ჩემზე - ვინ მექაჩებოდა, რომ ვრეკავდი?! ერთი სიტყვით, მორჩა ჩემთან საუბარს და, სანამ მესამე კითხვას გამოაცხადებდა, რადიო გამოვრთე, ისევ რომ არ შემცოდებოდა და არ დამერეკა.

მეორე შემთხვევაც დაახლოებით იმ ეპოქას განეკუთვნება და ტელევიზიასთან არის დაკავშირებული. მაშინ ამდენი ქართული არხი არ გვქონდა, მაგრამ რომელი იყო, მაინც არ მახსოვს. ერთადერთი, რაც ნამდვილად ვიცი - პირველი არხი არ იყო. ჩემმა 8-10 წლის შვილმა დამიძახა, ტელევიზორში მუსიკალური კონკურსია, პრიზად კასეტა აქვთ და იქნებ მომაგებინოო. ასეთი კონკურსი იყო: აჩვენებდნენ მუსიკალური ვიდეოს ნაწყვეტს და ვინც პირველი გამოიცნობდა შემსრულებლის სახელს და ტელეფონით აცნობებდა სტუდიას, აუდიოკასეტას ჩუქნიდნენ. ძირითადად ტინეიჯერებზე გათვლილ პოპვიდეოებს აჩვენებდნენ – მერაია კერი, კაილი მინოგი და ა.შ. რაც შეეხება პრიზებს, ანუ კასეტებს, ისინი ვერავითარ კრიტიკას ვერ უძლებდა: ულიცენზიოდ დამზადებული დაბალხარისხიანი, უგემოვნებო ჩანაწერებს ქსეროქსზე გამრავლებული ყდები ახლდა. ყველაფრის მიუხედავად, ბავშვისაც მესმოდა - ჩანაწერების მოპოვების პრობლემა არ ჰქონდა, მაგრამ მოგებული კასეტა მისთვის სულ სხვა იყო. მიუხედავად იმისა, რომ გამოცნობის დიდი იმედი არ მქონდა (ეს არ იყო “ჩემი მუსიკა”), მაინც მივედი ტელევიზორთან. ჩემდა გასაკვირად, ვიცანი ჯგუფ TLC-ის ვიდეო. ბავშვი ეცა ტელეფონს, მაგრამ დააგვიანა: სულ დაკავებული იყო და ამასობაში გამარჯვებულიც გამოაცხადეს. შემდეგ კითხვაზე დარეკვა კი მოასწრო, მაგრამ უპასუხეს, სხვამ დაგასწროო. მესამე კითხვისთვის უკვე საგულდაგულოდ მოვემზადეთ: ვიდეო ჯერ გაშვებულიც არ იყო, ბავშვმა ნომრის აკრეფა რომ დაიწყო, მე კი ტელევიზორთან ჩავსაფრდი. ჩემდა გასაოცრად, ისეთი რამ აჩვენეს, რაც არაფრით ჯდებოდა გადაცემის ფორმატში. ეს იყო 70-ანი წლების ბრიტანული არტ-როკ ტრიოს „ემერსონ, ლეიკ ენდ პალმერის“ საკონცერტო გამოსვლა. დღესაც ვერ გამიგია, როგორ მოხვდა იმ გადაცემაში. შეიძლებოდა იმისთვის ყოფილიყო, რომ ჩემი თაობის მაყურებელიც მიეპყროთ, მაგრამ, რამდენადაც ვიცი, მსგავსი აღარაფერი გაუმეორებიათ - სულ “პაპსავიკებს” უჩვენებდნენ. ბევრი რომ არ გავაგრძელო, ვიდეოს დაწყებიდან, ალბათ, სამ წამზე მეტი არ იქნებოდა გასული, რომ ბავშვმა სტუდიაში დარეკა. და ისევ გაწბილება: უკვე დარეკეს სწორი პასუხითო. ასეთმა პასუხმა სერიოზული ეჭვი გამიჩინა კონკურსის მიმართ, რადგან, პრაქტიკულად, თითქმის გამორიცხული იყო, ვინმეს დაესწრო ჩვენთვის.

მესამე შემთხვევა უკეთ დამთავრდა. აქ საქმე საგაზეთო კონკურსთან გვექნება. წელიც კი მახსოვს, როდის იყო – 1994. მაშინ "7 დღეში" ვმუშაობდი და რედაქციაში ყოველთვის იყო რამდენიმე სხვადასხვა გაზეთი. გაზეთი, რომელსაც შეგნებულად არ ვასახელებ, ზედიზედ 10 ნომერში აქვეყნებდა როკსიმღერების ტექსტებს ავტორების მიუთითებლად და ის, ვინც ყველაზე მეტ შემსრულებელს გამოიცნობდა, საბოლოოდ დაჯილდოვდებოდა. ზაზა წულაძემ მაჩვენა პირველი საკონკურსო ნომერი და მკითხა, ეს რა სიმღერააო. "ლედ ზეპელინის" „კაშმირი“ იყო. ადგა და დარეკა გაზეთში, ოღონდ თავისი გვარი კი არ უთხრა, "7 დღე" ჩააწერინა. ორი დღის შემდეგ იგივე განმეორდა. მერე კიდევ ერთხელ და მერე მოგვბეზრდა. გავიდა ხანი. ერთხელაც ვიღაც მირეკავს რედაქციაში. იმ გაზეთიდან ვარ და თქვენ მოიგეთ კონკურსიო. რატომ გადაწყვიტეთ, რომ მაინცდამაინც მე გირეკავდით-მეთქი. აბა “7 დღიდან” სხვა ვინ იქნებოდაო. პრიზი TDK-ს 10 კასეტა აღმოჩნდა. იმ დროისათვის ასეთი საჩუქრის გამაზვა არ იქნებოდა, ამიტომ მეორე დღესვე გავცუქცუქდი იმათ რედაქციაში. თბილად მიმიღეს. ცოტა ხანი ჩამოვჯექი, გავისაუბრეთ. უცებ მეუბნებიან, ისე მოგვეწონა თქვენი საპირველაპრილო ინტერვიუ მაკკარტნისთან, რომ ჩვენც იგივე გავიმეორეთ, ოღონდ მარადონასთანო. საქმე ისაა, რომ 1 აპრილის ნომრისთვის სიაბანდი სტატია დავწერე, თუ როგორ შევხვდი მაკკარტნის ლონდონში და როგორ მესაუბრა. ისეთი გამოვიდა, ზოგიერთ თანამშრომელსაც კი სჯეროდა, რომ მართლა ვნახე ექს-ბიტლი, თუმცა იმ პერიოდში თბილისიდან ფეხიც არ გამიდგამს. ჰოდა, სწორედ ამ წერილს გულისხმობდნენ. ცოტა კიდევ ვილაპარაკეთ და უცებ გავაცნობიერე, რომ იმ წერილის გამოქვეყნების შემდეგ ერთი წელი არ იყო გასული. ჰოდა ვეკითხები: კი მაგრამ, 1 აპრილი ჯერ არ ყოფილა და როდის გამოაქვეყნეთ-მეთქი. აპრილამდე ვერ მოვითმინეთ და ნოემბერში დავბეჭდეთო. გაგიგიათ ოდესმე საპირველაპრილო ხუმრობა ნოემბერში?

საუკეთესო სურვილებით,

Merry Xmas and a Happy New Year!!!

ეს დალოცვილი www.youtube.com საშუალებას გვაძლევს ”კინემატოგრაფიული” გავხადით ჩვენი ბლოგი - დავურთოთ ტექსტს ”მოძრავი ილუსტრაციები” და, რაღა თქმა უნდა, ვიფიქროთ.

წინა ბლოგის ერთმა მკითხველმა, მარიმ, მომწერა, თქვენ ნიუანსებზე წერთ, ქართული საზოგადოების უმრავლესობას კი ნიუანსები არ უყვარსო.

კარგი, რა მარი! როგორ შეიძლება ასეთი განზოგადება?!

მე ახლა ორ ვიდეოს დაგიდებთ. ორივე ერთსა და იმავე მოვლენას ასახავს - ლიდერის, თუ გნებავთ, ბელადის, დასაფლავებას. ორივე ფრაგმენტში ტირის ხალხი. და ორივეში - ამაში დარწმუნებული ვარ - გულწრფელია თავის გლოვაში.

ეპიზოდი ფილმიდან ”დიადი განშორება”, რომლის ერთ-ერთი ავტორი, სხვათა შორის, მიხეილ ჭიაურელია, ჩაიკოვსკის მეექვსე სიმფონიითაა გაფორმებული. ფრაგმენტს პაზოლინის ფილმიდან ”ჩიტები და ჩიტუნიები”, რომელიც იტალიელი კომუნისტების ბელადის, ტოლიატის დაკრძალვას ასახავს, ბახის მუსიკა ადევს.

თუმცა მუსიკა აქ არ უნდა იყოს მთავარი (პაზოლინიმ მოულოდნელად გამორთო ფონოგრამა და ისე გადავიდა ტოტო-დავოლის ”ანცობიდან” კომუნისტების ბელადის დაკრძალვაზე). მთავარი - ერთიანობაა! მწუხარებით გაერთიანებული ხალხის ერთიანობა.

ძვირფასო კომენტატორო მარი, თქვენ გგონიათ, ქართული საზოგადოების უმრავლესობა მართლა ვერა გრძნობს ნიუანსებს? ვერ ასხვავებს ამ ორ სცენას ერთმანეთისგან? აბა ვნახოთ, რას დაგვიწერენ ამ ბლოგის მკითხველები... ვნახოთ, როგორი იქნება ჭიაურელისა და პაზოლინის ფილმების ”შედარებითი დახასიათება”.

განსაკუთრებით იმ მემარცხენე ინტელექტუალების აზრი მაინტერესებს, შარშანდელი ”ჯაჭვი” და მიტინგი მთავრობის სახლთან (რა თქმა უნდა, ხელისუფლების მიერ ორგანიზებული) ლამის ტოტალიტარიზმის მორიგ გამოვლინებად რომ წარმოგვიდგინეს. მოსწონთ ეს გლოვა ტოლიატის ცხედართან? ეს მაღლა აწეული ხელები? იმას თუ ხედავენ, ვიღაც ქალი პირჯვარს რომ იწერს?

ნწ, ნწ, ნწ...

რამ ააღელვა ასე პიერ-პაოლო პაზოლინი? რატომ გამოხატა ასეთი თანაგრძნობით ეს საერთო-სახალხო გლოვა, სხვათა შორის, იტალიის კომპარტიის მიერ ორგანიზებული?

”ერთიანობის იდეას შეუტევენ და დაამახინჯებენ. ერთიანობის იდეას თავს შეაფარებენ და ამხელენ. მაგრამ საყოველთაო ერთიანობის იდეა - ყველაზე იდეალური იდეა - სულ მუდამ იქნება სიმყაროს მამოძრავებელი”.

ეს უკვე ”ნიუანსების მეფის”, სერგეი ეიზენშტეინის სიტყვებია. იმ ეიზენშტეინისა, სიცოცხლის ბოლო დღემდე რომ აფრთხილებდა მოწაფეებს, ნუ გაგიტაცებთ პერსონიფიკაცია, რადგან ჭეშმარიტება არა ”პერსონაში”, არამედ ”პერსონებს შორის”, ადამიანთა ურთიერთობაში, მათ ერთობაშიაო... მოერიდეთ ჰომოფონურობას (ამას სტალინის ეპოქაში ამბობდა!), რადგან ჰომოფონურობა აჩერებს განვითარებას, მრავალი აზრის, მრავალი ადამიანის ერთიანობა კი სიცოცხლის მუდმივი განახლების საშუალებააო.

ჰოდა სტალინის დაკრძალვაშია პოლიფონიურობა თუ პაზოლინისთან? და, ვითომ, შარშან, აგვისტოს ომის მერე რატომ არ იყო ეს პოლიფონიურობა რუსთაველზე? ანდა, თუ გნებავთ, სტადიონზე, 2009 წლის 26 მაისს?

როდისაა ხალხი - ხალხი და როდისაა ხალხი - ბრბო? როგორ მივხვდეთ განსხვავებას? როგორ გამოვიმუშაოთ ნიუანსის შეგრძნება?

იქნებ ”სამი მუშკეტერი” გადავიკითხოთ? ”ყველა ერთისთვის, ერთი ყველასათვის”? და არა, ”ყველა ერთზე, ერთი ყველაზე”, როგორც ოდესის კიბეზე, ეიზენშტეინთან, სადაც ჯარისკაცთა ერთ მწკრივად დაწყობილი რაზმი არბევს ერთი იდეით, თავისუფლების იდეით გაერთიანებულ მრავალფეროვნებას.

იქნებ ის განცდა ”გავაცოცხლოთ” ჩვენში, როცა სიამოვნების ჟრუანტელი გეუფლება დიდ სამყაროსთან ერთიანობის გამო. ხელებს რომ ჩაკიდებენ ერთმანეთს ადამიანები, რომლებიც სხვა დროს, სხვა სიტუაციაში ხელს არ ჩამოართმევდნენ ერთმანეთს.

და დ’არტანიანივით ცრემლი რომ დაუსველებთ თვალებს.

თორემ პერსონიფიკაციას თითქმის ყოველთვის მოჰყვება საკუთარი იდეების (და ავტორიტეტების იდეების) საზღვრებში ჩაკეტვა. ეჭვის შეცვლა ფორმულებით, აკვიატებული აზრებით. ამ ფორმულებში, როგორც აკვანში, მუდმივი რწევა მოჰყვება და მუდმივი შიში (სიძულვილი?) ადამიანისა, რომელსაც მუშტი აქვს აღმართული, თუ გულწრფელად იწერს პირჯვარს.

განსახვავებულის შიში მოჰყვება.

არ არის გამორიცხული, იმ ხალხში, სიყვარულით და თანაგრძნობით რომ ჩართო პაზოლინიმ თავის ”ჩიტებში”, უამრავი იყოს ისეთი, ვინც პირველ რიგში პაზოლინის მოუქნევდა თავის მუშტად შეკრულ ხელს, რადგანაც მისი ცხოვრების წესს ვერ გაიგებდა.

მაგრამ ახლა, ამ წუთას, როცა ეს ხალხი, პაზოლინისთან ერთად, გლოვობს თავისუფლებისთვის მებრძოლი ლიდერის სიკვდილს, ეს განსხვავება კიდევ უფრო ალამაზებს ამ ერთობას.

როგორ შეიძლება ამ დროს ცრემლი არ მოგადგეს თვალებზე! როცა ხალხი, აქამდე რომ სძულდი, დარწმუნდება, რომ შენც მისი ნაწილი ხარ და შენც - აქამდე რომ გძულდა ხალხი, ”ბრბოს” რომ ეძახდი, დარწმუნდები, რომ სიყვარული ”სიმრავლესაც” შეუძლია, რომ ერთად, ხელჩაკიდებული ყოფნა, სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ ყველა ერთნაირია.

ასე რომ, ძვირფასო ინდივიდუალისტებო, გირჩევთ, ”ნიუანსის კუნთის” გასავარჯიშებლად, უფრო ხშირად მოუსმინოთ ბახის მუსიკას თუ არა... თქვენს საყვარელ ტომ ვეიტსს და ბობ დილანს მაინც. აი, ფორუმებსა და ფეისბუკებზე რომ დადებთ ხოლმე კომენტარით ”აუ, ახლა ამის ხასიათზე ვარ... თქვენ, არა?”... არა მარტო ხასიათს შეუწყვეთ მუსიკა, არამედ მოუსმინეთ!

მაშინ ვიცხოვრებთ ბედნიერად მუსიკალურ ნიუანსებში, აღარ დავიწყებთ ჩვენგან განსხვავებულის განსჯით თვითდამკვიდრებას და ბლოგის კომენტატორი მარი აღარავის გვირჩევს ამ ქვეყნიდან წასვლას.

ანუ, საქართველოდან წასვლას.

ამერიკის ელჩმა საქართველოში, კენეტ იალოვეცმა, ერთხელ თქვა: „დემოკრატია მამაცი ხალხის საქმეა. მჯერა, ქართველებს ეყოფათ სიმამაცე, დემოკრატიული სახელმწიფო ააშენონ“. ეს მოხდა 2000 წელს, შევარდნაძის პრეზიდენტობისას. მაშინ კარგად ვერ გავიგე, რა კავშირში იყო ერთმანეთთან სიმამაცე და დემოკრატია, მაგრამ ეს სიტყვები რატომღაც დამამახსოვრდა.

რაც დრო გადის, სულ უფრო მეტად ვრწმუნდები – სწორედ ამიტომ ვერ ვაშენებთ უკეთეს ქვეყანას, რომ სიმამაცე გვაკლია, თანაც, ბოლო ოც წელიწადში გვაკლდება და გვაკლდება...

როგორია დღევანდელი ქართული საზოგადოება? ამ კითხვაზე პასუხს ვეძებდი და უცებ მივხვდი – მისი ზუსტი ასლია ირაკლი ოქრუაშვილი. კაცი, რომელსაც ჰქონდა საკუთარი თავის რწმენა და რომელიც მაგარ–მაგარ განცხადებებს აკეთებდა – ვიდრე სხვის ჭერქვეშ ცხოვრობდა; კაცი, რომელიც წამოვიდა სხვისი სახლიდან, რომელმაც ახალი სახლის შენება დაიწყო, თან ძველ სახლიკაცებს, ძლიერებს და დაუნდობლებს, დაუპირისპირდა და თქვა – არ მეშინია! საუბარში თავიდანვე რკინა და ფოლადი გამოურია. ბევრს ეგონა, ამ მაგარ სიტყვებს რაღაც ახლდა – ან დოკუმენტი, ან ჩანაწერი, ან ვიღაც უფრო ძლიერის მხარდაჭერა, ან, ბოლოს და ბოლოს, მამაცი გული.

ჰოდა, როგორც კი დაიწყო ოქრუაშვილმა დამოუკიდებელი ნაბიჯების გადადგმა – მოჰკიდეს ხელი, მიაბრძანეს ციხეში და მერე რაც მოხდა, ყველამ ვიცით. ძალიან მალე გადატეხეს ხერხემალში მისი მუქარა და სიამაყე. ბოლოს თავისი ქვეყნიდან გაუშვეს და ახლა შორიდან იმუქრება, ოღონდ, სამშობლოში ჩამოსვლას ვეღარ ბედავს. ისიც მეცნობა, საფრანგეთში რომ ცხოვრობს და, იქნებ, ასე კიდეც ურჩევნია.

აი, ზუსტად ეს გზა გაიარა ქართულმა საზოგადოებამ ბოლო წლებში. ჩვენც გვეგონა, ახალ სახლს ავაშენებდით, ძველ სახლიკაცებს – საშიშებს და დაუნდობლებს – კისერს მოვუგრეხდით. მაგარ–მაგარ სიტყვებს ვამბობდით. მაგრამ ჩვენი „არ მეშინია!“ ირაკლი ოქრუაშვილის „არ მეშინიას!“ ანალოგი აღმოჩნდა. და სინამდვილეში, არც ისე ძნელი შესაშინებელი გამოვდექით ისიც და ჩვენც.

ოცი წელიწადის განმავლობაში, რამდენ ომშიც ჩავებით, იმდენში დავმარცხდით; ბოლო ომი ორ დღეში წავაგეთ.

გუშინ ერთ შეხვედრაზე 25 პედაგოგი გავიცანი. შეხვედრის ოფიციალური ნაწილი რომ დამთავრდა, მკითხეს – პირველი არხის დირექტორი რატომ ვერ გახდითო? დიდხანს ვუხსნიდი. რომ წამოვედი, მერე გამინათდა გონება – უფრო მარტივად შემეძლო, ამეხსნა. ერთადერთი, რაზეც მაშინ დაჟინებით ვფიქრობდი, იყო ტელევიზიაში მისვლის პირველი დილა, როდესაც მოვიწვევდი ყველა თანამშრომელს და ვეტყოდი: გილოცავთ, დღეიდან თავისუფალი ადამიანები ბრძანდებით! დირექტორი კი ის გახდა, ვისაც ეს სიტყვები არ უთქვამს.

ლოგიკურიც იყო.

განა შესაძლებელია ადამიანების გათავისუფლება „გარედან“? შესაძლებელია, ადამიანს უთხრა – „დღეიდან თავისუფალი ხარ!“ – და ამ ჯადოსნური სიტყვებით გაათავისუფლო?

თავისუფლება, ისევე, როგორც დემოკრატია – მამაცი ხალხის საქმეა. მამაცი ხალხი კი სხვას არ ელოდება – როდის გაათავისუფლებენ, ან როდის აუშენებენ ახალ ქვეყანას. ჩვენ ველოდებით. ირაკლი ოქრუაშვილიც ელოდება. პირველი არხის თანამშრომლებიც ელოდებიან. როგორც მე ვერ მივედი, ისე სხვა ვერ მოვა და ვერ გაგვათავისუფლებს. სხვა მოვა იმისთვის, რომ არ გაგვათავისუფლოს. ასეა ახლა და მომავალშიც ასე იქნება.

ორი კვირის წინ სულხან–საბას ერთი იგავი გამახსენა მეგობარმა: კაცმა ქვას ფეხი წამოკრა და ეშმაკს შეუკურთხა. მეგობარმა უთხრა, მაგისგან რაღა გინდაო. მოადგა ეშმაკი მის გამომსარჩლებელს და შესთავაზა, რაკი მომეხმარე, მეც მოგეხმარები, ჯორად გადავიქცევი და ყადს (ანუ მოსამართლეს) მიმყიდეო. ყადმა ჯორი იყიდა და ისე შეუყვარდა, „შეფრფინვით შესცქეროდა“. ერთხელაც ჯორმა თავი აიშვა და წყლის ჭურჭელში, პატარა კუმკუმაში ჩახტა. დაიწყო მოსამართლემ ყვირილი – ჯორი კუმკუმაში იმალებაო. იფიქრეს, გაგიჟებულა ჩვენი ყადიო. დაიჭირეს და დააბეს. ბევრს იფიცებდა, გიჟი არ ვარ, მართალს ვამბობო, მაგრამ არ დაუჯერეს. ორმოცი დღე ტანჯეს, შემდეგ კი ქანცგაცლილი გაათავისუფლეს. ოთახში რომ დაბრუნდა, ჯორმა კუმკუმიდან თავი ამოყო და ყადმაც იყვირა – ისევ აქ არის, მიშველეთო! უარესი ჭირი დამართეს და ბოლოს ისევ გაუშვეს. როცა ჯორმა მესამედ ამოყო თავი კუმკუმიდან, ყადმა წყნარად უთხრა: დიახ, გხედავ, მანდა ხარ, მაგრამ ვერ ვიტყვი, ტანჯვის მეშინიაო. ასე დატოვა ეშმაკმა ჰალაბის ქალაქი სიმართლის და სამართლის გარეშე.

ყადი საკმაოდ მამაცი იყო საიმისოდ, რომ ორჯერ გაებრძოლა სიმართლისთვის, მაგრამ საკმარისად მშიშარა აღმოჩნდა საიმისოდ, რომ ბოლომდე არ დანებებულიყო. და დანებდა.

ირაკლი ოქრუაშვილი თავიდანვე დანებდა. ჩვენ ყადივით ნელ–ნელა დავნებდით: ჯერ ქვეყნის შიგნით მყოფებს, შემდეგ – ყველანი ერთად – ქვეყნის გარედან მოსულებს.

ასე დავრჩით სიმართლის და სამართლის გარეშე, ჰალაბის ქალაქივით. ასე ვეგუებით ჯორს კუმკუმაში, რადგან ტანჯვის გვეშინია. და ველოდებით – ვინ მოვა, ვინ გაგვათავისუფლებს.

არადა, რა კარგად ვიცით – საუკუნეების ცივი წიაღიდან წამოსული მკაცრი და უტყუარი ცოდნით ვიცით – რომ ხსნა მხოლოდ სიმამაცეშია...

როცა გამოჩენილმა მევიოლინემ ნატან მილშტეინმა ჯორჯ ბალანჩინს (გიორგი მელიტონის ძე ბალანჩივაძეს) ცნობილი ნიუიორკელი იუველირი კლოდ არპელსი გააცნო, დიდი ქორეოგრაფი ძლიერ კმაყოფილი დარჩა. ბალანჩინს მაშინ უთქვამს, ძვირფასი ქვები ძალიან მიყვარს - მე ხომ ქართველი ვარო!

ეს შემთხვევა ბალანჩინის მიერ საოცარი არტისტიზმით გაჟღენთილი შესანიშნავი სამბალეტიანი ციკლის - "ძვირფასეულობების" - შექმნის საბაბი გახდა. ნუ დაგვავიწყდება, რომ ჯორჯი ნამდვილი პეტერბურგელი იყო და რუსული ადათ-წესებისა და ტრადიციების ატმოსფეროში იზრდებოდა. მისი ძმა, გამოჩენილი ქართველი კომპოზიტორი ანდრია ბალანჩივაძე, რომელსაც ჭაბუკობისას შევხვედრივარ, სიცოცხლის ბოლომდე რუსულენოვანი იყო. ამის მიუხედავად, საქართველოში ძნელად მოიძებნებოდა ასეთი თავდადებული და თავგანწირული პატრიოტი.

ახლა კი სულ სხვა მაგალითს მივმართოთ. გადმოცემით ვიცი, რომ მოსკოვში, სტალინის მმართველობის პერიოდში ჩატარებული ქართული ხელოვნების დეკადის დღეებში, ბელადმა ცივად მოუჭრა "აღტაცებულ" მლიქვნელებს: "მე რუსული კულტურის ადამიანი ვარ - ჩემთვის ეს უცხოა." ეს თქვა სოსო ჯუღაშვილმა, რომელიც ჭაბუკობაში მშვენიერ პატრიოტულ ლექსებს მშობლიურ ქართულ ენაზე წერდა!

შეიძლება დიდხანს ვიმსჯელოთ ორივე ფენომენის თაობაზე, თუმცა ნათელია, რომ ერთ შემთხვევაში იმუშავა გენეტიკამ, ხოლო მეორეში - პოლიტიკურმა მიზანშეწონილობამ, რომელმაც ეს გენეტიკა ქვეცნობიერის სიღრმეში ჩამალა. ღმერთმა მომიტევოს, მაგრამ აქვე მინდა აღვნიშნო, რომ თავის ყველაზე საზარელ დანაშაულებს სოსო სტალინი ისე არტისტულად ჩადიოდა, რომ ბერნარდ შოუს და ლიონ ფოიხტვანგერის დარი გამოჩენილი პიროვნებები შეცდომაში შეჰყავდა. დიდი დიქტატორი დიდი მსახიობიც იყო.

აქ ცოტა ხანს შევჩერდეთ და შედარებისთვის ჯეროვნად შევაფასოთ ქართველი ხალხის ნიჭი, რომელიც, საკუთარი არტისტული ბუნებიდან გამომდინარე, არ წამოეგო ამ ანკესს - მან მშვენივრად იცოდა როგორც თავისი მრისხანე თანამემამულის, ისე მისი "თანამებრძოლების" ნამდვილი სახე. გასული საუკუნის ოციან წლებში ბოლშევიკებთან უთანასწორო ბრძოლაში განცდილი მარცხის შემდეგ ქართველებმა ლოდინის პოლიტიკას მიმართეს და დროებით "იატაკქვეშეთს" შეაფარეს თავი - მით უფრო, რომ იმ პერიოდში განადგურდა ერის "ოქროს" გენოფონდის მნიშვნელოვანი ნაწილი. შემთხვევითი როდია, რომ პროცენტული აღრიცხვით სწორედ საქართველოზე მოდიოდა ბოლშევიკური რეპრესიების მსხვერპლის ყველაზე დიდი რაოდენობა: სტალინმა კარგად იცოდა "ვინ ვინ იყო" მის ისტორიულ სამშობლოში და 1937 წელს თითქმის მთლიანად გაანადგურა ქართული საზოგადოების მოაზროვნე ელიტა.

საბჭოთა დროში ჩვენი რესპუბლიკის მოსახლეობის თვალშისაცემი კეთილდღეობა და ხალისიანობა ადვილად აიხსნებოდა: ჩვენ ვირტუოზულად ვიპარავდით "სახელმწიფო" ქონებას და იმავდროულად უაღრესად არტისტულად ვასაღებდით თავს მისი იდეოლოგიის მომხრეებად. პოლიტიკური სპექტაკლი დიდი წარმატებით მიდიოდა: არსებობდა გამჭოლი ქმედებაც, - ფიზიკური გადარჩენა - და ზეამოცანაც - ერისა და კულტურის შენარჩუნება. ამას უდავოდ ხელს უწყობდა ქართველების ისტორიული გამოცდილება.

რახან საუბარი ქართულ არტისტიზმს შეეხო, არ შემიძლია ორიოდე სიტყვა არ ვთქვა საოცრად თვითმყოფად ქართულ თეატრზე. ქართველი მსახიობების მეტყველება განსაკუთრებული ვიბრაციით ხასიათდება. მაგალითისთვის, მევიოლინეები დაკვრის დროს ორი სახის, თითების წვრილ და მაჯის მსხვილ, ვიბრაციას იყენებენ. ქართულ თეატრში, შეიძლება ითქვას, სულის ვიბრაცია სუფევს. ის მსახიობის სხეულის ვიბრაციასთან, მის პლასტიკასთან, მოძრაობების და ჟესტების თანმიმდევრობასთან რეზონანსში შედის. არტისტის ბუნება თითქოს აკუმულირდება ენერგიის თავისებურ წყაროში, რომელიც სულიერი განცდების მთელ სპექტრს ასხივებს. მსგავს მოვლენას თავის დროზე მხოლოდ ერთხელ, "კომედი ფრანსეზის" სპექტაკლზე წავაწყდი. მარივოს პიესაში მთავარ როლებს ჟან ვილარი და მარია კაზარესი თამაშობდნენ. რაც შეეხება ვიბრაციას, ეს განსაკუთრებით კაზარესს ეხებოდა. თუმცა, თუ გავითვალისწინებთ, რომ კაზარეს კიროგა (ასეთია მარიას ნამდვილი სახელი და გვარი) წარმოშობით ბასკია, ყველაფერი თავის ადგილზე დგება. ალბათ, შეიძლება უკვე დამტკიცებულად ჩაითვალოს ბასკებისა და ქართველების ნათესაობრივი კავშირი - იქაც და აქაც, იბერიაშიც და ივერიაშიც, რომანტიზმი საკმაოდ ხშირად ჰიპერტროფირებულ ტრაგიზმში გადადის.

ვფიქრობ, სამთვიანი საპროტესტო აქციები თბილისში ქართველი ერის ბუნებრივი არტისტიზმის კიდევ ერთ უტყუარ საბუთად იქცა, სტადიონზე შეკრება კი მის აპოთეოზად შეიძლება ჩაითვალოს. ქართველების არტისტული "ეგო" ისევ და ისევ ბედნიერებისა და თავისუფლების ძიებაშია.

თანამედროვე ქართული პროზა სავსეა არყით, ყველაფერს არყის სუნი უდის, რადგან, ჯერ ერთი, თანამედროვეობაა ძალიან მწარე, არყისფერი და არაყივით გითრევს, მეორე მხრივ კი თითქმის ყველა ეს მწერალი ეტანება (ან ეტანებოდა) არაყს. თამამად ვიტყვი, ლაშა ბუღაძის გარდა, ჩვენი დროის ყველა მწერალი სვამს (ჩემი თაობისანი, წინამორბედები, უფროსები) და გასაკვირი არაა, იმ თავის არყიან ისტორიებს ლიტერატურულ სახდელ ქვაბშიც უშვებენ ხოლმე. ოღონდ საქმე ისაა, რომ ეს "არაყი" ზოგს კამკამა გამოუდის, ზოგს კი მღვრიე და დახრაკული.

აურაცხელი არაყი ისმება ნუგზარ შატაიძესთან, ვაჟა გიგაშვილთამ, ირაკლი სამსონაძესთან, გიგი სულაკაურთან, ზურაბ ლეჟავასთან. აკა მორჩილაძესთან ძველი ბიჭებიც სვამენ, სამხედროებიც, რევოლუციონერებიც და ჟურნალისტებიც. არაყს ურტყამენ კოტე ჯანდიერთან, ბესო სოლომანაშვილთან, დათო ქართველიშვილთან, ბესო ხვედელიძესთან, თამაზ ექვთიმიშვილმა კი არყის უცნაურ ბიზნესზეც დაწერა მოთხრობა. ერთი სიტყვით, არყისტებს მიაქვს ქართული პროზა, ამიტომ მხოლოდ რამდენიმესთან შევჩერდები და გავუსინჯავ გემოს მათებურ "შინნახადს".

ვაჟა გიგაშვილის წიგნში "მოთხრობები კაცზე, რომელიც იშვიათად წერდა ლექსებს" თითქმის ყველა სვამს, ქალიცა და კაციც, მთავარი გმირის მთავარი დილემა კი ამ მოთხრობებში ასე ჟღერს – "არყის ბრალია თუ ჩემი?"

სანტექნიკი იოსკა მთლად გამოთაყვანებულია არყისგან, ფხიზელზე კი დღემუდამ პრიმას ეწევა და თავის “ზღმურდლიან, ორი წლის წვინტლიან გოგოს” ლოშნის. ყოველთვის თავს იკავებს სმისგან სომეხი საპოჟნიკი ალბერტა, სამაგიეროდ ჩვენს მთავარ გმირს, პოეტ დიმოს, არყით მთვრალზე ტოლერანტობის ხანა უმთავრდება ხოლმე და რამე რო იყოს, ალბერტასაც ჩაუნაყავდა ცხვირს. დიმოს ერთი დარდიმანდი ძმაკაცი ჰყავს, ნიკუშა, რომელიც სახელურიანი დიდი "სტალიჩნაიათი" ადგება ძმაკაცს, ავსებენ ორასგრამიან ჭიქებს და ეგრევე მოდიან ხასიათზე. ერთგან ვრცელი მონოლოგია, სადაც მთხრობელი თან რაღაცას იხსენებს, თანაც ცდილობს ლექსი დაწეროს და ბიტნიკების ბოპ-პროსოდიის ყაიდაზე თუ ჯაზის მთავარი თემასავით, ყოველ აზრსა თუ ამბავს რეფრენად გასდევს: "ვატაკე არაყი... კიდე ვატაკე არაყი... ისევ ვატაკე..." ბოლოს კი ჩაეშვება სავარძელში, ისევ დაასხამს არაყს და ისეთი დაგემოვნებით ჩაწრუპავს, თითქოს, დიდი ხნის დანატრებული ყოფილიყოს. მერე ერთ ასეთ ტირადასაც გაარტყამს: "სწორედ ამ სავარძელში ჯდომისასაა განსაკუთრებულად საამო არყის წრუპვა და პირიქით - არყის წრუპვა კიდევ უფრო სრულად განმაცდევინებს ამ სავარძელში ჯდომის სიამოვნებას".

გიგი სულაკაურის გმირები ძირითადად ორ დუქანში დადიან, სპარტაკასთან და ტრისტანასთან. "სპარტაკას" დუქანში ლუდი, არაყი, სოსისი, მდოგვი და რუხი პური მოაქვთ, ოღონდ სულ გადაჭედილია ხოლმე ეს დუქანი და დიდხანს ვერასდროს ჩერდები, "რადგან გარეთ, თვალებჩასისხლიანებული, ოხშივარასული და პირმოკალული ქართველი ვაჟკაცები მოუთმენლად ელოდებიან თავის წილ ლუდს და სხვა სიკეთეებს..." ტრისტანასთან კი არავინ დადის, მხოლოდ ვიღაც უცნაური ტიპები თუ შეივლიან, ორ ას-ასს ჩამოაყრევინებენ და ზიზღით სვამენ. შეეხეტება ლოთიც, ნელა, პროფესიონალურად, სვენებ-სვენებით დალევს იმ შხამს და დაურთავს, შაქარია ტრისტან-ჯან, შაქარიო...

ჯარში კლუკვის ორნახადს სვამენ, სადმე საკურორტო ქალაქში კი ვიეტნამურ ხვლიკიან არაყსაც აძრობენ: "სპირტში ჩაშვებულ ხვლიკს ნეტარი, ოდნავ სევდიანი ღიმილი დასთამაშებდა სახეზე".

გიგი სულაკაურის მოთხრობების კრებულში "მე და ჩემი ლიზა" მესამე მედუქნეც ჩნდება, ელდარა, ვისთანაც რაფიკამ დალია სული და ამ მოთხრობის სხვა პერსონაჟები იმასაც ამბობდნენ, "ყველაფერი იმ ნაბიჭვარი ელდარას ბრალია, უფულო, არაყზე დამჯდარ რაფიკას ერთი ჭიქა არ დაალევინაო". შემდეგ კი, როცა უბნელები ღვინოს აიტანენ მიცვალებულის სახლში, რაფიკას რუსი ცოლი, ალა გაცეცხლდება, არაყი რატომ არ მოიტანეთო და დაურთავს: "მაშინ, სიდი ი პეი ეგ გარშოკის სოკი. უნანიკ (რაფიკას და ალას ბიჭია), ჩვენი ვოდკუ პრინესი, აი, что в маленьком графинчике...".

ნუგზარ შატაიძე ცალკე საუბრის თემაა. ნუგზარს მართლა უყვარდა არაყი და მის შესახებ მართლა გულიდან ამოსთქვამდა ხოლმე ოდური აღფრთოვანებითა თუ ელეგიური სინანულით აღსავსე ორნახად სიტყვებს. ოღონდ უნდა გაგაფრთხილოთ, ნუგზარ შატაიძემ კარგი, მამაპაპური მისაყოლებლით იცის მკითხველის გამასპინძლება და როცა მის ნაწერს ჩაუჯდებით, ბლომად ხორაგიც უნდა მოიმარაგოთ, თორემ მოშიება იცის ხოლმე (ერთხელ ეგრე დამემართა, მთელი ღამე ნუგზარის მოთხრობებს ვკითხულობდი, და "სტუმარი ღვთისაა"-ზე ვეღარ გავუძელი, სამზარეულოში გამოვედი. საჭმელი არაფერი აღმოჩნდა სახლში და მახსოვს, კიტრსა და ტყემალს მივაძეხი).

არყისტი შატაიძე ორნაირი არსებობს, ქალაქელი და სოფლელი. ქალაქელი "გომსა" სვამს და ზედ გამოციებულ კარტოფილის ღვეზელს აყოლებს, ზოგჯერ ნიძლავზეც ჩამოდიან არაყს, თუკი რომელიმე ზაირა თუ ჯემალა საქართველოს იპოვიან მსოფლიო რუკაზე. ნუგზარ შატაიძესთან ხშირია კინოსტუდიისა თუ რომელიმე რედაქციის ლოთობები. მაგალითად, შეიკრიბებიან რეჟისორი, ოპერატირი, მხატვარი და ორი ასისტენტი, ჩავლენ სახელოსნოში, გამოიბრუჟებიან და მერე სადღაც მიდიან და იქაც არაყს ამატებენ. ზოგჯერ, ღვინით ნასვამები მოხუც დეიდებთანაც ადიან და ბროლის გრაფინიდან ასხამენ არაყს, რომელსაც გემოს ვეღარ უგებენ. ძირითადად საშინელებას სვამენ, ვინმე ფულიანი უცნობი თუ შემოამატებს ხოლმე "მასკოვსკაიას". ერთ-ერთი სულ არყის ქებაშია და ამბობს, ღვინოს აღარასდროს დავლევო, "რადგან როდესაც ღვინოს სვამდა, ძილში ქვეშ იფსამდა, არაყზე კი არასდროს მოსდიოდა ეგეთი რამე".

ერთი სიტყვით, არაყი სულ ისმება გაუდაბურებულ, არეულ ქალაქში, ისმება სიცხეშიც და სიგრილეშიც, დილასაც და ღამეც, სალხინოდაც და სევდის გასაქარვებლადაც. არაყს სვამენ მაშინაც, როცა მეგობრის უეცარი გარდაცვალების ამბავს იგებენ.

სოფლელი ნუგზარ შატაიძე და არაყი პირველ რიგში ღორის დაკვლას უკავშირდება. მაგალითად, ბოღოჭები რო ღორს დაკლავდნენ, გაფუფქავდნენ, გამოფაშვავდნენ და "მწვადებითა და არყებით რო იწყებდნენ, მეორე დღესღა ამთავრებდნენ ღვინითა და ყაურმით". გოგია კიდევ, ნოველიდან "სტუმარი ღვთისაა", დილიდანვე ითადარიგებს ყველაფერს, რაც ღორის დასაკლავადაა საჭირო, ცხელი წყლით დაწყებული – ხელგაწაფული მეზობლებით დამთავრებული. გოგია და მისი რაზმი გოგიას ცოლისძმიშვილის, ქუცნაშვილისა და მისი ჩინიანი უფროსების მოლოდინში არიან, ბატონი ვიტალის თამადობით. ბიჭი კარიერას იჭედავს, და რა ქნას, ხომ უნდა სცეს პატივი ბიძამისმა, რომელიც შიგადაშიგ შეიკურთხება კიდეც გაუმაძღარ სტუმრებზე. მაგრამ ჯერ სტუმრები არ მოსულან, ჯერ მხოლოდ შინაურები ტრიალებენ და ხანდახან ორნახადსაც ურტყამენ. დაკლავენ ღორს, გაასუფთავებენ, გამოშიგნავენ, აქნიან და ჯერ ელენთას შეყრიან ნაკვერჩხალში, მერე კი მწვადის სამზადისსაც შეუდგებიან. ამასობაში არაყსაც არ ივიწყებენ, დაჭრიან შემწვარ ელენთას – შეავსებენ ჭიქებს. აიღებენ შამფურებს, ჩათლიან ცვრიან მწვადს ხახვიან ჯამში, ისევ გააპიპინებენ ჭიქებს. თანაც შეშას ეზიდებიან, ხაშლამის ქვაბს ადგანან, დანებს ლესავენ, თუმცა არიან უსაქმურებიც, რამაზა, დავითა და წრუნტა.

არაყს ნუგზარ შატაიძესთან ძირითადად ჭაჭისა და ჭანჭურისას სვამენ, ხანდახან პანტისაც გამოერევა ხოლმე. ზოგჯერ ძალიან ცხარე არაყში წყალსაც ურევენ, მერე კი თანამეინახეებს ეკითხებიან, ძაან ხომ არ გამილაყებიაო. ერთი მოხუცი ცხარე არყის გამო დისშვილიშვილზე დარდობს, "აბა, ამის დამლევი ისწავლისღა რამესა?!"-ო.

არაყს ბევრი სიკეთე მოაქვს, სტუმრად რო წავლენ, ძღვნად მიუტანენ ხოლმე. არაყს ყლურწავდა მთხრობელის ბიძა, ბოღოჭა საწნახელში ყურძნის წურვისას, ფეხები რომ არ დაზრობოდა, მწყემსები კი, "სამ-სამი არყით სახსრებდაბუჟებულები ჩუმად გასცქერიან ტაფობში ჩაყუჟულ სოფელს". ხანდახან ბავშვსაც შესთავაზებენ ხოლმე არაყს, ისე, ხუმრობით. ერთი კაცი არყის დალევამდე ჩექმებს იხდის და მხოლოდ მერე სვამს, ეს ერთი მოხუცი კაცია ბარისახოს სასადილოდან, "თავპირჩამოგაზული, სახეზე სისხლებშემხმარი" შარიანი მოხუცი, რომელიც, კითხვაზე, "ჩექმები რაღაზე გაქვსო გახდილიო", მოკლედ პასუხობს, "ჩხუბში მიშლის ხელსო".

ნუგზარ შატაიძეს ერთი ბრწყინვალე ნოველა აქვს, "ჩვეულებრივი ყვავი, ჩვეულებრივი კაჭკაჭი, ჩვეულებრივი ძაღლები". ეს ავტობიოგრაფიული ნოველა მწერლის ოპერაციის ამბავს გვიამბობს და იმ ტკბილ საათებსაც აცოცხლებს, მეზობლის ვენახში რომ გაატარა ავტორმა ჭანჭურის არყის სმაში. ჯიბეში ნიტროგლიცერინი უდევს, მაგრამ მაინც არაყი ენატრება. ზის და მეზობელს ელოდება, რომელიც სულ მალე დაბრუნდება ხელში ჯამებივით კომბოსტოს ფოთლებით, პამიდვრითა და ვენახის ატმით სავსე ფოთლებით, დააძრობს სამალავიდან შარშანდელ ჭანჭურის არაყს და სამ-სამი შესანდობრით ცლიან ბოთლს, შემდეგ კიდევ ერთ ბოთლს იშოვიან და გაისმის ნოველის ცენტრალური ფრაზაც, თუ გნებავთ სიბრძნე: "არაყი მწარეა, მაგრამ ტკბილია..."

უკვე ერევანში კი, გულსისხლძარღვთა კლინიკაში გაკეთებული ოპერაციის შემდეგ ავტორი ამ ეპიზოდს გაიხსენებს და ცხადად დაინახავს ვენახში მომავალ მეზობელს, ჭანჭურის არყით სავსე ბოთლი რომ ჩაუხუტებია გულში:

"- რა გაცინებს? – მეკითხება ცოლი და შეშფოთებული მიყურებს.
- არაფერი, - ვჩიფჩიფებ მე, - არაფერი... – მერე ვამატებ, - მიდით ერთი, ოვაიკიმიანს ჰკითხეთ, არყის დალევა როდის შეიძლება...
- რაო!!! – კივის ცოლი.
- ნარკოზის ბრალია ეგა... – ამბობს ჩემი ძმაკაცი, - გაუვლის, მალე გაუვლის... ყველაფერი კარგად იქნება."

აი, რა არის „ყველაფერი კარგად იქნებაზე“ სასაცილო:

· ქუჩაში რომ კაცი წაიქცევა. ნახე, როგორ ყვირის! მგონი ფეხი მოიტეხა. ლოლ.

· ქართული გაზეთების ბოლო გვერდზე დაბეჭდილი ანეკდოტები.

· ეკატერინე გაბაშვილის „თინას ლეკური“

· ტალიავინის კომისიის დასკვნა

· პანაშვიდი

***

„ყველაფერი კარგად იქნება“ ავთო ვარსიმაშვილის ახალი ქართული კომედიაა. სავსეა კინოდარბაზები. ერთი კვირის წინ ვიყავი კინოში, სხვა ფილმზე, და ჩემი თვალით ვნახე, როგორ გაიყიდა ბოლო ბილეთი დიდ დარბაზში. ათ კაცზე მეტი დარჩა გარეთ და მერე, მე სადაც ვიყავი, იქ იყიდეს ბილეთი და მთელი ფილმის განმავლობაში ხმაურობდნენ.

ფილმის ტრეილერი კინოთეატრებში ყველა სეანსის წინ, პრემიერამდე ჯერ კიდევ რამდენიმე თვით ადრე გადიოდა. თუ არ გინახავთ, შეგიძლიათ აქ შეხედოთ (თუ ქალის შიშველი მკერდის დანახვა გეკრძალებათ, არ უყუროთ.) შეატყობდით, მაინცდამაინც სასაცილოს არა ჰგავს. მაგრამ, რა იცი, არა? ხომ არის ფილმები, მაღალი მხატვრული ღირებულება რომ არა აქვთ, მაგრამ მაინც კარგი სანახავია და ალაგ-ალაგ სასაცილოა. აი, როგორიც იყო „ის, რაც ყველაზე ძალიან გიყვარს“.

ეს ფილმი ასეთი არ არის. აქ არ არის არც ერთი სასაცილო სცენა. არც ერთი სასაცილო ფრაზა. არც ერთი! იმ რვასაათნახევრის განმავლობაში, რაც კინოში ვიყავი (ეს ფილმი დროის კანონებს არ ემორჩილება. დრო დარბაზში უფრო ნელა გადის, ვიდრე გარეთ), მხოლოდ ერთხელ გამეღიმა. ისიც მხოლოდ იმიტომ, რომ ფიქრებში გავერთე და რაღაცა გამახსენდა.

„იუმორინა“ გინახავთ? ყოველთვის მეგონა, რომ აჭარბებდნენ, როცა ლანძღავდნენ. „შაბათის შოუსაც“ ხომ ლანძღავდა დახვეწილი ხალხი, გოიმობააო. „შაბათის შოუზე“ მეცინებოდა. ჰოდა, ვფიქრობდი, ეს „იუმორინაც“ არ იქნება ისეთი ცუდი, როგორც ამბობენ თქო. მერე, ერთხელ ბათუმიდან ავტობუსით მოვდიოდი და იქ ჰქონდათ ჩართული ტელევიზორში. მართლა ძალიან ცუდია.

„ყველაფერი კარგად იქნება“ უარესია.

***

აი, რა არის „ყველაფერი კარგად იქნებაზე“ საინტერესო:

· ქართული საფეხბურთო ჩემპიონატის ორი აუტსაიდერის შეხვედრა. მაშინაც კი, როდესაც ანგარიში უკვე იცი. 0-0 დამთავრდა.

· ამ გუნდიდან ერთ-ერთის ვარჯიში.

· სუფრაზე მთვრალი ბიძა რომ გიზის გვერდით და ქურდებზე ლაპარაკობს.

· სემინარი „არასამეწარმეო იურიდიული პირები (არასამთავრობო ორგანიზაციები და სამელიორაციო ასოციაციები).“

· გადაცემები „მზეზე“. (ამაში ბოლომდე დარწმუნებული არა ვარ. ისეთი ვერავინ ვნახე, „მზის“ რომელიმე გადაცემა რომ ნანახი ჰქონდეს.)

***

ფილმის უდიდეს ნაწილში არაფერი არ ხდება. ანუ, საინტერესო არ ხდება კი არა, საერთოდ არაფერი არ ხდება. აი, მოკლედ მოგიყვებით სიუჟეტს. უფრო სწორად, სიუჟეტისმაგვარ რაღაცას.

საქართველოს პრეზიდენტი (დუტა სხირტლაძე) რაღაცის მინისტრს (ნიკო გომელაურს) ავალებს გოაში წავიდეს და ქეთევან წამებულის ნეშტი ჩამოასვენოს. მინისტრს თან მიჰყავს მოადგილე და აეროპორტში გაცნობილი ნაშა (შორენა ბეგაშვილი). ქართველებს გოაში უთვალთვალებენ რუსი ჯაშუშები (რატომ, მთლად გასაგები არ არის) და „სომეხთა მასონური ლოჟის“ წევრები (ამაზე დაწვრილებით ქვემოთ). ეს ამბები ფილმის პირველ 15 წუთში ირკვევა.

ამის შემდეგ ეს მინისტრი, მისი შანტრაბა და რუსი და სომეხი ჯაშუშები აქეთ იქით დადიან. დროდადრო ვიღაცას ფეხი უცდება და ვარდება. ნიკო გომელაური სკამზე დაჯდომისას აღმოაჩენს ხოლმე, რომ თურმე ჩაქუჩს დააჯდა. მერე ამ ჩაქუჩს მოსტყორცნის და ვიღაცას ეცემა თავში. ეს ხდება ბევრჯერ. სომხები დამტვრეული ქართულით ლაპარაკობენ. რუსი ფეესბეშნიკები ქართველების დარდიმანდობას შეჰნატრიან.

ფილმის ბოლოსკენ თვალში ფანქრის გათხრა გინდება. ცოტა მაინც რომ გაერთო.

***

აი, რა არის „ყველაფერი კარგად იქნებაზე“ ნაკლებად შეურაცხმყოფელი:

· ტელევიზორში რომ პოლიტიკოსი ჩანს და უურცხვესი სახით რომ იტყუება.

· სცენაზე რომ იდგეს ვიღაცა და საათანახევარს დედას გაგინებდეს.

· უცნობის და ნოდარ ნათაძის გასაუბრება (ამას შეიძლება ვამეტებდე. მართლა ძალიან მძიმე საყურებელია).

***

ასე, ათი-თხუთმეტი წლის წინ ჩემმა უბნელმა იცოდა ხოლმე - მანქანა რომ ჩაივლიდა ეზოსთან, იტყოდა: აბა, ეს რომ კარგი კაცი იყოს, ხომ გადმოვიდოდა ეხლა და გასაღებს მომცემდა - აჰა, შენი იყოსო. ხუმრობდა, ბუნებრივია, მაგრამ მაინც... დღეში რამდენჯერმე ამბობდა ხოლმე.

ამ ბოლო დროს ხშირად მახსენდება ეს ჩემი უბნელი. იმიტომ, რომ უფრო და უფრო ხშირად მესმის ხოლმე მსგავსი ნატვრები. ანუ, ის კი არა, რომ - ბევრი ფული ვიშოვო და ვიყიდო. არამედ - ნეტა თავისით მოხდეს და ჩემი მხრიდან მინიმალური ძალისხმევით. ჯერ იყო და „თოვლი იყო, მაგრამ არა ციოდა, ციდან მწვანე დოლარები ცვიოდა“. მერე ბანკის გათამაშების რეკლამა, სადაც მთავარ გმირად ტიპია გამოყვანილი, რომელიც სამსახურში ზის და მუშაობის ნაცვლად კომპიუტერში მანქანების თვალიერება უნდა. მერე, გათამაშებაში ამ მანქანას მოიგებს. მანქანა თანამშრომელი გოგოს გულსაც მოაგებინებს და ბოლოს ერთად დაქრიან ბედნიერები და წუწავენ იმ „საზიზღარ“ უფროსს, რომელიც მუშაობას აიძულებდა.

ახლა კი ეს ფილმი, რომლის სულისკვეთებასაც მისივე საუნდტრეკი ასახავს კარგად (მკერდის შესახებ გაფრთხილება ძალაშია. აქაც ჩანს). „არ გვჭირდება ჩვენ ახალი მიზნის მიგნება...“ „ოქროს წვიმა დაგვასველებს ციდან...“ „ალაზნიდან ამოხეთქავს ნავთობი...“ ნაცარქექიაზე ამბობდნენ, ცუდი პერსონაჟია, უქნარააო. არადა, ამეებთან შედარებით ნაცარქექია ბევრად უკეთესი ტიპია - მახვილგონიერია და მიზნის მისაღწევად რაღაცას მაინც აკეთებს. (მართალია, ამასთან არაფერთან კავშირში არ არის, მაგრამ, ნაცარქექიაზე გამახსენდა. „ალიაში“ წავიკითხე ასეთი ფრაზა: “როცა მიზნამდე მისასვლელ გზაზე კომპასიც ვერ გშველის, იმიტომ რომ დებილი ხარ, ”თხა და გიგოს” პერსონაჟი არ უნდა გახდე. იმიტომ რომ შენი გამოგონილი მგელი მოვა და შეგჭამს".)

უქნარობა იქით იყოს. შეურაცხმყოფელი ეგ არ არის. შეურაცხმყოფელია ფილმის ორი სომეხი პერსონაჟი, რომლებიც სასაცილოები არიან იმიტომ, რომ ქართულად ცუდად ლაპარაკობენ. პირველად, როდესაც სომხები ჩნდებიან, ასეთი სცენაა: სხედან და ერთი ყვება - მაკარონს ჭამდაო, მერე აიღო, მაგიდაზე დააგდო და თქვა, ეს იქნება თქვენი ანბანის პირველი ასოო.

სომხებს კიდევ გადაიტანდა კაცი. ტელევიზორში უარესი არმენოფობია მოგვისმენია. მაგრამ რუსებს რა ვუყოთ? ორი რუსია, ერთი დაბდურა კაცი და მეორე ჟურნალისტი ქალი, რომელსაც ქართველები უყვარს. ერთ სცენაში მინისტრის მოადგილე გამოუტყდება: არავის უთხრა, მაგრამ მიყვარს რუსებიო. მერე თანხმდებიან, რომ რუსებს და ქართველებს გასაყოფი არაფერი გვაქვს. მერე ის ქალი ამბობს: „ახ, კაკაია გეოპოლიტიკა. ა კაკიე უ ვას ტანცი!“.

ეხლა გადავიკითხე და ვერა. ვერ გადმოვეცი, თუ რამდენად საზიზღარი სცენაა.

PS. სულ არ დავწერდი ამ ფილმზე არაფერს, რამდენიმე ადამიანს რომ არ ეკითხა, ხომ არ იცი ფილმი კარგია თუ არაო. თუ წაკითხვა დაგეზარა და მაშინვე ბოლოში გადახტი, პასუხია - არა!

”რა დაემართა გვახარიას?” - უკითხავს ერთ ჭკვიან კაცს ჩემი ბლოგის წაკითხვის შემდეგ (”პედრო ალმოდოვარიდან ზვიად გამსახურდიამდე”). ამას კიდევ არა უშავს - მხოლოდ იკითხა. მაგრამ გამოჩნდნენ ისინი, ვინც უაღრესად საინტერესოდ ახსნა გვახარიას მეტამორფოზა: ხელისუფლების დაკვეთაა - ”ზვიადისტები” უნდა აქო, რუსები ლანძღო და ამით ”გასუდარსტვენიკობა” (რუსულად ამბობენ რატომღაც) და, შესაბამისად, სააკაშვილი გაამართლოო.

რა შავ დღეში ჩამაგდო ამ პატარა ბლოგმა?! როგორ უნდა გამემართლებინა თავი? როგორ დამემტკიცებინა, რომ ”მონანიება -1” დღეს არ მომხდარა?

მაგრამ ღმერთი რისთვისაა, სწორედ შავ დღეებში თუ არ გამოგიწოდა დახმარების ხელი? სრულიად შემთხვევით აღმოვაჩინე 1999 წლის ბოლო დღეებში, ”დილის გაზეთისთვის” დაწერილი კომენტარი ”გურამ პეტრიაშვილის საახალწლო მონატრება”, რომელსაც მცირეოდენი შემოკლებით გთავაზობთ. აქვე მინდა გაცნობოთ, რომ 1987 წელს, საქართველოს კინემატოგრაფისტთა პლენუმზე, მას შემდეგ, რაც თქვენმა მონა-მორჩილმა (ვგიჟდებიი ამ გამოთქმაზე!) სერგო ფარაჯანოვზე გურამ პეტრიაშვილის სტატიას”ფაშიზმის აღორძინების მცდელობა” უწოდა, ბატონმა გურამმა ისეთი მუშტი გაუქანა ამ თქვენს მონა-მორჩილს, რომ ფაშიზმის წინააღმდეგ მებრძოლმა გვახარიამ გონება დაკარგა. მერე კი დაიფიცა, რომ არასდროს იქნებოდა იქ, სადაც პეტრიაშვილია.

ახლა კი სტატია. აბა, ვიმსჯელოთ, შეიცვალა თუ არა საქართველოში რუსეთის მიმართ დამოკიდებულება 1999 წლის ბოლო დღის შემდეგ?

გურამ პეტრიაშვილის საახალწლო მონატრება

ამას წინათ, ჩვენი რადიოსთვის სიუჟეტს ვამზადებდი ქართველი აბსტრაქციონისტების პირველ ჯგუფურ გამოფენაზე, რომელიც 1987 წელს გაიმართა თბილისში. პრესას გადავხედე და გურამ პეტრიაშვილის რეცენზიას გადავეყარე. ჩემი ცხოვრების ყველაზე დაუძინებელი ოპონენტი მხატვრებს მოუწოდებდა ”ხატეთ ქართული მუხა და ქართული იები!”. მისთვის არავის უკითხავს, როგორია ეს ”ქართული მუხა”, რა განასხვავებს მას თუნდაც მოლდავურისგან. მკითხველები პეტრიაშვილის წერილის სულ სხვა ნაწყვეტმა აღაშფოთა: ”ირგვლივ ყუმბარები რომ არ სკდება, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ომი არაა”.

”ეს პროვოკაციაა!” - გაიძახოდნენ ჩემი ნაცნობ-მეგობრები. ჯერ კიდევ არავის სჯეროდა, რომ ცოტა ხანში საქართველოში მართლაც გასკდებოდა ყუმბარები და პროვოკაციას, უპირველესად, ის ხალხი წამოეგებოდა, რომელსაც ქართული მუხის და ქართული იის განსაკუთრებულობის სჯეროდა.

70 წელი გვქმნიდნენ და რამდენიმე წელიწადში როგორ შევიცვლებოდით? ყველაფერი გაკეთდა იმისთვის, რომ რუსეთის ხატისგან ვერ გავთავისუფლებულიყავით - ხან ”გველოცა” რუსეთზე, ხანაც დაგვეწყევლა ყველაფერი რუსული. უფრო სწორად, ზოგს დაეწყევლა, ზოგს დაელოცა რუსეთი, რათა შემდეგ ეს ორი მხარე, ორივე ქართული, ერთმანეთს შეტაკებოდა და ყუმბარებიც გაეხეთქა. ასეთი რუსოფობიითა და რუსოფილიით ხვდება ქართული საზოგადოება მეორე ათასწლეულს.

ფრანსუა ტრიუფო ფრანგი ისტორიკოსებისგან, ფსიქოლოგებისგან, სექსოლოგებისგან მოითხოვდა, შეესწავლათ ოკუპაციის ”სექსუალური ასპექტები”, რათა დაედგინათ, რამ განაპირობა ფრანგების აბსოლუტური უმრავლესობის სექსუალური ვნება დამპყრობლის მიმართ. ”პარიზისისთვის ნაცისტი-დამპყრობელი ყველაზე სასურველი სექსუალური პარტნიორი გახდა - წერს ტრიუფო - ისე, როგორც ვამპირის მსხვერპლს უყვარს სისხლისმწოველი, როგორც მაზოხისტი კარგავს ჭკუას სადისტზე - თან სძულს, თან ნეტარებას განიცდის... ესაა დამცირებით აგზნებული სხეული, რომელსაც სხვაგვარი ნეტარება უკვე ვეღარ წარმოუდგენია”.

საქართველოში დღეს, ჩრდილოეთის მზეზე გაზრდილი პოლიტიკოსები გაზის სამათხოვროდ კვლავ მოსკოვში დაიარებიან (არაა გამორიცხული, ისევ კონიაკებით), ე.ი. სასიცოცხლო ენერგიას იმას სთხოვენ, ვისგანაც მტრის ხატს ქმნიან. ახალგაზრდები ნაკლებად ფარისევლობენ. ამიტომაც, მაშინაც კი, როცა რუსეთი ომალოს ბომბავს, საქართველოს მოსახლეობას გაზის გადაკეტვით ემუქრება, ჩვენი თინეიჯერები სიამოვნებით უსმენენ რუსული ესტრადის ჰიტებს, ცეკვავენ და მღერიან რუსული ანსამბლების რეპერტუარზე.

არ შეგვიძლია ვამპირთან გამომშვიდობება?

დეკემბრის მიწურულს ვერაფრით დავმალეთ დროებით დათრგუნული ვნება რუსული შოუ-ბიზნესისადმი. ჩვენი ჟურნალისტები, განსაკუთრებით ”რუსთავი 2”-ში, ამჯერად ჟურნალ ”პლეიბოის” რუსული გამოცემის რედაქტორის, არტიომ ტროიცკის საქართველოს დედაქალაქში ვოიაჟით აღფრთოვანდნენ. ასეთი გრანდიოზული მიღება თბილისში კატია რიჩარელის და ვანესა რედგრეივს არ ღირსებიათ. იქნებ იმიტომაც, რომ იგივე რედგრეივი (”კომუნისტი ყოფილა ეს ქალი!” - ამბობდნენ ქართველი სნობები დიდი მსახიობის საღამოს შემდეგ) არ ცინიკოსობდა, არავის დასცინოდა, ჭკუას არ გვასწავლიდა. რედგრეივი მოსკოვიდან არ ჩამოსულა!

აი, ტროიცკიმ კი ძალიან გაახარა ყველა, მიუხედავად იმისა, რომ გაზი არ ჩამოუტანია. ის კი არა, რომელიმე მუსიკალური ჯგუფის ჩამოყვანაც დაენანა. თან ახლდა მხოლოდ საეჭვო გემოვნების მოდელიორი რაფ სადაროვი, რომელიც, ტროიცკის განცხადებით, ”აცმევს ქალებს”, განსხვავებით თავად ტროიცკისგან, რომელმაც აღიარა, რომ მისი ხელობა ”ქალების გახდაა”.

როგორც ხედავთ, მეორე ათასწლეულის დადგომამდე რამდენიმე დღით ადრე თბილისს ეწვივნენ რუსული შოუ-ბიზნესის ის მესვეურნი, რომელთაგანაც ერთს უნდა გაეშიშვლებინა ქართველი გოგონები, მეორეს კი თავისი სამოსით შეემკო. ქართული ტელევიზია დეტალურად გვიჩვენებდა ტროიცკისთვის, საგანგებოდ მოწყობილ პოდიუმზე საბანაო კოსტიუმებში გამოწყობილ გოგონებს და შეზარხოშებული ”ცოცხალი” ტროიცკის სანახავად მოსულ თბილისელ ახალგაზრდებს, რომლებიც გაბრწყინებული თვალებით შეჰყურებდნენ თავიანთ კერპს და შინ (ცივ და ბნელ სახლებში) დასალევად ეპატიჟებოდნენ.

მაგრამ ”პლეიბოისთვის” ტროიცკიმ თბილისელი, მაგრამ ეთნიკურად არაქართველი გოგონები შეარჩია. როგორც ჩანს, იმიტომ, რომ მსოფლიოში დღეს რუსული ტანი, რუსული ხორცია მოდაში. თუმცა დაგვპირდა, რომ კიდევ ჩამოვა საქართველოში, ანუ ქართველ გოგონებს მისცა დრო იმისთვის, რომ მათ ”რუსული ტან-ფეხი” დაიყენონ.

თქვენი არ ვიცი, მაგრამ ტროიცკის ამ ვიზიტმა პირადად მე გურამ პეტრიაშვილი მომანატრა. ისევ მერჩივნა, მის ”იებსა და მუხებზე” გავბრაზებულიყავი, ვიდრე მშვიდად მეყურებინა, თუ როგორ მოსწონთ ჩვენს ახალგაზრდებს მონობა, როგორ სიამოვნებთ, როცა უხამსობას უსმენენ. ტროიცკი ასეთ პატივს, ასეთ მიღებას საფრანგეთში, ან თუნდაც ბალტიისპირეთში ვერასდროს მოესწრებოდა. იგი ჩამოვიდა ”იაფი ხორცის” შესარჩევად. მათ კი, ვინც მორალს გვიჩიჩინებს, ადვილად გადაიტანეს ეს, ეგრეთ წოდებული ”კასტინგი”. ისინი მხოლოდ რომის პაპის ვიზიტის გამო ქმნიან პანიკას. ”თვითმყოფადობას დაგვაკარგვინებსო”, ამბობენ... აქვე გამოგიტყდებით, რომ ვინაიდან ქართული საზოგადოების შვილი ვარ, რუსოფილიისა და რუსოფობიის ამ ერთობას მეც ვგრძნობ საკუთარ თავში. ამიტომ რომელიმე სულიერ მამას ტროიცკის ვიზიტის წინააღმდეგ მხოლოდ მორალისა და რელიგიის პოზიციიდან რომ გაელაშქრა, ”პლეიბოის” რუსული გამოცემის შეფის დაცვა მომიხდებოდა და მაშინ კამათი გახდებოდა შესაძლებელი. კამათი იმაზე, თუ რა არის ფარისევლობა და რა არის გემოვნებისა, კულტურის კრიზისი, რა არის მორალი და რა არის მონობა... და რადგანაც ტროიცკის წინასაახალწლო ვიზიტს კრიტიკულად არავინ გამოეხმაურა, მე ძალიან მომენატრა ბატონი გურამი. ოჰ, რას ვიკამათებდი მასთან ”ქართულ იებსა და მუხებზე”! და ქართველ გოგონებზე, რომლებიც დღეს რუსულ ტან-ფეხზე ოცნებობენ!

1999 წლის 30 დეკემბერი

ჩემთვის რომ ეკითხათ, ყველაზე მეტად რა აკლია დღევანდელ საქართველოს, ვიტყოდი – თავისუფლება და ნდობა.

ზუსტად ვიცი, ნდობა რატომ ვახსენე. ჟურნალისტი ვარ და არ იყო ადვილად მოსასმენი, როდესაც ერთ-ერთი სკოლის პედაგოგმა, მანამდე უცნობმა დარბაისელმა ქალბატონმა მითხრა: ჟურნალისტი ჩემთვის საბჭოთა პერიოდის მილიციონერივითაა, რომლისაც კიდეც მეშინია და რომელიც კიდეც მეზიზღებაო. იმის შემდეგ, „სირცხვილის დერეფნებზე“ რომ ლაპარაკობენ ხოლმე, სულ ის ქალბატონი მახსენდება.

თუმცა, არ გამიკვირდება, ამის წამკითხავმა ადამიანმა მაინც რომ თქვას: თავისუფლების დეფიციტი – დიახ, მაგრამ ნდობის დეფიციტი რა სახსენებელიაო? რაც გვჭირს, იმისგან გვჭირს, რომ ნდობის ფაქტორს უზომოდ დიდ მნიშვნელობას ვანიჭებთო.

მართალიც არის. ერთი მხრივ, მთელი სახელისუფლო ვერტიკალი პირად ნდობაზეა აკინძული; მეორე მხრივ, ოპოზიციური პარტიებიც ერთი პირის მიმართ ნდობის რადიუსზე თავმოყრილი ადამიანების ერთობაა.

და რაგინდ გულმოდგინედ ავწონ–დავწონო, მაინც მიჭირს შეფასება, ჩვენს ქვეყანაში დღეს უნდობლობა უფრო დიდი პრობლემაა თუ ნდობა. პრინციპში, ნდობაც და უნდობლობაც ერთი და იმავე პრობლემის ნაწილია.

რამდენიმე წლის წინ ბრიტანული ეთიკური ჟურნალიზმის ერთ-ერთი ბურჯისგან, დენ ვან დერ ვატისგან მოვისმინე ჩემთვის მეტად შთამბეჭდავი განმარტება, რომ „ნდობის საფუძველია სტანდარტის დაცვა ხანგრძლივად“. ამ სიტყვებზე დაყრდნობით შეგვიძლია განვსაზღვროთ, რომ ჩვენს ქვეყანაში პრობლემაა არა იმდენად ნდობა-უნდობლობა, რამდენადაც სტანდარტი, რომელიც არ არსებობს – არც პროფესიებში, არც ურთიერთობებში, არც ზოგადი ქცევის წესებში.

ეს გარდამავალი პერიოდის თავისებურებაა – ძველი სტანდარტები დაგმობილია, ახალზე შეთანხმება ჯერ არ შემდგარა. შესაბამისად, სტანდარტად მიიჩნევა ის, რაც გავლენიანი პირების ცნობიერებაში ყალიბდება, როგორც წესი და რიგი. სწორედ ამ ვირტუალური სტანდარტის მიღება–არმიღება აყალიბებს დღევანდელ საქართველოში პიროვნებებს შორის ნდობასაც და უნდობლობასაც.

მე ვენდობოდი გიგა ბოკერიას, ვიდრე ჩვენ შორის იდგა საერთაშორისო დონეზე აღიარებული სტანდარტი: უნდა დაიცვა ადამიანის უფლებები, იზრუნო უმცირესობებზე, იბრძოლო შენი სამშობლოს უკეთესი მომავლისთვის. გიგა ბოკერიაც მენდობოდა, რადგან მეც – მის მსგავსად, საერთო სტანდარტის ჩარჩოში – უკეთესი საქართველოსთვის ვშრომობდი, როგორც შემეძლო.

ორიოდე წლის წინ დიდი ხნის უნახავი გიგა „რუსთავი 2“-ის სტუდიაში შემხვდა და ერთადერთი წინადადება მითხრა: „არაფერში არ გეთანხმები!“.

გამიკვირდა. ვერ მივხვდი, რას ვამბობდი ისეთს, რომ არაფერში მეთანხმებოდა. ახლა ვხვდები: მაშინ იგი უკვე ცხოვრობდა სხვა, ახალი სტანდარტით, რომელმაც თანდათან სულ დაგვაშორა ერთმანეთს. ფიზიკურადაც დაგვაშორა, რადგან დღეს შეუძლებელია, გიგა ბოკერია და მე რომელიმე ტელევიზიის სტუდიაში ერთად აღმოვჩნდეთ: სადაც მე მიწვევენ, იქ ის არ დადის და სადაც ის დადის, იქ მე აღარ მიწვევენ.

რა არის ეს ახალი სტანდარტი, რომელმაც ერთმანეთის მიმართ გიგას და ჩემი ნდობა სრულად ჩაანაცვლა პრეზიდენტის ნდობით მის მიმართ და მათი უნდობლობით ჩემ მიმართ? გიგა ბოკერია ამას, ალბათ, სახელმწიფო ინტერესების დაცვას დაარქმევდა (რისთვისაც მე აშკარად მოუმზადებელი აღმოვჩნდი!). ჩემი აზრით კი, ეს ახალი სტანდარტი არის ერთგულება პირადად მიხეილ სააკაშვილის მიმართ და პრეზიდენტის დაცვა ნებისმიერ სიტუაციაში. ჩვენს „ძველ ცხოვრებაში“ ვერასოდეს წარმოვიდგენდი, რომ ადამიანის უფლებების თავდადებული დამცველი გიგა ბოკერია „ახალ ცხოვრებაში“ ოლეგ მელნიკოვის დამცველი გახდებოდა. ამგვარი მძიმე ტვირთის ზიდვა ბოლო წლებში ბევრმა ისეთმა ადამიანმა ისურვა, რომელთანაც ადრე დიდი ნდობა მაკავშირებდა.

ზუსტად არ ვიცი, რა შესძინა ახალმა სტანდარტმა ჩემს ძველ მეგობრებს: ძალაუფლება? ფული? საკუთარი თავის რწმენა? იმას კი ვხედავ, რომ ეს ტვირთი ნებაყოფლობითი აღარ არის და აღარც მხოლოდ პრეზიდენტის უშუალო გარემოცვას ეხება. რაც დრო გადის, მიხეილ სააკაშვილის ერთგულების სტანდარტის დაცვა აუცილებელი ხდება მოსამართლისთვისაც, პოლიციელისთვისაც, გამგებლისთვისაც, ბიზნესმენისთვისაც, სპორტული ფედერაციის ხელმძღვანელისთვისაც, მომღერლისთვისაც, მხატვრისთვისაც, მწერლისთვისაც და ჟურნალისტისთვისაც.

მაგრამ ახალი სტანდარტი ჯერ კიდევ ტოვებს თავისუფალ სივრცეებს.

მე, მაგალითად, პრინციპულად არ ვიცვლი სტანდარტს და ნდობის ვექტორს, რადგან არ მინდა, დარბაისელ ქალბატონს, სკოლის პედაგოგს, მილიციონერად ვეჩვენებოდე. რაკი მაინცდამაინც ამ არჩევანის წინაშე დამაყენეს, რომ ან პრეზიდენტი უნდა მენდობოდეს და ან უცხო პედაგოგი ქალი – რომელსაც ჩემგან მხოლოდ სიმართლის მოსმენა უნდა – იძულებული ვარ, პრეზიდენტის ნდობა დავთმო.

თითქმის დარწმუნებული ვარ, რომ, ამ არჩევანის გამო ახალი სტანდარტის დამცველებს უკვე მიჩენილი აქვთ ჩემთვის ადგილი საეჭვო ღირებულებების „მობნელო“ ელემენტებს შორის. ამაზე მეღიმება, რადგან ჯიუტად არ მჯერა, რომ ჩემი რომელიმე არჩევანით სახელმწიფო ინტერესებს ვლახავ.

და მაინც, ვისაც სურვილი გაუჩნდება, რომ შემეკამათოს – თავად გიგა ბოკერიას ან ვინმე სხვას – სიამოვნებით ვიწვევ აქ, „იანეთში“.

I Read The News Today Oh Boy…

დაიბადა ლივერპულში 1940 წლის 9 ოქტომბერს, დილის შვიდის ნახევარზე. ამასთან დაკავშირებით, მოგვიანებით, მისთვის დამახასიათებელი სარკაზმით იტყვის: “პლანეტის მოსახლეობის 90 პროცენტის დაბადების მიზეზი, განსაკუთრებით დასავლეთში, შაბათ საღამოს გამოცლილი ვისკის ბოთლია. ადამიანების 90 პროცენტი შემთხვევითობაა და არა გეგმიურად გაჩენილი ბავშვი. ყველა ჩვენგანი არის შაბათ საღამოს სპეც-გამოშვება.”

მსოფლიო მას სირენების კივილითა და ბომბების აფეთქებით შეეგება: ჰიტლერის ავიაციამ იმ ღამით რიგითი, გამანადგურებელი დაბომბვა მოუწყო ქალაქს.

თუმცა მოგვიანებით ზოგიერთმა ისტორიკოსმა ეჭვი გამოთქვა - იმ დღეს დაბომბვა საერთოდ არ ყოფილაო, მაგრამ ამას არ აქვს დიდი მნიშვნელობა: იმდენად უხდება ჩვენს გმირს ეს ლეგენდა, რომ მის უამრავ თაყვანისმცემელს მთელს მსოფლიოში, მისი დაბადება სხვაგვარად ვერც წარმოუდგენია.

ოთხი წლის იყო, როცა მისი მშობლები დაშორდნენ ერთმანეთს და ის დეიდასთან იზრდებოდა. ბავშვობის საყვარელმა წიგნმა, “ალისა საოცრებათა სამყაროში”, დიდი გავლენა მოახდინა მის შემოქმედებასა და, საერთოდ, მის აზროვნებაზე.

12 წლის ასაკში გადაწყვიტა, რომ გენიოსი იყო და ძალიან უკვირდა, რომ სხვები ვერ ამჩნევდნენ ამას. როცა რადიოთი პირველად მოისმინა ელვის პრესლის Heartbreak Hotel, თქვა: “ჩემთვის აღარაფერი არსებობდა როკ-ენ-როლის გარდა; მხოლოდ როკ-ენ-როლი, სექსი, საჭმელი და ფული”.

მისი ოცნება, გამხდარიყო მდიდარი და სახელგანთქმული - სწრაფად ასრულდა. მიუხედავად დეიდამისის გაფრთხილებისა - “გიტარა კარგია როგორც ჰობი, მაგრამ ამით ვერ იცხოვრებ” - თავისი მრავალმხრივი, არაორდინარული მონაცემებიდან საკუთარი მე ყველაზე უკეთ მუსიკით გამოხატა და სწორედ ამან მოუტანა დიდება. 1967 წელს დაწერა თავისი ერთ-ერთი საუკეთესო სიმღერა იმის შესახებ, თუ როგორ წაიკითხა გაზეთში სევდიანი ახალი ამბავი.

30 წლისამ გადაწყვიტა, რომ ცხოვრება მხოლოდ მუსიკა არ იყო და დაიწყო მშვიდობისა და სამართლიანობისათვის ბრძოლა. მისი საპროტესტო აქციები ისეთივე ორიგინალური იყო, როგორც ყველაფერი სხვა, რასაც ხელს ჰკიდებდა. მისი ზეგავლენა იმდენად დიდი იყო საზოგადოებაზე, რომ ხუთი წელი დასჭირდა ამერიკაში ცხოვრების უფლების მოპოვებისთვის: ქვეყნის უმაღლეს ადმინასტრაციას ეშინოდა ადამიანის, რომელმაც 26 წლის ასაკში განაცხადა, ქრისტეზე პოპულარული ვარო. მთელი ცხოვრება საზოგადოების ყურადღების ცენტრში გაატარა; მისი სახელი მასმედიის საშუალებებს არ მოსცილებია.

იმდენად სახელგანთქმული გახდა, რომ თავისუფლად შეეძლო ავტობუსში ან ბარში შესვლა - მას ვერ ცნობდნენ; უბრალოდ, ვერ წარმოედგინათ, რომ ის - ის იყო.

ერთხელ ყველაფერს თავი დაანება, სახლში ჩაიკეტა და შვილს ზრდიდა. ასე გაგრძელდა ხუთი წელიწადი. იგი მსოფლიოში ყველაზე მდიდარი და პოპულარული ძიძა გახდა. როცა ბავშვი წამოიზარდა, ისევ მუსიკას დაუბრუნდა და მშვენიერი ალბომი ჩაწერა; სამწუხაროდ, უკანასკნელი.

ერთხელ ნათქვამი ჰქონდა: “მე არ მეშინია სიკვდილის. მე მისთვის მზად ვარ, რადგან არ მჯერა მისი. ეს ისეა, როგორც ერთი მანქანიდან გადმოსვლა და მეორეში ჩაჯდომა”.

1980 წლის 8 დეკემბერს თავის სახლთან, მანქანიდან გადმოსულს, თაყვანისმცემელმა ხუთი ტყვია ესროლა. ის სასწრაფო დახმარების მანქანაში გადიყვანეს, მაგრამ საავადმყოფომდე ვერ მიაღწია. მეორე დღეს მთელი მსოფლიო კითხულობდა სევდიან ახალ ამბავს.

აქამდე როკ-მუსიკოსები ავია- და ავტოკატასტროფებში იღუპებოდნენ, ალკოჰოლი ან ნარკოტიკები უღებდათ ბოლოს, უკურნებელი სენით შეპყრობილნი საკუთარ საწოლში ღაფავდნენ სულს. იგი პირველი იყო, ვინც თაყვანისცემამ მოკლა.

სიკვდილიდან 15 წლის შემდეგ მეგობრებმა დიდებული საჩუქარი გაუკეთეს მსოფლიოს, როცა მაგნიტოფონზე ჩაწერილი მისი ხმა ახალი სიმღერისთვის გამოიყენეს.

მეგობრებს ერქვათ პოლ მაკარტნი, ჯორჯ ჰარისონი და რინგო სტარი.

ბოლო დღეებია სულ ამ სიტყვებს ვიმეორებ:

“და მაინც შენი ეტლის ვარ მგზავრი
და მაინც - შენი გზის ავაზაკი.”

არც კი მინდა ფიქრი იმაზე, თუ რატომ მიზიდავს და მაბრუებს ასე ეს სტრიქონები. კომენტარსა და ტექსტის ანალიზსაც გავურბივარ, მისი საიდუმლოს ამოცნობა მაშინებს, ვუსმენ მხოლოდ საკუთარ ხმას, გულში ან ხმამაღლა ნათქვამ სიტყვებს:

“და მაინც შენი ეტლის ვარ მგზავრი
და მაინც - შენი გზის ავაზაკი.”

ოთარ ჭილაძესთან ბევრი გზაა (ოღონდ გასავლელი მხოლოდ ერთია, ერთად-ერთი), გზაზე მარტონი მიდიან, გზად იღლებიან, გზაში ტვირთს იხსნიან, ან შუა გზიდან ბრუნდებიან, გზაში ყოველთვის არჩევანს აკეთებენ, გზა ხან გაიხსნება, ხან შეიკვრება, მომსვლელები მოდიან, წამსვლელები მიდიან:

“მეც წავალ, ოღონდ ცოტაც მადროვეთ,
ბარემ შევავსო ბოლო ფურცელიც
და ამოვწურო ეს სიმარტოვე,
ეს ფორიაქი ამოუხსნელი.”

ბოლო ფურცელიც შეივსო, სიმარტოვეც, უსასრულო რომ გვეგონა, ამოიწურა, დასრულდა გზა, სავსე ფორიაქით და დუმილით, თავგადასავლებით და კარჩაკეტილობით.

ბოლო დღეების მანძილზე ამ ლექსსაც ვიზეპირებდი (რომელიც პოეტმა გალაკტიონს მიუძღვნა), მაგრამ მაინც ვერ დავიზეპირე. შეუძლებელია დაიზეპირო ყველაზე მთავარი, მან მხოლოდ უნდა გაიელვოს:

ქუჩებში წვიმდა. მე ვიყავ მარტო.
ვუსმენდი წვიმას და თუთუნს ვწევდი.
და ოთხკედელში მოქცეულ ფართობს
წვიმა ავსებდა საკუთარ სევდით,

მე ჩემი მქონდა და მსურდა მშვიდად
მეძებნა ჩემი სევდის მიზეზი,
მაგრამ ვიღაცა სახურავს მხდიდა
და ჩამდიოდა წვიმა კისერში.

მე ვფხიზლდებოდი და დიდი ბაღი
ბრწყინავდა წვიმის ყალბი მძივებით.
ბრწყინავდა კუბოც, რომელსაც ხალხი
ნელა მისდევდა, როგორც იმედი.

მე აღარ მახსოვს, რა მოხდა ადრე,
ან ჩემს სიყვარულს ვის ვაძალებდი,
მე მახსოვს მხოლოდ, რომ ბებერ ჭადრებს
ეკიდა წვიმის მძიმე ზარები.

და გარეუბნის ნაცრისფერ ღრუბლებს
შეშფოთებული უცქერდა ხალხი,
უცქერდა ჩუმად და სველი კუბო
მიჰქონდა, როგორც ჩამქრალი ჭაღი.

ქუჩებში წვიმდა და წვიმის წვეთებს
არ აწუხებდათ ცოცხლების ხვედრი.
და ყველაფერი მოჩანდა მკვეთრად
წვიმით გაჟღენთილ სიკვდილის გვერდით.

ეს ბოლო სტროფიც ისეთივე მიმზიდველი და გამაბრუებელია, როგორც თავში დამოწმებული სტრიქონები, მაგრამ აქაც, მირჩევნია ნისლოვანება დავტოვო, ვიდრე მკვეთრად დავინახო მისი აზრი.

ოთარ ჭილაძის მაგალითი ყველას გვამხნევებდა. მისი საყვედური მართალი იყო, მისი ჟინი - სანიმუშო (სხვებსაც ასეთ ჟინიანებად გვაჩვენებდა): “ჩვენ, მწერლები, ახალგაზრდებიც და ძველგაზრდებიც <...> ხელს კი არ ვიღებთ უაზრო და უმადურ შრომაზე, ყოველი მორიგი მარცხის შემდეგ კიდევ უფრო მეტი ჟინითა და მონდომებით ვერთვებით ამ აზარტულ თამაშში, და თქვენც, ჩვენი მკითხველები და ლიტერატურის მოყვარულნი, კიდევ უფრო დიდი ინტერესით ადევნებთ თვალს, რომელი ჩვენთაგანი ვერ შეძლებს, კიდევ ერთხელ, არარსებული ლოდის ათრევას არარსებულ მწვერვალზე.”

იგი არარსებულს, ანდა ღრუბელს ეძახდა იმას, რასაც ქმნიდა, მისთვის მთავარი თავად ღრუბელი იყო, და არა ის, ნელა იცვლებოდა იგი თუ სწრაფად, საავდრო იყო თუ კარგი ამინდის მაუწყებელი. ერთ-ერთ საუბარში "სისულელეც" კი უწოდა მწერლობას და დასძინა: “როცა ქვეყანაში, თუნდაც არასერიოზულად იკითხავენ, გვჭირდება თუ არა მწერლობაო, არათუ მწერლობა, ყველაფერი სისულელეა.” ასეთი არასერიოზულობა დღეს ჩვენს ქვეყანას შავი ღრუბელივით ადგას თავზე.

ზემოთ დამარცხება და ტვირთისგან გათავისუფლება ვახსენე. ოთარ ჭილაძეც სწორედ ასეთი დამარცხებიდან იწყებდა ყველაფერს, ეს იყო მისი ე.წ. “ნეგატიური თეოლოგია”, არსებობის სათავე, გონების დემარში სიცხადის წინააღმდეგ, რომელიც ყველაზე მთავრის გამოუთქმელობით აღწევდა მთავარს. ალბათ აქაა მისი მრავალშრიანი, მეტაფორებით სავსე პროზაული ენის საიდუმლოც. სანიმუშოდ, თუნდაც მისი ინტერვიუები წაიკითხეთ. არც ერთი მათგანი არაა საუბრის ჩანაწერი. ასე, ალბათ, პლატონი წერდა თავის დიალოგებს.

ერთ-ერთ ასეთ, 1993 წელს, აფხაზეთის ომის შემდეგ დაწერილ დიალოგში ამბობდა ოთარ ჭილაძე: “ყველაზე მძაფრად ახლა ვგრძნობ იმ ადამიანების სიდიადეს, რომლებმაც თავიანთი წილი სიცოცხლე იმყოფინეს მიზნის მისაღწევად.” რაც დრო გადის, მით უფრო იმატებს სხვების სიცოცხლის ხარჯზე გაძლიერებული პარაზიტების რიცხვი, რომლებიც ყოველ სეზონზე თითო პატარა მიზანს აღწევენ, და ამიტომაც, “ჯერჯერობით ძნელი სათქმელია, აღმა მივდივართ თუ დაღმა, ვიღვიძებთ თუ გვესიზმრება გამოღვიძება.”

და ამ სიზმარ-ცხადში წავიდა კაცი, რომელიც ერთი ტელეარხისთვის “რუსთაველისა და სახელმწიფო პრემიების ლაურეატია”, მეორესთვის “დიდი ქართველი კლასიკოსი”, მესამისთვის -“ნობელის ლაურეატობის ნომინანტი.”

ოთარ ჭილაძის გზა დასრულდა. და რა უნდა დაიწყოს, რა უნდა დავიწყოთ ჩვენ ამ დიდი გზის დასრულების შემდეგ?

ალბათ უნდა დავიწყოთ ფიქრი ჩვენს შეცდომებზე, უმწიფრობაზე, უვიცობაზე, უწვრთნელობაზე და უგემოვნებაზე, ლეგენდებზე და ცრურწმენებზე, ცრუკერპებსა და ცრუ იმედებზე, სიმართლეზე, სიმწარეზე, შხამზე, შფოთვაზე, მტრობაზე, დაპირისპირებებზე, ანგარიშსწორებაზე, ღირსეულთა დაკნინებასა და უღირსთა განდიდებაზე, მონობაზე, მხედრის ულუფაზე და მონის სალაფავზე, ოცნებებსა და იმედგაცრუებებზე, მიზანზე და მიზნის მიუღწევლობაზე, სიძულვილზე, ცილისწამებებზე, ცოდვებზე, სიამაყეზე და სასჯელზე. ჩვენ უნდა შევიძრათ და შევწუხდეთ, და, რაც მთავარია, უნდა გავარკვიოთ, თუ რატომ იქცა ჩვენი ეროვნული უბედურება ეროვნულ დანაშაულად, ბოლო-ბოლო დაჩაგრულები ვართ თუ მჩაგვრელები? აბუჩად აგდებულნი თუ აბუჩად ამგდებნი?

ყველა ეს კითხვა ოთარ ჭილაძისგან მივიღეთ მემკვიდრეობით, და კიდევ: “პირობას გაძლევთ, პრობლემები არ დაგველევა, ვიდრე ვიცოცხლებთ, ვიდრე ვიცხოვრებთ, ვიდრე გონი შეგვრჩება და, რაც მთავარია, ვიდრე ბრძოლის თავი და სურვილი გვექნება…”

დღეს ოთარ ჭილაძე გარდაიცვალა... ეს ამბავი აქ, ბლოგში გავიგე და უცებ – ერთ წამში – გავღარიბდი. რაზე არ ვცადე ფიქრი, მაგრამ ისევ და ისევ მასთან ვბრუნდებოდი – ამ უაღრესად ღრმა და მარტოსულ კაცთან. ვბრუნდებოდი მის ტკივილთან, მის აზრებთნ და მისი ბოლო ინტერვიუს ბოლო ფრაზასთან: „როგორც არ უნდა გაგვიჭირდეს, ყოველთვის გვახსოვდეს - წინ მარადისობაა!“

თან მერიდება ჩემი დღევანდელი გრძნობების და ფიქრების აღწერა, თან არც სხვა რამეზე შემიძლია აზრების თავმოყრა. უბრალოდ, არ მეგულება ადამიანი, რომელიც ამდენად ინდივიდუალურიც იყოს და ამდენად საზოგადოებრივიც; ამდენად გულდახურულიც და ამდენად გულგახსნილიც; ამდენად უცხოც და ამდენად ჩემიანიც...

მთელი დღის განმავლობაში ჩემთვის ძვირფასი ადამიანები მეხმიანებოდნენ და მეუბნებოდნენ, რომ ოთარ ჭილაძე გარდაიცვალა. და ყველა, ვინც დღეს ბატონ ოთარს ახსენებდა, იმ საქართველოს ნაწილია, რომელიც განსაკუთრებით მიყვარს.

დილიდან პირველ რიგში გამახსენდა ბატონი ოთარის მიერ ნათქვამი ერთი ფრაზა, რომელმაც წაკითხვისთანავე შემძრა: ვიდრე საბჭოთა კავშირში ვცხოვრობდით, სულ თავისუფლებაზე ვოცნებობდით და როდესაც გავთავისუფლდით, პირველი, რასაც ზურგი ვაქციეთ, სწორედ თავისუფლება იყოო...

ეს რომ გამახსენდა, მერე ფიქრი იქით გამექცა, რომ, მართლაც, ვინც როგორ შევძელით, ისე ვაქციეთ ზურგი: ზოგმა თავისუფლება მაშინვე ამ ქვეყნიდან გასაქცევად გამოიყენა, ზოგმა – ახალი პატრონის მოსაძებნად ჩვენი საერთო სამშობლოსთვის, ზოგმა ეკლესიას შეაფარა თავი და ზოგიც იმისტი და ამისტი გახდა.

დღეს რომ თავისუფალ საქართველოში სახელმწიფო პოლიტიკის რანგშია აყვანილი ტყუილი და უსამართლობა; ჩვენი თავისუფლება რომ ჩვენივე პასუხისმგებლობის წყარო კი არ გახდა, არამედ – ჩვენი უპასუხისმგებლობის; ისინიც, ვინც ქვეყანას მართავს და ჩვენც, ვინც ამ პროცესს შორიდან ვუყურებთ, ერთდროულად რომ ვართ თავისუფლები ჩვენს უპასუხისმგებლობაში – ესეც, ჩემი ხედვით, ბატონი ოთარის ჩუმი და მუდმივი ტკივილის ნაწილი იყო, რომელიც ხანდახან საჯარო სივრცეშიც გამოიკვლევდა ხოლმე გზას. და იმდენად ბუნებრივი იყო მისი ტკივილი, რომ დიდხანს-დიდხანს მეც მიმყვებოდა ფიქრად და ტკივილად.

ამ განცდებმა დღის ბოლოს რატომღაც სულხან-საბა ორბელიანის ერთი არაკი გამახსენა, „თავტაფიანები“ ჰქვია. ექიმი ყვება, მეფემ ერთი შემცოდე კაცისთვის თავის მოკვეთა ბრძანაო; მეც იქვე ვიყავ, კაცს თავი რომ წარკვეთეს, მყისვე წამალი შევაგებე, „ყიაში ჩავასხი და ყელზე ტაფა დავაკარო“. „აღარ მოკვდა კაცი იგი და თავის ნაცვლად ტაფა ება. სიკვდილამდე სამი-ოთხი შვილი ეყოლა და თავი არც ერთს არ ება და წვრილი ტაფები ებნეს თავთა ნაცვლად“ – ასე სრულდება არაკი.

დღეს პირველად ვიფიქრე, რომ გათავისუფლებული საქართველო, ძირითადად, თავტაფიანების სამშობლო გახდა. ვინც არ შეეგუა „ისტობას“, ვინც თავი არ მოიჭრა და მის ნაცვლად ტაფა არ დაიდგა, – ამ ადამიანების ნაწილი, უბრალოდ, განაწყენდა თავის სამშობლოზე, გაიბუტა და თავისუფლებას იმით აქცია ზურგი, რომ საქართველო პატარა ბელადებს, „ისტებს“ და თავტაფიანებს დაუტოვა, თავად კი სხვების თავისუფალ სამშობლოს შეაფარა თავი. ამაზეც წერდა ბატონი ოთარი, ამაზე განსაკუთრებულად წუხდა.

მაგრამ დღევანდელ დღეს სულ არ უხდება სხვებზე გაბრაზება, სხვების დამუნათება. დღევანდელ დღეს უხდება საკუთარ თავში ჩაყურყუმალავება და თუ რამ საყრდენია აღმოსაჩენი, საკუთარ თავში მისი ძიება.

დღის ბოლოს ვიფიქრე, რომ ჩემი საყრდენი, მგონი, დიდი ხნის წინ მაქვს მოძებნილი. ეს საყრდენი იმ სამყაროდან გადმომყვა, რომელიც გარედან უძრავ-დახავსებული და შეუხედავი იყო, შიგნიდან კი თავისუფლების და შემოქმედების ძლიერი მუხტით მიზიდავდა. ეს იყო ოთარ ჭილაძის, ჭაბუა ამირეჯიბის, ანა კალანდაძის, გურამ დოჩანაშვილის, რეზო ინანიშვილის, ვახუშტი კოტეტიშვილის, ჯემალ ქარჩხაძის, აკაკი ბაქრაძის, თამაზ ჩხენკელის, ნოდარ დუმბაძის, ჯემალ აჯიაშვილის და სხვათა – მათ შორის, ჩემიც – საქართველო. ამ საქართველოს მკვიდრ ბინადრად რომ მიმაჩნია თავი, იმიტომ მიჩნდება პერიოდულად განცდა, რომ მე ვღარიბდები, მაგრამ იმიტომაც მუდმივად დამყვება განცდა, რომ თავად საგანძური მარადიული და ხელშეუვალია.

უკვე გვიან ღამით, ბლოგის წერისას, ბატონი ოთარის წიგნი გადმოვიღე და ერთი ლექსი წავიკითხე, რომელიც, რაც თავი მახსოვს, ჩემად მეგულება. „გამოთხოვება“ ჰქვია და დღეიდან კიდევ სულ სხვანაირად ძვირფასია ჩემთვის: თურმე, წლების განმავლობაში, ბატონი ოთარი თვითონ მამზადებდა დღევანდელი დღისთვის:

„რა მოხდა, თუკი ვეღარ შევხვდებით.
ამქვეყნად რაც კი ხდება შემთხვევით, –
მარადიული ის არის მხოლოდ
და ასეთია ყოველთვის ბოლო
ნამდვილი გრძნობის, განცდის და ვნების,
და მეც ამ დიდი კანონის ნებით –
მიყვარხარ!“

დიდი ხნის ფიქრის შემდეგ მივხვდი, ვის მაგონებს ქალბატონი ტალიავინი; ფერად-ფერადი ყელსაბამი (აი, სწორედ ის, „გალერი ლაფაიეტის“ შესასვლელთან რომ კიდია), აპრეხილი წარბები, თითქმის მწვანედ შეღებილი თმა, პომადა-საყურე ერთ ფერში და სულ მუდამ გაკვირვებულ-ქედმაღლური მზერა... საკმარისია, მის სურათს შეხედო, რომ კარგი ფრანგული „პარფიუმის“ სურნელი გეცეს...

კლასიკაა, რა! ასეთებზე ამბობს დედაჩემი: „როგორი ინტელიგენტი, კოპწია, მოვლილი ქალბატონია!“

იუტა იენსენს მაგონებს. დანიური წარმოშობის ამერიკელ კინოკრიტიკოსს და რეჟისორს, 1997 წლის ობერჰაუზენის კინოფესტივალის ჟიურის რომ ხელმძღვანელობდა.

მეც ვიყავი იმ ჟიურის წევრი. სხდომებზე, როცა იუტა ფრანგულიდან ინგლისურზე გადადიოდა ხოლმე, ყურადღებით ვაკვირდებოდი ჩვენი ჟიურის თავმჯდომარეს და ვფიქრობდი, ნეტა რამდენ ხანს ზის სარკის წინ? რამდენ დროს უთმობს თავის გარეგნობას? ოდესმე თუ დაურღვევია „ფერთა ჰარმონია“?

წესრიგისა და „ფერთა შეხამების“ მოყვარულ იუტას კინოშიც შესაბამისი გემოვნება აღმოაჩნდა. ჟიურის სხდომებზე პოლიტკორექტულ კინოს ლობირებდა. ფესტივალის პირველ დღეებში, როცა ჟიურის წევრები, ტრადიციულად, კონფლიქტს ერიდებიან და ადვილად უთმობენ ერთმანეთს, იუტამ სულ სიცილ-ხითხითში ჩაატარა სხდომები. ფესტივალის დირექტორი, რომელიც სადილის დროს ცდილობდა გამოვეტეხეთ, რომელ ფილმს ვანიჭებდით უპირატესობას, გაოცებას ვერ მალავდა, ობერჰაუზენის კინოფესტივალს ასეთი მეგობრული ჟიური არ ახსოვსო.

ფესტივალის დაწყებისთანავე ვინანე, ჟიურიში მუშაობას რომ დავთანხმდი. სხვა სიკეთეებთან ერთად, ეს ობერჰაუზენი, ალბათ, ყველაზე უშნო ქალაქია, რომელიც ოდესმე მენახა (ცოტა არ იყოს, დღევანდელ ზესტაფონს ჰგავს). თუმცა, დღეში ათი და ზოგჯერ მეტი სურათის ნახვა (ობერჰაუზენში მოკლემეტრაჟიანი ფილმების ფესტივალი იმართება), ტვინის უჯრედებს ისე გიღლის, რომ აღარც ქალაქი გაინტერესებს და აღარც მისი შემოგარენი. მით უმეტეს, როცა სეანსებს ჟიურის ხუთსაათიანი სხდომები მოჰყვება - მსჯელობა განვლილი დღის პროგრამაზე და იმ ფილმების გადარჩევა, რომელსაც ჟიური ფესტივალის რომელიმე პრიზის კანდიდატად მიიჩნევს.

ახლა ვერ ვიხსენებ, რამდენად მსიამოვნებდა ეს დისკუსია. ჟიურის წევრობისთვის ჰონორარს გვაძლევდნენ. ეს მახსოვს და, შესაძლოა, ამიტომაც დავთანხმდი ფესტივალის წინადადებას. მაგრამ ნუთუ მეც „ვიფხანდი ეგოს“ მსაჯულის როლში? მეც ნეტარებას მანიჭებდა იმის განცდა, რომ 48 რეჟისორი მოუთმენლად ელოდა ჩვენს ვერდიქტს? თანაც, ობერჰაუზენის ფესტივალი ფულად პრემიებსაც გასცემს - გამარჯვებულისთვის 15 000 გერმანული მარკა იყო გამოყოფილი.

კი, 15 000 მარკა. ამ რიცხვს რა დამავიწყებს!

პირველ დღეებში, შეიძლება, მსიამოვნებდა კიდეც. მომწონდა, საკონკურსო პროგრამაში ჩართული ფილმების ავტორები რაღაც იდიოტური ქათინაურებით რომ ცდილობდნენ ჩემთან ქულების დაგროვებას - ბანკეტებზე (მხოლოდ აქ ხვდებოდა ჟიური ფესტივალის მონაწილეებს) ზოგი საქართველოზე გამომელაპარაკებოდა ხოლმე და შევარდნაძეს მიქებდა, ზოგი სტურუას სპექტაკლებს იხსენებდა და ზოგიც, ოთარ იოსელიანის ნაცვლად, მე მიხსნიდა სიყვარულს. მსიამოვნებდა დაკვირვება, ვინ უფრო ნიჭიერად, ვინ უფრო ბუნებრივად მლიქვნელობს. მაგრამ... ხომ იცით, როგორ ხდება? სხვაში რომ დაინახავ შენს თავს, შეიძლება არ მოგეწონოს და დაფიქრდე, რომ ეს სიამოვნება სხვა არაფერია, თუ არა ძალაუფლებით ტკბობა.

ფესტივალის ბოლო დღეებში განსაკუთრებით მძაფრად ვიგრძენი ეს. დავინახე, როგორ ტკბებოდნენ მსაჯულის როლით ჟიურის წევრები. როგორ შეეძლოთ ერთი ხელის მოსმით „გადაეგდოთ“ ერთი ფილმი და ასევე, სრულიად დაუფიქრებლად, სულ რამდენიმე სიტყვით („Brilliant!“, „Wonderful!“) მთავარი პრიზის კანდიდატად დაესახელებინათ მეორე.

იუტა მუდმივად გვახსენებდა, რომ უნდა დავიცვათ „გენდერული ბალანსი“, უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ბილ კლინტონი მეორედ აირჩიეს შეერთებული შტატების პრეზიდენტად, რომ ჩეჩნეთში სამშვიდობო ხელშეკრულება გაფორმდა და ომი დამთავრდა... მხატვრულ ღირებულებებზე იშვიათად იყო საუბარი.

ჟიურის დასკვნით სხდომაზე ნამდვილი ვაჭრობა დაიწყო. ინდოელმა თავისი ფილმის გაქაჩვა სცადა; ავსტრიელს თავისი ფავორიტი ჰყავდა; ბრაზილიელ გოგოს (რომელმაც მოგვიანებით ვალტერ სალერსთან ერთად გადაიღო ფილმები) - თავისი. მეც მყავდა ფავოროტები. მაგრამ „განთესვის“ შედეგად ამ ფილმებმა ფინალამდე ვერ მიაღწიეს. ასე რომ, ჩემთვის უკვე თითქმის სულ ერთი იყო, რომელი ფილმი გაიმარჯვებდა ობერჰაუზენში.

ბოლო სხდომა მთელი ღამე გაგრძელდა. ჟიურის წევრები ლამის ერთმანეთის გინებაზე გადავიდნენ. ბოლოს გადაწყდა, თითოს თითო ფილმი დაესახელებინა და ფესტივალის ხუთი პრიზი სწორედ ამ სურათებს შორის განაწილებულიყო.

რაღაც ყირგიზული ფილმი იყო. სახელი აღარ მახსოვს. მთავარი პრიზის ლაურეატი გახდებოდა, ჟიურის ხუთი წევრიდან სამს რომ დაეჭირა მხარი. სურათს არა უშავდა, მაგრამ იუტასა და იმ ინდოელის ჯინაზე (ფილმს სწორედ ესენი ქაჩავდნენ) ჩემი ხმა სულ სხვა სურათს მივეცი.

რა ვქნა, ასეთი ხასიათი მაქვს. „ვისკოჩკას“ ტყუილად კი არ მეძახდა ჩემი დისერტაციის მოსკოველი ხელმძღვანელი!

მთავარი პრიზი ბრიტანელ რეჟისორს, ჯეინ პარკერს გადავეცით ფილმ „კრისტალური აკვარიუმისთვის“.

ბოლო ღამეს, გრანდიოზულ ბანკეტზე, ის რეჟისორები, შევარდნაძე, სტურუა და იოსელიანი რომ უყვარდათ, ახლოს არ გამკარებიან. სამაგიეროდ, გვერდით მომიჯდა იმ ყირგიზული ფილმის ავტორი. ეჭვი მაქვს, ვიღაცამ უთხრა, ერთი ხმა დაგაკლდაო.

რუსულის გარდა სხვა ენა არ ვიცი და თქვენთან გასაუბრება სწორედ ამიტომ გადავწყვიტეო. სხვა დღეებშიც მინდოდა, მაგრამ მერიდებოდა, მეშინოდა, არ გეფიქრათ რომ ჩემს ფილმს „ვქაჩავო“... ცოტა შეთვრა და ბოლოს, როცა ვიშლებოდით, ცრემლიც მოერია და მითხრა, ობერჰაუზენის პრიზი, ეგ 15 000 მარკა, ძალიან მჭირდებოდაო. მის ხუთი წლის ქალიშვილს თურმე სისხლის გათეთრება ჰქონია, მას კი იმედი ჰქონდა, რომ ამ ფულით გოგონას მოსკოვში ჩაიყვანდა და უმკურნალებდა.

არ მახსოვს, რა ვუპასუხე. შეიძლება ვუთხარი, რა ვიცი, მე სწორედ თქვენ მოგეცით ჩემი ხმა-მეთქი... მერე კი ყველაფერი გავაკეთე, რათა თავიდან ამომეგდო ეს ამბავი.

და მხოლოდ ახლა გამახსენდა ისევ.

ქალბატონ ტალიავინიზე, მის კომისიაზე და ქართველთა რეაქციაზე გამახსენდა. როგორ ველოდებოდით ყველა!

ჩვენ ხომ მუდმივი მოლოდინის რეჟიმში ვცხოვრობთ... და ყველაფრის და ყველას იმედი გვაქვს, საკუთარი თავის გარდა.

ჰოდა, ვმსჯელობთ დღეს ტალიავინის კომისიის დასკვნაზე და იმას ვკითხულობთ, რაც გვაწყობს, რაც გვაღელვებს (სხვათა შორის, ჩემი წინა ბლოგიც ასე წაიკითხეს ზოგიერთებმა)... მაგრამ ჯერჯერობით რატომღაც არავინ მოინდომა, წარმოედგინა, როგორ მიმდინარეობდა ევროკავშირის ამ კომისიის სხდომები. ვინ რას იძიებდა და ვინ ვისთან ვაჭრობდა? ვინ მივიდა გადამწყვეტ სხდომაზე უძინარი და ვის დაესიზმრა წინა ღამით მიხეილ სააკაშვილი? ანდა, თუ გნებავთ, პუტინი? რამდენი ხანი გაატარეს კომისიის წევრებმა სარკესთან? და რამდენად გემრიელი იყო საუზმე, რომელიც დასკვნითი სხდომის წინ მიირთვეს?

ვინ იყო ამ სხდომაზე „ვისკოჩკა“?

წელიწადის სხვა დროებთან შედარებით, ზაფხულისადმი განსაკუთრებით ნაზი გრძნობები არ გამაჩნია. თუ მაინცდამაინც, თბილად ჩაცმა არ მიყვარს და ზამთარს მირჩევნია. მაგრამ პატარა სისუსტეს მაინც ვიჩენ მის მიმართ.

არც ვიცი რა დავარქვა - ჩემს მიმართ გაწეული ერთგვარი საინფორმაციო ჰუმანიტარული დახმარეებაა, რომელიც ზაფხულში უფრო ინტენსიურია ხოლმე. იმის გამო, რომ ზაფხული შვებულებიბის პერიოდადაა მიჩნეული, ბევრ ისეთ ახლობელს ვხვდები ხოლმე თბილისში, რომლებიც დიდი ხნის უნახავი მყავს. ესენი ძირითადად არიან უცხოელები, რომლებიც თავის დროზე საქართველოში ცხოვრობდნენ და ქართველები, რომლებიც სხვადასხვა მიზეზებით საზღვარგარეთ გადავიდნენ საცხოვრებლად. სწორედ ამ ადამიანებს ვხვდები ხოლმე წელიწადში ერთხელ ან უფრო იშვიათად, მაგრამ აუცილებლად ზაფხულში. და სწორედ მათგან მიღებულ სიტყვიერ, ემოციურ, ბეჭდურ, თუ ციფრულ ინფორმაციას ვეძახი საზაფხულო ჰუმანიტარულ დახმარებას.

წლევანდელი დახმარება თბილისის შესახებ გაკეთებულ რამდენიმე დასკვნას, რამდენიმე ჟურნალს და გაზეთს, ერთ ლექციას, ორიოდე წიგნს, ერთ კომპაქტ-დისკს და რამდენიმე არაფრის მომტან ცნობას მოიცავს.

თბილისური დასკვნები ქართულ-ინგლისური წყვილის გაკეთებულია, რომელიც სამი წელია, არ ყოფილა საქართველოში. მათი თქმით, აშკარად თვალშისაცემია ქუჩაში რელიგიურად განწყობილი ადამიანების რიცხვის ზრდა. შევატყე, რომ მათ ჩემი რეპლიკა, - უფალთან ურთიერთობის ფორმას და ინტენსიობას ყველა ინდივიდუალურად ირჩევს და მთავარია, ამით სხვა არ შეაწუხო-მეთქი - არც თუ სავსებით გაიზიარეს, მაგრამ მეორე დასკვნაში მე მათ სავსებით დავეთანხმე.

მათი მეორე დასკვნის მიხედვით კი, ტელეეკრანი გაუმართლებლად უხვად აფრქვევს ყალბ პატრიოტიზმს. მეც ძალიან მაღიზიანებენ რომელიღაცა სოციალური რეკლამის ქართველი გმირები, რომლებიც ერთგვარი ტრაბახით აცხადებენ, რომ მათ უყვართ საქართველო. და კიდევ ქუჩაში დადგმული სტენდები ანალოგიური ტექსტით.

მესამე დასკვნას უფრო მეტი ავტორი ჰყავს. ეს ავტორები განიცდიან, რომ სიონის შემოგარენი ქუჩების კაფეებში იმდენი ხალხი აღარ დადის, როგორც ადრე. ისინი ამ კლებას მოსახლეობის ცხოვრების დონის დაცემას უკავშირებენ. ამ შემთხვევაში მე უფრო სხვა კლებას განვიცდი: ყველა ამ კაფეში, ერთის გარდა, ვისკის ულუფა 50 გრამიდან 40-მდე შეამცირეს. იმ ერთს კი ვერ დავასახელებ ბლოგში, რეკლამა რომ არ გამომივიდეს.

ლონდონის უნივერსიტეტის პროფესორმა, რუსეთის და საქართველოს სპეციალისტმა დონალდ რეიფილდმა ბრიტანეთ-რუსეთის საზოგადოებაში გააკეთა მოხსენება საქართველოს შესახებ. ჰოდა ამ მოხსენების გაშიფრულ-დაბეჭდილი ვერსია გამომიგზავნეს, მაგრამ ჯერ ჩემამდე ვერ მოაღწია, რადგან იმ ადამიანმა, ვინც ეს წერილი წამომიღო, გადაწყვიტა ჯერ თავის ახლობლებს გააცნოს. იმედია ჩემამდე მალე მოაღწევს და თუ რამე ყურადსაღები აღმოვაჩინე, აუცილებლად გაგიზიარებთ.

მაგრამ ამ არაფრისმთქმელ ცნობას რატომ გიზიარებთ, მე თვითონ არ ვიცი. ალბათ მხოლოდ იმიტომ, რომ ძალიან მსუბუქად საქართველოსთან არის დაკავშირებული. ინგლისელმა მეგობარმა შემატყობინა, რომ ჯორჯიო გომელსკი თურმე საქართველოში ყოფილა დაბადებული. აქამდე ვიცოდი, რომ საერთაშორისო მნიშვნელობის პიროვნებებიდან საქართველოში ქართველების გარდა, სომეხი ეროვნების ადმიანები იყვნენ დაბადებულნი, ახლა კი ეს არეალი გაფართოვდა. თუ რამდენად მნიშვნელოვანი პიროვნებაა გომელსკი, თავად განსაზღვრეთ, შეგახსენებთ, რომ ის იყო The Rolling Stones-ის პირველი მენეჯერი. შემდეგ გახდა Yardbirds-ის (ეს ჯგუფი ანტონიონის Blow Up-ში, კლუბის სცენებში უკრავს) მენეჯერი და პროდიუსერი და კიდევ რამდენიმე გავლენიანი ინგლისური როკ-ჯგუფის პროდიუსერი.

უფრო აზრიანია ზაფხულის მუსიკალური დახმარება თეთრკანიანი ამერიკელი ბლუზმენის სისიკ სტივის CD-ის სახით, რომელიც ჩემთვის აღმოჩენა გახდა. კანის ფერის ხაზგასმას რასიზმში ნუ ჩამომართმევთ - ბლუზი ხომ ისევე ეკუთვნით შავკანიან ამერიკელებს, როგორც შავი ხიზილალა კასპიის ზღვას. მისი ნამდვილი სახელი სტივენ ვოლდია და ნამდვილი მაწანწალა, მოხეტიალე ბლუზმენის ცხოვრებით ცხოვრობს - 80-იანი წლებიდან თავის ცოლთან, გიტარასთან და “როლანდის” ხმის გამაძლიერებელთან ერთად 59 (!) საცხოვრებელი ადგილი გამოიცვალა. თავის პირველი დისკი 63 წლისამ ჩაწერა. მე რომელიც მოვისმინე - I Started Out With Nothin’ And I Still Got Most Of It Left - მესამეა და ერთ სიმღერას ნიკ ქეივთან ერთად ასრულებს. 60-იან წლებში ჯენის ჯოპლინთან მეგობრობდა, 70-იანებში ჯონი მიჩელთან, 90-იანებში კი კურტ კობეინთან. მაგრამ მასში ყველაზე მეტად იმან მომხიბლა, რომ დღეს, როცა თითქმის ყველა მუსიკის ინტერნეტიდან ჩამოტვირთვაზეა გადასული და დისკებს აღარავინ ყიდულობს, ეს 70 წლის კაცი უშვებს გარეგნულად არაფრით გამორჩეულ დისკს, რომელსაც ბუკლეტიც კი არ ახლავს და რომლის მთავარი ღირსება მხოლოდ მუსიკაა.

და ისევ “როლინგსტოუნზთან” არის დაკავშირებული ზაფხულის კიდევ ერთი დახმარება. ჯგუფის გიტარისტმა, რონი ვუდმა გამოუშვა ავტობიოგრაფიული წიგნი Ronnie, რომელიც მისივე ნახატებით არის ილუსტრირებული. თუ გაითვალისწინებთ წიგნში აღწერილ ეპოქას, უამრავი არაორდინალური პიროვნებისგან შემდგარ საურთიერთო გარემოს, რონის იუმორს, რომელიც მარტო ტექსტიდან კი არა, ილუსტრაციებიდანაც მოდის, მიხვდებით, რომ საქმე ერთობ სასიამოვნო საფურცლავთან გაქვთ.

თვითონ რონის, მიუხედავად იმისა, რომ უკვე 34 წელია რაც “როლინგსტოუნზის” წევრია, ჯგუფში ახალმისულ ბიჭად თვლიან. მართალია, ის ჯგუფში ყველაზე ახალგაზრდაა, მაგრამ უკვე 62 წლისაა. ნეტავ ამით ვის დასცინიან მისი უფროსი მეგობრები? ალბათ თავიანთ თავს. მათ ხომ “ბითლზთან” ერთად დაიწყეს, რომელიც დღეს... თუმცა “ბითლზი” დამოუკიდებელი ბლოგის თემაა. “როლინგსტოუნზი” კი უკვე თითქმის 50 წელია რაც როკ-ენ-როლის სამსახურშია. დავიჯერო, რომ ეს მხოლოდ როკ-ენ-როლია? არა, ეს ბევრად მეტია.