ბოლო ერთი თვის მანძილზე ბევრმა რამემ გამოჟონა სელინჯერის პირადი ცხოვრებიდან, ერთმა მისმა ძველმა მეგობარმა სახელდახელო მოგონებებიც დაწერა, სადაც ჩვენთვის უცნობი სელინჯერი დავინახეთ, იმ პერიოდისა, როცა იგი უკვე ძალიან დაშორებულიყო ამა ქვეყნის ამაოებას. მოგონებებში სელინჯერის რამდენიმე გამონათქვამმაც გაიჟღერა, ერთ-ერთში იგი თანამედროვე მწერლებს ეხებოდა: ,,არა, მწერლები აღარ არსებობენ, მარტო საკუთარი წიგნების გაყიდვაზე გამწარებულ მდარე ადამიანებს და მოლაყბეებს ვხედავ’’.

თანამედროვე დასავლურ ლიტერატურას რომ გადავხედოთ, მართლაც აღმოვაჩენთ, რომ ბევრი მწერალი გაცილებით მეტ ენერგიას ხარჯავს წიგნის გაყიდვაზე, ვიდრე მის წერაზე და ტურნეები უფრო მეტ დროს იკავებს, ვიდრე წიგნზე მუშაობა. მწერლებს ბევრ რამეზე უწევთ ლაყბობა, ხშირად გამოთქვამენ საკუთარ აზრს ისეთ რაღაცეებზე, რაც სინამდვილეში არ აინტერესებთ, უხდებათ მკითხველის დაშოშმინება, ყალბი ოპტიმიზმის დანერგვა, თვალში ნაცრის შეყრა... ამის გამო ისინი, რა თქმა უნდა გაცილებით მდარეები ჩანან, ვიდრე მათი წიგნებია, სულ მალე კი მათი წიგნებიც ავტორის გამონათქვამებს ემსგავსებიან.

რა თქმა უნდა, სელინჯერის ეს სიტყვები ნაწილობრივ ქართველ მწერლებსაც ეხებათ, თუმცა მხოლოდ ნაწილობრივ, რადგან ჩვენთან ბევრ მწერალს ძალიან უჭირს აზრის ჩამოყალიბება, მათ ინტერვიუებში სანთლითაა საძებარი ჭკვიანური ნათქვამი და ქართველ მწერალთა უმრავლესობას ცხოვრებაში ერთხელაც კი არ უცდია, საკუთარ კოლეგაზე, ანუ სხვა მწერალზე, რამე დაეწერა, არა ვალმოსახდელი სადღეგრძელო, არამედ რამე, სადაც მისი, როგორც მკითხველის ნამუშევარი გამოჩნდებოდა.

სელინჯერის სიტყვები თანამედროვე ქართულ მწერლობას უფრო იმაში ეხმიანება, რასაც „საკუთარი წიგნების გაყიდვაზე გამწარება“ გულისხმობს და ეს „გამწარება“ ჩვენში პიკს ახალი წლის პირველ თვეებში, იანვარ-თებერვალ-მარტში აღწევს ხოლმე. რატომ? იმიტომ, რომ ლიტერატურული პრემია „საბა“ ახლოვდება და ავტორები გადარბენებში არიან.

შევეცდები, უფრო დეტალურად დავახასიათო, რა იგულისხმება „გადარბენებში“.

სამჯერ თუ ოთხჯერ მომიწია პრემია „საბას“ ჟიურიში ყოფნამ და უკვე კარგად ვიცი, ვინ როგორ ემზადება პრემიისთვის. ჩაწყობის მცდელობებზე და სხვა სახალისო ამბებზე ახლა არ მოვყვები, უბრალოდ ერთ ქართულ, ეროვნულ საგამომცემლო ტექნიკას მინდა გაზიაროთ, რომელიც ბოლო წლებში სწორედ „საბას ხათრით“ დამკვიდრდა საქართველოში.

ანუ რა ხდება? რა და წელი დამთავრდება თუ არა, იწყება ფუსფუსი და ზოგიერთ გამომცემლობაში რიგები დგება ხოლმე, სახელდახელოდ კრეფენ და აკაბადონებენ წიგნებს და სახელდახელო ტირაჟებით (100–150 ცალი) გამოიცემა, რომელთაც ყველას რატომღაც 2009 წელი აწერია, არადა აშკარად 2010 წლის პირველ თვეებშია დაბეჭდილი. დარწმუნებული ვარ, მარტის განმავლობაშიც გამოჩნდება არაერთი ახალი წიგნი, რომელიც 2009 წლით იქნება აღნიშნული და საბას ჟიურიც, იძულებული იქნება თავის ლისტებში ჩასვას ეს წიგნები.

გაცილებით მარტივი იქნებოდა, საკონკურსო წიგნების მიღება 30 დეკემბერს რომ მთავრდებოდეს, ჟიური კი იანვარშივე იწყებდეს მასალაზე მუშაობას და მკაცრად იკრძალებოდეს ყოველგვარი გამონაკლისის დაშვება.

თუმცა, რომ ვუკვირდები, არც ეს გამოსავალი იქნებოდა მარტივი. „მშობლიური“ სპეციფიკიდან გამომდინარე, მგონია, რომ პრემია „საბამ“ კიდევ უფრო უნდა გაართულოს ნაწარმოებების შერჩევისა და პრემირების პროცედურა, ჩამოაყალიბოს ზეპირი თუ წერილობითი რეცენზირების სისტემა, გაასაიდუმლოს ჟიურის წევრთა ვინაობა. კარგი იქნება, თუკი ჟიური, საერთოდაც, საფეხუროვანი იქნება და მხოლოდ 5 ადამიანის პასუხისმგებლობაზე არ იქნება დამოკიდებული გადაწყვეტილება.

სხვა საკითხია მთელი წლის მანძილზე პრემიის საინფორმაციო უზრუნველყოფა. ძალზე მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ გამარჯვებულების, არამედ ე.წ. „შორტ-ლისტებში“ მოხვედრილი ავტორების წინ წამოწევა, მათთან ინტერვიუები, რომლებიც სხვადასხვა ლიტერატურულ გამოცემაში დაიბეჭდება. კარგი იქნება, თუკი ყველა ამ ნაწარმოებზე დაიწერება არა შიდა, არამედ პრესისთვის (შესაბამისად, ფართო მკითხველისთვის) განკუთვნილი რეცენზიები, გაიმართება მრგვალი მაგიდები, შედგება კითხვარები, რომლებიც დაეგზავნებათ ლიტერატორებს და სხვ.

დარწმუნებული ვარ, ლიტერატურული პროცესი გაცილებით უფრო საინტერესო გახდება, თუკი ქვეყნის ყველაზე პრესტიჟული პრემიის ყველა ნომინანტს ჩავრთავთ საქმეში, ანუ თითო ნომინაციიდან ერთს კი არა, რამდენიმე ავტორს გავაცნობთ მკითხველს. ამით მედია ავტორსაც დაეხმარება, მკითხველსაც, გამომცემლობასაც და შესაბამისად გამოირიცხება ისეთი ნომინანტის „გაყვანაც“, რომელზეც არავის არაფერი აქვს სათქმელი.

კარგია, როდესაც მწერლებს და გამომცემლობებს სურვილი აქვთ, პრემიებზეც წარადგინონ თავიანთი ნაწარმოებები. ცუდია, როდესაც მხოლოდ პრემიისთვის გამოიცემა წიგნები.

საერთოდაც, დროა თანამედროვე ლიტერატურული პრემიები ციებ-ცხელების რეჟიმიდან შეფასებისა და დასკვნების რეჟიმში გადავიდეს.

2007 წლის 7 ნოემბრიდან მოყოლებული, საქართველო ამოვარდა დროის დინების ნორმალური კალაპოტიდან. მოსახლეობის ერთი ნაწილი ცდილობს, დრო დააჩქაროს, მეორე ნაწილი კი მთელ ენერგიას მის შენელებას ახმარს. პირველ ნაწილში პოლიტიკურ ოპოზიციასა და მის მხარდამჭერებს ვგულისხმობ, მეორე ნაწილში კი – ხელისუფლებასა და მის მხარდამჭერებს.

სწორედ ამ დღიდან – 7 ნოემბრიდან – დრო დაიყო მონაკვეთებად, რომლებსაც თავისი რიტმი და აბსოლუტურად სუბიექტური აღქმა აქვს:

1. 2007 წლის 7 ნოემბრიდან 2008 წლის 5 იანვრამდე (მიტინგის დარბევიდან საპრეზიდენტო არჩევნებამდე);
2. 2008 წლის 5 იანვრიდან 21 მაისამდე (საპრეზიდენტო არჩევნებიდან საპარლამენტო არჩევნებმდე);
3. 2008 წლის 21 მაისიდან 2008 წლის 8 აგვისტომდე (პარლამენტში საკონსტიტუციო უმრავლესობის აღებიდან რუსეთთან ომამდე);
4. 2008 წლის 8 აგვისტოდან 2009 წლის 9 აპრილამდე (ომის დაწყებიდან საპროტესტო ტალღის დაწყებამდე);
5. 2009 წლის 9 აპრილიდან 2009 წლის 26 მაისამდე (საპროტესტო ტალღის დაწყებიდან მის დასრულებამდე);
6. 2009 წლის 26 მაისიდან 2010 წლის 15 თებერვლამდე (საპროტესტო ტალღის დასრულებიდან ოპოზიციური ფლანგის გააქტიურებამდე – ალასანიას და გაჩეჩილაძის ერთად გამოჩენამდე მარჯანიშვილის თეატრში);
7. 2010 წლის 15 თებერვლიდან 2010 წლის 30 მაისამდე (ოპოზიციური ფლანგის გააქტიურებიდან ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებამდე).

ამ ერთიანი დროის ყოველი ცალკეული მონაკვეთი, აგვისტოს ომის გამოკლებით, ხელისუფლების მოგებით დასრულდა, რამაც კიდევ უფრო გაამძაფრა დროის დაჩქარებული აღქმა ოპოზიციაში და მის მხარდამჭერებშიც. ხელისუფლებას კი შეუქმნა ილუზია, რომ მას, ბევრ სხვა რამესთან ერთად, დროის გაწელვაც ხელეწიფება.

2007 წლის 7 ნოემბერს ვინმეს რომ ეთქვა, მიხეილ სააკაშვილი, თავის გუნდიანად, 2010 წლის გაზაფხულზეც ხელისუფლებაში იქნებაო, გამწარებულ ადამიანებს კიდევ უფრო მწარედ გააცინებდა.

2009 წლის 9 აპრილს ხომ ისეთი მოლოდინი იყო, ერთი კვირაც ენანებოდათ სააკაშვილისთვის.

26 მაისის შემდგომ დღეებშიც კი, კატასტროფით დასრულებული საპროტესტო ტალღის შემდეგ, საზოგადოების ერთი ნაწილი ეროვნულ ფორუმს საყვედურებით ავსებდა იმის გამო, რომ პარტია მორიგ დიდ აქციას აგვისტოს ომის ორი წლისთავისთვის გეგმავდა, – აქაოდა, აგვისტომდე ისევ ამ ხელისუფლებას უნდა ვუყუროთო?!

დღეს, დროის მიმდინარე მონაკვეთში, ზუსტად აისახება განვლილი მონაკვეთების შინაარსი: ერთი მხრივ, მორიგი თარიღის მიმართ გადაჭარბებული მოლოდინი და, მეორე მხრივ, ოპოზიციის შეცდომები, რომლებიც ბედისწერასავით თან სდევს დროის გამძაფრებულ აღქმას.

ფაქტია, რომ ოპოზიცია ძალიან ცუდი პირობებით უახლოვდება 30 მაისს – არეულ-დარეულობით და რამდენიმე კანდიდატით თბილისის მერის პოსტზე. დიდი ალბათობით, მეშვიდე რაუნდშიც გამარჯვება ხელისუფლებას დარჩება.

შემდეგი თარიღი კი 2012 წელია, როდესაც, კონსტიტუციის თანახმად, საპარლამენტო არჩევნები უნდა ჩატარდეს. თუ დროის აღმაში არაფერი შეიცვალა, საფიქრებელია, რომ უახლოესი ორი წელიწადიც უფრო მცირე მონაკვეთებად დანაწილდება და ახალი თარიღებით შეივსება. ეს თარიღებიც დატვირთული იქნება თავისი მოლოდინებით და დროსთან სუბიექტური მიმართებით, თავისი დრამატურგიით, ვიღაცის მოგებით და ვიღაცის წაგებით.

რეალობის ამ დეფორმაციაში, ჩვენ ვკარგავთ დროს, რომელიც ჩვენი ქვეყნის და პირადად ჩვენი ცხოვრების დაკარგული ნაწილია. ოპოზიციასა და ხელისუფლებას შორის დროის „გაწევ-გამოწევაში“ გადის წლები, რომლებიც უსარგებლო ხდება რაიმე ღირებულის შესაქმნელად არა მხოლოდ მათთვის, ვინც პროცესში უშუალოდ მონაწილეობს, არამედ, თითოეული ჩვენგანისთვისაც.

ხელისუფლება ოპოზიციას უხერხემლოდ კი მიიჩნევს (საკუთარი ხერხემლიანობისგან განსხვავებით), მაგრამ, სწორედ ამ ოპოზიციის გადამკიდე, დაკარგული დროის ალგორითმს თავს ვერც ხელისუფლება აღწევს. საარჩევნო თარიღების მუდმივი ცვლა, არასტაბილურობის განცდა, უკუსვლა ზოგიერთ სფეროში და, პირველ რიგში, განათლების სისტემაში, – ამის მკაფიო დასტურია.

როგორ მოვიქცეთ?

ამ კითხვაზე პასუხს ხშირად ჩიხში მივყავართ, რადგან ოპოზიცია სუსტია და ვერ ერევა ხელისუფლებას. თავის მხრივ, ხელისუფლებაც სუსტია და ვერც ის ერევა ოპოზიციას. მათ შორის ურთიერთობა, ნორმალური პოლიტიკური პროცესის ნაცვლად, დროზე ორმხრივი ძალადობის უწყვეტი ჯაჭვია.

დროზე ძალადობას კი, როგორც ყველა სხვა შინაარსის ძალადობას, მწვავე ტკივილები ახლავს.

მაგრამ, სანამ არ გავიაზრებთ, რატომ არ შეგვიძლია, ქვეყანა ნორმალური განვითარების კალაპოტში დავაბრუნოთ ამჟამინდელი ხელისუფლების პირობებში; ან, თუ ეს შეუძლებელია, რატომ არ შეგვიძლია, შევცვალოთ ხელისუფლება, – დროის კარგვა და მასთან დაკავშირებული ტკივილები გაგრძელდება და გაგრძელდება...

სანამ დაკარგული დროის შინაარსს არ ამოვხსნით და რეალურ დროს რეალურ კალაპოტში არ დავაბრუნებთ, წინ ვერ წავალთ. მესმის, რომ თითოეული მკითხველისთვის „რეალური დროის დაბრუნება რეალურ კალაპოტში“ სხვადასხვა რამეს შეიძლება ნიშნავდეს. პირადად ჩემთვის ეს ნიშნავს ქვეყნის დაბრუნებას სწორი საკონსტიტუციო განვითარების ჩარჩოში. რადგან დროის „შეკუმშვაც“ (ოპოზიციის მიერ) და „გაწელვაც“ (ხელისუფლების მიერ), სინამდვილეში, იწვევს დემოკრატიული, თავისუფალი სახელმწიფოს არსის დეფორმაციას. შემთხვევითად არ მიმაჩნია, რომ პირველი, რაც ახალმა ხელისუფლებამ მოიმოქმედა, ძველი კონსტიტუციის ახლით – ძალაუფლების გამახანგრძლივებელი ბერკეტით – შეცვლა იყო.

როგორ მოვიძიოთ დაკარგული დრო? როგორ დავიბრუნოთ რეალობის აღქმა? როგორ მივაგნოთ სწორი განვითარების კალაპოტს?

ფიქრობთ, რომ ეს შესაძლებელია?

ანდრეი სახაროვის სიტყვებმა დიდი და პატარა იმპერიების შესახებ თავის დროზე ლამის მთელი საქართველო გააერთიანა: ლიბერალები, ნაციონალისტები, კომუნისტები - ყველა აღაშფოთა!

მეტიც, სახაროვის ნათქვამმა პარადოქსულად გააერთიანა რუსული და ქართული საზოგადოებები; სახაროვს უსტვენდნენ რუსეთში და ემუქრებოდნენ საქართველოში. ჩვენში ერთი-ორი კაცი კი გამოჩნდა, ვინც აკადემიკოს სახაროვის დაცვა სცადა, მაგრამ ვაი ამ დაცვას! სახაროვის პოზიცია მათ ცოლის, ელენა ბონერის, გავლენით ახსნეს, ელენა ბონერის ეროვნებით. აქაოდა, სომეხია და ქართველებს ვერ იტანსო...

კლასიკაა, რა! კლასიკური პარანოია, რომელსაც ყოფილი საბჭოელები, სხვებზე მეტად კი, ჩემი დაკვირვებით, რუსები და ქართველები, ერთნაირად ავლენენ ხოლმე. უბრალოდ, ერთნი უფრო მასშტაბურად, მეორენი - მოკრძალებულად, ამიტომ შედარებით უმტკივნეულოდ. თანაც, მცირე განსხვავებით: რუსული პარანოია მტრის ხატს, როგორც წესი, ებრაელისგან ქმნის, საქართველოში კი „სომხური ლობის“ მზაკვრულ გეგმებზე უყვართ საუბარი.

მოკლედ, პარანოიასაც აქვს ნიუანსები და უხეშ, სწორხაზოვან პარალელებს არ ცნობს. თუმცა, არსებობს პარანოიის ერთ-ერთი გამოვლინება - ჰომოფობია, რომელიც აბსოლუტურად ერთნაირად ვლონდება რუსეთშიც და საქართველოშიც.

დიდი ხნის წინ, პარიზში გამართულ ქართული ფილმების ფესტივალზე, ერთმა ქართველმა რეჟისორმა, დაინახა რა, როგორი, მართლაც გრანდიოზული შეხვედრა მოუწყვეს ფრანგებმა სერგო ფარაჯანოვს (ეს იყო მაესტროს ერთ-ერთი პირველი გამგზავრება დასავლეთში), დელეგაციის დანარჩენ წევრებს გვითხრა, ახლა ვხვდები, რომ არსებობს პედერასტთა მაფია, რომელიც ყველანაირად ქაჩავს თავისიანებსო (მგონი „სომხური ლობის“ ამბავიც გაიხსენა). მოგვიანებით, როცა ბერლინის კინოფესტივალზე „ოქროს დათვით“ აღნიშნეს ანგ ლის ფილმი „საქორწილო ბანკეტი“, ზუსტად იმასვე, ისეთივე ინტონაციით, პლასტიკით, თავდაჯერებულობით მიმტკიცებდა რუსი ჟურნალისტი, რომელმაც დაიფიცა კიდეც, არასდროს ჩამოვალ ბერლინის ფესტივალზე, რადგან მას „ცისფრები“ მართავენო.

არ ვიცი. შეიძლება სადღაც, საფრანგეთში, ან, თუნდაც, პაკისტანში არსებობენ ადამიანები, რომლებიც ასეთივე გაცხარებით მსჯელობენ „პედერასტთა მაფიაზე“. მაგრამ არა მგონია, ჰომოფობებს მსოფლიოს რომელიმე კუთხეში იმოდენა ასპარეზი დაუთმონ, რამოდენასაც რუსეთსა და საქართველოში უთმობენ. სადღაც ეს თემა ნაკლებად აინტერესებთ... ან, უბრალოდ, ეუხერხულებათ ამაზე მსჯელობა. სადღაც ასეთი განცხადებები „კლინიკურ შემთხვევად“ აღიქმება. სადღაც კი, უბრალოდ, კრიმინალია - კანონით აკრძალული.

საქართველოსა და რუსეთში - არა. „პედერასტების თემა“ კვლავაც ერთ-ერთი ყველაზე მომგებიანი და სკანდალურია.

აი, მაგალითად, რუსეთის ერთ-ერთმა მთავარმა ტელეარხმა, ენტევემ, რომელიც თავისი შესაძლებლობებით მნიშვნელოვნად სჭარბობს ჩვენს „რეალტივისა“ და „მაესტროს“, 20 თებერვალს დიდი გადაცემა დაუთმო ევგენი პლუშჩენკოს მარცხს ვანკუვერში. „გაზპრომის“ არხმა, ფაქტობრივად, დაუკონკრეტა ტელემაყურებელს, თუ რას გულისხმობდა პუტინი, როცა ევგენი პლუშჩენკოს „ვაჟკაცურ სტილზე“ გაამახვილა ყურადღება; ენტევეს მიმომხილველთა მტკიცებით, ლისაჩეკი ოლიმპიურ ჩემპიონად აქცია „ცისფერმა მაფიამ“... იმან, ვისაც მოსწონს „თეძოების თამაში“ ყინულზე (არადა, პლუშჩენკო თეძოებსაც უფრო ენერგიულად ათამაშებს და პუბლიკასაც... როგორ ვთქვა... ცოტა არ იყოს, „არაკაცურად“ ეკეკლუცება). ცოტა ხანში ენტევეს „ბანი მისცეს“ რუსულ ინტერნეტფორუმებზე - აი, რაში ყოფილა საქმე! აი, თურმე რატომ დაიჩაგრა ნამდვილი ჰეტეროსექსუალი, უფრო მეტიც: „ორნაცოლარი“ ჟენია პლუშჩენკო! აი, როგორ გაერთიანებულან პედერასტები ყველა ქვეყნისა პლუშჩენკოს წინააღმდეგ - იმ პლუშჩენკოსი, რომელიც ყინულზე გასვლამდე მთელი არსებით ლოცულობს და კამერების თვალწინ ეამბორება ჯვარს, მისი თაყვანისმცემლების თქმით, ოთხი წლის წინ, ტურინში, ოლიმპიური ჩემპიონი რომ გახადა.

ჯვარმა ამჯერად არ უშველა. „პედერასტების მაფია“ უფრო ძლიერი გამოდგა!

ჰოდა, რისი თქმა მინდა, იცით? პლუშჩენკო რომ ქართველი ყოფილიყო და ლისაჩეკს გაემარჯვა, განა ზუსტად იმასვე არ იტყოდნენ საქართველოში? ექსპერტებს ხომ დაუთმობდნენ ეკრანს ჩვენი ტელეარხები? ლისაჩეკის „სექსუალურ გემოვნებას“ ხომ აუცილებლად განიხილავდნენ! უფრო მეტიც, შეიძლება ამერიკული ფიგურისტის წარმომავლობითაც დაინტერესებულიყვნენ და ოლიმპიურ ჩემპიონის გენებში „რაღაც სომხური“ აღმოეჩინათ.

ეს საოცარი მოვლენა, ჯერაც ნაკლებად შესწავლილი „რუსულ-ქართული ერთობა“ ცხოვრების ლამის ყველა სფეროში ვლინდება. საოცარი ისაა, რომ ამ ერთობას, ამ რაღაც ირაციონალურ, სექსუალურ ვნებას, ვერაფერი მოუხერხა ვერც საქართველოს სწრაფვამ ნატოსკენ (ნეტა, რამდენად გულწრფელი იყო ეს სწრაფვა?) და ვერც 2008 წლის აგვისტომ. და ვერც მოუხერხებს, სანამ ქართული საზოგადოება ყოველგვარი აგრესიის, ეჭვიანობის და სტერეოტიპული ქალთმოძულეობის გარეშე („ცოლია დამნაშავე!“) არ დაფიქრდება თუნდაც იმაზე, საიდან მოუვიდა თავში სახაროვს რუსეთისა და საქართველოს „გაერთიანება“, რას გულისხმობდა ზუსტად „დიდსა და მცირე იმპერიებში“? იქნებ, სწორედაც რომ ამ პარანოიულ ნარცისიზმს გულისხმობდა? იმას, რაც აკავშირებს პატარა საქართველოს თავის „ერთმორწმუნე მტერთან“?

აგერ, ბატონო, უკანასკნელი ინფორმაცია:

რუსეთის საპატრიარქოს მოთხოვნით და პრეზიდენტ მედვედევის თანხმობით, დუმა აპირებს განიხილოს კანონპროექტი, რომლის მიხედვით, რელიგიური შინაარსის სამუზეუმო ქონება რელიგიურ ორგანიზაციებს გადაეცემა. ანუ, ყოფილი ტაძრების, აგრეთვე, მუზეუმების ფონდებში დაცული ხატების მესაკუთრე საპატრიარქო გახდება.

რას გიგრძნობთ გული? როდის შემოვა განსახილველად ასეთი კანონპროექტი ჩვენს პარლამენტში? ადგილობრივ არჩევნებამდე? თუ რამდენიმე წლის შემდეგ?

დრო – 1960-იანების ბოლო, ჰიპების ეპოქის დაისი. ადგილი – კალიფორნია. მთავარი გმირი – კერძო დეტექტივი დოკ სპორტელო, ზანტი, სულ მუდამ დაბოლილი ტიპი. იგი ნაღდი ჰიპია, თუკი შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ ჰიპი-გამომძიებელი. თმებიც აფრო ყაიდაზე აქვს დაყენებული, ჯიმი ჰენდრიქსივით. ეს ზანტი დეტექტივი კარდაკარ დადის, დაკითხვებს აწარმოებს, დაკითხავს სტრიპტიზიორებს, სერფერებს, ნათელმხილველებს, გაქექილ ფსიქიატრებს და ლას ვეგასიდან ჩამოხეტებულ ყომარისტებს. საქმე ისაა, რომ სპორტელოს ყოფილი გოგონა შასტა ფეი თავის ახალ კაცთან, ვიღაც მაყუთიან ტიპთან ერთად სადღაც გადაიკარგება, შემდეგ კი დოკი აღმოაჩენს, რომ ეს გაუჩინარება საეჭვოდ არის დაკავშირებული სხვა საქმეებთან, რომელსაც იგი იძიებს.

ბევრის აზრით, “მახასიათებელი ნაკლი” ე.წ. hard-boiled დეტექტივის ჟანრის (ეს ჟანრი თავის დროზე რაიმონდ ჩენდლერისა და დეშილ ჰემეტის ხელში ჩამოყალიბდა) პოსტმოდერნული ვარიანტია, გნებავთ მიძღვნა, პაროდია, გადააზრება. დოკ სპორტელო გაჭრილი ვაშლივით ჰგავს ფილიპ მარლოუს, ჩენდლერის რომანების მთავარ გმირს, ოღონდ იმ განსხვავებით, რომ თუ მარლოუ დიდი რაოდენობით ბურბონს ურახუნებს, სპორტელო იმით განსხვავდება, რომ აუარება მარიხუანას ეწევა.

ესაა მარიხუანის კვამლით გაჯერებული წიგნი, სადაც მაღალი და დაბალი კულტურული ალუზიების ნაზავს ერთვის ლიტერატურული ანცობები + გნომური ისტორიული მინიშნებები + კალამბურები + სიურეალისტური ზმანებები + აბსურდი, თუმცა იგი მაინც სუფთაა თანამედროვე ლექისგან, რადგან XXI საუკუნეში დაწერილ და იმავდროულად პრე-შიდსურ, პრე-ფემინისტურ და ათას სხვა რაღაცამდელ წიგნად ითვლება. ესაა shaggy-dog დეტექტივი, ჩახლართული, უკბილო ამბავი უაზრო ფინალით, “მალტის შევარდენი”, რომელშიც 60-იანი წლების რომელიმე ამერიკული კომიქსის გმირები მონაწილეობენ.

წიგნის სათაური საზღვაო სამართლიდანაა აღებული და ეს სადაზღვევო ტერმინი გულისხმობს მალფუჭებადი პროდუქტის გამორიცხვას სადაზღვევო პოლისიდან (მაგალითად, როგორ უნდა დააზღვიო კვერცხი, რომელიც ყოველ წამს განწირულია გატყდეს). ამ მნიშვნელობიდან გამომდინარე, სათაურს საკმაოდ ფართო განმარტება შეიძლება მიეცეს. ამიტომ ვარაუდებს არ მოვყვები, გავაგრძელებ ამბავს და გეტყვით, რომ “მახასიათებელი ნაკლი” არაა პინჩონის საუკეთესო ნაწარმოები, იგია ე.წ. Pynchon Minor, მწერლის შედარებით უმნიშვნელო ნაწარმოები, თუმცა თუ კარგად დავაკვირდებით, აღმოჩნდება, რომ სამომავლოდ შეიძლება სწორედ ეს ნაწარმოები გახდეს ყველაზე მნიშვნელოვანი მის შემოქმედებაში, რადგან მის სხვა რომანებთან შედარებით მკითხველისთვის მარტივი, ნათელი და ადვილი დასაძლევი წიგნი, კარგი სატყუარა იქნება.

მისი ნაწარმოებების დაძლევას ევერესტზე ასვლასაც ადარებენ კრიტიკოსები, სადაც არა მხოლოდ წერაყინი, წრიაპები და თოკებია საჭირო, არამედ ჟანგბადიც. პინჩონი თანამედროვე მწერლობის ფარული ღვთაებაა, მწერალი, რომელსაც უფრო თაყვანს სცემენ, ვიდრე უყვართ. თუ არ ვცდები, კოლეგებიდან იგი მხოლოდ სალმან რუშდის ჰყავს ცოცხლად ნანახი, როცა მის ერთ-ერთ წიგნზე წერდა რეცენზიას „ნიუ იორკ ტაიმსისთვის“ და ამის გამო ისადილა კიდეც მასთან. რუშდი მაშინ პოპულარობის მწვერვალზე იყო.

პინჩონი, მიუხედავად იმისა, რომ მისი ნაწარმოებები რთულია მოსანელებლად და ისინი ბოლომდე ძალიან ცოტა ვინმეს თუ აქვს წაკითხული, მთლიანად პოპულარულ კულტურას უტრიალებს. იგი მთელი თავისი არსებით, მთელი თავისი შემოქმედებით ამტკიცებს, რომ ერთი მხრივ ნიჭსა და მეორე მხრივ, გემოვნებას არაფერი აქვს საერთო. არაერთხელ გამოუთქვამთ აზრი იმის შესახებ, რომ არ არსებობს მასავით საშინელი გემოვნების მქონე მწერალი და ვერავინ ისე ოსტატურად ვერ თამაშობს ამერიკულ პოპ-კულტურასთან, როგორც პინჩონი.

“მახასიათებელ ნაკლს” პინჩონური სიგიჟის ყველა საფირმო ნიშანი ახასიათებს: პერსონაჟების არანორმალური სახელები, კიჩური სიმღერები, ნუმეროლოგიური ფოკუსები და პერსონაჟების გადმოყვანა და გადამუშავება ძველი რომანებიდან (ამ შემთხვევაში, განსაკუთრებით Vineland-დან), თუმცა, მთელი ამ გართობის, თამაშის, მინიშნებებისა და გარეკვების მიუხედავად, წიგნს მაინც დაყვება ერთი დიდი სევდა, წუხილი იმის გამო, თუ როგორ ცხვირწინ აწაპნეს ვიღაც „გალსტუკიანებმა“ მთელს ამერიკას 60-იანი წლების სამოთხე. სწორედ ამიტომაც, პინჩონის ბოლო რომანი ბევრი კრიტიკოსისთვის Vineland-ის წინაისტორიად უფრო მოჩანს, რომანისა, სადაც პინჩონი მწარედ “ღადაობდა” რეიგანის ფაშისტურ მთავრობაზე და აჩვენებდა, თუ როგორ შეიძლებოდა 60-იანების თავისუფლებიდან ფაშისტურ 80-იანებზე გადასვლა, ეპოქაზე, როცა მემარჯვენე ფედერალები 60-იანებიდან შემორჩენილ ჰიპებს დევნიდნენ.

სხვათა შორის, თავისი ბოლო წიგნისთვის პინჩონი ბევრ დათმობაზე წავიდა. ინტერნეტ-მაღაზია amazon.com-ზე ჯერ სარეკლამო ვიდეო დააგდებინა, სადაც კალიფორნიის ხედებს თავად ავტორის ხმა ადევს, შემდეგ კი აგვისტოშივე გამოაქვეყნა რომანის შესაფერისი სიმღერების პლეილისტი, რომელსაც თომას პინჩონი სთავაზობდა თავის მკითხველს. სიმღერები მთლიანად, რა თქმა უნდა, 60-იანი წლების მუსიკისგან შედგება. ცნობილებიდან შეხვდებით „ბიტლზის“ Can't Buy Me Love-ს, გეცის და ჟილბერტოს Desafinado-ს, სულ ადრეული „პინკ ფლოიდის“ Interstellar Overdrive-ს (უფრო „ველვეტ ანდერგრაუნდს“ რომ ჰგავს), „სერფერისის“ Wipeout-ს და მრავალ სხვა კომპოზიციას. ნახეთ და შეადარეთ თქვენი გემოვნება პინჩონისას.

რომანის აუდიოვერსიის ლინკები იხილეთ აქ.

გუშინ ბლოგზე სულ მარტივი ცდა ჩავატარე: ირაკლი ალასანიას ახსნა–განმარტებითი კომენტარის შემდეგ – რომელსაც წინა საღამოდან ველოდით – ვიკითხე: თუ ვინმემ გაიგეთ, რა თქვა ამ ადამიანმა, იქნებ მეც ამიხსნათ-მეთქი. ზოგი მაშინვე მიხვდა, რომ ვერ გაიგო, რა თქვა „ალიანსის“ ლიდერმა; ზოგს კი მოეჩვენა, რომ მან ყველაფერი მკაფიოდ და გასაგებად ახსნა და საკითხავი აღარაფერი დარჩა. აი, მაშინ გადავწყვიტე, რომ სხვა თემები გვერდზე გადამედო და ოპოზიციის აბურდული გორგალი, როგორც შევძლებდი, ისე დამელაგებინა.

უკვე კარგა ხანია, გაირკვა, რომ ოპოზიციურ სპექტრში, სულ მცირე, სამი ჯგუფი არსებობს (ეს ბლოგზეც ახსნა კაპიტანმა):

1. პარტიები, რომლებიც ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში პრაიმერის გარეშე მონაწილეობენ.
2. პარტიები, რომლებიც არჩევნებში მონაწილეობენ პრაიმერის გავლით.
3. ბოიკოტისტები, რომლებიც არჩევნებში არ მონაწილეობენ.

ეს სამი ჯგუფი ჯერ კიდევ გასულ კვირაში ერთმანეთისგან მკაფიოდ იყო გამიჯნული, რაც ნიშნავდა, რომ თბილისის მერის პოსტისთვის აუცილებლად იბრძოლებდა რამდენიმე ოპოზიციური კანდიდატი. მათ შორის, განსაკუთრებით საინტერესო იქნებოდა, ერთი მხრივ, „ალიანსის“ ლიდერის – ირაკლი ალასანიას – და, მეორე მხრივ, პრაიმერიში გამარჯვებული ლიდერის ურთიერთობა. ეს კანდიდატები, როგორც არასაპარლამენტო ოპოზიციის წარმომადგენლები, დაინტერესებულნი უნდა ყოფილიყვნენ თანამშრომლობით და ერთმანეთისთვის ხმების არგაყოფით. თუმცა, პრაიმერის მომხრე პარტიებსა და „ალიანსს“ შორის მოლაპარაკება ყველა ეტაპზე მარცხით დასრულდა: ალასანია თავისი გუნდის ლიდერად დარჩა, პრაიმერისტებმა კი საკუთარი ლიდერის გამოსავლენად დაიწყეს მზადება.

სწორედ ამ მომენტში მოულოდნელად გააქტიურდა ლევან გაჩეჩილაძე, რომელიც „ალიანსსა“ და პრაიმერისტებს შორის ჩადგა ლოზუნგით: „გავერთიანდეთ და არჩევნებზე ერთი კანდიდატით გავიდეთ!“. ორშაბათს ირაკლი ალასანია და ლევან გაჩეჩილაძე კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში შეხვდნენ საზოგადოების ნაწილს და დაუდასტურეს, რომ ერთიანი კანდიდატის გარეშე არჩევნების მოგება შეუძლებელია.

ვინ უნდა იყოს ის ერთი კანდიდატი, რომელსაც მხარს მთელი არასაპარლამენტო ოპოზიცია დაუჭერს? ორშაბათის შეხვედრის მონაწილეების ხედვით, ეს კანდიდატი იქნება ირაკლი ალასანია, რომელიც წარმატებით გაივლის პრაიმერის და ყველას მხარდაჭერას მოიპოვებს.

როდესაც თითქოს ყველაფერი დალაგდა, სინამდვილეში, სწორედ მაშინ აირია საგულდაგულოდ. აღმოჩნდა, რომ „ალიანსის“ თანათავმჯდომარეები – დავით გამყრელიძე და დავით უსუფაშვილი – სულაც არ აპირებენ, პრაიმერიში შეჰყვნენ ირაკლი ალასანიას. მათ გამოაცხადეს, რომ ვერ ექნებათ საერთო მიზნები იმ ჯგუფთან, რომელიც თავის თანამოაზრედ ზურაბ ნოღაიდელს აცხადებს. გაჩნდა ახალი პოლიტიკური ფორმულა: „ყველა, მინუს ერთი“ – რომელიც „მინუს ერთში“ სწორედ ზურაბ ნოღაიდელს გულისხმობს.

შემდეგი ნაბიჯი პრაიმერისტებმა გადადგეს: მათ ასევე მტკიცედ თქვეს, რომ ნოღაიდელს არ შეელევიან.

ირაკლი ალასანია სერიოზული პრობლემის წინაშე აღმოჩნდა: იმისათვის, რომ არასაპარლამენტო ოპოზიციას ერთიანი კანდიდატი ჰყავდეს და ეს კანდიდატი თავად იყოს, მან უნდა დაარწმუნოს საკუთარი გუნდის ლიდერები, რომ თვალი დახუჭონ ნოღაიდელის ფაქტორზე; ან უნდა დაარწმუნოს პრაიმერისტები, რომ უარი თქვან ნოღაიდელზე. დღეს ერთიც და მეორეც არარეალურია.

სამაგიეროდ, საკმაოდ რეალურად გამოიყურება მოვლენების შემდეგნაირი გაგრძელება: ირაკლი ალასანია რჩება „ალიანსის“ კანდიდატად; პრაიმერისტებს უერთდება ლევან გაჩეჩილაძე, რომელიც იგებს წინასწარ არჩევნებს; 2010 წლის 30 მაისს კი, მთავარ ბრძოლაში, ერთმანეთს ეჯახება არასაპარლამენტო ოპოზიციის ორი რეიტინგული ლიდერი: ირაკლი ალასანია და ლევან გაჩეჩილაძე. არჩევნებს იგებს გიგი უგულავა.

მაგრამ თუ ეს ორი ფიგურა – ალასანია და გაჩეჩილაძე – ერთმანეთთან ახლავე მოილაპარაკებს, მათ შეუძლიათ, მოგებისთვის შეთანხმებულად იბრძოლონ და, გამარჯვების შემთხვევაში, მერის და საკრებულოს თავმჯდომარის პოსტები გაინაწილონ. მით უმეტეს, რომ სოზარ სუბარი ყველა ეტაპზე მზად იყო, ერთობის ფასად, საკრებულოს თავმჯდომარის პოსტი სხვისთვის დაეთმო.

მაგრამ ირაკლი ალასანია და ლევან გაჩეჩილაძე ასე ადვილად ვეღარ მოილაპარაკებენ, რადგან მათ პოლიტიკურ თანამოაზრეებს სერიოზული პრეტენზიები აქვთ ერთმანეთთან: ალასანიას გვერდით მდგომებს კატეგორიულად არ უნდათ ნოღაიდელი; ლევან გაჩეჩილაძის გვერდით მდგომებს კი კატეგორიულად უნდათ ნოღაიდელი.

თუ ყველა თავის აზრზე დარჩება, პირველი გუნდი ისევ თავისკენ მიიზიდავს ალასანიას, მეორე გუნდი კი გამოკვეთს საკუთარ ლიდერს – გაჩეჩილაძეს; და ეს ორი ადამიანი, ისევ და ისევ 30 მაისს, არჩევნებზე დაუპირისპირდება ერთმანეთს.

პირადად ჩემთვის გასაგებია, რომ ალასანიას გაჩეჩილაძესთან დაპირისპირება კი არა, თანამშრომლობა სურს და სჭირდება. ამიტომაც გამოაცხადა საზოგადოებასთან შეხვედრისას, რომ არჩევნების მოსაგებად ერთი კანდიდატია საჭირო. მაგრამ, დღევანდელ ვითარებაში, ამ გეგმის განსახორციელებლად ალასანიას, არც მეტი – არც ნაკლები, „ალიანსის“ მიტოვება მოუწევს.

უფრო ზუსტად, ირაკლი ალასანიას ახლა ორი არჩევანი აქვს: ან იგი „ალიანსში“ რჩება და, გიგი უგულავას გარდა, ლევან გაჩეჩილაძესთან დასაპირისპირებლადაც ემზადება; ან ერთ გუნდს კრავს ლევან გაჩეჩილაძესთან და, ამის საფასურად, „ალიანსს“ ტოვებს.

როგორ აპირებს ამ დილემის გადაწყვეტას ირაკლი ალასანია, გუშინდელი ბუნდოვანი განმარტებებით არ გარკვეულა, მაგრამ, წესით, რამდენიმე დღეში უნდა გაირკვეს. თუმცა კი, ნებისმიერი გადაწყვეტილება მასაც დააზარალებს და საზოგადოების პროტესტულ ნაწილსაც.

აი, ასეთი შედეგები მოაქვს „ედინაია როსიასთან“ გაფორმებულ ხელშეკრულებას, რომელიც, დომინოს პრინციპით, უშუალოდ ებმის ალასანიას დილემას.

ჯორჯ ორუელის წინასწარმეტყველება იმის თაობაზე, რომ თანამედროვე ენებში უცნაური ახალი სიტყვები შემოვა, ქართული ენისთვის ნამდვილ ტრაგედიად იქცა. მართლაც, რად ღირს, თუნდაც, სიტყვები ”წაუსნიკერსე”, ”დაუმესიჯე” და ა.შ.! ამავდროულად, ერთმა უცხოურმა ტერმინმა ხელოვნების სფეროდან სრულიად მოულოდნელად პოლიტიკაში გადაინაცვლა, იქ შეიძინა ახალი ფუნქცია და გარკვეული პაროლის ან, თუ გნებავთ, ფსევდონიმის სახით დამკვიდრდა. მხედველობაში მაქვს ელეგანტური სიტყვა ”პერფორმანსი”. ქართულად ის უბრალოდ ”წარმოდგენას” ნიშნავს. არადა, ბოლო ხანებში ამა თუ იმ პოლიტიკური მიმდინარეობის აპოლოგეტები მას სიტყვა ”პიარის” ნაცვლად იყენებენ.

უნდა ითქვას, რომ ჩვენ, უფროსი თაობის წარმომადგენლებს, თავის დროზე უამრავი მსგავსი ”პერფორანსი” გვინახავს: ბუნებაში არარსებული ”ზიმნის” შტურმი, რომელიც კინოში შესანიშნავად დადგა ეიზენშტეინმა, მიხეილ ჭიაურელის მიერ გამოგონილი სტალინის ჩასვლა დამარცხებულ ბერლინში, ფერწერული ”შედევრები” ”ხოდოკები ლენინთან”, ”სტალინი და მამლაკატი” - სია უზარმაზარია, ჟანრები კი მრავალფეროვანი: კინო, ლიტერატურა, ფერწერა და, რა თქმა უნდა, პლაკატი.

ქვეყნის იმდროინდელმა ხელმძღვანელებმა საბჭოთა იმპერიის ხელოვნება სოციალისტურ რეალიზმად მონათლეს. სინამდვილეში მასში სოციალიზმის და, მით უფრო, რეალიზმის ნატამალიც არ იყო. აქვე უნდა დავუმატო, რომ კომუნისტურ ბელადებს მტკიცედ სჯეროდათ, რომ დრო მწყობრად, ხუთწლედიდან ხუთწლედამდე, იცვლება. ამიტომაც ხელოვნების ყველა ზემოთჩამოთვლილი ჟანრი, როგორც წესი, არა აწმყოს, არამედ წარსულს ასახავდა.

ჩვენს სატელევიზიო ეპოქაში პოსტკომუნისტური სახელმწიფოების ლიდერები უპირატესობას მყისიერ, სინქრონულ ქმედებას ანიჭებენ - შესაძლოა, მათი მრჩევლები ითვალისწინებენ მამარდაშვილი-პიატიგორსკის ცნობილ პოსტულატს დროის დისკრეტულობის შესახებ. შესაბამისად, მმართველი წრეების მიერ კონტროლირებადი ტელევიზიებიც დაუზარებლად უთმობს თავის ეკრანს რეპეტიციაგავლილ ”ურთიერთობას ხალხთან”, ხოლო დაქირავებული პრესა აქვეყნებს წინდაწინ დეტალებში შეთანხმებულ ინტერვიუებს. სუსტი რეჟისურით გამოირჩევა სცენები, სადაც რომელიმე მაღალი რანგის ხელმძვანელი საკუთარ კაბინეტში პირისპირ აკრიტიკებს თავის ხელქვეითს. მსგავსი დადგმების შემყურე უბრალო ადამიანები იხსენებენ სტანისლავსკის სიტყვებს: ”არ მჯერა!” მართლაც, როგორ დაიჯერებ, ვთქვათ, მედვედევისა და პუტინის ”გულწრფელ ურთიერთობას ხალხთან” ჩუკოტკიდან კალინინგრადამდე მრავალსაათიანი პრეს-კონფერეციის დროს, სადაც ყველა კითხვა და პასუხი აშკარად წინასწარ შეთანხმებულია.

საქართველოში სულ ახლახან ადგილი ჰქონდა კაზუსს, როდესაც წამყვანმა ტელევიზიებმა ფართოდ გააშუქეს გურიის ერთ-ერთ სოფელში პრეზიდენტის ვიზიტის დეტალები. როგორც მოგვიანებით გაირკვა, მას თურმე მასპინძლობა ბუნებაში არარსებულმა ოჯახმა გაუწია - ოჯახის წევრების როლებს ადგილობრივი თეატრის მსახიობები თამაშობდნენ. ამის შესახებ რამდენიმე დღის შემდეგ სტუმართმოყვარე დიასახლისის როლის შემსრულებელი, თეატრის წამყვანი მსახიობი, საჯაროდ მოჰყვა. უნდა ვივარაუდოთ, რომ თვითონ პრეზიდენტი საქმის კურსში არ იყო და მისმა გარემოცვამ უბრალოდ ზედმეტი გულმოდგინება გამოაჩინა.

ამ კონკრეტულ შემთხვავაში უფრო დიდ გაოცებას, ვიდრე თვით მომხდარი ფაქტი, იწვევს ის ინტერპრეტაცია, რომელიც მას მმართველი პარტიის ზოგიერთმა მომხრემ მისცა. ერთ-ერთმა მათგანმა ტელეეკრანიდან განაცხადა, რომ პოლიტიკაში ”პერფორმანსები” არა მარტო მნიშვნელოვანი, არამედ აუცილებელიც არის. უფრო მეტიც - მსგავს სპექტაკლებზე მან ლამის ინდულგენცია გასცა. მე კი, მართალი გითხრათ, ამასთან დაკავშირებით სულ სხვა უცხოური სიტყვა - ”ნონსენსი” გამახსენდა.

ჩვენი თამაში, სახელად „ალტერნატიული ტფილისი“, გრძელდება. დღეს ტფილისური რესტორნების ჯერია, თუმცა სანამ უშუალოდ ამ თემაზე გადავალთ, მინდა ერთი სიმპათიური ოჯახი გაგაცნოთ, თანამედროვე გასტრონომიული კულტურის ორი კორიფე, ბრიტანელი ცოლ-ქმარი, ჯენსის რობინსონი და ნიკ ლენდერი – ადამიანები, რომელთაც ფართოდ გაუთქვეს სახელი ქართული ღვინისა და სტუმარ-მასპინძლობის კულტურას. ბევრი ფიქრობს, რომ საქართველოს წინაშე თავიანთი ღვაწლით ისინი თამამად შეგვიძლია და-ძმა უორდროპებს გავუტოლოთ.

დღესდღეობის ჯენსის რობინსონი მსოფლიოს ღვინის დედოფლად ითვლება, მისი მეუღლე ნიკ ლენდერი კი რესტორნების რისხვად. ადამიანი, ვინც წლების მანძილზე თავად იყო რესტორატორი (ლონდონური რესტორანი L’Escargot მისი საკუთრება იყო), ახლა „Financial Times“-ის მესვეტეა, და იქიდან ემსახურება საყვარელ საქმეს (ჯენსის რობინსონიც იქვე ბეჭდავს თავის სვეტებს).

ჯენსისს სახელოვანმა ჰიუ ჯონსონმა შეაყვარა საქართველო, ჯონსონმა, ვინაც ოთხმოციანებში ყველა გააოგნა, როცა ერთ თავის ცნობილ წიგნში დაწერა: „Georgia has produced the earliest evidence of wine selection and hence the emergence of the cultivated variety: Vitis vinifera sativa. Carbon-dating puts this change to domestication at about 5,000 BC.“. იმავე პერიოდში გვასტუმრა ჯონსონმა თავისი მოსწავლე საქართველოში, გააცნო ლევან ჭილაშვილს, რომელმაც თავის დროზე ჰიუ ჯონსონს აჩვენა ლეგენდარული ვიტის ვინიფერას ათასწლეულებისწინანდელი წიპწები.

ჯენსისს მაშინ სულ ახალი ჩაბარებული ჰქონდა „Master of Wine“-ის გამოცდები, თავის პირველ შვილზე სწორედ ტფილისში იმშობიარა და როგორც ერთ მოგონებაში აღნიშნავს, პირველ დიდ წარმატებებსაც ტფილისში მიაღწია. გასაგები მიზეზების გამო, იგი დალევით საერთოდ ვერ სვამდა და დეგუსტაციებზეც, მხოლოდ ყნოსავდა და აფურთხებდა. თუმცა, საქმე ისაა, რომ ფეხმძიმობის გამო მას ძალზე გამძაფრებული ჰქონდა ყნოსვა-პირის გემო და პირველი ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენებიც სწორედ მაშინ გააკეთა ღვინის შესახებ, რითაც აღაფრთოვანა ჟიურის წევრები – ჰიუ ჯონსონი, გოგი თუშმალიშვილი, მაიკლ ბროდბენტი და სხვ.

არანაკლებ სახელოვანი წარსული აქვს ნიკოლას ლენდერსაც, ამჯერად მის ბიოგრაფიას არ მოვყვებით, უბრალოდ შემოგთავაზებთ ფრაგმენტებს ლენდერის ძალიან ცნობილი სტატიიდან, რომელიც რამდენიმე წლის წინ დაიბეჭდა Financial Times-ში. მომავალში კი ჯენსის რობინსონის ნაწერსაც გავეცნობით ქართული ღვინის შესახებ.

მოკლედ, სჯობს თავი დავანებოთ შესავლის უსაშველოდ გასუქებას (რომელმაც წარმოუდგენელი ზომები შეიძლება მიიღოს, რადგანაც ძალიან ბევრი რამაა სათქმელი ამ სახელოვანი ცოლ-ქმრის შესახებ) და პირდაპირ საქმეზე გადავიდეთ.


ნიკოლას ლენდერი
ქართული ნადიმის პოეზია

მახსოვს, ჯერ კიდევ დიდი ანდრე სიმონი უწოდებდა ქართულ სამზარეულოს პოეტურს, მის თვალში ქართული კერძები ხან ბობოქარ ბლეიკს ემსგავსებოდა, ხანაც მალარმესა და ვალერის ლექსივით გრილდებოდა, ტფილისური სამზარეულო ხან ფრანსუა ვიიონსავით თავხედობდა, ხანაც ელიოტივით მკაცრობდა. მაშინ, შორეულ 50-იანებში მხცოვან გურმანსა და მსოფლიოს Wine&Food Society-სა და ჟურნალ Wine&Food-ის დამაარსებელს, ქართული სიტყვის ოსტატი, უბადლო პოეტი, გურმანთ-გურმანი გიორგი ლეონიძე მასპინძლობდა. სწორედ „გოგლამ“, როგორც მას სიყვარულით უწოდებდა ხალხი, აჩვენა სიმონს მთელი მშვენება და ხიბლი ქართული ნადიმისა და პოეზიისა. ის რესტორნები, სადაც ეს ორი ლომი დადიოდა, დღესაც არსებობს და ატკბობს, ათბობს და აძღობს მუცელღმერთებისა თუ უბრალოდ, დახვეწილი სამზარეულოს მოყვარულთა თვალს, გულსა და ვნებას. დღეს რამდენიმეს შესახებ მოგითხრობთ.


რესტორანი „გრიგოლ ორბელიანი“

გასცდებით თუ არა დაუვიწყარ აბანოთუბანს, მშვენიერ ხეივანში, ქალაქის ძველი გალავნისა და კარიბჭის სიახლოვეს შენიშნავთ ულამაზეს ორსართულიან, აივნებიან სახლს, რომელიც გარშემო საოცარ სინათლეს აფრქვევს, დღითაც და ღამითაც. ეს რესტორანი არაფრითა ჰგავს უკვე ძალიან გაცვეთილ ტფილისურ, მტკვარზე გადაკიდებულ „ძვირიან დუქნებს“. აქაური ინტერიერი ძლიერ ახალიცაა და ტრადიციულიც, დასავლურიცაა და აღმოსავლურიც. შესვლისთანავე ყურადღებას იქცევს ლეგენდარული „ეფემიას ბუფეტი“, რომელიც გრიგოლ ორბელიანის დას ეკუთვნოდა და რომელსაც 90-იან წლებში რესტავრაცია ჩაუტარა ცნობილმა კარლო კომენჩინიმ. ამ ბუფეტთან ადგილს რამდენიმე კვირით ადრე უკვეთავენ ხოლმე.

რესტორანში რამდენიმე დარბაზია, ძველებური საზაფხულო კაფეს ყაიდაზე მოწყობილი „ნინოს დარბაზი“, დარბაზი „სადღეგრძელო“, „შამილას დარბაზი“, ასევე სარდაფში გამართული დუქანი „მუშა ბოქულაძე“.

ახლა კი სამზარეულოშიც შევიხედოთ და შეფმზარეულის, ჩვენი მთავარი მასპინძლის, ალე აბაშიძის რამდენიმე ნახელავს გავეცნოთ.

"მე და შამილა"

„მე და შამილა“

საომრად შეჯვარებული ხმლებივით მრისხანე ეს კერძი ბატკნის ხორცისგან მზადდება. ქონდარში და შავ პილპილში, ცოტაოდენი ქვევრში დაყენებული ქისის თანხლებით შემწვარ ამ საკვირველებას ე.წ. ნამდვილი ღომის არაჩვეულებრივ სალათს ამატებენ, რომელიც წიწაკით, პიტნითა და პომიდვრითაა შეგემებული. ღომისა და ცხვრის ხორცის ეს ნაზავი დასავლურ და აღმოსავლურქართული სამზარეულოების ერთ-ერთი ყველაზე ბედნიერი ქორწილია, რაც კი ოდესმე ყოფილა. კარგი იქნება, თუკი ამ კერძთან დაძველებულ კახურ საფერავს, რონულ Châteauneuf-du-Pape-სა და რიოხას ასევე დაძველებულ ღვინოებს მივაყოლებთ.


„ორაგული სავარძელში“

იგი რესტორნის კიდევ ერთი მშვენებაა. კერძმა შეუძლებელია რამე გაგახსენოთ, რადგან იგი მთლიანად მომავალს ეკუთვნის და ყოველთვის, როცა შემწვარ ორაგულს მოგართმევენ, შესადარებლად თქვენ მუდამ გაიხსენებთ ქორჭილას, ანაკლიური მოლუსკებისა (აი, ისევ დასავლეთი-აღმოსავლეთი) და სვანური ზისხორას სავარძელში ამაყად გადაწოლილ ამ ორაგულს, რომელიც კარდენახულ ზეითუნის ზეთშია (დიახ, კარდენახში საუცხოო ზეითუნის ზეთს აწარმოებენ) შემწვარი. გრან კრუს ბურგუნდიულ პინო ნუარზე უკეთესს ვერაფერს ნახავთ „სავარძლისთვის“. ასევე ბურგუნდიული შარდონე და რკინისებური, მაგრამ დახვეწილი ახმეტური ქისი.

"წიპწებიანი კაკლუჭები"

„წიპწებიანი კაკლუჭები“

ეს გახლავთ კლასიკური „ორბელიანთა კაკლუჭების“ თანამედროვე, ნოვატორული ვერსია. ჩვენთვის კარგად ცნობილი მეთოდით დამზადებულ კაკლუჭებს მინანქრის ნაცვლად თაფლში აფუებულ ყურძნის წიპწებში ავლებენ და ისე მოაქვთ სუფრასთან. თავად ხვდებით, რომ ასეთ რამესთან ვერაფერი შეედრება „Château d'Yquem“-ს ან სხვა საუკეთესო ტკბილ „სოტერნებს“. სხვათა შორის, კეთილშობილ ობშეყრილი ყურძნიდან არაჩვეულებრივ ღვინოებს ამზადებენ კახეთშიც, ასე რომ, გასინჯეთ „Gavazi“, ან “Jikaani“.

Financial Times, 2003, 24 ნოემბერი


კოტე ბარისაშვილი
„ანონაში“ არბიტრი ბობოქრობს

როგორც საყოველთაოდ ცნობილია, ტფილისში იმყოფება გამოჩენილი ამერიკელი რეჟისორი სტივენ სპილბერგი. ისიც გეცოდინებათ, რომ ვაშლოვანის ნაკრძალში იგი ფილმს იღებს, „პალეოგენური პერიოდის ბაღნარს“, რომელშიც ერთ-ერთ მთავარ, პროფესორ ბენდუქიძის როლში, ჯუმბერ ლომინაძეც თამაშობს. ამ ფილმზე ისედაც ბევრი დაწერეს სხვადასხვა გამოცემაში, ჩემი საქმე კინო არაა, ჩემი საქმეა სპილბერგის კერძო ცხოვრებაზე გიამბოთ, უფრო ზუსტად კი მის მიერ გაშლილ „პურ-მარილზე“ მეფურ რესტორან „ანონაში“ (რუსთაველის გამზ. N17).

მოგეხსენებათ, ცოტა ხნის წინ "ანონა" ძალიან გაძვირდა. რესტორანში ახალი, ფრანგი მმართველი შევიდა თავისი ბიძაშვილი შეფმზარეულით და ამ ორმა მოცლილმა ყირაზე დააყენა მთელი სამზარეულო. ქართველი მზარეულები გაოგნებულები დარჩნენ ამ "რეფორმებით" (ბევრმა პროტესტის ნიშნად სამსახურიც კი დატოვა), არადა მუშტრის პრობლემა არასდროს ჰქონია "ანონას".

სწორედ ასეთ დროს მოუწია სპილბერგსა და მის ორ მეგობარს რესტორანში სტუმრობა. სუფრა საკმაოდ მწირი გაიშალა, თან, რაც მთავარია, სამივე სტუმარმა ერთი და იგივე არჩევანი გააკეთა (მე მგონი რაღაც დღესასწაული იყო):

საპასექო ბორშჩი
ხორცის რულეტი "ტოლედურად"
ხაჭოს მაჭკატები
მაცის ბისკვიტი

დასაყოლებლად გალილეური კაბერნე-სოვინიონი მოითხოვეს, მაგრამ "ანონას" სარდაფებში ასეთი ღვინო არ აღმოჩნდა (ყური მოვკარი, რომ რესტორნის მთავარ სომელიეს, არბიტრ სამჭკუაშვილს წამოსცდა მაშინ: "სად ვუშოვო მაგ ჩემისებს ახლა მე გალილეური ღვინო? ქრისტე ღმერთი კი არა ვარ, სამჭკუაშვილი ვარ"-ო) და დიდი რეჟისორი და მისი სტუმრები იძულებულნი გახდნენ, რაჭული, ალექსანდროულიდან დაწურული ქოშერული ღვინო დაელიათ.

Makhata Star, 1997, 15 დეკემბერი

აი, ვის აქვს ”რეალ ტივიში” მომუშავეებზე მეტი სინდისი:

- მევახშეებს და ქორვაჭრებს
- მატერაცის
- ყოფილი საგზაო ინსპექციის თანამშრომლებს
- კატა ბაზილიოს და მელა ალისას
- უსინდისო რამაზს (ჩემი მოგონილი ტიპია, რომელიც უსინდისობით არის ცნობილი)

***

რამდენი უნამუსო სიუჟეტი გაუკეთებიათ და სტატია დაუწერიათ საქართველოში, მაგრამ ”რეალ ტივისებურად” ამაზრზენის ნახვა ამაზრზენი სიუჟეტების მკვლევარ პროფესორებსაც კი გაუჭირდებათ. მეცნიერული ფაქტია, რომ ”რეალ ტივი” ხელს უწყობს გლობალურ დათბობას - თითოეული სიუჟეტის ეთერში გასვლისას 12 ანგელოზი კვდება და თოთო ბავშვების უმანკო სიცილს 6 ერთეულით აკლდება უმანკოება. კვლევების შედეგად დადგინდა, რომ ”რეალ ტივის” სიუჟეტების ყურება ორსულობის დროს საფრთხეს უქმნის ნაყოფის ჯანმრთელობას. ბოროტი ამერიკული კორპორაცია მომავალში ”რეალ ტივის” გამოიყენებს პლანეტა პანდორაზე იმ მანათობელი ხის გასახმობად.

***

ორიოდე სიტყვა მათთვის, ვინც ბედნიერ, ვარდისფერ სამყაროში ცხოვრობს, ბაბუაწვერებს უვლის და ამ არხის შესახებ არაფერი გაუგია. ქალაქში რომ ბილბორდები იყო, რომელსაც ტიტველი კაცი ეხატა და ”დაინახე შიშველიო”ეწერა, სწორედ ”რეალ ტივის” რეკლამა იყო. არხს გურამ დონაძე ხელმძღვანელობს და, როგორც ამბობენ, ან შინაგან საქმეთა სამინისტროს ეკუთვნის და ან კიდევ სარუმანს. ”რეალ ტივის” საინფორმაციო გამოშვებას ჰქვია ”ტაიმ ნიუსი”, რაც ქართულად ითარგმნება როგორც „დრო ახალი ამბები“, ან, უკეთეს შემთხვევაში - „დროის ახალი ამბები“. ეს შესაფერისი სახელი იქნებოდა მომავლის რომელიმე საინფორმაციო გამოშვებისათვის, როდესაც ადამიანებს უკვე შეეძლებათ დროში მოგზაურობა და ეს გადაცემაც სწორედ დროში გადაადგილების თემას მიეძღვნება. ასე კი „ტაიმ ნიუსი“ უბრალოდ სულელურად ჟღერს.

თუმცა „რეალ ტივი“ ”ხელი გავიქნიე ფეხი” ინგლისურის გამო არ არის აღსანიშნავი. ”რეალ ტივიზე”, ძირითადად, ოპოზიციის ლანძღვას ნახავთ. ამაში თავისთავად არც გასაკვირია რამე და არც მაინცდამაინც საშინელი. განსაკუთრებულია ”რეალ ტივის” მიერ ამ საქმისადმი ახლებური და შემოქმედებითი მიდგომა. ტიპური სიუჟეტი ამ არხზე ასეთია: აჩვენებენ ირაკლი ალასანიას საარქივო ჩანაწერებს და ყვებიან, რომ ის დილას ჩაისთვის წყლის ნაცვლად ობოლი ბავშვების ცრემლებს ადუღებს და საერთოდაც, ცუდი ადამიანია. თუმცა მხოლოდ ალასანიას არ სჯერდებიან. აი, ვთქვათ, გადაცემა აქვთ ეგეთი, „რეალური ზღაპარი“ ჰქვია, ანიმაციაა, რომლის ერთი სერიის სიუჟეტი ასეთია - სააკაშვილი ლომია და კარგი ნაძვის ხე აქვს. ოპოზიცია კი რაღაც ჩუხანი ცხოველების სასტავია, რომლებსაც ასევე ჩუხანი ნაძვის ხე აქვთ და ამიტომ გადაწყვეტენ, კარგი მოიპარონ. მოიპარავენ და უხარიათ. ამ დროს კი ლომი სააკაშვილი მაგიურ სიტყვებს წარმოთქვამს და ახალი, კიდევ უკეთესი ნაძვის ხე გაჩნდება.

ჭირი იქა, ლხინი აქა...

ერთხელ კიდევ ”რეალ ტივიზე” ასეთი სიუჟეტი გავიდა. ჟურნალისტმა ზოოპარკში სტენდი დადგა, რომელზეც ოპოზიციის ლიდერები იყვნენ გამოსახული. გამვლელებს ეკითხებოდა, რომელი ლიდერი რომელი ცხოველს ჰგავსო. ეს რომელიმე მიმდინარე ამბავთან კი არ იყო დაკავშირებული, არამედ უბრალოდ იმისთვის იყო, რომ ჟურნალისტს გემრიელად გამოეთქვა, ბესელია გველია, კუკავა კი მაჩვიო. სხვათა შორის, რესპონდენტებმა არ იცოდნენ, რომ იღებდნენ. მე ვინ მითხრა? არავინ, უბრალოდ შეხედეთ სიუჟეტს (თუ ვერ შენიშნეთ, ორი ხაზით მაღლა არის ბმული).

ამას გარდა, მანამდეც არიან შემჩნეულნი მსგავს კაიკაცობაში.

***

”რეალ ტივის” ამ სიუჟეტზე კომენტარის გაკეთება ექსპერტ არსენა ბუნალიშვილს ვთხოვე. არსენა ბავშვობაში ჩემი წარმოსახვითი მეგობარი იყო. ის არის ასაკით უფროსი, ყველაზე ძლიერია და ჰყავს მანქანა ”მუსტანგა”. ზოგადად, გადასარევი კაცია და, როგორც წარმომიდგენია, იდეალური კომენტატორი იქნება.

- გამარჯობა, არსენა. როგორ ხარ, რას შვრები, სად დაიკარგე...
- გაგიმარჯოს, ნიკო. მეც მომენატრე. დიდი ხანია, მინდოდა მეთქვა, რომ ბავშვობაში რომ მშობლებს სთხოვდი, სათამაშო შუქნიშანი მიყიდეო და გამყიდველმა რომ თქვა, გაფუჭებულიაო, გატყუებდნენ. ძვირი ღირდა ალბათ.
- მადლობა, არსენა. მეც სულ ამას ვეჭვობდი, მაგრამ არა უშავს. ის წითელი სათამაშოც მშვენივრად მიწევდა შუქნიშნის მაგივრობას. მოდი საქმეზე გადავიდეთ. რომელ ცხოველს შეადარებდი ამ სიუჟეტის ავტორს?
- ვირთხას.
- გარეგნული თვისებების გამო?
- არა, მისი ქცევის გამო.
- რას გულისხმობ?
- ნიკო, საქმე ისაა, რომ სიუჟეტის ავტორი აკრძალულ ილეთებს იყენებს. ჯერ ერთი, საერთოდ არაფერი აქვს სათქმელი. უბრალოდ, უნდა რომ საზიზღრობები ილაპარაკოს, მაგრამ ვითომ სინამდვილეში თვითონ არ აკეთებს და გამვლელებს ეფარება. თითქოს პასუხისმგებლობას ირიდებს თავიდან - აი, მე კი არ ვზივარ და ვიფურთხები, არამედ გამვლელებიო. დაახლოებით ისევე იქცევა, როგორც ახლა შენ. თან, თუ ამას დავუმატებთ, რომ გამვლელებმა, სავარაუდოდ, საერთოდ არ იცოდნენ, რომ უღებდნენ...
- მოიცა, ისევე, როგორც მე? მე რა შუაში ვარ?
- ნიკო, აბა, აღიარე, რაში დაგჭირდი ახლა? 27 წელზე მეტია, არც გაგხსენებივარ, ახლა კი უცებ „რეალ ტივიზე“ მეკითხები რაღაცას. თან ზუსტად იცი, რასაც ვიტყვი. შენც იმავეს აკეთებ, რასაც ისინი. ლანძღვა გინდა და მე მეფარები, თითქოს შენ კი არ უწოდებ ჟურნალისტს ვირთხას, არამედ მე.
- კი, მაგრამ, მე ხომ იუმორით...
- კიდევ, იცი რა? რა „რეალ ტივი“ აგიტყდა? რა, ახალს ამბობ რამეს? ვინმემ არ იცის, რა ნეხვიცაა? მაგრამ ადვილია, ხო? თავს უკეთესად გრძნობ, არა? დაახლოებით ისე, უცებ ყველა ნოღაიდელს რომ მიასკდა.
- მოიცა, ნოღაიდელი რა შუაშია?
- ნოღაიდელი კი არა, სხვის ხარჯზე თავის დამკვიდრებაა შუაში. ”რეალ ტივის” ლანძღვა ისევე ადვილია, როგორც ნოღაიდელისა. რაც არ უნდა ცუდი იყო, სულ რომ ბაგა-ბაღის წინ სუბუტექსს ყიდდე, გახედავ ყოფილ პრემიერ-მინისტრს და იტყვი, აი ასეთი ხომ ნამდვილად არაფერი მიქნიაო.
- არსენა, დედას გეფიცები, თავის დამკვიდრება არ მინდა. შენ ხომ მიცნობ, არა? საკუთარი თავივით არ მიცნობ? უბრალოდ მაგათი გალანძღვა მინდა.
- ვისი, ნიკო, მერაბიშვილის თუ დონაძის?
- არც ერთის! ვინც მანდ მუშაობს იმათი. დონაძე არ მჯდარა იქ ჭკვიანური სახით, ალასანიას ფიტულისგან ინტერვიუს რომ იღებდნენ. მერაბიშვილს არ ედგა იქ სტენდი და გამვლელებს ის არ ატყუებდა. ვინც მაგას აკეთებდა, პასუხი არ უნდა მოეთხოვოს? საზიზღრობებს არ აკეთებენ? ყოვლად გულისამრევი არ არის?
- შენ კიდევ სახალხოპასუხისმომთხოვნი მყავხარ და სინდისიერების ეტალონი!
- არა, უბრალოდ მეწერინება და, მგონია, რომ სასაცილო გამოდის.
- არ გამოდის სასაცილო. გირჩევნია წახვიდე და უაზრო ისტორიებს მოჰყვე, ან მუსიკაზე იანგლო.
- არსენა, გემშვიდობები, ინტერვიუსთვის გამოყოფილი დრო ამოგვეწურა. სასიამოვნო იყო შენი ნახვა.
- ეგეთი სასიამოვნო რომ ყოფილიყო ამ 27 წლის განმავლობაში ერთხელ მაინც დარეკავდი. ჩემთან დარეკვას არც ბალანსის შევსება სჭირდება და არც ქსელში ჩართული ტელეფონი. ისედაც კარგად ვპასუხობ ხოლმე. ხოდა, იცი რას გეტყვი? წატი შენი...

***

ალასანიას ფიტულთან ინტერვიუს, რომელიც ცოტა მაღლა ვახსენეთ, აი აქ ნახავთ. თუ ფსევდოლიბერალური ღირებულებები ბმულზე მიწკაპუნების უფლებას არ გაძლევთ, მოკლედ გეტყვით, რა ხდება. ჟურნალისტი თამარ დარსაველიძე მანეკენის წინ ზის (ჟურნალისტი მეტისმეტი მომივიდა. მაგრამ ზის), მანეკენს სახეზე ალასანიას ფოტო აქვს აკრული. თამარი ეკითხება - რა დონის პოლიტიკოსად მიიჩნევთ საკუთარ თავსო. ალასანია მრავლისმეტყველად დუმს.

მე ინტერვიუს ეს ტექნიკა ძალიან მომეწონა და გადავწყვიტე მიმებაძა. ამიტომაც ავიღე წარმოსახვითი ინტერვიუ თავად თამარ დარსაველიძისგან. აბა, კარგი იყო, უარი რომ მტკიცა ინტერვიუს მოცემაზე? მართალია, არც მითხოვია, მაგრამ, მაინც...

სხვათა შორის, თავს უფლება მივეცი და ეს ტექნიკა კიდევ უფრო განვავითარე. ჩემი რესპონდენტი არ დუმს და კითხვებზე პასუხსაც ვაცემინებ.

- თამარ, რა დონის ჟურნალისტად მიიჩნევ თავს?
- არა მგონია, რომ რამე ისეთს ვაკეთებდე, „იმედსა“ და „რუსთავი 2-ზე“ რომ ვერ ნახავ. ჩვენ დღე და ღამე მოღალატეებზე ვლაპარაკობთ, მაგრამ რა, ვახო სანაიას „ქართველები ქართველების წინააღმდეგ“ უკეთესი იყო? ყოვლად უნიჭო მულტფილმიც გვაქვს, სადაც სააკაშვილი ლომია, მოსახლეობა ჭიანჭველები და ოპოზიცია კიდევ რუსეთის აგენტი ვირთხები, მაგრამ რა, იმავე იმედზე სააკაშვილის სახოტბო სიუჟეტები არ გინახავს? იმათ რა, სინდისი აწუხებთ თუ ჩვენსავით პროპაგანდისტი ანტიჟურნალისტები არ არიან? უბრალოდ ისინი უფრო გამოცდილები არიან და შეფუთვაც უკეთ იციან.
- კი, მაგრამ სინდისი არ გაწუხებს ხოლმე ან შენ, ან შენს თანამშრომლებს? თქვენ ხომ ასეთი... როგორ ვთქვა... ცუდები ხართ.
- იცი, არ მაწუხებს. საქმე ისაა, რომ მეც და ჩემი კოლეგებიც მართლები ვართ. რუსული ოკუპაციის პირობებში, როდესაც დედაქალაქიდან რამდენიმე კილომეტრის მოშორებით...
- კარგი რა, რა შუაშია აქ საოკუპაციო ჯარი.
- არ არის შუაში?
- არა!
- მოდი, ასე გეტყვი. საქართველო არის დაყოფილი ორ ჯგუფად. ერთი ჯგუფი ჩვენიანები არიან და მეორე ცუდიანები. მთავრობის მხარდამჭერებიც ასე ვაკეთებთ და ოპოზიციონერებიც ასე შვრებიან. ზოგი ამას უფრო ჭკვიანურად გამოხატავს, უცხო სიტყვებს იშველიებს, ან კისინჯერს დაიმოწმებს და ან კიდევ დერიდას. „ფეისბუკიც“ აქვთ და ბლოგებიც. ჩვენ კიდევ ამას უფრო უხეშად ვაკეთებთ და შეიძლება უფრო საზიზღრადაც, მაგრამ აზრი მაინც იგივეა. რომ ვართ თეთრები და ისინი არიან შავები და ამიტომ ჩვენი ქაქი არ უნდა შევიმჩნიოთ და იმათი კიდევ კედელზე წავუსვათ. ჩვენ, ”რეალ ტივი” ვართ ჩირქი. ადვილად დასანახები ვართ და ცოტა გულისამრევები. მაგრამ, ჩვენ უბრალოდ რეაქცია ვართ ინფექციაზე. ჩვენ რომ გავქრეთ სხვა გაჩნდება. დაავადება კი დარჩება.
- დიდი მადლობა წარმოსახვითი ინტერვიუსთვის.
- წატი შე სამშობლოს მოღალატე...

***

რაც შეეხება სამშობლოს მოღალატეობას... დამეთანხმებით, მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო რამდენიმე თვეა ყველა ამ სიტყვებს გაიძახის, ცოტა მოუხერხებელი ტერმინია. გრადაციის საშუალებას არ იძლევა. ანუ, ვთქვათ, დავიწყეთ ნოღაიდელისგან და შევთანხმდით, რომ სწორედ ის არის მოღალატე. მერე გადავედით პავლიაშვილზე. მერე ჩამოვედით ცოტა ქვემოთ და ნანი ბრეგვაძეს ვუწოდეთ მოღალატე. მერე? მერე უკვე იმათზე გადავალთ, ვინც რუსულ პოპს უსმენს და, საერთოდ, არასახელმწიფოებრივად აზროვნებს. და ცოტა ხანში იმდენ მოღალატეს ვნახავთ, რომ ან საბჭოთა კავშირს დავემსგავსებით და ან კიდევ 90-იანი წლების დასაწყისის საქართველოს. იმიტომ, რომ მოღალატეების ძებნას კარგი არაფერი მოაქვს. ვინ არის და ვინ არ არის მოღალატე? თუ დიდხანს გააგრძელებ სამშობლოს გამყიდველების ძებნას, გამოვა, რომ მართალია, განსხვავებულ მოსაზრებას შემწყნარებლურად უნდა შეხედო, მაგრამ თუ ძალიან განსხვავებული გახდება, ეს უკვე სამშობლოს ღალატია. არსენა, რატომ დაბრუნდი, დაგრჩა რამე?
- არა, უბრალოდ ეს ბოლო ფრაზა მომეწონა. შენ მოიფიქრე?
- არა, ვუდი ალენმა.
- ეგრეც ვიცოდი. წავალ მე, მაინც აღარ გჭირდები, მაგრამ ერთს გკითხავ. ყველაფერს თავისი სახელი არ უნდა დავარქვათ? გაქვს “მოღალატეზე” უკეთესი ტერმინი?

მაქვს! უფრო სწორად, სხვის მოფიქრებულ ტერმინს განვავრცობ. ჩმორებიო, პრეზიდენტმა რომ თქვა. აი, სად გამოგვადგება კრიმინალური ტერმინოლოგია! თან გრადაციის საშუალებასაც გვაძლევს! ცოტა დახვეწა სჭირდება, მაგრამ სამუშაო ვარიანტი ასეთი იქნება - ყველაზე ცუდები იქნებიან ჩმორები. ასევე ცუდები, მაგრამ ოდნავ უკეთესები - განდილები ან სირჩოები. მერე მოდიან არიფები და ამათ მერე ძალათ კაიბიჭები. თან, მსგავსი ნომენკლატურა საშუალებას მოგვცემს, ავს ავი ვუწოდოთ და თან კარგსაც დავარქოთ სახელი. ესენი იქნებიან, კარგიდან უკეთესებისკენ - პატიოსანი ბიჭები, კაი ბიჭები, ძველი ბიჭები, განაბები და, ბოლოს ქურდები. ეს მხოლოდ სამუშაო ვარიანტია. ქურდული ჟარგონის ექსპერტი არა ვარ და შეიძლება ზოგ სიტყვას არასწორ დატვირთვას ვაძლევდე. ალბათ, ჯობს გივი თარგამაძეს ვთხოვოთ დახმარება. თან იდეოლოგიურად სწორად აზროვნებს, თან ქურდულიც იცის!

***

აი, ვისა აქვს მეტი საერთო ჟურნალისტიკასთან, ვიდრე ”რეალ ტივის”:

- პიარ ტექნოლოგებს
- ასენიზატორებს
- ბოზებს

ვიცი, რომ ბოლო კვირების განმავლობაში ბევრი წერილი დაიწერა უკრაინაზე. ქართველმა ექსპერტებმა უკრაინული და ქართული პოლიტიკური პროცესებიც შეადარეს ერთმანეთს. ისე მოხდა, რომ არც ეს სტატიები წამიკითხავს, არც უკრაინაში ვყოფილვარ ოდესმე და არც რაიმე ექსპერტული ცოდნა მაქვს უკრაინასთან დაკავშირებით.

მაგრამ რაკი მასალას ბლოგისთვის ვწერ და შემიძლია, ის კი არ ვთქვა, რაც მგონია, რომ კარგად ვიცი, არამედ ის, რაც გულწრფელად მაწუხებს, – გადავწყვიტე, საჯაროდ დავსვა ერთი შეკითხვა. ალბათ, იმ ანალიტიკურ წერილებშიც, რომლებიც არ წამიკითხავს, ავტორები ამავე შეკითხვის პასუხს ეძებდნენ.

საქართველომ აირჩია განვითარების ერთი გზა, უკრაინამ – მეორე. ორივე ქვეყანას პრობლემები აქვს, ორივე ბორძიკობს, ორივე ყანყალებს. რომელი უფრო მალე მივა იმ მიზანთან, რასაც დემოკრატიული, თავისუფალი სახელმწიფოს დაფუძნება შეიძლება დავარქვათ?

ვგრძნობ საფრთხეს, რომ მკითხველი, ვისაც ამ თემამ უკვე თავი მოაბეზრა, ან ვინც ფიქრობს, რომ ამ კითხვის პასუხი უკვე იცის – აქ შეწყვეტს სტატიის კითხვას. მე კი ვაგრძელებ, რადგან პასუხი არ ვიცი. მაგრამ ერთი საინტერესო ისტორია ვიცი.

რამდენიმე წლის წინ, როდესაც საქართველოში პრეზიდენტი უკვე მიხეილ სააკაშვილი იყო, ხოლო უკრაინაში – ვიქტორ იუშჩენკო, ერთ შეხვედრაზე ზუსტად ეს შეკითხვა დავუსვი საქართველოში აშშ საელჩოს ერთ-ერთ ოფიციალურ პირს. მან გადაჭრით თქვა, რომ ძლიერი აღმასრულებელი ვერტიკალი და სუსტი დემოკრატია საქართველოს უფრო მალე მიიყვანს მიზანთან, ვიდრე უკრაინას – შედარებით ძლიერი დემოკრატიული ინსტიტუტები და სუსტი მთავრობა.

ამავე შეხვედრა-სემინარს ერთი გერმანელი ჟურნალისტი ესწრებოდა, რომელიც რამდენიმე წლის განმავლობაში მოსკოვში ცხოვრობდა და მუშაობდა. როდესაც მისი გამოსვლის ჯერი დადგა, ევროპელი ჟურნალისტი თავისი ნებით დაუბრუნდა ჩემს შეკითხვას უკრაინისა და საქართველოს შესახებ და კატეგორიულად დაიწუნა ამერიკელი დიპლომატის არჩევანი. „არ დაიჯეროთ, რომ ძლიერი ვერტიკალი უფრო მოკლე გზაა თანამედროვე სახელმწიფოს დაფუძნებისკენ, ვიდრე დემოკრატიული ინსტიტუტების მშენებლობა. გავა წლები და თქვენ დაინახავთ, ვინ იყო ჩვენ შორის მართალი“.

საგანგებოდ ვყვები ამ ამბავს სახელ-გვარების გარეშე, რადგან იმ შეხვედრის წესი მოითხოვს, დეტალებს თავი ავარიდო. თუმცა, ორმოცამდე ადამიანი ისმენდა ამერიკელი დიპლომატისა და ევროპელი ჟურნალისტის განსხვავებულ მოსაზრებებს საქართველოსა და უკრაინის პერსპექტივების შესახებ.

სულ ორიოდე კვირის წინ, როდესაც უკრაინაში საპრეზიდენტო არჩევნების პირველი ტური უკვე ჩატარებული იყო და მეორე ტურს ელოდნენ, უკრაინელი ახალგაზრდები გავიცანი. ცხადია, საუბარი ისევ იმის ირგვლივ წარიმართა, თუ რომელი ქვეყანა უფრო ახლოსაა დეკლარირებულ მიზანთან – თანამედროვე დასავლური სტანდარტების სახელმწიფოს აშენებასთან – საქართველო თუ უკრაინა. უკრაინელებს მოსწონდათ ის, რომ საქართველოში ცვლილებებია, რომ ჩვენთან შენდება, იღებება, ნათდება... რაც მთავარია, მოსწონდათ, რომ თუნდაც დაბალ და საშუალო ჩინოვნიკურ დონეზე აღარ არის კორუფცია. სამაგიეროდ, მე მომწონდა, რომ უკრაინაში ყოველ ჯერზე სამართლიანი არჩევნები ტარდება და რომ ამ ქვეყანაში ხელისუფლებას ძლიერი ოპოზიცია ჰყავს. „იცით, რომ ჩვენთან ყოველი ფეხის ნაბიჯზე კორუფციაა?“ – მეკითხებოდნენ უკრაინელი ახალგაზრდები. „და იცით, რომ ჩვენს პარლამენტში ხელისუფლებას საკონსტიტუციო უმრავლესობა ჰყავს?“ – ვეკითხებოდი მე. „ჩვენ ძალიან მოგვწონს მიშა, მან ბევრი რამ რეალურად შეცვალა“, – ამბობდნენ ისინი. „მე კი თქვენი პრეზიდენტი მომწონს, რომელმაც დაუშვა, რომ მისმა პარტიამ არჩევნებში მხოლოდ 5,5% მიიღო“, – ვამბობდი მე.

საქართველოც და უკრაინაც – ცალ-ცალკე – საკუთარი, ერთმანეთისგან განსხვავებული, დილემის წინაშე დგას. მაგრამ ამ დილემების შინაარსი საერთოა: ქვეყანა უნდა იმართებოდეს დემოკრატიული ინსტიტუტებით. საქართველოში პრობლემა დემოკრატიული ინსტიტუტებია, უკრაინაში – მართვა. ორივე ქვეყანა ერთნაირად განიცდის კანონის უზენაესობის დეფიციტს და მთავარი საფრთხეც ერთია – საზოგადოების გახლეჩა. უკრაინაში ამ ხლეჩის საფუძველი უფრო პოლიტიკური ორიენტაციაა, საქართველოში – უფრო თავისუფლებისა და სამართლიანობის მოთხოვნა.

სტატიის დასაწყისში შეკითხვა კი დავსვი, მაგრამ მასზე პასუხი არც სტატიის ბოლოს მაქვს. უახლოესი 4-5 წელიწადი, ალბათ, გამოაჩენს, რომელი იყო მართალი: ძლიერი ვერტიკალის მომხრე ამერიკელი დიპლომატი, თუ ძლიერი ჰორიზონტალის მომხრე ევროპელი ჟურნალისტი.

მე კი დაზუსტებით მხოლოდ ის ვიცი, რომ უკეთეს საქართველოში მინდა ცხოვრება. ჩემთვის „უკეთესი“ ნიშნავს უფრო თავისუფალს, უფრო შემოქმედებითს, უფრო კულტურულს, უფრო ჰორიზონტალურს; ორიენტირებულს ადამიანზე, მის უფლებებზე, მის განათლებაზე, მის კეთილდღეობაზე...

მაგრამ, ჩემდა სამწუხაროდ, ჩვენში, ჯერჯერობით, უპირატესად საუბრობენ თავდასხმის საფრთხეზე, თავდაცვისთვის მზადებაზე, სამხედრო-პატრიოტულ აღზრდაზე, მტრებზე, მოღალატეებზე და შიგადაშიგ – ტურიზმზე. ტურიზმი ვერ შველის, რადგან ყველაფერი დანარჩენი ვერტიკალის სულ უფრო მეტ გაძლიერებას მოითხოვს. და ასეც ხდება.

კი უნდათ, დამარწმუნონ, რომ ეს გზა მიდის იქით, საითაც უკეთესი საქართველო მეგულება. მაგრამ ამ ახლად დაგებული გზების ქვეყანაში მაინც უგზოობის განცდით ვცხოვრობ.

ჩემი მეგობრების შვილმა, როდესაც პატარა იყო, ერთი დაუვიწყარი ფრაზა დაწერა: „უგზოობაც გზაა...“ აი, სადღაც მანდ ვტრიალებთ. მაგრამ, რას ნიშნავს ეს ორსიტყვიანი ფრაზა?

უიმედობას?

იმედს?

ქართულ ლიტერატურულ ჟარგონში ახალი სიტყვა გაჩნდა, adibas-ი. მართალია, სიტყვა მანამდეც არსებობდა ყოფაში, მაგრამ ახლა იგი უკვე ლიტერატურაში გაფორმდა, სულ მალე კი ალბათ მოვა დრო, როდესაც ლევან ბრეგაძე ან ჟარგონის სხვა მკვლევრები თავიანთ ნაშრომებშიც შეიტანენ ამ სიტყვას. მით უმეტეს, ავტორს უკვე აკადემიური განმარტებაც აქვს მზად, რომელიც ეპიგრაფივით უძღვის წიგნს: “ადიბასი – 1. ყალბი ადიდასი. 2. ზოგადად სუროგატი, იმიტაცია. 3. ნებისმიერი ყალბი, ფალსიფიცირებული რამ: ნივთი, საგანი, სიტუაცია, მოვლენა, და ა.შ.”.

ჩემთვის წიგნის ასეთი შესავალი ძალიან საყურადღებო იყო, რადგან, როგორც მის ნაწერებს ხშირად ვატყობდი ხოლმე, ზაზა ყოველთვის ბევრს (ზოგჯერ ზედმეტად ბევრსაც) მუშაობდა ლექსიკონებთან.

მას აქვს წიგნები, რომლებიც სავარჯიშოები უფრო გეგონება, სადაც იგი თვეების თუ წლების მანძილზე ლექსიკონებიდან ან რომელიმე ენამახვილი მთარგმნელის მარაგიდან ამოკრებილი სიტყვებითაა აწყობილი.

ზაზა თავიდანვე ძალიან ბევრს მუშაობდა ენაზე, ბევრს ეძებდა, გაუთავებლად არჩევდა სიტყვებს, შედეგად კი ხშირად გამოსდიოდა სრულიად კარიკატურული და დამღლელი კონსტრუქციები, რაც ერთი მხრივ ღვლარჭნილი ფსევდო-ქართული იყო, მეორე მხრივ კი, აზრის გადმოცემის ფსევდოაკადემიური, უმწიფარი მცდელობები.

მაგალითად, მისი პირველი რომანი, “სულთათანა” (2000) სავსეა ასეთი ენობრივი “სამშობიარო ტკივილებით”. ნებისმიერ გვერდზე შეგიძლიათ გადაშალოთ და ასეთ რამეებს შეხვდებით: “მახსოვრობის სკივრიდან ერთბაშად ამოაგონდა, დედის მომუშტული ხელის მტევანში მოჭმუჭნილი ოფლით მონამული ზეწარი როგორ მოიმჩვარა, როგორც კი მომუშტვას დედამ თავი ანება...”, “ისედაც მბჟუტავმა შუქმა სულ მთლად ჩაქრობისკენ ქნა პირი”, “ბუნებრივ კანონზომიერებათა აშკარა უგულებელყოფისა და შეუფარავი დაცინვის თვალსაჩინო ნიმუშია ის, რასაც სპილოს ძვლის კუნძულის აბორიგენები სჩადიან თავიანთ მიცვალებულებთან”.

შემდეგი ძალიან მკვეთრი ნაბიჯი იყო “წერილი დედას” (2002), სადაც პირველ პირში გულახდილად მოთხრობილმა თითქმის რეალურმა ამბავმა ცოტათი დაჩრდილა ეს “ლინგვისტური თამაშები”, თუმცა ზაზამ აღარ განავითარა ეს მიმართულება და მომდევნო რამდენიმე წელი მან არჩია სრული ტექსტუალობის გზით ევლო, წარმოედგინა წარმოუდგენელი, ეწერა იმის მიუხედავად, სათქმელი ჰქონდა თუ არა. ამ პერიოდში ჩამოყალიბდა ალბათ ზაზას სურვილი თუ ახირება, რომ მისი წიგნები საზრისის ქექვით, და რაღაც კონცეფციებით წაეკითხათ და სწორედ ამიტომაც მოხდა, რომ მის “მინერალურ ჯაზს” (2003) ამდენი “კომენტატორი” დაესია (თუ დაასიეს). რა თქმა უნდა, არც ზაზა იყო რობ-გრიე და არც კომენტატორები იყვნენ ბარტი-ტოდოროვი-კრისტევები. ამიტომ, როგორც ადრეც აღვნიშნე, ახალი ლიტერატურისა და ძლიერი ახალი მწერლის ასპარეზზე გამოყვანის მცდელობა უშედეგოდ დამთავრდა (უფრო სწორად ნაჩქარევი იყო). ზაზა ბურჭულაძის ანცობები, მისი ნაგროვები ლექსიკა, ჩანიშნული სახელები და დასახელებები, ხუმრობები და უხამსობები, ქადაგებები და ხულიგნობები ხშირად ისევ ვერ ეწერებოდა წიგნის საერთო ქსოვილში და ავტორის მცდელობები თავისი მკვეთრად გამოხატული, ძლიერი იდიოლექტი შეექმნა (როგორც ეს თავის დროზე მოახერხეს, ვთქვათ, ჩაკ პალანიკმა ან ვლადიმირ სოროკინმა), უშედეგოდ მთავრდებოდა.

მოკლედ, დროებით ზაზას ნაწერი დაშორდა რეალობასაც, “აუცილებლობისა და ალბათობის” უძველეს, არისტოტელესეულ პრინციპსაც, ენასაც, რომელმაც მოგვიანებით სრულიად უშედეგოდ გაიბრძოლა “სახარება ვირისაში” (2004), ხოლო Enfant terrible-ის ხვედრი, რომელიც მან ჯერ კიდევ “სიმპსონებიდან” და “წერილი დედას”-იდან მოყოლებული აირჩია, სულ უფრო ბუნდოვანი, უშედეგო და უინტერესო ხდებოდა. ჯვარცმა და რომაელი ჯარისკაცები არსად ჩანდნენ, ზაზამ მოიწყინა.

გარკვეული პერიოდის მანძილზე, განსაკუთრებით რამდენიმე ტოკ-შოუში მონაწილეობისა და საზოგადოებრივი მაუწყებლის მიერ გადაღებული დოკუმენტური ფილმის პერიოდში, ბურჭულაძე გასცდა კიდეც ლიტერატურის ფარგლებს და ვიტრინაში დაიკავა ადგილი, ხოლო მისი მომდევნო მცდელობები (“ხსნადი კაფკა” (2006) და “ფონოგრამა” (2008)) მოსაცდელში სიგარეტის მოწევას უფრო დაემსგავსა.

ჰოდა, ზუსტად არ ვიცი, რომელ ღერზე იყო... და ზაზამ შექმნა ახალი საუკუნის პირველი ათწლეულის დამაგვირგვინებელი, ძალზე ზუსტი, მოქნილი და დასრულებული ტექსტი, რომელიც, მისი ძველი ნაწერებისგან განსხვავებით, სრულყოფილია. ეს მისი საუკეთესო რომანია და მირჩევნია ზაზა ბურჭულაძის ნამდვილი მწერლური ბიოგრაფია “adibas”-იდან დავიწყო.

ამ რომანში ზაზა შესანიშნავად სუნთქავს, თხრობისას არ ქოშინებს, არაფერს ამეტებს, ზუსტად ამთავრებს თავებს, უფრო ლაღია, ვიდრე ადრე. მის ნაწერში მეტია სიმკვეთრე, ყოველი მისი ხუმრობა მიზანში არტყამს: უბრალოდ-უხამსი ხუმრობაც, “ზაუმნი”-უხამსი ხუმრობაც, უკბილოც და უწყინარიც.

“adibas”-ის ჟანრულ თავისებურებებზე ბევრი რამის თქმა შეიძლება, თუმცა ყველაზე ნაკლებად მასში სწორედ ლიტერატურული ჟანრები იკითხება, უფრო მეტად კი პარალიტერატურა. მაგალითად, ეს წიგნი გრაფიტივითაა, სადაც კედლებზე წარწერილ ფრაზებში მთელი ისტორიები შეგვიძლია ამოვიკითხოთ, დავინახოთ ადამიანები. გრაფიტის და სტენსილებს ახლა ყველგან შეხვდებით, ზაზას ბავშვობის პერიოდშიც ჩვეულებრივი ამბავი იყო კედლებზე უმარტივესი წარწერების გაკეთება, მაგრამ მაშინ სულ სხვა შინაარსები, სულ სხვა სურვილები იწერებოდა კედლებზე.

და რა წარწერები იყო ესენი? უმარტივესი. ესენი იყო უცხოური ფირმების დასახელებები: ადიდასი, პუმა, სონი, ჯეივისი და სხვ.

ეს წიგნი სავსეა ასეთი ბრენდებით, სახელებით, დასახელებებით და

ხანდახან მგონია ხოლმე, რომ ზაზამ თავისი ერთ-ერთი ყველაზე ავტობიოგრაფიული წიგნი აღსარებით ტონალობაში კი არ დაწერა, არამედ ააჭრელა ფრონტალური, გარეგნული, მყვირალა, ბავშვობიდან გამოყოლილი მოგონებით, სადაც ყველაფერს რაღაც წარწერა ჰქონდა, ხოლო თუ არ ჰქონდა, ასვამდნენ ამ წარწერა-ნიშანს.

ერთ ჩემს უბნელ მეგობარს ბლოკნოტიც კი ჰქონდა სახლში, სადაც ეს ბრენდები ჰქონდა ჩამოწერილი, ანბანურად, რა თქმა უნდა, სახელები კორექტურებით იყო სავსე.

რომანის მთხრობელებს გართულება აქვთ დასახელებებზე, “ფირმებზე” (როგორც ჩემს ბავშვობაში იტყოდნენ) და ეს 80-იანებიდან გამოყოლილი ქალაქური სენი ზაზა ბურჭულაძის რომანის მამოძრავებელ ძალად იქცევა. ნაწარმოების ცენტრალურ თავში, რომელსაც, ისევე როგორც რომანს, “adibas” ჰქვია, მხოლოდ ბრენდებია ჩამოთვლილი. ყველა ესენი დიდუბის მეორადებშია თავმოყრილი, სადაც ციბრუტივით ტრიალებს ერთ-ერთი მთხრობელი, გაუთავებლად არჩევს ტანსაცმელს და სულხან-საბასავით ალაგებს სიტყვებს და სახელებს: Hermès, Comme des Garçons, Sophia Kokosalaki, Kenzo, Helmut Lang, Hussein Chalayan, Jeremy Scott, Blaak, Fendi და ა.შ.

ამ “ლექსიკოლოგიური” სამუშაოების პარალელურად, თბილისში ომია, რუსის ჯარი ქალაქშია შემოსული, ორმოცდამეორე დივიზიის მოტომსროლელი ბატალიონი მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს მიუყვება, ბლოკ-საგუშაგოები პეკინის ქუჩის დასაწყისში და საზოგადოებრივ მაუწყებელთანაა გახსნილი, ბოტანიკური ბაღის ტერიტორიაზე ბომბები ცვივა, ასევე იბომბება გაგარინის მოედნისა და საბურთალოს ბაზრის მიმდებარე ტერიტორიაც.

ომი ვერაფერს ცვლის ქალაქში, გმირები ისევ ისე დადიან ზეპურთა სახინკლეებში (სახინკლეს “ლურჯი ხავერდი” ჰქვია და კედლებზე ძველი ტფილისის ხედები და დევიდ ლინჩის ფილმებიდან კადრების ფოტოები კიდია), ტკბილ კაფეებში, საკონდიტროებში, სადაც გაჩხერილზე (მოწეულზე, ნაყნოსზე, ნაყლაპზე...) შეგიძლია უზომოდ ჭამო კრუასანები ალუბლის ჯემით, ქიშმიშით, ვანილის კრემით, მარციპანით, შოკოლადით, ხაჭოთი. ვაკის საცურაო აუზი სავსეა: “ბანდიტების ქვრივები სილიკონის მკერდით, ბიზნესმენების ცოლები წელზე ცელულიტით, თესლიყლაპია ბარბი-გოგონები მზის უზარმაზარი სათვალეებით, რეივის მოყვარული გეები ჭიპში პირსინგით, დედიკოს ბიჭები ახდენილი ოცნებებით...”. აქ, ამ ქვეყანაში, მამაომ თავის მრევლს სენაკში შეიძლება კარაოკეც მოატანინოს და დიდი გრძნობით იმღეროს ბრიტნი სპირსის toxic. აქ არასდროს გავიწყდება, რომ ქართულ იოგაში მხოლოდ ერთი პოზა არსებობს – მხართეძოზე წოლა.

ზაზა ბურჭულაძე ბოლო რომანში კიდევ ერთხელ გადაიხარა უელბეკისკენ (“წერილი დედას”-ის შემდეგ), სექსი და პორნოგრაფია “ადიბას”-შიც ბლომადაა, ნაირ-ნაირი ხვრელები, გაჯგიმული გენიტალიები... თუმცა უელბეკისგან განსხვავებით, სექსს აქ ისეთი მწვავე მელანქოლია არ ახლავს თან. თუკი უელბეკი პიეროს სახით ეძლევა სექსს, ბურჭულაძის გმირები უფრო ჯგუფ Gorillaz-ის ანიმაციური პერსონაჟებივით გამოიყურებიან.

რომანში რა თქმა უნდა ინტერტექსტებსაც შეხვდებით. ერთ-ერთი ყველაზე ცხადი ციტატაა პოლონეთის პრეზიდენტის, ლეხ კაჩინსკის მოტაცების სცენა, რომელსაც თბილისის აეროპორტის გზაზე დახვდებიან, ჩემოდანში ჩასვამენ და სადღაც გააქანებენ ჩეჩნები (ბევრს შეიძლება კშიშტოფ კიშლოვსკის “სამი ფერი - წითელი”-ს ეპიზოდი გაახსენდეს).

ერთგან მთხრობელი არარსებულ ფილმს წარმოიდგენს, ეროტიკულ ვესტერნს, რომლის რეჟისორებიც ტინტო ბრასი და სერჯიო ლეონე იქნებოდნენ. ფილმში მორიკონეს მუსიკა იჟღერებდა, ბლომად ფართო პლანები იქნებოდა, რომელსაც საერთო ხედები ჩაენაცვლებოდა, შემდეგ თვალები, ბლომად ხორცები და ა.შ. როცა ამ მონაკვეთს ვკითხულობდი, მაშინ მომივიდა აზრად, რომ ზაზას ეს ბოლო, საუკეთესო რომანიც ასეთი უცნაური ნაზავია. აბა წარმოიდგინეთ, მიშელ უელბეკსა და ლაშა ბუღაძეს რომ ერთად დაეწერათ რომანი, გამოცემაზე (გნებავთ პროდუსირებაზე) კი პოპ-არტის მამას, ენდი უორჰოლს ეზრუნა. რა გამოვიდოდა? რა და “adibas”-ი.

ადრე ვხუმრობდი ხოლმე, “ერთ მშვენიერ დღეს გრეგორ ზამზამ (ზაზა ბურჭულაძის ძველი ფსევდონიმი იყო) გაიღვიძა და აღმოაჩინა, რომ საშინელ მწერლად გადაქცეულიყო”-მეთქი. ახლა კი ცოტა სხვანაირად ვიტყოდი: ხოჭომ, სახელად გრეგორ ზამზა, აღმოაჩინა, რომ ბაკანქვეშ ფრთებიც აქვს და ლაღად ფრენა შეუძლია.

საქართველოში ახალი წელი 1 იანვარს არ იწყება. ის კალენდარულ ახალ წლამდე ორი კვირით ადრე იწყება და ძალიან დიდხანს გრძელდება.

შეგახსენებთ: 17 დეკემბერი - ბარბარობა, 25 - შობა (იმათი), 30 - კორპორაციული წვეულება (რა თქმა უნდა, თუ უმუშევარი არ ხარ); 1 იანვარი - ახალი წელი, 2 - ბედობა, 7 - შობა (ჩვენი), 14 - ძველი ახალი წელი, 19 - ნათლისღება, 27 - ნინაობა, 32 (ან სადღაც მის ირგვლივ) – ჩინური (ან სადღაც მაგ რეგიონიდან) ახალი წელი...

ეს ყველაფერი როგორც იშიფრება, ალბათ, კარგად იცით: ღვინო, შამპანური, კონიაკი, ლუდი (პახმელიაზე), ჭაჭა (ხაშთან), ვისკი, გოზინაყი, ჩურჩხელა, შოკოლადი, საცივი, ბაჟე, გოჭი, ხალადეცი, ხიზილალა, კუპატი, ხაში (ჭაჭა), ქონი, ცხიმი, ქოლესტერინი; ერთნაირი სადღეგრძელოები, ერთნაირი ხუმრობები, ჭორები, სიფათები; ტელევიზორში ბავშვობიდან გაზეპირებული ფილმები, ბენი ჰილი, მისტერ ბინი, ერიკ კლაპტონი, ელტონ ჯონი, ჯო კოკერი, The Rolling Stones, Jingle Bells; სრულიად საქართველოს შობა-ახალ წელს ულოცავენ, ბანკები, ფარმაცევტული ფირმები, სამშენებლო, სადაზღვევო, დეველოპერული კომპანიები, რესტორნები, ტურ-ოპერატორები, ორგანიზაციები, რომლებიც ტელეკამერების წინ ხეებს რგავენ და მრავალი სხვა. თანაც, ეს ყველაფერი თითქმის ყოველდღე, ერთი თვის განმავლობაში... ხომ შეიძლება კაცმა გარეკოს?! მით უმეტეს, რომ შარშანაც ასე იყო, შარშანწინაც, იმის წინაც.... ამიტომ თავს აღარ შეგაწყენთ სანტა კლაუსის ფორმაში გამოწყობილი ყველა ჯურის ტაკიმასხარებით, და გრიპის საწინააღმდეგო პრეპარატების რეკლამით და პირდაპირ საქმეზე გადავალ.
საქმე კი ნაახალწლევს საქართველოში საახალწლო შეხვედრების და სუფრების გარჩევა-გაზიარებით იწყება და ახლომდებარე რესტორანში პრაქტიკული მეცადინეობით გრძელდება. ამეებზე კიდევ ერთი-ორი დღე იხარჯება.

იმ ორი დღის მერე კი ნამდვილად იწყება ქართული საქმეები. ერთ რამეს ვარ დაკვირვებული: როცა ჩვენში გეუბნებიან, შენთან ერთი საქმე მაქვსო, ეს იმას ნიშნავს, რომ უნდათ, რაღაც გთხოვონ, რაღაც გაგაკეთებინონ მუქთად, უფასოდ. ამ გამოცდილებით გამდიდრებული, უფრო მეტი სიმპათიით ვეკიდები იმ ადამიანებს, რომლებიც მომმართავენ: შენთან ერთი წინადადება მაქვსო. მაგრამ, ალბათ, უჩემოდაც კარგად იცით, რომ საქართველოში საქმიან ურთიერთობებს ანიჭებენ უპირატესობას.
დიალოგების სახით ეს საქმეები დაახლოებით ასეთია:

- მისმინე, საქმე მაქვს შენთან. ერთ ჩემ ძმაკაცს, შენ არ იცნობ, კაფე აქვს წარმატებული და უნდა, ამ კაფეს ვებსაიტისთვის თავფურცელზე ერთი გვერდი დაუწერო. იცის, რომ გიცნობ, მაგის რაღაცეები წავიკითხე, მომწონს როგორც წერსო.

- უყურე შენ, კაფესთან ერთად გემოვნებაც ჰქონია და რო არ ვიცი მაგის ფასები, რამდენს გადამიხდის?

- მოიცა ერთი, რა უნდა გადაგიხადოს, ვორდის ერთი გვერდია, თანაც მაგარი პრესტიჟული ადგილია!

და თუ ამ საუბრის შემდეგ ამ “საქმეს” მაინც მოკიდეთ ხელი, მოვლენები შეიძლება ისე განვითარდეს, რომ “შემკვეთისგან” დაუმსახურებელი საყვედურიც კი დაიმსახუროთ:

- იცი, რაღაც არა გავს შენს ნაწერს, თითქოს მარილი აკლიაო. რახან არ გიხდიან, შენც დაიკიდე, არა?!

ცხადია, ასეთ საქმეებს მაქსიმალურად უნდა ერიდო. და არა იმიტომ, რომ ვორდის ერთი გვერდი ბევრია, ან არავის არ უნდა დაეხმარო. უბრალოდ ასეთ “შემკვეთებს” ჭკუა უნდა ასწავლო. უნდა ასწავლო გადახდა, სხვისი შრომის, სხვისი დროის დაფასება. ამით შენ საქმიანობასაც შესძენ პრესტიჟს. თუმცა, ბუნებრივია, ამასთან ერთად მეგობრობაც არ უნდა დაივიწყო.

ნათქვამის საუკეთესო ილუსტრაციად კი პოპულარული ფოტოგრაფის გურამ წიბახაშვილის პიროვნება მიმაჩნია. მისი მრავალი ღირსებიდან უმნიშვნელოვანესად ვთვლი სწორედ იმას, რომ მან ფოტოგრაფის საქმეს საქართველოში ფასი დაადო და პრესტიჟული გახადა ეს პროფესია. მომიტევონ მისმა კოლეგებმა, მაგრამ გურამმა ერთად აღებულ ყველა ქართველ ფოტოგრაფზე მეტი გააკეთა ამ პროფესიის პოპულარიზაციისათვის საქართველოში. ნეტა თუ იციან “კოდაკში”, “ნიკონში”, “კენონში”, “ლაიკაში” და სხვაგან, რამდენად არიან დავალებულნი გურამისგან მათი პროდუქციის გასაღების გამო?!

ის სულ საქმეშია, გაჩერებულს ვერ ნახავთ: როცა არ იღებს, ახალგაზრდებს ასწავლის.

ის წარმატებული ბრენდია, ამიტომ მის ნამუშევრებს მარტო საზღვარგარეთ კი არა, საქართველოშიც ყიდულობენ.
ის პროფესიონალია, მაგრამ ფული მისთვის არასდროს არ არის გადამწყვეტი და ამიტომაც კარგად იცის, ვის უნდა გადაახდევინოს ფული და ვის უნდა აჩუქოს თავისი ნამუშევარი.

ის იმდენად უკონფლიქტო და მშვიდობიანი ადამიანია, რომ გაურბის ფოტოგრაფებისთვის ერთობ მომგებიანი თემის, ომის გადაღებას. თავის მშვიდობისმოყვარეობას კი ტანსაცმლით აბალანსებს: ძალიან უყვარს მილიტარისტული სტილი, განსაკუთრებით კი - კიტელები.

დარწმუნებული ბრძანდებოდეთ: თუ 12 თებერვალს საგამოფენო დარბაზ “კოპალაში” მიხვალთ, სადაც 5 საათზე გურამის ნამუშევრების გამოფენა გაიხსნება, იუბილარი თავის რომელიმე დიქტატორულ კიტელში დაგხვდებათ გამოწყობილი. წიბახა ხომ 50 წლის გახდა ამ დღეებში!

P.S.: ბლოგის დასაწყისში შევეცადე, საახალწლო სიტუაცია წიბახას ფოტომეთოდით აღმეწერა.

ამერიკაში გამგზავრების წინ ყველაფერს ვიფიქრებდი, მაგრამ თუ ჩემი ყველაზე დიდი შთაბეჭდილება ისევ ბლოგთან და ფეისბუკთან იქნებოდა დაკავშირებული, ნამდვილად ვერ წარმოვიდგენდი. პირიქით, ვფიქრობდი, წავალ, ცოტას დავისვენებ ამ 24 საათიანი ბლოგური რეჟიმისგან, მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხის მედიაექსპერტებს მოვუსმენ, ნიუ-იორკს თვალს შევავლებ და განტვირთული დაბრუნდები-მეთქი.

ღია საზოგადოების ინსტიტუტმა სწორედ ნიუ-იორკში მოუყარა თავი მედიისა და საინფორმაციო პროგრამების კოორდინატორებს მრავალი ქვეყნიდან, რათა მათ მედიის ახალ პრიორიტეტებზე, ახალ ტენდენციებზე ემსჯელათ. ჰოდა, სამუშაო შეხვედრებზე იმდენჯერ ახსენეს სიტყვები „ბლოგი“, „ფეისბუკი“ და „ტვიტერი“, რომ ჩემმა კოლეგამ, ირაკლი ცერცვაძემ, ბოლოს მკითხა – ნეტავ, პროფესიული მედია კიდევ ვინმეს თუ სჭირდებაო?

როგორც აღმოჩნდა, მსოფლიო მედიის ყველაზე პროგრესული მიმართულება საზოგადოების რაც შეიძლება მეტი ჩართულობაა ინფორმაციის მიღებისა და გავრცელების სისტემებში. ამერიკელი ექსპერტები (და არა მხოლოდ ისინი) მედიის მომავალს სწორედ სამოქალაქო ჟურნალიზმის განვითარებას უკავშირებენ.

ამერიკაში – ქვეყანაში, სადაც ინფორმაციის დამალვა შეუძლებელია, ხოლო ინფორმაციის გამოქვეყნებას პრეზიდენტის გადადგომაც კი შეიძლება მოჰყვეს – მიაჩნიათ, რომ ეს საკმარისი არ არის. აუცილებელია, რაც შეიძლება მეტი ადამიანი, მოქალაქე, საზოგადოების წევრი ჩაერთოს ახალი ამბების მოპოვება-გავრცელებაში და საჯარო დისკუსიებში.

მაგალითად, ამერიკის ნაციონალური საზოგადოებრივი რადიოს (NPR) ხელმძღვანელებს გამჭვირვალობად მიაჩნიათ არა საზოგადოების მიერ გაღებული თანხის შესახებ ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა ან ზოგადად რადიოს ფინანსური გამჭვირვალობა, – ეს საერთოდ არ არის პრობლემა. როგორც გვითხრეს, გამჭვირვალობა ახლა ნიშნავს რადიოს მსმენელებისთვის რაც შეიძლება მეტი სადისკუსიო პლატფორმის შეთავაზებას და რაც შეიძლება მეტი ადამიანის მონაწილეობას საჯარო განხილვებში. აი, ეს არის ღიაობა და გამჭვირვალობა ამერიკულად.

რა არის პროფესიული მედიის ამოცანა ახალი ამბების კუთხით? ამერიკაში ამ კითხვაზეც მკაფიო პასუხი არსებობს: მედიის ამოცანაა, არა მხოლოდ თავად მოიპოვოს და გაავრცელოს ინფორმაცია, არამედ, ის ახალი ამბები, რომლებიც უხვად ვრცელდება სოციალურ ქსელებში, გადაარჩიოს, გამიჯნოს მნიშვნელოვანი და ყველაფერი დანარჩენი, მნიშვნელოვანი ინფორმაცია გადაამოწმოს და შესაბამისი კონტექსტით მიაწოდოს საზოგადოებას.

ფაქტობრივად, პროფესიული მედია აღარ არსებობს საზოგადოებასთან თანამშრომლობის გარეშე. საზოგადოება კი რაც შეიძლება აქტიურად მონაწილეობს საჯარო ცხოვრებაში. მიმდინარეობს მოქალაქეების ტოტალური ჩართვა საჯარო–საინფორმაციო სივრცეში, მასობრივი გაჟურნალისტება. ეს არის თანამედროვე მედიის N1 ტენდენცია, რომელიც ამერიკაში დაიბადა და რომელსაც მთელი მსოფლიო ისე უწყობს ფეხს, როგორც შეუძლია.

ახლა ვიკითხოთ: რატომ გაუჩნდათ ამერიკელებს მედიის ტრანსფორმაციის მოთხოვნა? ამ კითხვის პასუხი უმოკლესი გზით მიგვიყვანს ქართულ თუ სხვა ქვეყნების მედიასთან. პროგრამაში, რომელიც ღია საზოგადოების ინსტიტუტმა შეხვედრის მონაწილეებს მოგვიმზადა, წერია, რომ ამერიკული ჟურნალიზმის ტრანსფორმაცია ერთმა გამოწვევამ და მისი დაძლევის ერთმა უნიკალურმა შესაძლებლობამ განაპირობა. კერძოდ, აღმოჩნდა, რომ ბოლო რამდენიმე წელიწადი ამერიკაში პრესისთვის ფინანსურად რთული პერიოდი იყო, რის შედეგადაც არაერთი გაზეთი დაიხურა კიდეც. ამ ვითარებაში, ამერიკელების ხედვით, მედიამ შესაძლოა სრულად ვეღარ შეასრულოს თავისი უპირველესი მოვალეობა – ხელისუფლების „ვოჩდოგობა“ (მოდარაჯე ძაღლის ფუნქცია, კონტროლი). ეს არის გამოწვევა. მისი დაძლევის შესაძლებლობა კი უკავშირდება ტექნოლოგიურ პროგრესს – ინტერნეტისა და კომუნიკაციის სხვა საშუალებების გამოყენებას იმისათვის, რომ მთავრობა რაც შეიძლება მეტმა მოქალაქემ აკონტროლოს, ჟურნალისტებთან ერთად.

როგორც კი ამერიკულმა საზოგადოებამ იგრძნო საფრთხე, რომ მედია შეიძლება სრულფასოვნად ვეღარ გაუმკლავდეს ხელისუფლების საქმიანობის კონტროლს – როგორც ფედერალურ, ისე ადგილობრივ დონეზე – მაშინვე, ჟურნალისტებთან ერთად, თავად ჩაერთო ახალი ამბების მოპოვება-გავრცელებაშიც და პროცესების შეფასებაშიც. სამოქალაქო ჟურნალიზმი არის სოციალური ქსელებისა და ბლოგების განვითარების არსებითი მიზეზი და მიზანი.

ახლა საქართველოს დავუბრუნდეთ და წარმოვიდგინოთ, რამდენად შეზღუდულია მედიის შესაძლებლობები, მოიპოვოს რეალური ინფორმაცია და საჯარო დისკუსიების მეშვეობით შეაფასოს ქვეყანაში მიმდინარე პროცესები. ჩვენთან ხომ ყველაფერი ყირამალაა: მედია კი არ აკონტროლებს ხელისუფლებას, არამედ ხელისუფლება აკონტროლებს მედიას. ამ ვითარებაში, განსაკუთრებულ ღირებულებას იძენს საქართველოს თითოეული მოქალაქის აქტიურობა ინფორმაციის მოპოვებისა და გავრცელების კუთხით; აგრეთვე, ფასდაუდებელია თითოეული საჯარო დისკუსია ჩვენს ქვეყანაში თუ მის სამეზობლოში მიმდინარე პროცესებზე. ამერიკაში ვცდილობდი, გამეხსენებინა, ბოლო თვეების განმავლობაში, რამდენი დამალული ინფორმაცია გამჟღავნდა ფეისბუკზე, ან რამდენ „დახურულ“ თემაზე ვიმსჯელეთ იანეთში. და ამ გახსენება-გახსენებაში სულ გამჭვირვალედ, აი, რა დავინახე:

ის, რასაც თქვენ, საქართველოს მოქალაქეები, აკეთებთ იანეთში და ფეისბუკზე, აგრეთვე, იმ ქართულ ბლოგებზე, რომლებიც უხვადაა ინტერნეტში, – მსოფლიო მედიაში ყველაზე პროგრესული ნაკადის – სამოქალაქო ჟურნალიზმის (Citizen journalism) – ორგანული ნაწილია. რამდენადაც შერცხვენილები ვართ ჩვენ, პროფესიონალი ჟურნალისტები, იმდენად პირნათლები ხართ თქვენ – სამოქალაქო ჟურნალისტები; რამდენადაც შებოჭილები ვართ ჩვენ, იმდენადვე ლაღები – თქვენ; რამდენადაც მაჩანჩალები ვართ ჩვენ, იმდენად მოწინავეები ხართ თქვენ; რამდენადაც არასაშიშები და უხერხემლოები ვართ ჩვენ, იმდენადვე საშიშები და ხერხემლიანები ხართ თქვენ.

თქვენ ნაღდად ვერავინ მოგერევათ.

ეს არის ყველაზე ღირებული და ძვირფასი, რაც დავინახე ამერიკაში – საოცრებებით დახუნძლულ ქვეყანაში. კიდევ ერთხელ მინდა, მადლობა გითხრათ ყველას, ვინც საშუალება მომეცით, ამ დაუმარცხებელ საქმეში მეც ვმონაწილეობდე.