კოტი, თებერვლის დასაწყისში გერმანული გაზეთის, Die Welt-ისა და ჰამბურგის ჰელმუტ შმიდტის უნივერსიტეტთან არსებული ომის სიმულაციების ცენტრის (Wargaming Center) მიერ ორგანიზებულ გახმაურებულ “ომის თამაშებში”, პოლონეთს წარმოადგენდა. ომის სიმულაციაში მონაწილე მხარეებს, ნატოს წევრ ქვეყნებს უნდა გადაეჭრათ უსაფრთხოების მოდელირებული კრიზისი - ეპასუხათ რუსეთის ნაბიჯებზე ლიეტუვის წინააღმდეგ, რის საბაბადაც მოსკოვმა კალინინგრადში გამოგონილი ჰუმანიტარული კრიზისი გამოიყენა. გათამაშებულ სცენარში რუსეთმა წარმატებით შექმნა fait accompli, მოკავშირეებმა იყოყმანეს, მეხუთე მუხლი დაუყოვნებლივ არ აამოქმედეს.
კოტი, რომელმაც სიმულაციაში პოლონეთის პრემიერ-მინისტრის როლი შეასრულა, ყურადღებას მთავარ გაკვეთილზე ამახვილებს: რამდენად მარტივია ჰიბრიდული ზეწოლით ნატოს ერთიანობის გახლეჩა მანამ, სანამ საქმე სამხედრო დაპირისპირების ეტაპამდე მივა.
გამაკვირვა იმან, თუ რამდენად, ლამის ინსტინქტის დონეზე უჭირდათ [გერმანელებს] ნატოს წევრი სახელმწიფოს სუვერენიტეტის დარღვევის გააზრება
რადიო თაისუფლება: როგორ ფიქრობთ, რა იყო Die Welt-ის სამხედრო-სიმულაციურმა თამაშის მთავარი გაკვეთილი? რა ვისწავლეთ?
ბართლომეი კოტი: როდესაც ამ სიმულაციაზე ვსაუბრობთ, მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ ეს, უპირველეს ყოვლისა, პოლიტიკური თამაში იყო - მისი მიზანი კი გერმანული პოლიტიკური ელიტის მზადყოფნისა და ლიდერული თვისებების, მტკივნეული გადაწყვეტილებების მიღების უნარის შემოწმება. უფრო კლასიკურ, სამხედრო სიმულაციაში ნატო ბევრად ადრე ჩაერთვებოდა, ამუშავდებოდა გარკვეული ავტომატური რეაგირების მექანიზმი - მაგალითად ისე, როგორც ცოტა ხნის წინ მოხდა, როდესაც რუსული დრონები პოლონეთის საჰაერო სივრცეში გამოჩნდნენ.
რაც შეეხება შედეგებს, უნდა ვთქვა, რომ სამწუხაროდ ჩვენი გერმანელი კოლეგები რუსეთთან ნებისმიერ ესკალაციას ძალიან უფრთხოდნენ - არა მხოლოდ ქმედების, რიტორიკის დონეზეც კი. თამაშის განმავლობაში მათი ძირითადი ინსტინქტი დასაწყისიდან ბოლომდე იყო დეესკალაცია. რუსული ჰიბრიდული საფრთხისთვის აქტიური, კონვენციური პასუხის გაცემა აშკარად არ აღმოჩნდა მათთვის მარტივი სცენარი. და როდესაც რუსული ქმედებები ჰიბრიდულიდან კონვენციურ ფაზაში გადადიოდა, გერმანული პასუხი სამხედრო თვალსაზრისით ყოველთვის რეაქტიული იყო - გაცილებით მეტი აქცენტი კეთდებოდა ქვეყნის შიგნით, ხალხის განწყობისა და მედეგობის საკითხებზე, ვიდრე იმაზე, თუ რა პასუხი უნდა გაეცათ რუსებისთვის.
განსაკუთრებით გამაკვირვა იმან, თუ რამდენად, ლამის ინსტინქტის დონეზე უჭირდათ ნატოს წევრი სახელმწიფოს სუვერენიტეტის დარღვევის გააზრება. რუსეთის მიერ ლიეტუვის საჰაერო სივრცის ფაქტობრივი „დახურვის“ განცხადება, თუნდაც ჰუმანიტარული კრიზისის საბაბით, ჩემი აზრით უკვე საკმარისი იყო ჩასათვლელად, რომ ნატოს წევრი ქვეყნის სუვერენიტეტი დაირღვა, აუცილებელი არ იყო ლიეტუვის მიწაზე რუს ჯარისკაცებს შეებიჯებინათ. ძალიან ვცდილობდი ამაში სხვებიც დამერწმუნებინა...
არავინ თამაშობდა ლიეტუვას. არავინ თამაშობდა საფრანგეთს. არავინ წარმოადგენდა ბრიტანეთს.
რადიო თავისუფლება: მოდით, სიმულაციის სცენარი მიმოვიხილოთ. რუსეთი კალინინგრადში ჰუმანიტარული კრიზისის საბაბით ლიეტუვაში შედის და 15 000 ჯარისკაცით სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ქალაქ მარიამპოლეს იკავებს. ვაშინგტონი ამას მეხუთე მუხლის დარღვევად არ განიხილავს - სულ მცირე, პირველი 48 საათის განმავლობაში აშშ არ იყო მზად სამხედრო ჩარევისა და საჰაერო იერიშების დასაწყებად. რატომ? რა იყო მათი არგუმენტი? და რამდენად რეალურია მსგავსი სცენარი?
ბართლომეი კოტი: მთავარი მიზეზი ჰიბრიდული ელემენტი იყო - რუსეთის მტკიცება, რომ ის მხოლოდ ჰუმანიტარულ დერეფანს ქმნიდა, მერე კი ეს დერეფანი ლიეტუვაში შესასვლელად გამოიყენა. ამიტომ ამერიკული საწყისი გადაწყვეტილებები ეფუძნებოდა არა იმას, რომ რუსული ჯარები უკვე ლიეტუვაში იმყოფებოდნენ, არამედ მოსკოვის განცხადებას ჰუმანიტარული დერეფნის შექმნის შესახებ. შესაბამისად, დასკვნა: არ ღირს ამ ყველაფრის მეხუთე მუხლის დარღვევად გამოცხადება, სანამ არ გავერკვევით, რა მოხდა.
ამერიკული პოზიციის თავისებურება ისიც იყო, რომ ისინი პასუხის „ბილატერალიზაციას“ - ორმხრივი მოლაპარაკებების ჩარჩოში გადატანას- ცდილობდნენ. ამბობდნენ: შეგიძლიათ, [ევროპელებმა] იმსჯელოთ, არის თუ არა ეს მეხუთე მუხლის დარღვევა. ჩვენ ვფიქრობთ, რომ არ არის, მაგრამ ამ კრიზისს რუსეთთან პირდაპირი საუბრით მოვაგვარებთ. ჩემი აზრით, ეს ასპექტი უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე თავად ის მწვავე პოლემიკა რაც ამ სიმულაციას და შემდეგ Die Welt-ის სტატიას გერმანიაში მოჰყვა.
მინდა, ხაზგასმით ვთქვა: ის დასკვნა, რაც WSJ-მ და სხვა გამოცემებმა გააკეთეს, რომ თითქოს ეს თამაშები ნატოს რეაგირებას ტესტავდა, მთლად ზუსტი არ არის. ეს პირველ რიგში გერმანელი პოლიტიკოსების ტესტი იყო. მაგალითად, არავინ თამაშობდა ლიეტუვას - ქვეყანას, რომელსაც აშკარად ექნებოდა საკუთარი სათქმელი ამ სცენარში. არავინ თამაშობდა საფრანგეთს. არავინ წარმოადგენდა ბრიტანეთს. საერთაშორისო აქტორები მხოლოდ დისტანციურად ვიყავით ჩართულნი. ეს კი ბუნებრივია, ზღუდავდა ჩვენს შესაძლებლობას, მომენტალურ რეჟიმში გვემოქმედა - ასე ჩვენ უბრალოდ გერმანიის გადაწყვეტილებებზეღა ვრეაგირებდით.
ვთქვი: მოდი, რუსები გამოვცადოთ. შევთავაზე მათი ჰუმანიტარული დერეფნის დატესტვა - მოდით, ჩვენი, ნატოს ჰუმანიტარული კოლონაც გაგზავნით იმავე დერეფანში
რადიო თავისუფლება: რაც რეალურ სცენარში არ მოხდებოდა.
ბართლომეი კოტი: რა თქმა უნდა, ასე არ იქნებოდა. ერთ ეტაპზე გადავწყვიტე უფრო პროაქტიური მიდგომა შემეთავაზებინა. ვთქვი: მოდი, რუსები გამოვცადოთ. შევთავაზე მათი ჰუმანიტარული დერეფნის დატესტვა - მოდით, ჩვენი, ნატოს ჰუმანიტარული კოლონაც გაგზავნით იმავე დერეფანში, თუ კალინინგრადში ჰუმანიტარული კრიზისია, ჩვენც შევთავაზოთ დახმარება, რატომაც არა?
ეს მარტივი სვლა იყო - ჩვენ სარკისებურად გავიმეორებდით რუსების ნაბიჯებს. თუ ისინი მათ ამაზე სამხედრო რეაქცია ექნებოდათ, ეს ესკალაციის პასუხისმგებლობას რუსეთზე გადაიტანდა. თუ სამხედრო პასუხი არ ინებოდა, გამოდის, რომ რეალურად ვერც აკონტროლებენ ლიეტუვის საჰაერო სივრცეს - რაც ასევე ნიშნავს, რომ მათი პოლიტიკური ნარატივი, თითქოს ცა დახურეს, უბრალოდ სიცრუეა. ჩვენი დანაყოფები კი იქვე იქნებოდნენ, თუ რუსები რამეს დააპირებდნენ ლიეტუვაში.
რადიო თავისუფლება: რატომღაც ვეჭვობ, რომ თქვენს ამ იდეას მთლად აღფრთოვანებით არ მიიღებდნენ.
ბართლომეი კოტი: თავიდან ძალიან გაუკვირდათ, მაგრამ შემდეგ გერმანელებმა თქვეს, კარგი, მაშინ ლიეტუვაში უკვე განთავსებული გერმანული ბრიგადის შესაძლებლობები გამოვიყენოთო - საუბარია დაახლოებით 2000 კაციან დანაყოფზე. თუმცა აშშ-ის სახელმწიფო მდივანთან საუბრის შემდეგ ნათელი გახდა, რომ ნატოს ეგიდით სწრაფად მოქმედება შეუძლებელი იქნებოდა. ამიტომ ვთქვი: კარგი, მაშინ ეს ყველაფერი „მსურველთა კოალიციის“ ფორმატში გავაკეთოთ.
როგორც პოლონეთის პრემიერ-მინისტრი, მზად ვიქნებოდი ამ მანევრში მონაწილეობა მიმეღო. შემეძლო საჰაერო რესურსების გამოყოფაც. თუმცა მსურდა გამეგო, შემოგვიერთდებოდნენ თუ არა ფრანგები და ბრიტანელები.
რადიო თავისუფლება: რაც შეეხება პოლონეთს - Die Welt-ის სტატიაში წერია, რომ პოლონეთმა, გერმანიისგან განსხვავებით, მობილიზაცია გამოაცხადა, მაგრამ არ ჩაერია. რატომ?
ბართლომეი კოტი: იმიტომ, რომ არც მომეცა რეალურად მოქმედების, რეაგირების შესაძლებლობა! სცენარი უბრალოდ არ განვითარდა იმ ეტაპამდე, როცა პოლონეთის პრემიერ-მინისტრს უნდა მიეღო გადაწყვეტილება ჩარევაზე მას შემდეგ, რაც რუსის ჯარი ლიეტუვაში შევიდა. სწორედ ეს იყო ჩემი პრეტენზია და კრიტიკა სამხედრო სიმულაციის კონსტრუქციასთან დაკავშირებით.
რადიო თავისუფლება: ეს რანაირი სიმულაცია გამოდის, თუ მონაწილე მხარეებს თანაბარი რეაგირების შესაძლებლობა არ ეძლევათ?
ბართლომეი კოტი: თამაშის მთელი მექანიკა აგებული იყო რუსულ ნარატივებზე გერმანელების პასუხსა და რეაგირების გამოცდაზე. გერმანული გაზეთისთვის გასაგები და ლოგიკური გადაწყვეტილებაა, მაგრამ რეალური სცენარისგან საკმაოდ შორს დგას.
თუ დავინახავთ, რომ გერმანია ან სხვა დასავლელი მოკავშირეები ამ საფრთხეზე არ რეაგირებენ, მაშინ მოგვიწევს მობილიზება და კონვენციური რეაგირება.
რადიო თავისუფლება: მოდით, ჩვენ შევეცადოთ და აღმოვფხვრათ ეს დეფიციტი - ვიდეოთამაშების ტერმინოლოგია რომ გამოვიყენოთ, წარმოვიდგინოთ, რომ add on-ი ან სიქველი გამოვიდა, მეორე თავი, სადაც რეაგირების შესაძლებლობა გეძლევათ მას შემდეგ, რაც გაირკვევა, რომ რუსებმა ჯარები უკვე შეიყვანეს და ლიეტუველებთან შეტაკებებიც მოხდა. რას აკეთებს პოლონეთი?
ბართლომეი კოტი: ვიტყოდი, რომ ჩვენი უპირველესი პრიორიტეტი ლიდერის როლის მორგება იქნებოდა. თუ დავინახავთ, რომ გერმანია ან სხვა დასავლელი მოკავშირეები ამ საფრთხეზე არ რეაგირებენ, მაშინ მოგვიწევს მობილიზება და კონვენციური რეაგირება. თუ ზოგიერთი მოკავშირე მეხუთე მუხლის ამოქმედებას არ ისურვებდა, მაშინ გამოდის, რომ ეს ნატოს დროშის ქვეშ არ მოხდებოდა - არამედ ე.წ. „მსურველთა კოალიციის“ ფორმატში.
ანუ, თუ ჩარევის გადაწყვეტილებას მივიღებდი, უშუალოდ მოქმედებამდე ასეთ კოალიციას შევქმნიდი - ალბათ ჩვენ, ბრიტანელები, სკანდინავიური ქვეყნები, შესაძლოა რუმინეთიც.
ასევე ნახეთ „რუსები არ არიან „უძლეველი ტიტანები“ - როგორ უნდა შეძლოს „უფრო ევროპულმა“ ნატომ პუტინის შეკავება?თუ დადგება დღე, როდესაც ნატო ასეთ საფრთხეზე არ რეაგირებს, მაშინ ის ნატო, რომელსაც დღეს ვიცნობთ, ფაქტობრივად შეწყვეტს არსებობას.
რადიო თავისუფლება: რა დრო დაჭირდებოდა ამას? რამდენად დიდია საფრთხე, რომ გაიფლანგებოდა დღეები და მალე აღმოჩნდებოდით უკვე fait accompli-ს წინაშე - რუსები მარიამპოლეში გამაგრდნენ, თქვენ კი მოგიწევთ მათი იქედან გაძევება, დიდი მსხვერპლის ფასად?
ბართლომეი კოტი: ვერ დაგეთანხმებით - ეს არ არის გადაწყვეტილება, რომელსაც დღეები დასჭირდებოდა. ეს გადაწყვეტილება საათებში უნდა იქნას მიღებული. თუ ნატო არ იღებს გადაწყვეტილებას, მაშინ შეგვიძლია, ნატოს სამხედრო დოქტრინით შემუშავებული გეგმებით ვიმოქმედოთ, მაგრამ „მსურველთა კოალიციის“ სახელით.
რადიო თავისუფლება: გასაგებია, მაგრამ ასე ხომ გამოდის, რომ რუსებმა ნაწილობრივ მაინც მიაღწიეს საწადელს? ანუ, თუ მათი მთავარი მიზანი ნატოს სანდოობისთვის ძირის გამოთხრაა, გამოდის, რომ ისინი წარმატებას აღწევენ - რადგან რეაგირებს კოალიცია და არა ნატო.
ბართლომეი კოტი: გულწრფელად გეტყვით, თუ დადგება დღე, როდესაც ნატო ასეთ საფრთხეზე არ რეაგირებს, მაშინ ის ნატო, რომელსაც დღეს ვიცნობთ, ფაქტობრივად შეწყვეტს არსებობას. თუმცა, პოლონურ რეაგირებას რომ დავუბრუნდეთ: თუ რუსული ჯარები ლიეტუვაში გამოჩნდებოდნენ, პოლონეთის მხრიდან ავტომატური პასუხი იქნებოდა რეაგირება და არა ლოდინი, ამის თქმა დარწმუნებით შემიძლია.
მხარეებს შორის კოგნიტიური სხვაობა აშკარაა – ერთი მენტალურად მზადაა ომისთვის, მეორე კი არა.
რადიო თავისუფლება: არაერთი ექსპერტი დარწმუნებულია, რომ მსგავსი სცენარი - რუსული ავანტიურა ბალტიის ქვეყნებში - შესაძლოა, ახლო მომავალში რეალობად იქცეს. ამიტომ მოდით, შევხედოთ ძალთა ბალანსს. რამდენად მნიშვნელოვანია საბრძოლო გამოცდილება? ერთ მხარეს – უკრაინაში ოთხწლიან, ჯოჯოხეთურ ომგამოვლილი რუსები, რომლებმაც კი, მძიმე დანაკარგები განიცადეს, მაგრამ ასევე, უდაოდ შეიძინეს უმნიშვნელოვანესი საბრძოლო გამოცდილებაც. მეორე მხარეს – ლიეტუვის და გერმანული ფორმირებები, რომლებსაც რეალური საბრძოლო გამოცდილება პრაქტიკულად არ აქვთ.
ბართლომეი კოტი: ეს დროის საკითხია, არა? ყველაფერი დამოკიდებულია იმ მომენტზე, თუ როდის განვითარდება ასეთი სცენარი, როდის გადადგამს რუსეთი ამ ნაბიჯს. თუ დღეს გავითამაშებთ ამ ყველაფერს, მაშინ რა თქმა უნდა, მხარეებს შორის კოგნიტიური სხვაობა აშკარაა – ერთი მენტალურად მზადაა ომისთვის, მეორე კი არა.
ასევე ნახეთ “მტერი უნდა გამოფიტო, თუნდაც ალყაში იყო მოქცეული” - უკრაინული არმიის ბრიტანელი ვეტერანი შონ პინერიმაგრამ ეს ყველაფერი ასევე დიდწილად დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა მოხდება უკრაინაში. ნატო ყოველდღიურად სწავლობს უკრაინისგან, თუ როგორ უნდა აწარმოოს ეს „ახალი ომი“.
რადიო თავისუფლება: რაც შეეხება უკრაინას – სიმულაცია ვარაუდობდა, რომ ეს სცენარი მხოლოდ უკრაინაში ცეცხლის შეწყვეტის შემდეგ განვითარდებოდა. როგორ დასრულდა უკრაინის ომი ამ თამაშის ფარგლებში?
ბართლომეი კოტი: საწყისი სცენარის მიხედვით, რუსულმა ჯარებმა საბოლოოდ დაიკავეს მთელი დონბასის რეგიონი. დაიწყო კიდევ ერთი მიგრაციული ტალღა უკრაინიდან დასავლეთისკენ. შედგა შეთანხმება ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ. რუსი და უკრაინელი მომლაპარაკებლები თანხმდებიან ფრონტის ხაზის გაყინვაზე. კიევი არ აღიარებს ოკუპირებულ ტერიტორიებს.
რადიო თავისუფლება: კიევი ნეიტრალიტეტს აცხადებს? რაც ნიშნავს, რომ ლიეტუვაში განვითარებულ სცენარშიც არ ჩაერთვება?
ბართლომეი კოტი: ტექსტში ეს არ არის მითითებული. ნათქვამია მხოლოდ ის, რომ კონტაქტის ხაზს გლობალური სამხრეთის ქვეყნების სამხედრო კონტინგენტი აკონტროლებს. დასავლეთ უკრაინაში კი განთავსებულია ფრანგულ-ბრიტანული ბატალიონი. სხვა არაფერი წერია.
კონვენციურ დონეზე ევროპას უკვე დღესვე შეუძლია რუსეთს ომი მოუგოს. შეუძლია მისი შეკავების უზრუნველყოფაც.
რადიო თავისუფლება: გამოდის, რუსეთის ინტერესებშია რაც შეიძლება სწრაფად იმოქმედოს , როგორც კი უკრაინაში ცეცხლის შეწყდება – მანამ, სანამ დასავლეთი რეორგანიზებას მოახერხებს.
ბართლომეი კოტი: რა თქმა უნდა. თუმცა ზუსტად არ ვიცით, რამდენად არის რუსეთი მზად ასეთ რისკზე წავიდეს. მე მჯერა, რომ კონვენციურ დონეზე ევროპას უკვე დღესვე შეუძლია რუსეთს ომი მოუგოს. შეუძლია მისი შეკავების უზრუნველყოფაც.
რადიო თავისუფლება: მართლა ასე ფიქრობთ? დრონების ომშიც კი?
ბართლომეი კოტი: დიახ, ასე ვფიქრობ. თანაც, ძნელი წარმოსადგენია, რომ ნატოსა და რუსეთის შორის ომი ისეთივე ომი იქნება, როგორსაც დღეს უკრაინაში ვხედავთ. უპირველეს ყოვლისა, ნატო არ დაუშვებს, რომ სანგრებში ჩარჩეს. ეს იქნება, პირველ რიგში, საჰაერო ომი.
არასოდეს შეიქმნება ისეთი ვითარება, როგორიც დღეს უკრაინაშია. სიმულაციაში გათამაშებული სცენარის მთავარი პრობლემა ის არის, რომ ნატოს მხრიდან ჰიბრიდულ საფრთხეებზე ნელი რეაგირება და ყოყმანი აზიანებს ალიანსის ერთიანობას. ამ სცენარმა სწორედ ეს აჩვენა – და ეს ნამდვილად მნიშვნელოვანი გაკვეთილია – რომ რუსეთს შეუძლია ნატოს სოლიდარობის შერყევა ჰიბრიდული მოქმედებებით. მას შეუძლია ალიანსის დასუსტება მანამდეც კი, სანამ კონვენციურ დონეზე გამოცდას გაბედავს.
მსურველთა კოალიციაში იქნებოდნენ ფინეთი, შვედეთი, გაერთიანებული სამეფო, შესაძლოა ნორვეგია, დანია, რუმინეთი.
რადიო თავისუფლება: როდესაც ვსაუბრობთ „მსურველთა კოალიციაზე“, ვის მოიაზრებთ ამ ფორმატში და რამდენად დიდია განსხვავება „სურვილსა“ და „მზადყოფნას“ შორის?
ბართლომეი კოტი: რა თქმა უნდა, აქ ბევრი გაურკვევლობა და ვარაუდია, მაგრამ ეს იქნებოდნენ ის ქვეყნები, რომლებსაც უკვე აქვთ პირდაპირი ინტერესი ამ კონფლიქტში – ფინეთი, შვედეთი, გაერთიანებული სამეფო, შესაძლოა ნორვეგია, დანია, რუმინეთი.
რადიო თავისუფლება: - და როდესაც მზადყოფნაზე ვსაუბრობთ, რა დონის მზადყოფნას გულისხმობთ? ჯარებისგაგზავნას? საბრძოლო მოქმედებს?
ბართლომეი კოტი: ფინეთის, შვედეთისა და გაერთიანებული სამეფოს შემთხვევაში - ჯარები. პლუს პოლონეთი, რა თქმა უნდა.
აი, რას მინდა, ხაზი გავუსვა: მე არ მჯერა ისეთი სცენარის, სადაც ლიეტუვაში შექმნილი ვითარება იმდენად იზოლირებულია, რომ არცერთი მოკავშირე არ რეაგირებს. შეიძლება ეს არ იყოს ყველა მოკავშირე. შეიძლება არ იყოს შეერთებული შტატები. შეიძლება იყოს მხოლოდ ევროპული რეაგირება. მაგრამ ჩემი აზრით, ყოველთვის იარსებებს სულ მცირე, რამდენიმე ქვეყანა, რომელიც თავიდანვე გადაწყვეტს მოქმედებას. ეს უსისხლოდ არ ჩაივლის.
ასევე ნახეთ "მსოფლიო დიდი კონფლიქტისთვის ემზადება" - გეორგ აიკჰოფი მადუროს გატაცებასა და კოლონიალიზმის დაბრუნებაზე