“ტრამპს უბრალოდ აღარ აინტერესებს პუტინი” - პროფ. მაიკლ კიმიჯი რუსეთ-უკრაინის ომსა და აშშ-ს როლზე

“მსოფლიო უფრო ანარქიული ხდება და, პარადოქსულად, უფრო მრავალპოლარული. ეს, გარკვეულწილად, სწორედ ის სამყაროა, რომლის მიღწევასაც რუსეთი ასეთი თავგამოდებით ცდილობდა 2022 წელს. მაგრამ აღმოჩნდა, რომ რუსეთს ძალიან უჭირს ასეთ გარემოში ეფექტურად მოქმედება. ის, უხეშად რომ ვთქვათ, იჩაგრება სხვა დიდ აქტორებთან ჭიდილში - არ გააჩნია არც ეკონომიკური და არც სამხედრო რესურსი, რათა აშშ-სა და ჩინეთს რეალური კონკურენცია გაუწიოს”, - ამბობს აშშ-ის საგარეო პოლიტიკისა და რუსეთის წამყვანი ექსპერტი, კენანის ინსტიტუტის დამფუძნებელი დირექტორი, პროფესორი მაიკლ კიმიჯი რადიო თავისუფლებასთან ინტერვიუში. პროფესორ კიმიჯს ვაჟა თავბერიძე რუსეთ–უკრაინის ომის შესაძლო განვითარების სცენარებზე ესაუბრა.

რადიო თავისუფლება: უკრაინის ომის მეხუთე გაზაფხულს რით შეუძლია რუსეთს იამაყოს? რას მიაღწია? და ანალოგიურად, რით შეუძლია დაიკვეხნოს უკრაინამ? მათ რას მიაღწიეს?

პროფ. მაიკლ კიმიჯი: პირველ რიგში, კითხვა ასე უნდა დავსვათ – რად ღირდა ის მსხვერპლი, რომელიც რუსეთმა ამ ოთხი წლის განმავლობაში გაიღო? რა მიიღო ამის სანაცვლოდ?

დასავლეთთან იზოლაცია, უკრაინის ტერიტორიების ნაგლეჯი, რუსეთის სიძულვილი, რომელიც უკრაინელებს შორის თაობიდან თაობას გადაეცემა და ჩინეთთან მიბმა – თანაც, მეტწილად ჩინეთის პირობებით.

გამიჭირდება ვთქვა, რომ რუსეთის მხრიდან აქ რაიმე სერიოზულ, სტრატეგიულ წინსვლასთან გვაქვს საქმე.

რაც შეეხება უკრაინას, აქაც არასახარბიელო სიტუაციაა – უკრაინა ჯერ კიდევ ძალიან შორს არის იმისგან, რომ ყირიმიდან და აღმოსავლეთ უკრაინიდან რუსული ჯარები განდევნოს.

თანაც, მოუგვარებელი პრობლემები რჩება საჰაერო თავდაცვის კუთხით, ამას ემატება ადამიანური რესურსის დეფიციტი, ფინანსური სირთულეები, დემოგრაფიული პრობლემები და სხვა გამოწვევები.

ამიტომ, რეალურად თუ შევხედავთ, არც რუსეთი იგებს და არც უკრაინა.

რადიო თავისუფლება: სამშვიდობო მოლაპარაკებებზეც გკითხავთ – რას უნდა ველოდოთ? და ზოგადად, რასაც ვხედავთ, რასთან გვაქვს საქმე, რა პროცესია? შედეგზე გათვლილი რეალური მოლაპარაკებები, რაღაც „პერფორმანსი“, როგორც ესტონეთის დაზვერვა ამბობს, თუ ის, რასაც რუსები „მართვად გაურკვევლობას“ უწოდებენ?

პროფ. კიმიჯი: ვფიქრობ, ეს სამი ელემენტი ერთმანეთს არ გამორიცხავს, შეიძლება სამივესთან ერთად გვქონდეს საქმე. მოდით ჩამოვთვალოთ:

მაგალითად, რუსეთისთვის „მართვადი გაურკვევლობა“ ძალიან ხელსაყრელია, რადგან კრემლის პროგრამა მინიმუმია, რომ ამ პროცესით ამერიკასა და ევროპას შორის ბზარს გააჩენს.

თუნდაც მოლაპარაკებების მაგიდასთან ვერაფერს მიაღწიოს, თუ იქმნება შთაბეჭდილება, რომ ბრიუსელი და ვაშინგტონი ან ბერლინი და ვაშინგტონი ერთმანეთს შორდებიან, ეს უკვე მცირე, მაგრამ მაინც წარმატებაა რუსეთისთვის.

დიპლომატია თავისთავად გარკვეული თეატრია – სწორი არ იქნებოდა თქმა, რომ მხოლოდ თეატრია და მეტი არაფერი, მაგრამ ტრამპის შემთხვევაში საქმე ნამდვილად გვაქვს პრეზიდენტთან, რომელიც მაღალი დონის დიპლომატიური სპექტაკლით ტკბება, მოსწონს ამ მაღალფსონებიან თამაშში მონაწილეობა.

მაგრამ ამ ყველაფრის პარალელურად მიმდინარეობს რეალური პროცესიც.

კიევშიც და მოსკოვშიც კარგად ესმით, რომ ამ ომში ვერცერთი მათგანი ვერ მიიღებს ყველაფერს, რაც სურს. ისიც ესმით, რომ ომი ძვირად უჯდებათ – და სავსებით შესაძლებელია, ორივე მხარე საბოლოოდ წაგებული დარჩეს.

და კიდევ ერთი ფაქტორია – ამერიკაში შუალედური არჩევნები მოდის.

ტრამპი, ზოგადად, ალბათ ყველაზე მარტივი და მოსახერხებელი ამერიკელი პრეზიდენტია რუსეთისთვის.

ამიტომ, რუსეთისთვის ახლა არის შესაძლებლობის ფანჯარა. თუ შეთანხმება უნდა დაიდოს – ახლაა ამის დრო. ორი წლის შემდეგ უკვე საპრეზიდენტო არჩევნები იქნება და სამყარო შეიძლება სრულიად სხვანაირი იყოს. თანაც, შეიძლება უკრაინამ ამ პერიოდში ტექნოლოგიურად მნიშვნელოვანი წინსვლა მოახერხოს და ომის ლოგიკა შეცვალოს.

ამიტომაც, ვერ გამოვრიცხავთ, რომ შეიძლება სწორედ ახლა იყოს ის მომენტი, როცა რუსეთი ეცდება, როგორმე მოამთავროს ეს ომი.

ჩემი მოლოდინია, რომ დიპლომატია ამ ეტაპზე ჩავარდება, მაგრამ რუსებს დავესესხები და საბოლოოდ, მეც სტრატეგიული ბუნდოვანების პოზიციაზე შევჯერდები.

რადიო თავისუფლება: არსებობს საერთოდ ისეთი კომპრომისი, რომელიც სამივე მხარისთვის მისაღები იქნება? თუ არსებობს, როგორ გამოიყურება?

პროფ. კიმიჯი: აქ უკვე ძალიან მიჭირს რაიმე რეალისტური ვარიანტის დანახვა.

რუსეთისთვის ეს ომი ბევრად მეტია, ვიდრე ომი ტერიტორიისთვის – და მით უმეტეს, ბევრად მეტია, ვიდრე მხოლოდ დონბასი.

რუსეთი რეალურად იბრძვის ევროპის უსაფრთხოების არქიტექტურის საკუთარი ვერსიისათვის – აქ წყდება არა მხოლოდ ის, თუ რა ადგილი ექნება უკრაინას ევროპაში, არამედ ის, თუ საერთოდ როგორი უნდა იყოს ევროპა.

წარუმატებელი ომი ამას ართულებს, მაგრამ კრემლში ამ ამბიციაზე უარს არ ამბობენ.

ამიტომ შეთანხმება, რომელიც რუსეთს მისცემს ბუნდოვან, ნახევრად ლეგალურ კონტროლს ყირიმზე და დონბასის დიდ ნაწილზე – პუტინისთვის უბრალოდ არასაკმარისია.

და ასეთ შემთხვევაში ძნელი წარმოსადგენია, რომ რუსეთი უბრალოდ იდგება და უყურებს, როგორ წავა უკრაინის დანარჩენი ნაწილი ევროპისკენ. რუსები აუცილებლად მეტს მოითხოვენ.

უკრაინის მხრიდან კი – არ მგონია, რომ კიევი ოდესმე ოფიციალურად დათანხმდეს რუსეთის კონტროლს საკუთარ ტერიტორიებზე. რაღაც დე ფაქტო შეთანხმების მიღწევა ალბათ შესაძლებელია, მაგრამ თუ რუსეთი მოითხოვს, რომ რუსულენოვან მოსახლეობას განსაკუთრებული უფლებები ჰქონდეს, ეკლესიის საკითხები ისე გადაწყდეს, როგორც მოსკოვს უნდა, ქვეყანა ნეიტრალური გახდეს და ევროპასთან გამყოფი კედელი აიგოს – ვფიქრობ, ზელენსკი პირდაპირ იტყვის, რომ სწორედ ამის თავიდან ასაცილებლად იბრძვიან უკრაინელი ჯარისკაცები, ამისთვის სწირავენ თავს.

ანუ, საქმე მხოლოდ ლიდერთა ამბიციებში არ არის – რეალური, არსებითი განსხვავებები ძალიან დიდია.

და არ ვიცი, რა სტრატეგიულმა გენიამ უნდა შეძლოს ამ ყველაფრის ისე დალაგება, რომ ორივე მხარისთვის მისაღები კომპრომისი გამოითალოს. ეს უკვე გენიალურობის ფარგლებსაც სცდება – უკრაინისთვის ეს ეგზისტენციალური საკითხია.

ასევე ნახეთ

გავიხსენოთ 2014 წელს მინსკის შეთანხმებები – დასავლური მდარე დიპლომატიის შედეგი. მიუხედავად ამისა, ბერლინისთვის, პარიზისთვის, ვაშინგტონისთვის ეს მისაღები იყო: კონფლიქტის აქტიური ფაზა შემცირდა, და ყველამ იფიქრა, რომ პრობლემა მოგვარდა.

მაგრამ უკრაინისთვის ეს მხოლოდ პირველი თავი აღმოჩნდა იმ ისტორიისა, რომლის მეორე თავი გახდა სრულმასშტაბიანი ომი.

ამიტომ, მინსკის მსგავსი კიდევ ერთი შეთანხმება უკრაინისთვის შეიძლება საბედისწერო აღმოჩნდეს.

თუ რუსულ ჯარს ისევ ისე მიეცემა წინსვლისა და ხელმეორედ შეჭრის შესაძლებლობა, როგორც 2014-ში მოხდა, ეს შეიძლება უკრაინის, როგორც სახელმწიფოს, აღსასრულად იქცეს.

რადიო თავისუფლება: ზემოთ თქვით, რომ ტრამპი რუსებისთვის ყველაზე მარტივი პრეზიდენტია - და მართლაც, მოსკოვში აშკარა ეიფორიით შეხვდნენ დონალდ ტრამპის ხელმეორედ გაპრეზიდენტებას. რამდენად გაუმართლდათ ეს მოლოდინები? რეალურად ვინ ვის „უსრულებს“ აქ? მით უმეტეს, როცა ვხედავთ, რომ ტრამპი რუსეთის მოკავშირეებს: ასადს, მადუროს, ჰამასს, ირანს უპირისპირდება. და არ დაგვავიწყდეს სომხეთ-აზერბაიჯანის კონფლიქტიც, რომლის ბერკეტად შენარჩუნებას რუსეთი წლები ცდილობდა.

პროფ. კიმიჯი: ძალიან კარგი კითხვაა. და ვფიქრობ, ამ კითხვას ორგანზომილებიანი პასუხი აქვს.

პირველი - უფრო ზედაპირული შრეა. აქ საქმე გვაქვს ტრამპის ზოგად დამოკიდებულებებთან: მას ნაკლებად აინტერესებს ევროპა, არ უყვარს ევროკავშირი, ნატოც დიდად არ ეხატება გულზე. ამას ალბათ ემატება მისი პირადი ანტიპათია ზელენსკის მიმართ, უკრაინისადმი ენთუზიაზმის ნაკლებობა და ზოგადად მზადყოფნა, წავიდეს ისეთ კომპრომისებზე, რომლებზეც ამერიკელი პოლიტიკოსების უმრავლესობა არ წავიდოდა.

თუ უბრალოდ შევხედავთ, როგორი შეიძლება ყოფილიყო შეთანხმების პირობები უკრაინაზე სხვა პრეზიდენტის შემთხვევაში - პუტინი ბევრად უფრო მკაცრ პირობებს მიიღებდა ბაიდენისგან, ჰარისისგან, რუბიოსგან ან სხვა ნებისმიერი პრეზიდენტისგან, ჯეიდი ვენსის გამოკლებით.

ტრამპი მზად არის განიხილოს ისეთი ვარიანტები, რომლებზეც ამერიკული პოლიტიკური ელიტის დიდი ნაწილი არ წავიდოდა.

ამ თვალსაზრისით, შეიძლება ითქვას, რომ ტრამპმა რუსეთისთვის გარკვეული დიპლომატიური „ფანჯარა“ გახსნა.

მაგრამ ახლა შევხედოთ მეორე, უფრო სიღრმისეულ სიბრტყეს - იცით, მე არ ვფიქრობ, რომ ტრამპი პუტინს „უსრულებს“, ცდილობს მისით მანიპულირებას ან მის გაცურებას. მგონი, რეალობა ბევრად უფრო მარტივი და ბანალურია.

ტრამპს უბრალოდ აღარ აინტერესებს პუტინი, თავის ტოლ-სწორად აღარ განიხილავს. ანკორიჯის სამიტის შემდეგ, პუტინი ფაქტობრივად უფრო დაბალ დიპლომატიურ დონეზე ჩამოქვეითდა. მისთვის ის არის ქვეყნის ლიდერი, რომლის ეკონომიკა იტალიისაზე მცირეა და რომელიც, თუ არ ჩავთვლით მეზობლებზე ზეწოლას და სამხედრო ძალის გამოყენებას - საქართველო იქნება ეს თუ უკრაინა - ვერ შედგა დიდ, მნიშვნელოვან აქტორად.

და ტრამპის ადმინისტრაციისთვის, მაგალითად, სომხეთ-აზერბაიჯანის შეთანხმება არ ყოფილა რუსეთის გაღიზიანების მცდელობა - მათ უბრალოდ საერთოდ არ უფიქრიათ რუსეთზე, არ გაითვალისწინეს. არ აინტერესებდათ.

ეს არის „America First“ (“ამერიკა უპირველეს ყოვლისა”) - კეთდება ის, რაც პრეზიდენტს სურს და რაც ამერიკას სურს. და ეს მიდგომა სხვა კონფლიქტებშიც ჩანს. თუმცა გეთანხმებით - პუტინისთვის ეს ნამდვილად ძალიან სერიოზული წარუმატებლობების სერიაა.

ასევე ნახეთ

და კიდევ ერთი მომენტი, რომელიც ნაკლებად არის დაკავშირებული უშუალოდ ტრამპთან - მსოფლიო უფრო ანარქიული ხდება და უფრო მრავალპოლარული. ეს, გარკვეულწილად, სწორედ ის სამყაროა, რომლის მიღწევასაც რუსეთი ასეთი თავგამოდებით ცდილობდა 2022 წელს. მაგრამ აღმოჩნდა, რომ თავად რუსეთს ძალიან უჭირს ასეთ გარემოში ეფექტურად მოქმედება. ის, უხეშად რომ ვთქვათ, იჩაგრება სხვა დიდ აქტორებთან ჭიდილში - არ გააჩნია არც ეკონომიკური და არც სამხედრო რესურსი, რათა აშშ-სა და ჩინეთს რეალური კონკურენცია გაუწიოს.

და მიუხედავად ამისა, გაშმაგებით ცდილობს “დიდების ლიგაში” თამაში განაგრძოს, სცადოს ამ მისივე მოტანილი ქაოსის მართვა - რაც თანდათან უფრო და უფრო უჭირს.

რადიო თავისუფლება: არსებობს მოსაზრება, რომ საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ამერიკის პრეზიდენტები ქრონიკულად ცდებოდნენ რუსეთის შეფასებაში. ტრამპიც ერთ-ერთი მათგანია? და საერთოდ, ბოლოს ვინ „გაიგო“ რუსეთი სწორად?

პროფ. კიმიჯი: ჩამოვთვალოთ, ვინ იყვნენ პრეზიდენტები, რომლებმაც რუსეთი სათანადოდ ვერ შეაფასეს? ბილ კლინტონი - ზედმეტი ოპტიმიზმის გამო დემოკრატიის მიმართ. კლინტონს გადაჭარბებული მოლოდინები ჰქონდა - დემოკრატიისგან, გლობალიზაციისგან ზედმეტს ელოდა. ფიქრობდა, რომ ელცინი უხეირო, მაგრამ მაინც დემოკრატი იყო და მას უკეთესი დემოკრატი შეცვლიდა - ეს, ცხადია, არასწორი გათვლა აღმოჩნდა.

ჯორჯ ბუშის შემთხვევაში - არ მგონია, რომ ბუში, კლინტონისგან განსხვავებით, დემოკრატიულ რუსეთზე სერიოზულად ფიქრობდა.

რადიო თავისუფლება: მაგრამ პუტინს თვალებში ჩახედა და „მისი სული დაინახა“.

პროფ. კიმიჯი: კი, ეგეცაა. ბუშიც გარკვეულწილად გულუბრყვილო იყო - მას სჯეროდა, რომ რუსეთს თუ არა, რეგიონს გარდაქმნიდა - რომ დემოკრატია გახდებოდა რეგიონული წესრიგის საფუძველი. აღმოსავლეთ და ცენტრალური ევროპის შემთხვევაში ეს ძალიან ოპტიმისტური მოლოდინია.

ობამაც ამავე ხაზს მიჰყვებოდა.

რა თქმა უნდა, მას უკვე ყირიმის ანექსია „შეხვდება“ გამოსაფხიზლებლად, მაგრამ მისი შეცდომა იყო ის, რომ რუსეთს პატარა პრობლემად აღიქვამდა - როგორც გამაღიზიანებელ ფაქტორს, რომელიც ადრე თუ გვიან, როგორღაც მოგვარდება.

რადიო თავისუფლება: პირდაპირ პუტინის ეგოს დაარტყა, როდესაც რუსეთი „რეგიონულ ძალად“ მოიხსენია - არადა, დღევანდელი გადმოსახედიდან, ეს ალბათ უნებლიე წინასწარმეტყველებადაც შეგვიძლია ჩავთვალოთ.

პროფ. კიმიჯი: დიახ, მისი კრიტიკა შესაძლოა მცდარი არ იყო, მაგრამ კარგად ასახავდა მის მიდგომებს.

ობამასთვის მომავალი აზია იყო - დემოგრაფიული და ეკონომიკური ცენტრი. არსებობდა იდეა, რომ ახალი თაობები, "არაბული გაზაფხული" და მსგავსი პროცესები ახალ სამყაროს შექმნიდნენ, სადაც რუსეთი ან შეუერთდებოდა ამ პროცესებს, ანაც საერთოდ უმნიშვნელო, ჩამორჩენილ აქტორად გადაიქცეოდა. ესეც არასწორი გათვლა აღმოჩნდა.

რაც არ უნდა პარადოქსულად ჟღერდეს, ვფიქრობ, ორი პრეზიდენტი, რომლებმაც სხვადასხვა გადმოსახედიდან, მაგრამ სწორად გაუგეს რუსეთს - ეს ბაიდენი და ტრამპია.

ბაიდენი აცნობიერებდა, რომ რუსეთის პრობლემა რეალურია. აცნობიერებდა იმასაც, რომ აშშ-ს არ ჰქონდა და არ აქვს საკმარისი ბერკეტი რუსეთის შიდა პოლიტიკაზე გავლენის მოსახდენად - და არც ცდილობდა ამას.

ამის ნაცვლად, მან სცადა შეექმნა ალიანსი, რომელიც, ერთი მხრივ, რუსეთის გამოწვევებს გაუმკლავდებოდა, მეორე მხრივ კი, თავიდან აიცილებდა ესკალაციას, რომელიც ორ ბირთვულ სახელმწიფოს შორის პირდაპირ დაპირისპირებამდე მიგვიყვანდა. რამდენად წარმატებით გაართვა თავი ამ ყველაფერს, ალბათ, ისტორია განსჯის.

ტრამპი, მიუხედავად განსხვავებული რიტორიკისა, გარკვეულწილად ამავე პოზიციიდან უყურებს ამ ყველაფერს. ბაიდენის მსგავსად, ისიც არ ფიქრობს, რომ რუსეთი „გაქრება“. არ ცდილობს მის ტრანსფორმაციას. და მისთვის მნიშვნელოვანია, შეინარჩუნოს გარკვეული ურთიერთობა ვაშინგტონსა და მოსკოვს შორის, რადგან ესკალაციის რისკი ძალიან მაღალია.

რუსეთის არსებობის აღიარება, გამოწვევის მასშტაბის სწორად აღქმა, პროაქტიული, პასიურის ნაცვლად, მაგრამ ფრთხილი მოქმედება და ესკალაციის მართვა - ჩემთვის ეს არის „რუსეთის სწორად გაგება“.

უბრალოდ, ამერიკულ პოლიტიკას ამის გასააზრებლად ძალიან დიდი დრო დასჭირდა - ცივი ომის დასრულებიდან დაახლოებით 20-25 წელი.

რადიო თავისუფლება: შარშან New York Times-ში წერდით: „რუსეთს ყოველთვის სჭირდებოდა დასავლეთი და სარგებელს იღებდა მასთან კონტაქტისგან. არასაჭირო ომის გამო პუტინმა ეს შესაძლებლობა სამუდამოდ დაკარგა". მართლა სამუდამოდ? ახალი, უფრო პოპულისტური დასავლეთის პერსპექტივა - განსაკუთრებით თუ საფრანგეთსა და გერმანიაში ასეთმა ძალებმა გაიმარჯვეს, რომლებიც პუტინის რუსეთთან ურთიერთობების აღდგენას დაიწყებენ, ომის მიუხედავად, მართლაც ასეთი დაუჯერებელია თქვენთვის? ამას გეკითხებით, როგორც ქართველი, რომელსაც ახსოვს 2008 წელი და მასზე დასავლეთის რეაქცია.

პროფ. კიმიჯი: მე მაინც მგონია, რომ ეს სცენარი ბოლომდე რეალისტური არ არის. ამისთვის საჭიროა მემარჯვენე ძალების ერთდროული, მასშტაბური გამარჯვებების ტალღა მინიმუმ გერმანიაში, საფრანგეთსა და ბრიტანეთში. და მაშინაც კი, ეს ქვეყნები საპარლამენტო სისტემებია, კოალიციებით, სადაც ერთ პარტიას იშვიათად აქვს სრული თავისუფლება ის აკეთოს, რაც უნდა.

და კიდევ ერთი მაგალითი - შეიძლება დიდი ნუგეში არ არის, მაგრამ იტალიას თუ შევხედავთ: ჯორჯა მელონი კამპანიის დროს ერთს ამბობდა რუსეთზე, ხოლო ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ უკვე სულ სხვა ტონით ლაპარაკობს.

ამიტომაც ვფიქრობ, რომ პუტინმა ჩამოშალა ისეთი რაღაც, რაც საერთოდ არ უნდა დაენგრია. 2022 წლამდე სურათს თუ შევხედავთ, ეს სურათი საკმაოდ პარადოქსულია: ყირიმის ანექსიის და დონბასში შეჭრის შემდეგაც, რუსეთი თავისუფლად ყიდის ენერგორესურსებს ევროპაში, რუსეთის მოქალაქეები უპრობლემოდ გადაადგილდებოდნენ, ბიზნესი მუშაობდა ორივე მიმართულებით. ეს იყო პრაქტიკულად ნორმალური ურთიერთობა.

პუტინმა ეს ჩამოშალა. და ჩემი აზრით, ეს იყო უკიდურესად დესტრუქციული გადაწყვეტილება, რომლის გამოსწორებაც რუსეთს ძალიან გაუჭირდება.

რადიო თავისუფლება: თქვენი კიდევ ერთი შეფასება - რომ ომის შედეგი საბოლოო განაჩენი იქნება პუტინის პრეზიდენტობაზე და ის შეიძლება ესკალაციაზეც კი წავიდეს, მათ შორის უკრაინის ფარგლებს გარეთ. სად შეიძლება ვიხილოთ ეს ესკალაცია?

პროფ. კიმიჯი: ამ მხრივ პუტინს საკმაოდ დიდი არჩევანი აქვს, სამწუხაროდ. ერთ-ერთი ვარიანტია დივერსია და საბოტაჟი - ყოველთვის არსებობს უარყოფის შესაძლებლობა, რაც ამ გზას შედარებით მარტივს ხდის. ეს შეიძლება ევროპის ნებისმიერ წერტილში მოხდეს.

არის უფრო მკვეთრი სცენარებიც - მაგალითად, უკრაინისთვის მიწოდების მარშრუტებზე დარტყმა. გარკვეულწილად გასაკვირიც კია, რომ ეს აქამდე არ მომხდარა. ეს მარშრუტები გადის პოლონეთზე, რუმინეთსა და სხვა ქვეყნებზე.

კიდევ ერთი ვარიანტია იმ კოსმოსურ სატელიტებზე დარტყმა, რომლებიც უკრაინას სამიზნეების განსაზღვრაში ეხმარება. ეს უკვე დიდ ესკალაციას ნიშნავს, მაგრამ სრულიად წარმოუდგენელიც არ არის.

და ბოლოს, ის, რისიც ყველას ეშინია - მორიგი ტერიტორიის მიტაცება. საქართველოში ეს უკვე მოხდა.

ბალტიის ქვეყნებში სრულმასშტაბიან შეჭრას არ ველოდები, მაგრამ მცირე ტერიტორიის „აწაპნა“ ნატოს წევრი ქვეყნისგან და შემდეგ დაკვირვება, რა მოხდება - თეორიულად შესაძლებელია.

ეს ძალიან მაღალი რისკის შემცველი ნაბიჯია, მეხუთე მუხლის გამო, და უკვე ბირთვული ესკალაციის ზღვარზე გადის.

მაგრამ ტექნიკურად ეს არ არის შეუძლებელი რუსეთისთვის. ესკალაციის ყველა ინსტრუმენტი არსებობს. ამ ომში ფსონები ძალიან მაღალია, და ომი ჩიხშია - ასეთ სიტუაციაში აგრესორი ქვეყნები ხშირად რადიკალურ გადაწყვეტილებებს იღებენ. და პუტინს ამის უნარი ნამდვილად აქვს.

რადიო თავისუფლება: თქვენ უკვე ახსენეთ ანარქიული მსოფლიო წესრიგი. თუ ეს ნორმად იქცა, რას მოასწავებს ეს პატარა და მოწყვლადი სახელმწიფოებისთვის? განსაკუთრებით რუსეთის „ახლო საზღვარგარეთისთვის“ - ბელარუსი, კავკასია, მოლდოვა.

პროფ. კიმიჯი: კარგს არაფერს. ისტორიულად თუ შევხედავთ, ამ რეგიონის უსაფრთხოების ტრადიციული მოდელი ყოველთვის იმპერია იყო. სამხრეთ კავკასია, აღმოსავლეთ და ცენტრალური ევროპა - შუა საუკუნეებიდან 1991 წლამდე, პრაქტიკულად ყოველთვის იმპერიების გავლენის ქვეშ ცხოვრობდნენ.

ამიტომ დამოუკიდებელი ეროვნული სახელმწიფოების ეპოქა - ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა, საქართველო, სომხეთი, აზერბაიჯანი - შედარებით ახალია და, თუ ისტორიას დავეყრდნობით, არასტაბილურიც.

ასეთ პირობებში საჭიროა ან გარედან კეთილგანწყობილი ძალა, რასაც რუსეთს ვერაფრით დავარქმევთ, ან რაიმე მექანიზმი, რომელიც ამ ქვეყნებს სუვერენიტეტს შეუნარჩუნებს. საქართველოსთვის ეს თეორიული დილემა აღარ არის. 2008 წელს უკვე ვნახეთ, რა ხდება, როცა მოწყვლადი ხარ და 2008 წლის ტრაგიკული შედეგი დღემდე არ გამოსწორებულა. საქართველო ამ ანარქიულ რეალობაში დიდი ხანია ცხოვრობს. იგივე შეიძლება ითქვას მოლდოვაზეც.

ბალტიის ქვეყნები უფრო დაცულები არიან, რადგან ნატოსა და ევროკავშირში არიან, მაგრამ დღესაც ისინიც ეჭვნეულად ფიქრობენ, რამდენად მყარია ეს უსაფრთხოება და ვინ არის მათი მთავარი გარანტი - აშშ, ევროკავშირი თუ კონკრეტული ევროპული ქვეყნები.

საინტერესო ის არის, რომ რუსეთს სწორედ ასეთი დღის წესრიგი სურდა, რადგან ფიქრობდა, რომ ასეთ გარემოში კონკურენციას ვერავინ გაუწევდა. მაგრამ რეალობაში ვხედავთ, რომ მოვლენები სხვაგვარად განვითარდა - რუსეთს გვერდზე დგომა უწევს, როცა სომხეთი და აზერბაიჯანი თავად მიდიან შეთანხმებებისკენ. ცენტრალურ აზიაში ქვეყნები ცდილობენ უფრო დამოუკიდებლები გახდნენ და ჩინეთის გავლენა იზრდება.

ამიტომ სურათი წინააღმდეგობრივია - ერთი მხრივ, ეს ანარქო-წესრიგი ზრდის რუსეთის ჩარევის შესაძლებლობას მის სამეზობლოში. მაგრამ, მეორე მხრივ, უკრაინის ომმა თავად რუსეთს შეუზღუდა რესურსები და შესაძლებლობები, რომ ამ წესრიგით სრულად ისარგებლოს.

რადიო თავისუფლება: და რამდენ ხანს გასტანს ეს შეზღუდვა? სანამ ომი გრძელდება, არა?

პროფ. კიმიჯი: ზუსტად ასეა. ომი რუსეთს რესურსებს აცლის.

თუ ომი დასრულდება, შემდეგი კითხვა იქნება - სად წავა ეს რესურსი. დღეს რუსეთი ბიუჯეტის დაახლოებით 40 პროცენტს და ეკონომიკის დაახლოებით 8 პროცენტს ხარჯავს სამხედრო და უსაფრთხოების სფეროზე. ეს დინამიკა არ შეჩერდება. ეკონომიკა უკვე ამაზეა მორგებული.

თუ ომი დასრულდა, ეს რესურსი სხვაგან გადავა. ახალი სამიზნე აუცილებლად მოიძებნება.

ეს ნიშნავს, რომ მშვიდობა არ იქნება. სანამ პუტინი ხელისუფლებაშია, ეს მოასწავებს ახალ ზეწოლას მეზობლებზე.

რადიო თავისუფლება: მაგრამ თუ უკრაინა პუტინის „დიდი რუსეთის“ ხედვაში ასეთი ცენტრალური და საკრალური მნიშვნელობისაა, მაშინ როგორ შეიძლება ამ პროექტმა - და თავად პუტინის მმართველობამ - უკრაინის გარეშე იარსებოს?

პროფ. კიმიჯი: ზუსტად აქ არის პრობლემა - თვითონ მოიქცია თავი ამ ჩიხში. ადრე პუტინზე ხშირად ამბობდნენ, რომ პრაგმატიკოსია. დღეს უკვე ამაში ასე დარწმუნებული აღარ ვარ.

უკრაინაში შეჭრას ძალიან ცოტა საერთო აქვს პრაგმატიზმთან. და რაც უფრო გადის დრო, მით უფრო აშკარა ხდება, რამდენად მძიმე შედეგები მოაქვს ამას რუსეთისთვის - ასიათასობით დაღუპული ახალგაზრდა, ევროპისგან, რომელიც მისთვის ბუნებრივი პარტნიორი იყო, ფაქტობრივი მოწყვეტა და ასე შემდეგ.

ეს არ იყო ერთჯერადი სტრატეგიული შეცდომა, მან ამ ნაბიჯით შეკრა მცდარი, ნაკლოვანი სტრატეგიის მანკიერი წრე, რომელიც გრძელდება და გრძელდება. და აქ აუცილებელია ეკონომიკურ ჭრილშიც შევხედოთ ამ ყველაფერს - სახელმწიფოებრივი აზროვნება ნიშნავს ქვეყნის წინ წაყვანას სხვადასხვა საშუალებით, ზოგჯერ სამხედრო გზითაც, მაგრამ უმეტეს შემთხვევაში სხვა ინსტრუმენტებით. და ობიექტურად რომ შევაფასოთ, პუტინმა ამ ომით საკუთარი ქვეყანა უკან დახია.

ამ მხრივ ის ჰგავს პოკერის მოთამაშეს, რომელსაც მაგიდაზე უამრავი ჩიპი უდევს, მაგრამ ამ ჩიპებს არ უფრთხილდება, უკანმოუხედავად დებს გაუმართლებელ ფსონებს.

შედარებისთვის, ჩინეთს თუ შევხედავთ: დღეს ჩინეთი არცერთ არასაჭირო ომს არ აწარმოებს. უფრო მეტიც, საერთოდ არ აქვს არცერთი ომი - საჭირო თუ არასაჭირო. ბევრად უფრო ფრთხილად ეკიდება იმას, ჩაერთოს თუ არა ახლო აღმოსავლეთში ან სხვაგან. თანაც, სისტემატურად აგროვებს რესურსებს - ეკონომიკური იქნება თუ სამხედრო შესაძლებლობები - ისე, რომ არ ხარჯავს, არ ფლანგავს. და ამავე დროს ინარჩუნებს ურთიერთობებს პრაქტიკულად ყველასთან. ჩინეთი ძალიან ფრთხილად და რუდუნებით აშენებს საკუთარ მომავალს.

ამერიკა ახლა საკმაოდ წინააღმდეგობრივ, ზოგჯერ თვითდამაზიანებელ პროცესებშია, მაგრამ მაინც წინ მიდის.

ევროპაზეც შეგვიძლია კრიტიკულად ვილაპარაკოთ - მუდმივი უთანხმოებები, დაუსრულებელი დებატები, განსხვავებული პოზიციები - მაგრამ საბოლოოდ, ყველა პარამეტრით, ეს სივრცეც წინ მიიწევს.

რუსეთი? რუსეთი მიდის უკან. და რუსეთის ტრაგედიაც სწორედ ეს არის - პუტინი საკუთარ ქვეყანას უკან ექაჩება, და ამ პროცესის შეჩერების მექანიზმი პრაქტიკულად არ არსებობს.

ასევე ნახეთ