ივანას 54 საათი დასჭირდა თბილისში ჩამოსასვლელად და ასეა ყოველ ჯერზე, როცა ის და მისი კოლეგები თავის ქვეყანას რამდენიმე დღით ტოვებენ.
ამ ინტერვიუში ივანა გვიყვება ამ გრძელ და რთულ გზაზე, ფრონტის ხაზთან ახლოს მდებარე ხარკოვის ყოველდღიურობაზე, შიშსა და გადარჩენის უნარზე. ომის პირობებში სიყვარულისა და სოლიდარობის მნიშვნელობაზე, კულტურის როლზე წინააღმდეგობაში და იმაზეც, როგორ ცვლის ომი ენას, ადამიანებს, „სახლის“ მნიშვნელობას. კიდევ, უკრაინულ სიმამაცეზე, საერთო გამოცდილებებზე საქართველოსა და უკრაინას შორის და თავისი ოჯახის ამბავსაც გვიზიარებს, რომელმაც ბავშვობიდანვე ასწავლა, რატომ იყო რუსეთი მისთვის „ბუნებრივი მტერი“.
რადიო თავისუფლება: 54 საათი ხარკოვიდან თბილისამდე - ძალიან ბევრია.
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: კი. თან ისიც ვთქვათ, რომ მე უბრალოდ უკრაინიდან კი არ ვარ, მე ვარ უკრაინის უკიდურესი აღმოსავლეთი მხრიდან, ხარკოვიდან, სადაც ფაქტობრივად ომის წინა ხაზზე ვართ, რომელიც მუდმივად იბომბება და ეს განსაზღვრავს ჩვენს ცხოვრებას. ჩვენგან რუსეთის საზღვრამდე მხოლოდ 30 კილომეტრია, ფრონტის ხაზამდე კი - დაახლოებით 20. შეგიძლია უცებ მიხვიდე იქამდე მანქანით.
თუმცა გზას ისიც აგრძელებს, რომ თავად ქვეყანაა დიდი და დასავლეთ საზღვრამდე უნდა მიხვიდე, რომ უკრაინა დატოვო. მეხუთე წელია, ვერ დავფრინავთ, ამიტომ ეს ერთადერთი გზაა, თუ სადმე წასვლა გვიწევს.
რადიო თავისუფლება: როგორია ეგ გზა, გარდა იმისა, რომ უსაშველოდ გრძელია?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: გრძელიც და რთულიც. და დამღლელიც. თან, როცა იცი, რომ შენ გარდა მთელ მსოფლიოს შეუძლია ადგეს და უცებ გადაფრინდეს სადაც უნდა. შენ კი, ასეთი მარტივი რამის გაკეთება არ შეგიძლია.
საზღვრამდე ერთი ან ორი მატარებელი უნდა გამოიცვალო. ელოდო, ღამე ვერ დაიძინო. პოლონეთის საზღვრამდე მიხვიდე, ჯერ კრაკოვში ჩახვიდე, ელოდო, ელოდო, მერე ვარშავაში წახვიდე მატარებლით. პოლონეთშიც მატარებელი ხშირად აგვიანებს. ეს უცნაურია, რადგან უკრაინაში ომია და რკინიგზა მაინც კარგად მუშაობს. შემდეგ ვარშავიდან უნდა გამოფრინდე. გააჩნია სად მიდიხარ, ხან უფრო მეტი დრო გვჭირდება, ვიდრე 54 საათია.
რადიო თავისუფლება: გზა უსაფრთხოა?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: როცა უკრაინის ტერიტორიაზე მატარებლით მგზავრობ, მატარებელი შეიძლება რამდენჯერმე გაჩერდეს და დრონებით შეტევის გამო ევაკუაცია გამოცხადდეს - ასეთ დროს იქ დარჩენა ძალიან საშიშია. ამიტომ დგები და გარეთ გადიხარ. ყოფილა თავდასხმის შემთხვევები. გარეთ, როგორც წესი, საშინლად ცივა. ეს გაზაფხულიც ძალიან ცივი იყო. და შენ დგახარ ამ ყინვაში, ნახევარი საათი, ერთი... ან პატარა ტყისპირას ან პატარა სადგურში. გააჩნია, სად მოგისწრებს ეს ევაკუაცია. დგახარ და უბრალოდ ელოდები. ვერსად გარბიხარ.
სამშენებლო მასალებით სავსე ივანას მანქანა - ხარკოვიდან ხმელნიცკში აგზავნიან სამშენებლოს მასალებს. 2022 წელი.
რადიო თავისუფლება: და მაინც, ყოველ ჯერზე, თქვენ მიდიხართ, სადაც საჭიროა, სადაც თქვენი ხმა ისმის. ისევ ჯდები მატარებელში და ამ გზას გადიხართ. რატომ?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: იცით, როცა ქშიშტოფ ჩიჟევსკიმ, „დილემა აკადემიის“ დამფუძნებელმა, მკითხა გუშინ, თბილისში გამართულ ერთ შეხვედრაზე, რატომ აკეთებ ამასო - მოკლედ ვუპასუხე, რომ მინდა ჩამეხუტონ. მინდა სიყვარული ვიგრძნო-მეთქი. ეს, ცხადია, იმას არ ნიშნავს, რომ უკრაინაში ეს სითბო და ჩახუტება არ მაქვს. პირიქით, მაგრამ მე აქაც ბევრი მეგობარი მყავს და ეს შესაძლებლობა, რომ მათ შევხვდე, ჩემი დარდი თუ აზრი გავუზიარო და პირიქით, მათი მოვისმინო, ძალიან მჭირდება. ეს შეხვედრები გჭირდება, რომ დარწმუნდე - მარტო არა ხარ. რომ ისტორიის სწორ მხარეს დგახარ. რომ სხვა ხალხებიც იზიარებენ შენს რწმენას, შენს ტკივილს თუ სურვილებს.
რადიო თავისუფლება: სიმამაცესაც.
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: დიახ, ვფიქრობ, ახლა ჩვენ ნამდვილად შეგვიძლია „სიმამაცის ექსპორტი“. გულწრფელად რომ ვთქვა, ქართველებთან საუბრისას, როგორც წესი, სულ ვამბობდით ხოლმე, ჩვენც მოგვეცით ეს სიმამაცე. 2023-ში, როცა აქ პირველად ჩამოვედი, ერთმა ქართველმა მითხრა, თქვენ უნდა დაგვეხმაროთ მთავრობის შეცვლაშიო. მაშინ მე მას ვუპასუხე, რომ ჩვენ იმპერიის დანგრევა გვინდა და ღმერთია მოწმე, ამისთვის ყველაფერს ვაკეთებთ და თქვენს მთავრობას თქვენ უნდა მიხედოთ-მეთქი....
ეს, ცხადია, უფრო ადვილი იქნება, როცა იმპერია აღარ იარსებებს. ეს ჩვენი, ორივე ქვეყნის საერთო ამოცანაა და ეს რომ კარგად გავიგოთ, ამისთვის არის საჭირო სოლიდარობის ხიდების შენება... გულწრფელად რომ ვთქვათ, 2008 წელს, როცა საქართველოში ომი დაიწყო, კი უჭერდა მხარს უკრაინელი ხალხი საქართველოს, მაგრამ მაინც, დღემდე მაქვს რაღაც დანაშაულის გრძნობა, რომ ეს არ იყო საკმარისად აქტიური მხარდაჭერა. ახლა მართლა ის დროა, როცა ერთმანეთს ხელს არ უნდა ვუშვებდეთ.
კურახოვო, 2023 წელი, ერთ-ერთი პირველი სასწრაფო დახმარების მანქანა, რომელიც მოხალისეთა მოძრაობამ უყიდა სამხედრო ექიმებს
რადიო თავისუფლება: რას გრძნობთ, როცა დროებით ტოვებთ უკრაინას - ეს შვებაა, დანაშაულის განცდასაც მოიცავს, თუ ესეც ბრძოლის ნაწილია, რომ ყველა სცენა გამოიყენოთ?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: უფრო მიკუთვნებულობას. რომ იქაურობის, უკრაინის ნაწილი ვარ. რომ ეს ჩემი მიწაა. ჩემი ქალაქია, ჩემი ხალხია, ჩემი ისტორიაა და ჩემი ამბები. ჩემი მომავალი და ჩემი ტკივილიც. დასავლური ფსიქოთერაპია ამბობს, რომ ტკივილს უნდა გაექცე, დაივიწყო, დატოვო, აპატიო. მაგრამ არა. მე მინდა ამ საერთო ტკივილში ვიყო და ვიცხოვრო და ეს ჩემს ხალხთან ერთად გავიარო.
შეიძლება ეს პათეტიკურად ჟღერს, მაგრამ დღეს აღარ გვეშინია ხმამაღალი სიტყვების. ეს არც გმირობაა. რადგან გმირობა, გმირული აქტი ძალიან მოკლეა. ასეთი აქტის ჩადენის შანსი ან მოვა შენამდე ან არა. მაგრამ უარესია, თუ ისეთი დრო მოვა, როცა ისტორია შენგან მოქმედებას მოითხოვს, კარზე მოგიკაკუნებს და ამ დროს შენ სახლში არ დახვდები. მე არ მინდა, რომ ეს მომენტი გამოვტოვო ხოლმე. ამიტომ ეს შეგრძნება, რომ თუნდაც დროებით წასვლით შეიძლება რამე გამოვტოვო, მარადიულად თან მდევს.
ივანა ესაუბრება კურახოვოსთან ახლოს მდენარე სოფლის მაცხოვრებელს. 2023 წლის დეკემბერია, როცა სამხედრო ექიმებს დახმარება ჩაუტანეს.
რადიო თავისუფლება: საყვარელ ადამიანებზე დარდსაც მოიცავს ეს?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: კი, ეს შეიძლება ძალიან პერსონალურიც იყოს. მაგალითად, შენი საყვარელი ადამიანი დაიჭრას, ან სულაც მოკლან, ან სახლი დაინგრეს ან ფანჯარა ჩატყდეს და შენ ამ დროს გზაში იყო და ვერ ჩახვიდე იქ დროულად. სულ ამის მეშინია და როცა გასული ვარ ქვეყნიდან, მაშინ უფრო ხშირად ვამოწმებ ხოლმე ახალ ამბებს.
რადიო თავისუფლება: თქვენ ხარკოვში ცხოვრობთ, რომელიც ყოველ მეორე დღეს იბომბება - როგორ ცხოვრობს დღეს ეს ქალაქში, როგორია ყოველდღიურობა იქ?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: პირველ რიგში, გისურვებთ, რომ ეს არასოდეს გამოცადოთ. თუმცა, გულწრფელად რომ გითხრათ, იქ ყოფნა ახლა ისე საშიში არ არის, როგორც ეს შეიძლება წარმოგედგინოთ, რადგან თურმე, ადამიანებს ათას რამესთან გამკლავება შეუძლიათ და ეს ექსტრემალური ვითარებაც, რაღაცნაირად, ნორმად იქცა. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ადგილი შეიძლება დაიბომბოს, არცერთი არაა უსაფრთხო. კარგი განსაზღვრებაა “რადიკალური ერთდროულობა“ - როცა ყოველ წამს შეიძლება სულ სხვადასხვანაირი რამ იგრძნო. შეიძლება უცებ ბედნიერადაც კი იგრძნო თავი, წარმოგიდგენიათ?
ძველი სალტივი, სოფელი, რომელიც უკრაინელებმა გაათავისუფლეს, 2023 წელი. ეს არის ადგილი, რომელიც მანამდე დაბომბეს.
რადიო თავისუფლება: მაგალითად?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: აი, მაგალითად, ჩემი ყოველდღიური რუტინაა, წავიდე ადგილობრივ კაფეში, ჩემს უბანში, სადაც ათასნაირი ხალხი იკრიბება. უბრალოდ იჯდე, თუ მზე გამოიჭყიტება, ხომ კარგი, სვამდე შენს კაპუჩინოს და კრუასანს ატანდე. მაგრამ თან იცი, ყოველ წამს შეიძლება დაბომბვა დაიწყოს და ეს შენობა, სადაც ეს კაფეა, დაინგრეს - ორი წლის წინ ეს ადგილი დაბომბეს, ნახევარი შენობა დაინგრა, მაგრამ უსწრაფესად აღადგინეს. სამ დღეში ისევ გახსნეს. და ეს მაგალითი ყველაფერს ხსნის. დაგვბომბეს, მაგრამ ცოცხლები ვართ. მოდი, ისევ გავაგრძელოთ.
მაგრამ ხანდახან ძალიან გეშინია. განსაკუთრებით მას მერე, რაც რუსებმა შეცვალეს ტაქტიკაც და იარაღიც. ახლა, მაგალითად, ისინი რეაქტიულ დრონებს იყენებენ, რომელსაც საშინელი ხმა აქვს და ძალიან სწრაფად ვარდება. ხშირად საჰაერო თავდაცვა ვერც ასწრებს მათ განეიტრალებას. მაგრამ კარგი ამბავიც გვაქვს - ჩვენი საჰაერო თავდაცვის სისტემაც უფრო ძლიერია, ვიდრე ომის დასაწყისში, როცა ცის დაცვას ვითხოვდით.
ახლა 80-დან 95%-მდე დრონების განეიტრალებაა შესაძლებელი - მაგრამ დღე-ღამეში 200 დრონს უშვებენ. აქედან 190-ს ვიგერიებთ, მაგრამ ის ათი ხომ მაინც ვარდება? და ეს უზარმაზარ ზარალს იწვევს.
დახმარება სამაშველო სამსახურისთვის საქველმოქმედო ფონდის "ხარკოვი შენთანაა" მხრიდან.
რადიო თავისუფლება: რას ნიშნავს „დარჩენა“ ასეთ პირობებში? ეს არის არჩევანი, ვალდებულება თუ წინააღმდეგობის ფორმაც?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: ამის ახსნა უფრო რთულია, ვიდრე ამ ვითარებაში ცხოვრება. იცით, ჩვენთან, ხარკოვში, ბოლო დროს უამრავი ახალი რესტორანი გაიხსნა. ამ ტოტალური სიბნელის დროს, როცა გარეთ მინუს ოცი გრადუსი იყო ყინვა, სახლში კი გათბობა არ გვქონდა და ნახევარი დღე შუქი, ამ დროს, შენ მიდიხარ შენი მეგობრების რესტორანში, სადაც რაღაც დელიკატესის შეკვეთა შეგიძლია - სენდვიჩი გრილზე შემწვარი ტვინით - დაუჯერებელია ხომ? როგორ არის შესაძლებელი? მაგრამ ასეა.
ხალხი თეატრშიც დადის, თუმცა აქაც ეს “რადიკალური ერთდროულობა” გხვდება - თუ ვამბობთ, რომ ხარკოვში დღეს 4-5 თეატრი მუშაობს, ისიც არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ სრულმასშტაბიან შემოჭრამდე იქ 40-ზე მეტი თეატრი და დასი არსებობდა.
სერჰი ჟადანთან ერთად, რადიო ხარკოვის ღონისძიებაზე კიევში, 2026 წლის იანვარი
რადიო თავისუფლება: ყველა ეს ამბავი, თქვენი, როგორც ავტორის “თემად” იქცევა ხოლმე?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: ხანდახან ვწერ ხოლმე ესეებს ამაზე, მაგრამ ჩემთვის ყველაზე დიდი პრობლემა, რაც ამ ომის შედეგია, შეწყვეტილი განათლებაა - ჯერ ხომ კოვიდის პანდემია იყო, როცა სკოლები ყველგან დაიხურა. მერე ეს დიდი ომი დაიწყო და ეს ნიშნავს, რომ ჩვენი ბავშვები, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ და სამხრეთით, სოფლებში, 6-7 წელი ვერ იღებენ სრულყოფილ განათლებას - ისინი ვერ ხედავენ ერთმანეთს. ვერ ეხებიან, ვერ უღიმიან. არ იციან, როგორ ეურთიერთონ ერთმანეთს. ეს ძალიან ბევრ რამეს ანგრევს.
რადიო თავისუფლება: გქონიათ ისეთი მომენტები, როცა სულ წასვლაზე გიფიქრიათ?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: არა. არასოდეს. მხოლოდ თავიდან, ომი რომ დაიწყო, მაშინ წავედით ცოტა ხნით, რადგან ძალიან შეგვეშინდა ოკუპაციის და იმის, რომ ჩემი აქტივიზმიდან გამომდინარე, შეიძლება დავეჭირეთ. ეგ სამი კვირა არ ვიყავი მხოლოდ ხარკოვში, ცენტრალური უკრაინის ერთ-ერთ ნაწილში ვიყავი დროებით და ეს იყო 2022 წლის მარტი, როცა ქალაქს გამუდმებით ბომბავდნენ.
მაგრამ მე მაინც დავბრუნდი. თუმცა დღემდე რაღაცნაირად ვნანობ, რომ ეს სამი კვირაც არ ვიყავი იქ, რადგან იმდენი რამე იყო მაშინაც საკეთებელი…
დღეს რომ თბილისში ვარ, ამ მშვენიერ ქალაქში, რომელიც ძალიან მიყვარს, მაინც სულ მაქვს მოუსვენრობის შეგრძნება. იცით, რას შემიძლია შევადარო? დედას, რომელსაც პატარა შვილი ჰყავს და ხანდახან მართლა სჭირდება, ის დროებით დატოვოს, დაღლილია, მაგრამ დატოვებს თუ არა, მერე მუდმივ დისკომფორტს განიცდის, ყოველ წუთს მასზე ფიქრობს.
პოეტური კითხვა ივანას დაბადების დღეზე, 2024 წლის თებერვალი
რადიო თავისუფლება: ცოტა Help Army-ზე მოგვიყევით, 2014 წელს შექმნილ ამ მოხალისეობრივ მოძრაობაზე - როგორ შეცვალა ამ გამოცდილებამ თქვენი ცხოვრება?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: ეს იყო ერთ-ერთი პირველი მოხალისეთა ჯგუფი უკრაინაში, რომელიც სამხედროებს ვეხმარებოდით. ვაგროვებდით ფულს, ვყიდულობდით მათთვის ტექნიკას, მანქანებს, საჭმელს, ტანსაცმელს და იმ დროს ჩვენს არმიას ძალიან ბევრი რამ სჭირდებოდა. ვეხმარებოდით ქვრივებს, ობლებს. შემდეგ საქველმოქმედო ფონდიც დაარსდა და ამ მოძრაობის საქმიანობაც უფრო გაფართოვდა. ეს დღემდე გრძელდება.
ორი წლის წინ სერჰი ჟადანთან ერთად რადიოც შევქმენით - რადიო "ქარტია", რომლის სახელიც მოდის სამხედრო ბრიგადა “ქარტიიდან”. ხარკოვის სამხედრო ბრიგადის სახელია. ჩვენი გუნდის დაახლოებით მეოთხედი დღესაც ჯარში მსახურობს, მათ შორის ქალებიც არიან.
ივანას საყვარელ კაფესთან, რომელიც არის არტისტების, მოხალისეების თუ ჟურნალისტების შეკრების ადგილი ხარკოვში.
რადიო თავისუფლება: თქვენი პირველი წიგნი 2024 წელს გამოვიდა. ომი არის თქვენს ტექსტებში?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: ნაწილობრივ კი, თუმცა ჩემი პოეზია უფრო მეტად სიყვარულზეა, ვიდრე ომზე… თუმცა ახლა ერთი ისტორია გამახსენდა. შარშან ჩემი ლექსი უნდა ეთარგმნათ, რომელიც ძალიან პირად ამბებს ეხებოდა, მაგრამ მთარგმნელმა ეს ლექსი აღიქვა ტექსტად ომზე და ეს ძალიან გამიკვირდა. მერე თავიდან წავიკითხე და მივხვდი, რომ კი, ის, შესაძლოა ომზეც იყო, არა გატეხილ გულზე, არამედ ომზეც. და მაშინ დავფიქრდი, რომ ენას ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს. იქნებოდა ეს ენა ასეთი, ომი რომ არ ყოფილიყო? იმავე მეტაფორებს გამოვიყენებდით?
ომამდე, მაგალითად, ადვილად იტყოდი, “ვკვდები” - რადგან გული გქონდა გატეხილი, მაგრამ დღეს ამას ასე ადვილად აღარ დაწერ, რადგან იცი, რა არის რეალურად სიკვდილი, ის ყველგანაა შენ გარშემო. ან, ვიყენებდით სიტყვა - “ბომბას” რაღაცის ასახსნელად, "ვაუ, ეს ბომბა ამბავია!" ახლა ასე აღარ იტყვი. სიტყვებმა შეიცვალა დატვირთვა.
ივანა ცნობილ უკრაინელ მწერლთან და მოხალისესთან, სერჰი ჟადანთან ერთად
რადიო თავისუფლება: კულტურის პასუხისმგებლობაზე მინდა გკითხოთ ომის დროს. და იმაზეც, რომ კულტურას, ლიტერატურას ბრძოლის მისიაც დაეკისრა.
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: კი, ასეა. მოდი, კულტურა წარმოვიდგინოთ, როგორც ველი, მინდორი, სიტყვა - agriculture-ც (სოფლის მეურნეობა) მოიცავს ამ სიტყვას - ადგილი, სადაც რაღაცას თესავ თუ რაღაც მოგყავს. კულტურის სფეროშიც თუ კულტურის ველზეც, რაღაც გროვდება, ისეთი ხალხი იყრის თავს, ვინც მსჯელობს, ვინ ვართ, რატომ.. მაგრამ დღეს კულტურას კიდევ აქვს ჩახუტების ფუნქციაც ჩვენთვის. ასევე, შენი და სხვისი ტკივილის დანახვის. გინდა, რომ დაგინახონ, ხილვადი იყო, აღიარებული, და ვიღაცამ გითხრას - მე ვიცი, რომ შენ გტკივა. შენ გვერდით ვარ. ეს ერთობა არის კულტურის პასუხისმგებლობის ნაწილი. და რა თქმა უნდა, ხმა - ხმის მიწვდენა ყველგან, ყველასთვის მთელ მსოფლიოში.
რადიო თავისუფლება: ხშირად მესმის, რომ უკრაინამ ეს ძალიან კარგად მოახერხა.
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: კი, მაგრამ ეს ყოველდღიური ბრძოლის პროცესია, რადგან რუსული კულტურული ნარატივიც ძალიან ძლიერია...აი, აქაც თბილისში, თქვენ ისევ გაქვთ ლერმონტოვის სახელობის ქუჩა. ვიცი, ეს გრძელი გზაა, ჩვენც გვქონდა იგივე ხარკოვში, მაგრამ ავდექით და მას შევუცვალეთ სახელი მაიკ იოჰანსენის სახელით, რომელიც იყო უკრაინელი მოდერნისტი პოეტი და 1920-იანი და 1930-იანი წლების უკრაინული კულტურული აღორძინების, ე.წ. "აღსრულებული რენესანსის" ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი. ვფიქრობ, ეს ისტორიული სამართლიანობის აღდგენაა. ან პუშკინი... ზოგი ამბობს უკრაინაშიც, რას ერჩით, ის ხომ უბრალოდ პოეტი იყო. არა, არ იყო უბრალოდ პოეტი, ის იყო იმპერიის მსახური და დროა, ყველაფერს თავისი სახელი დავარქვათ.
რადიო თავისუფლება: მაინტერესებს, თქვენი დამოკიდებულება თუ შეიცვალა ცნებების, ნივთების მიმართ ამ ომის მერე?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: სახლის მნიშვნელობა შეიცვალა. მაგალითად, ომამდე ძალიან მიყვარდა მოგზაურობა და თან ათამდე ადგილს ვიცვლიდი - ერთი ქვეყნიდან მეორეში, ერთ სასტუმროდან მეორეში… თავგადასავლებს ვეძებდი. მაგრამ ახლა, როცა სადმე მივდივარ, ჩემს თავს ვეუბნები: მხოლოდ ჩვეულებრივი რამეები! არ გინდა თავგადასავალი…
ეს ბოლო წლებია, მე ბედნიერი ვარ ხარკოვში, ჩემს ნაქირავებ ბინაში, სადაც იდეალური წესრიგია. თაროზეც კი უზადო წესრიგი უნდა იყოს. გარეთ რომ ქვეყანა ინგრეოდეს, იქ უნდა მქონდეს ეს წესრიგი. არადა, ხომ უცნაურია? ყოველ წამს შეიძლება ეს წესრიგი ერთ წამში დაინგრეს. მაგრამ ზუსტად ამიტომ გჭირდება, რომ გარშემო ყველაფერი ინგრევა…
რადიო თავისუფლება: ეგ თავდაცვაა?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: ალბათ, ხო.
რადიო თავისუფლება: თქვენი ურთიერთობა როგორ შეცვალა ომმა? მეგობრებთან, მეზობლებთან, უცნობებთან.
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: მე მგონი სიყვარულმა მოიმატა. მარტო ახლობლების კი არა, უცნობი ადამიანების მიმართაც. იცით, ომის პირველ კვირებში, როცა ხარკოვი სრულად დაცლილი იყო, გარეთ თუ გახვიდოდი ნახევარი საათით, ხუთ-ექვს ადამიანს ნახავდი, ვისაც იცნობდი. მაგრამ უცნაური იყო, რომ უცნობებიც რომ დაგენახა, უცებ ისინი შენიანები ხდებოდნენ.
ეს სიყვარული კატასტროფების ჟამს, სიყვარულის კონცეფცია, რაზეც მე ვლაპარაკობ, მართლა ყველაფერზე მაღლა დგას. თან მას ახლავს ვინც და რაც გიყვარს მათი დაკარგვის უზარმაზარი შიში. სულ იმაზე გეფიქრება, რომ სანამ მატარებელში ჩაჯდები, ყველა "ნახვამდის” შეიძლება ბოლო იყოს. და ყველა დამშვიდობება უკანასკნელი.
ამიტომ მგონია, რომ ჩვენ ძალიან ვცდილობთ, ვიყოთ უფრო ჰუმანურები და უფრო კეთილები.
რადიო თავისუფლება: როგორ აღწერდით დღევანდელ განწყობებს უკრაინის შიგნით. რა გრძნობები ტრიალებს - იმედი, დაღლა თუ რა?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: ჩვენ დაღლილები ვართ. ძალიან, ძალიან დაღლილები. ვცდილობდით, რომ თავი ვაჩვენოთ ნორმალურად, რომ მამაცები ვართ და მართლაც ვართ, მაგრამ საშინლად დავიღალეთ. თუმცა ეს მაინც არ ნიშნავს, რომ ჩვენ რამე გაგვაჩერებს, რომ ჩვენ ვტოვებთ ქვეყანას.
უბრალოდ, რადგან იქ დარჩენაც ძალიან ძნელია, ამიტომ გვჭირდება ეს მუდმივი მხარდაჭერა გარედანაც.
Help-Army-ს მიერ ორგანიზაბული მხარდასაჭერი შეხვედრა 92-ე მექანიზებულ ბრიგადასთან, 2015 წელი
რადიო თავისუფლება: ბოლოს, მაინტერესებს, თავად უკრაინის მიმართ როგორც სამშობლოს მიმართ თუ შეიცვალა თქვენი დამოკიდებულება? უფრო მეტად გიყვართ ახლა თქვენი ქვეყანა ვიდრე მანამდე?
ივანა სკიბა-იაკუბოვა: ასე გიპასუხებთ - მე არასოდეს დავეჭვებულვარ, რომ რუსეთი მტერია და რომ უკრაინა ყველაფერია, რაც მათ გააჩნიათ. და არც ის ყოფილა ჩემთვის სიურპრიზი, როცა ისინი 2014 წელს თავს დაგვესხნენ. კი, ჩვენ ყველანი ვიზრდებოდით იმ აზრით, რომ ომი აღარ იქნებოდა, დარწმუნებულები, რომ ცენტრალურ ევროპას ომი არ ემუქრებოდა, მაგრამ ჩემთვის, ბავშვობიდანვე ნათელი იყო, რომ ეს ქვეყანა, რუსეთი ჩვენი ბუნებრივი მტერია. პატარა რომ ვიყავი, ხშირად ვკითხულობდი ხოლმე, ჩვენ შორის ომი რატომ არ არის-მეთქი? ისე გასაგები იყო ყველაფერი - მგელი და ბაჭია.
რაც შეეხება სამშობლოს, და ამ ცნების გაგებას, ეს ჩემში ყოველთვის ძალიან ღრმა და ძლიერი იყო, რადგან ის მიბმულია ჩემი ოჯახის ისტორიასთანაც, რომელიც იწყება 1932 წელს, ე.წ. „გაკულაკების“ პერიოდში, როცა ჩემი მამის მხრიდან ოჯახის ნახევარი გადაასახლეს არხანგელსკის ოლქში და იცით რისთვის? იმიტომ, რომ ჰქონდათ მიწა და ჰყავდათ ორი ძროხა. როცა „ჰოლოდომორი“ დაიწყო, ჩემს დიდ ბაბუას, რომელიც ძალიან აქტიური კაცი იყო და როგორც ჩანს, საბჭოთა რეჟიმს ძალიან ეშინოდა, რომ ის ადგილობრივი პროტესტის წინამძღოლი შეიძლება გამხდარიყო, სტაცეს ხელი და ცოლ-შვილთან ერთად გადაასახლეს არხანგელსკში. ის იქ დაიღუპა. ბებია დაბრუნდა, მაგრამ მხოლოდ ერთი შვილით, რადგან ორივეს წამოყვანა მას არ შეეძლო - უნდა აერჩია. ერთი შვილი წამოიყვანა და ფეხით წამოვიდა არხანგელსკიდან უკრაინაში. ეს იყო 1933 წლის გაზაფხული. მიწის, სამშობლოს თემაც ჩემთვის ამ ამბავსაც უკავშირდება - მე იქ ვარ, იქ უნდა ვიყო მისი გულისთვისაც.
ივანა თბილისში, "დილემა აკადემიის" სხვა მონაწილეებთან ერთად, 2026 წლის მაისი
Dilemma Academy, რომელიც ხორციელდება Borderland Foundation-ის მიერ, მოგზაური აკადემიაა, რომელიც გადაადგილდება ცენტრალურ ევროპას, ბალკანეთსა და კავკასიას შორის და ქმნის საერთო სივრცეს რეფლექსიისთვის, გაცვლისთვის და ის აერთიანებს დებატებს, ლექციებს, სემინარებსა და არტისტულ ღონისძიებებს საერთაშორისო ქსელთან - მწერლებთან, მკვლევრებთან, არტისტებთან და კულტურის სფეროს წარმომადგენლებთან. 4-10 მაისს "დილემა აკადემია" საქართველოს სტუმრობდა.