ამ დროს დებატები მხოლოდ იმას არ ეხება, აქვს თუ არა ნატოს წვლილის შეტანის შესაძლებლობები, არამედ ეხება იმასაც, შეძლებს თუ არა ალიანსი უსაფრთხოების კიდევ ერთი გამოცდის ჩაბარებას ტრანსატლანტიკური უთანხმოების გაღრმავების გარეშე.
ამ დებატების ცენტრში დგას მექანიზმი, რომელიც აქამდე არ მოიხსენიებოდა: ნატოს პუნქტი კონსულტაციების შესახებ - მუხლი 4, რომელიც მოკავშირეებს საშუალებას აძლევს, ოფიციალურად მოიწვიონ შეხვედრა, როდესაც ერთი წევრი თვლის, რომ მისი უსაფრთხოება, ტერიტორიული მთლიანობა ან პოლიტიკური დამოუკიდებლობა საფრთხის ქვეშაა.
ევროპაში ნატოს ძალების ყოფილი უმაღლესი მთავარსარდლისთვის, (SACEUR) ოთხვარსკვლავიანი გადამდგარი გენერლის, ფილიპ ბრიდლავისთვის, კონსულტაციების არარსებობა პრობლემის ნაწილია.
5 მაისს რადიო თავისუფლებასთან ინტერვიუში მან თქვა, რომ იმაში, რასაც ზოგიერთი ნატოსთვის „ირანის ტესტად“ მიიჩნევს, ასევე არის შესაძლებლობა, ალიანსმა გადახედოს იმ კრიზისებთან გამკლავების თავისეულ ყაიდას, რომლებიც მისი ტრადიციული სამხედრო მოქმედების არეალს გარეთაა, მაგრამ მაინც აქვს პირდაპირი სტრატეგიული შედეგები.
რადიო თავისუფლება: რა არის ეს - ნატოსთვის გადამწყვეტი „ირანის ტესტი“, თუ მომენტი, რომელმაც შეიძლება მისი საზღვრები გამოავლინოს? ვაშინგტონის მოლოდინებისა და მოკავშირეთა შორის არსებული აზრთა სხვადასხვაობის გათვალისწინებით, რეალურად რისი გაკეთება შეუძლია ნატოს და რა ზღუდავს მას?
ფილიპ ბრიდლავი: როგორც იცით, ჩვენ ნატოს წესდების მე-4 მუხლი არასდროს გამოგვიყენებია ამ ეტაპზე. ყველას ვურჩევ, თავი შეიკავონ ზეწოლის ტაქტიკისა და მკვეთრი გამონათქვამებისგან. მოდი, დავსხდეთ და განვიხილოთ ეს, როგორც შესაძლებლობა. რის გაკეთება შეგვიძლია ჩვენ ერთად?
თავსატეხის რა ნაწილების ამოხსნა შეუძლია ნატოს? საჭიროების შემთხვევაში, კონსულტაციები ხომ არ ჩატარდეს მე-4 მუხლის ფარგლებში? ნატომ უნდა დაინახოს, რომ ის ჩართულია ისე, როგორც მას შეეფერება.
როგორც კი დავსხდებით, მე მჯერა, რომ ბევრი საქმე გამოჩნდება, სადაც ნატოს შეუძლია, შეძლებდა და იმედი მაქვს, რომ გახდება ოპერაციის ნაწილი. მაგრამ მთავარია, შეწყდეს უხეში მიდგომა, შეწყდეს ყველანაირი რიტორიკა გაზეთებში, დაიწყოს რეალური კონსულტაციები თანამშრომლობის დონეზე და ვეცადოთ, ვიპოვოთ შესაძლებლობები და ეს ჩვენი მომავლისთვის დადებით შესაძლებლობად განვიხილოთ.
რადიო თავისუფლება: სხვადასხვა ოფიციალური პირისა და ექსპერტის მოსაზრებები გვესმის - ორივე მხრიდან - რომლებიც ეჭვქვეშ აყენებენ, შეუძლია თუ არა ნატოს იმ სახით, როგორც ის შეიქმნა, თავი გაართვას ჰორმუზის სრუტესთან დაკავშირებულ ამ ტიპის ასიმეტრიულ კრიზისებს „ნაცრისფერი ზონაში“. თუ სხვა ეპოქისთვის შეიქმნა ალიანსი?
"ჩვენ კი არ ვართ გაერთიანებული. და ეს გრძელვადიან პერსპექტივაში პრობლემა გახდება".
ფილიპ ბრიდლავი: ნატო შეიქმნა მტრისგან თავის დასაცავად. ჩვენ ისევ იგივე მტერი გვყავს. ეს მტერი რუსეთია. ჩვენ, საბოლოოდ, გვაქვს ყველა დოკუმენტი და საბუთი, რომლებიც ადასტურებს, რომ რუსეთი მტერია. რუსეთმა ევროპაში ფართომასშტაბიანი აგრესიული ომი დაიწყო, როდესაც უკრაინას თავს დაესხა და ახლა ომია - ბევრი ადამიანი უშვებს ერთ შეცდომას, როდესაც ამაზე საუბრობს - ისინი ამბობენ, რომ ომი ოთხი-ხუთი წელია გრძელდება. ეს ომი 12 წელია მიდის. ის 2014 წელს დაიწყო და მას შემდეგ არ შეწყვეტილა.
ასე რომ, ნატო შეიქმნა ევროპისა და ნატოს მოკავშირეების დასაცავად ჩვენი საერთო მტრისგან, რომელიც არის ბატონი ვლადიმირ პუტინის რუსეთი. ასე რომ, დიახ, ჩვენ გარკვეული ფორმით შევიქმენით, მაგრამ მინდა გითხრათ, რომ ნატოს უამრავი შესაძლებლობა აქვს, მათ შორის განაღმვის და სხვა. რაც ძალიან კარგი დანამატი იქნებოდა იმ მცდელობისთვის, რომელიც ამჟამად სპარსეთის ყურეში ხდება. და კიდევ ერთხელ ვიტყვი: თუ უკან დავიხევთ, შევარბილებთ რიტორიკას, შევუდგებით თანამშრომლობას და ერთად განვიხილავთ ამ შესაძლებლობებს, ვფიქრობ, ამის მიღწევას შევძლებთ.
რადიო თავისუფლება: გავიხსენოთ ის წლები, როცა ევროპაში ნატოს მოკავშირეთა ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი (SACEUR) იყავით - ახლა რომ ყოფილიყავით ამ თანამდებობაზე, როგორი იქნებოდა ნატოს ჩართულობა ირანის საკითხში?
ფილიპ ბრიდლავი: ნატოს ჩართულობა ზუსტად ისეთი იქნებოდა, როგორიც ჩრდილოატლანტიკურმა საბჭომ [NAC - ალიანსის გადაწყვეტილების მიმღები უმაღლესი ორგანო] გადაწყვიტა.
თქვენ იცით, SACEUR-ის მუშაობის პრინციპი ასეთია: SACEUR-ი ავითარებს ვარიანტებს და წარუდგენს მათ ჩრდილოატლანტიკურ საბჭოს (NAC), რომელიც გადაწყვეტილების მიღების რეალური ორგანოა ნატოში. სწორედ იქ არის მთელი უფლებამოსილება და ძალაუფლება.
შემდეგ SACEUR-ი ვარიანტებს წარუდგენს ჩრდილოატლანტიკურ საბჭოს და NAC-ი იღებს გადაწყვეტილებას. ნატო ძირითადად სწორედ ასე მუშაობს. და SACEUR-ი სთავაზობს NAC-ს რიგ ვარიანტებს და ურჩევს, თუ რა იქნებოდა რეკომენდაცია, რის შემდეგაც ჩრდილოატლანტიკური საბჭო (NAC) მსჯელობს და იღებს გადაწყვეტილებას.
და თუ ჩრდილოატლანტიკური საბჭო მთლიანობაში არ მიიღებს ოპერაციის მხარდაჭერის გადაწყვეტილებას, შესაძლოა შეიქმნას „მსურველთა კოალიცია“, რომელიც ნატოს დროშით მიიღებს ოპერაციაში მონაწილეობას. ასე რომ, კიდევ ერთხელ, საქმე ეხება სათანადო კოორდინაციასა და კოორდინაციის დონის უზრუნველყოფას, შესაძლებლობების განხილვას და ერთად წინსვლას, გაზეთებში ერთმანეთთან კამათის ნაცვლად.
რადიო თავისუფლება: პრაქტიკული თვალსაზრისით, რა წვლილის შეტანა შეუძლიათ ევროპელ სამხედროებს დღევანდელ ვითარებაში? კერძოდ, რაც შეეხება სამხედრო-საზღვაო ფლოტს, აქვთ თუ არა ევროპულ საზღვაო ძალებს მნიშვნელოვანი ნაღმსაწინააღმდეგო საშუალებები, რომელთა ნაკლებობასაც განიცდის ამჟამად აშშ სამხედრო მოქმედებების ადგილას?
ბრიდლავი: არ ვარ დარწმუნებული, რომ აშშ სინამდვილეში „ნაკლებობას განიცდის“. ჩვენ იქ ჩვენი ძალის უმეტეს ნაწილს არ ვიყენებთ. მეტი ძალის გამოყენება შეიძლებოდა. თუმცა ვფიქრობ, რომ აშშ ითხოვს, რომ მსოფლიოში სხვები, რომლებიც ნავთობის ნაკადით სარგებელს იღებენ თუ არ იღებენ, აშშ-ს მხარში დაუდგნენ და დაეხმარონ ამ პროცესში.
და დიახ, ნატოს საზღვაო ფლოტი გამოირჩევა უკიდურესად ძლიერი სამხედრო-საზღვაო საშუალებებით და ძალიან დახვეწილი ანტისარაკეტო შესაძლებლობებით. და როგორც ვთქვი, ჩვენ გვყავს ორი მუდმივი საზღვაო ნაღმსაწინააღმდეგო ჯგუფი, რომლებიც ყოველთვის მზადყოფნაში არიან.
ამგვარად, ნატოს აქვს ისეთი რესურსები, რომლებიც, თუ ნატო სათანადოდ იქნება ჩართული და ჩვენ შევძლებთ შეთანხმების მიღწევას, მოგვცემს შესანიშნავ შესაძლებლობას, რომ ნატო ამ ძალისხმევის ნაწილი გახდეს.
რადიო თავისუფლება: თუ დაძაბულობა კვლავ გაიზრდება, რამდენად მნიშვნელოვანია ევროპის მხარდაჭერა სრუტეში აშშ-ის ოპერაციების ჩასატარებლად? იმის გათვალისწინებით, რომ აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიო რომში მიემგზავრება ამ საკითხის მოკავშირეებთან განსახილველად და რომ არსებობს სივრცე - როგორც თქვენ ადრე აღნიშნეთ - მოლაპარაკებებისთვის, თქვენი აზრით, რა როლს ითამაშებს ევროპა ამ კრიზისის შემდეგ ფაზაში?
ფილიპ ბრიდლავი: ჩემს პირად აზრს გეტყვით. მე ვფიქრობ, რომ ეს უაღრესად მნიშვნელოვანია. [რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმირ] პუტინმა და [ჩინეთის პრეზიდენტმა] სი ძინპინმა მხარდაჭერა გამოუცხადეს ირანს. და ვფიქრობ, ირანი ხელსაყრელ მდგომარეობაში გრძნობს თავს, რადგან ამჟამად მას, სინამდვილეში, მხოლოდ ისრაელი და შეერთებულ შტატები ჰყავს მოწინააღმდეგეებად ამ ოპერაციაში. და სანამ ირანს, ბატონ სი ძინპინს და ბატონ პუტინს შეუძლიათ მანევრირება, რომ არ დაუშვან დასავლელი მოკავშირეების მონაწილეობა ოპერაციაში, მთელი ტვირთი კვლავ ისრაელსა და შეერთებულ შტატებს აწვება.
ეს შეერთებული შტატებისთვის უფრო რთული გზა იქნება, მაგრამ მე მჯერა, რომ შეერთებული შტატები გააკეთებს იმას, რაც უნდა გააკეთოს, მოკავშირეებთან ერთად თუ მათ გარეშე - უბრალოდ, უკეთესი იქნებოდა, რომ ბატონმა სი ძინპინმა, ბატონმა პუტინმა და ირანის რელიგიურმა ლიდერებმა შეხედონ და დაინახონ, რომ შეერთებულ შტატებს შეუერთდნენ დასავლური სამყაროს სხვა წევრები, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან ამით და ეს მოიცავს იმ ქვეყნებსაც კი, როგორებიცაა სამხრეთი კორეა, იაპონია, ავსტრალია, ახალი ზელანდია და სხვები. კარგი იქნებოდა, რომ ამ სამმა ქვეყანამ - რუსეთმა, ჩინეთმა და ირანმა - შეხედონ და დაინახონ, რომ დასავლეთის ქვეყნები გაერთიანებული არიან ამის მისაღწევად.
რადიო თავისუფლება: თუ ვლადიმირ პუტინის მიერ ირანის აქტიური მხარდაჭერის შესახებ ინფორმაცია სიმართლეს შეესაბამება - მათ შორის, სავარაუდოდ, სადაზვერვო ინფორმაციის გაზიარების შესახებაც - ეს თავისთავად არ წარმოადგენს ნატოს ერთიანი საპასუხო რეაგირების საფუძველს? და რამდენად აზიანებს ეს ალიანსის ერთიანობას, როდესაც მოწინააღმდეგეები სულ უფრო კოორდინირებულად გამოიყურებიან, მაშინ როცა მოკავშირეებს შორის კვლავ აზრთა სხვადასხვაობაა იმის თაობაზე, ჩაერთონ თუ არა და როგორ ჩაერთონ?
ფილიპ ბრიდლავი: წლების წინ რაღაც ვთქვი, რაც ხალხს არ მოეწონა, თუმცა ყველას ყურადღება მიიპყრო. და ეს ის არის, თქვენ იცით ეს, თუ მტერი გებრძვის და შენ ეჯიბრები, ორგანიზებას უწევ ან ფიქრობ მასზე, ის იმარჯვებს.
მთავარი არსი ის არის, რომ ჩვენ გვყავს მტერი - ამ შემთხვევაში, ირანი - რომელსაც მხარს უჭერს ორი ძალა, რომლებსაც არც შეერთებული შტატებისთვის და არც დასავლეთისთვის, ზოგადად, კარგი არ სურთ. ამიტომ ისინი გაერთიანებულნი არიან თავიანთ ძალისხმევაში, ჩვენ კი არ ვართ გაერთიანებული. და ეს გრძელვადიან პერსპექტივაში პრობლემა გახდება.
რადიო თავისუფლება: ზოგიერთი მოკავშირე თავიდანვე ამტკიცებდა, რომ ეს მათი ომი არ არის. თუმცა იმის გათვალისწინებით, რაც აღწერეთ, - რუსეთის მხარდაჭერა ირანის მიმართ და თავის მხრივ, ირანის მხარდაჭერა რუსეთის მიმართ უკრაინაში, - ნუთუ ეს არ აფართოებს კონფლიქტს და არ გადააქცევს მას უფრო ფართო გამოწვევად ალიანსის, მისი მთლიანობის, უსაფრთხოებისთვის?
ფილიპ ბრიდლავი: როდესაც მთავარსარდალი - SACEUR-ი - ვიყავი, ჩავწვდი, რომ არ შემიძლია სუვერენულ ქვეყნებს ვუკარნახო პოლიტიკა. სუვერენულმა ქვეყნებმა თავად უნდა მიიღონ გადაწყვეტილება, დაუჭერენ მხარს თუ არა.
და ვფიქრობ, რომ ბევრი მათგანი თუ, ასე ვთქვათ, გამოთვლებს გააკეთებს, მიხვდება, რას ნიშნავს ეს: დიახ, მათ ეს ომი არ დაუწყიათ, მაგრამ ახლა ომი გვაქვს და ეს სერიოზულ ზეგავლენას ახდენს დასავლეთის სხვა ქვეყნებისა და შორეულ აღმოსავლეთში ჩვენი ზოგიერთი მოკავშირის ენერგეტიკულ შესაძლებლობებზე.
ამიტომ, იმედია, როდესაც ეს სუვერენული ქვეყნები განიხილავენ, უნდა ჩაერთონ თუ არა, ისინი დაინახავენ, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია, არ მივცეთ ბატონ სი ძინპინს, ბატონ პუტინს და ირანის რეჟიმს უფლება, დროთა განმავლობაში განსაზღვრონ ენერგეტიკული ზარალი და ენერგეტიკული პოლიტიკა.
რადიო თავისუფლება: რა გზები არსებობს ამჟამად, რომლებიც შეძლებდნენ შიდა დაძაბულობის შესუსტებას ისე, რომ არ გამოჩნდეს ნატოს სისუსტე?
ფილიპ ბრიდლავი: მათ [ნატოს მოკავშირეებმა] ან უნდა მიიღონ გადაწყვეტილება და ჩაერთონ, ან უნდა ჩართონ მსურველი სახელმწიფოების კოალიცია ან ცალკეული სახელმწიფოები, ან არ უნდა გააკეთონ ეს. ამიტომ, ამჟამად ისინი გადასახვევზე დგანან. ჩართული ისინი არ არიან.
რადიო თავისუფლება: ჰორმუზის სრუტესთან დაკავშირებით პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა არაერთხელ განაცხადა, რომ აშშ არ არის დამოკიდებული სრუტეზე ისე, როგორც ევროპელები და რომ ევროპელები, რომლებიც მისგან სარგებელს იღებენ, უნდა ჩაერიონ. შეუძლიათ თუ არა მათ ამის გაკეთება მარტო, აშშ-ს გარეშე?
ფილიპ ბრიდლავი: ვფიქრობ, ნატოსთვის ამის გაკეთება შეერთებული შტატების გარეშე ძალიან რთული იქნება. ჩვენ ალიანსი გვყავს. რატომ არ უნდა გამოვიყენოთ ეს შესაძლებლობა, რომ სწორად ვიმუშაოთ, როგორც მოკავშირეებმა და ერთად გადავწყვიტოთ ეს საკითხი? ვფიქრობ, ეს არის ის გამოსავალი, რომელიც უნდა ავირჩიოთ.
რადიო თავისუფლება: რომ შევაჯამოთ, გენერალო, ხომ არ ემუქრება ნატოს იმის საფრთხე, რომ ერთიანი არ წარმოჩნდეს იმ მომენტში, როდესაც მისი მოწინააღმდეგეები, მათ შორის რუსეთი, ჩინეთი და ირანი, სულ უფრო კოორდინირებულად გამოიყურებიან? და საბოლოო ჯამში, ეს კრიზისი ალიანსის ერთიანობას აძლიერებს თუ ტრანსატლანტიკური რყევების დაჩქარების საფრთხეს ქმნის?
ეს ნატოზე გაცილებით მასშტაბურია, ბევრად, გაცილებით მასშტაბური, ვიდრე ნატო. ჩინეთი ამას უყურებს და ალბათ ისეთი ბედნიერია, როგორც არასდროს ყოფილა. ისინი ხედავენ გახლეჩილ დასავლეთს".
ფილიპ ბრიდლავი: ეს ნატოზე გაცილებით მასშტაბურია, ბევრად, გაცილებით მასშტაბური, ვიდრე ნატო. ჩინეთი ამას უყურებს და ალბათ ისეთი ბედნიერია, როგორც არასდროს ყოფილა. ისინი ხედავენ გახლეჩილ დასავლეთს. ბატონი პუტინი მთელი იმ ხნის განმავლობაში, რაც რუსეთის სათავეშია, ცდილობდა შეერთებული შტატების ნატოსგან გამოყოფას. ის ახლა უზომოდ ბედნიერი უნდა იყოს იმით, რასაც ხედავს. ჩვენ ბატონ პუტინს ყველაზე დიდ საჩუქარს ვუკეთებთ, რაც კი ოდესმე მიუღია, როგორც ლიდერს და უნდა მოვიფიქროთ, როგორ გამოვასწოროთ ეს.
დასავლეთის მტრებმა არ უნდა დაინახონ დასავლეთის შიგნით ერთმანეთთან ბრძოლა და ვფიქრობ, თუ დასავლეთის ლიდერები მართლა გააცნობიერებენ იმ სიგნალს, რომელსაც ჩვენი განხეთქილებით ბატონ სი ძინპინსა და ბატონ პუტინს უგზავნიან, ვფიქრობ, გაჩერდებიან და მიმოიხედავენ, თუ სად ვართ, და ვფიქრობ, რომ ეს მნიშვნელოვანია.
სწორედ ამიტომ ვთქვი: ახლა გვაქვს შესაძლებლობა, გამოვასწოროთ ეს ვითარება, სათანადოდ გავიაზროთ ის და შემდეგ ერთობლივად გადავჭრათ ეს პრობლემა.
