მისი შეფასებით, სომხეთის საპარლამენტო არჩევნები მხოლოდ შიდა პოლიტიკური ბრძოლა არ ყოფილა - ეს იყო მცდელობა, რუსეთის ჰიბრიდული აგრესიის ფონზე სომხეთს საკუთარი სახელმწიფოებრიობა, სუვერენიტეტი და დემოკრატია დაეცვა. მერაბიანი საუბრობს პრორუსულ ოპოზიციაზე, ეკლესიის როლზე, ბაქოსთან სამშვიდობო პროცესზე, მოსკოვის შესაძლო შურისძიებასა და იმაზე, რატომ მიიჩნევს, რომ სომხეთისა და საქართველოს ევროპული მომავალი მაინც საერთო დღის წესრიგია.
რადიო თავისუფლება: ახლა, როცა არჩევნების შემდეგ ემოციები შედარებით დაცხრა, საერთო სურათი გამოიკვეთა, რა შეიძლება ითქვას სომხეთის საპარლამენტო არჩევნების შედეგებზე?
რუბენ მერაბიანი: თუ შედეგებს ერთი წინადადებით შევაჯამებთ, ვიტყოდი, რომ სომხეთის მოქალაქეებმა დაიცვეს საკუთარი სახელმწიფოებრიობა, რომელიც არჩევნების წინ რუსეთის ჰიბრიდული აგრესიის სამიზნე გახდა. ფაქტია, რომ რუსეთი ჩვენ სრულფასოვან სახელმწიფოდ არ გვთვლის და დროებით დაკარგულ ტერიტორიად აღგვიქვამს. ეს არჩევნები კარგ შესაძლებლობად ჩათვალეს, რათა ეცადათ და დაებრუნებინათ ეს „დროებითი დანაკარგი“.
ფაქტობრივად, სომხეთის მოქალაქეებმა საკუთარი პოზიციითა და საარჩევნო ინსტიტუტების მეშვეობით დაიცვეს ქვეყნის დამოუკიდებლობა, სუვერენიტეტი და დემოკრატია.
ცხადად ვხედავთ, რომ რუსეთი სომხეთისთვის თავის დანებებას არ აპირებს. ის გააგრძელებს სომხეთის წინააღმდეგ ომის ახალი სპირალის დატრიალებას და პროქსი-ძალებისა და აგენტურის მეშვეობით სახელმწიფო მექანიზმის სისტემურ საბოტაჟს".
რადიო თავისუფლება: მიუხედავად გამარჯვებისა, პრემიერ-მინისტრ ფაშინიანის პარტიას პარლამენტში წარმომადგენლობა 64 მანდატამდე შეუმცირდება, მაშინ როცა ადრე 105-დან 71 მანდატი ჰქონდა. ანუ უმრავლესობა ექნება, მაგრამ არ ექნება საკონსტიტუციო უმრავლესობა, რომელზეც, სავარაუდოდ, ფაშინიანი იყო ორიენტირებული. რას უქადის ეს თავად ფაშინიანს, მის პარტიასა და მთავრობას? და, მეორე მხრივ, რა ელის ოპოზიციას?
რუბენ მერაბიანი: ფაშინიანს კვლავ შეუძლია ერთპიროვნულად ჩამოაყალიბოს მთავრობა და არაერთი მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებაც მიიღოს. მაგალითად, ხმების ეს რაოდენობა საკმარისია ისეთი საკვანძო თანამდებობის პირების დასანიშნად, როგორებიც არიან გენერალური პროკურორი და სხვა მაღალი რანგის მოხელეები.
თუმცა საკონსტიტუციო უმრავლესობა, ანუ თუ გნებავთ, ორი მესამედისგან შემდგარი სუპერუმრავლესობა, აუცილებელია იმისთვის, რომ ხელისუფლების მიერ მომზადებული საკონსტიტუციო პროექტი რეფერენდუმზე გავიდეს. და სწორედ აქ შეიძლება წავაწყდეთ რეალურ პრობლემებს. მაგრამ ამავდროულად, უნდა გვესმოდეს, რომ რასაც ახლა ვუყურებთ, გაჩერებული კადრი არ არის, სიტუაცია მუდმივად იცვლება. საით წავა ეს პროცესი, ეს უკვე პოლიტიკური ბრძოლის საკითხია.
ამის პარალელურად, მარია ზახაროვასა და დმიტრი პესკოვის განცხადებებიდან ცხადად ვხედავთ, რომ რუსეთი სომხეთისთვის თავის დანებებას არ აპირებს. ის გააგრძელებს სომხეთის წინააღმდეგ ომის ახალი სპირალის დატრიალებას და პროქსი-ძალებისა და აგენტურის მეშვეობით სახელმწიფო მექანიზმის სისტემურ საბოტაჟს.
კარაპეტიანს შეიძლება ერთი ხელის მოსმით დააკარგვინონ მთელი ის ქონება და აქტივები, რაც დღეს რუსეთში აქვს".
რადიო თავისუფლება: რუსეთზე აუცილებლად ჩაგეძიებით, მაგრამ მანამდე ოპოზიციაზე გკითხავთ, კერძოდ კი მილიარდერ სამველ კარაპეტიანზე. მას ხშირად „სომეხ ივანიშვილსაც“ უწოდებენ. რამდენად სამართლიანია ასეთი შედარება?
რუბენ მერაბიანი: ამ შედარებას არც პოლიტოლოგიური და არც ფაქტობრივი თვალსაზრისით სწორად არ მივიჩნევ.
პოლიტიკის მიმართ განსაკუთრებული სიყვარული კარაპეტიანს არასოდეს ჰქონია. მის მოტივაციას განაპირობებს ერთადერთი რამ: ის, თუ რა ხდება რუსეთში.
რუსეთში კი ამჟამად საკუთრების გადანაწილების პროცესი მიმდინარეობს. ჩეკისტები თავიდან ინაწილებენ აქტივებსა და უძრავ ქონებას და კარაპეტიანს შეიძლება ერთი ხელის მოსმით დააკარგვინონ მთელი ის ქონება და აქტივები, რაც დღეს რუსეთში აქვს. ვიცით, რომ სწორედ ასეთი ტრიუკი „ჩაუტარეს“ კიდევ ერთ სომეხ ოლიგარქს, რუბენ ვარდანიანს, რომელიც ფაქტობრივად რუსეთში „გროშის გარეშე“ დატოვეს.
სწორედ ამით აიხსნება ის, რომ სამველ კარაპეტიანი ღიად იცავს რუსეთის ინტერესებს სომხეთში. და ამას საერთოდ არ მალავს.
ის უბრალოდ იმ ნარატივებს იმეორებს, რომლებსაც მარია ზახაროვა, კრემლის პროპაგანდისტები და სხვა მსგავსი ფიგურები ახმოვანებენ - უბრალოდ სომხურად გადმოთარგმნის, თანაც გაუმართავი, უხეირო სომხურით. არსებითად, მისგან ახალს არაფერს ვისმენთ, ეს კრემლის ნარატივია.
სომხურ სამოციქულო ეკლესიაში არიან მაღალი რანგის იერარქები, რომლებიც ვერ მალავენ სიმპათიებს რუსეთისა და იმ ოლიგარქიული სისტემისადმი, რომელიც სომხეთს ოცი წლის განმავლობაში მართავდა".
რადიო თავისუფლება: ასევე უნდა გკითხოთ სომხურ სამოციქულო ეკლესიაზე, რომელიც ღია კონფლიქტშია ხელისუფლებასთან. რა მოელის მას?
რუბენ მერაბიანი: სომხურ სამოციქულო ეკლესიაში არიან მაღალი რანგის იერარქები, რომლებიც ვერ მალავენ სიმპათიებს რუსეთისა და იმ ოლიგარქიული სისტემისადმი, რომელიც სომხეთს ოცი წლის განმავლობაში მართავდა.
სომხურმა სახელმწიფომ თავი უნდა დაიცვას რუსეთის მავნე გარე გავლენისგან, მათ შორის იმ შემთხვევებშიც, როდესაც მოსკოვი ამისთვის ეკლესიის ცალკეულ იერარქებს იყენებს.
როდესაც კონკრეტული ისტორიები ხმაურდება, ირკვევა, რომ ბევრი მათგანი უბრალოდ კომპრომატით ჰყავთ გამოჭერილი და აიძულებენ, კრემლის ინტერესებს ემსახურონ.
იგივე კათოლიკოსი, რომელიც ათწლეულებია, მღვდელმსახურების უფლებას ართმევს ნებისმიერს, ვინც მის ნებას არ დაემორჩილება და საწინააღმდეგო აზრს გამოთქვამს. მისი მმართველობის პერიოდში ეკლესიიდან ათეულობით სასულიერო პირი გააძევეს, მხოლოდ პირადი კონფლიქტის გამო. ეს საკუთარი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებაა.
ხაზგასმით მინდა აღვნიშნო: ეს ყველაფერი თავად ეკლესიის ინტერესების საზიანოდ და სომხეთის მტრების სასარგებლოდ კეთდება. რადგან რუსეთი ჩვენ წინააღმდეგ ომს აწარმოებს, ხოლო ომს მტრები აწარმოებენ.
რადიო თავისუფლება: თავად კათოლიკოსიც კომპრომატით ჰყავთ დაჭერილი?
რუბენ მერაბიანი: რა თქმა უნდა - მისი ძმა უკვე ათწლეულებია, კგბ-ს კადრია, ამის დამადასტურებელი ე.წ. დოსიეც კი არსებობს. როცა მისი ეს პირადი ბარათი ხალხში „გაიჟონა“, ეკლესიიდან გამოვიდნენ და თქვეს, ხელოვნური ინტელექტითაა გაკეთებულიო. მგონი, თვითონ აქვთ პრობლემები ინტელექტთან, ოღონდ ბუნებრივთან.
[ბაქოსთან] სამშვიდობო პროცესი გაგრძელდება. თუ ერთი ვარიანტი არ იმუშავებს, სხვა გზა მოიძებნება".
რადიო თავისუფლება: აი, თქვენ ახსენეთ, რომ საკონსტიტუციო რეფორმასთან დაკავშირებით მთავრობას ბრძოლა მოუწევს. რამდენად შეაფერხებს ეს სამშვიდობო პროცესს ბაქოსთან?
რუბენ მერაბიანი: სამშვიდობო პროცესი გაგრძელდება. თუ ერთი ვარიანტი არ იმუშავებს, სხვა გზა მოიძებნება. მთავარია, რომ როგორც ერევანში, ისე ბაქოში არსებობს პოლიტიკური ნება, რომ ეს პროცესი გაგრძელდეს. ამის შესახებ არაერთხელ გაკეთებულა საჯარო განცხადებები.
რა თქმა უნდა, სამშვიდობო შეთანხმების ხელმოწერის შემდეგ ყველაფერი ბევრად უფრო მარტივად წავა.
მაგრამ თუნდაც უკვე პარაფირებულ შეთანხმებაზე ხელმოწერა გადაიდოს, ეს კრიტიკულ პრობლემას არ წარმოადგენს. ნებისმიერ შემთხვევაში, ჩვენ მივდივართ კომუნიკაციების გახსნის, ვაჭრობის განვითარებისა და ურთიერთობების შემდგომი ნორმალიზაციის მიმართულებით.
[გიუმრიში], როგორც იტყვიან, იქ ორი პრაპორშჩიკი და სამი ძაღლი დარჩა. ამიტომ მაქსიმუმი, რაც შეუძლიათ, არის ის, რომ ერთმანეთს დაერიონ".
რადიო თავისუფლება: არჩევნებამდე ფაშინიანს ღიად გამოუცხადა მხარდაჭერა ევროპამ და აშშ-მ. განსაკუთრებით აქტიურობდნენ პრეზიდენტი მაკრონი და პრეზიდენტი ტრამპი. რამდენად მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ამან არჩევნების საბოლოო შედეგზე?
რუბენ მერაბიანი: არ ვფიქრობ, რომ ეს ის გადამწყვეტი ფაქტორი იყო, რომლის საფუძველზეც ამომრჩევლები საკუთარ პოლიტიკურ არჩევანს შეცვლიდნენ - რომ აი, მანამდე არ ვაპირებდი ფაშინიანისთვის ხმის მიცემას, მაგრამ რადგან ახლა მაკრონმა შეაქო, მაშ, მეც მივცემ ხმას - ასეთი დინამიკა არ ყოფილა. ეს უფრო აღიქმებოდა, როგორც სახელმწიფოებრიობის მხარდაჭერა.
აქ საუბარი არ ყოფილა რომელიმე პარტიის მხარდაჭერაზე. ეს აღიქმებოდა, როგორც სომხური სახელმწიფოს მხარდაჭერა იმ ჰიბრიდული ომის პირობებში, რომელსაც რუსეთი ჩვენ წინააღმდეგ აწარმოებს.
რადიო თავისუფლება: რაკი პრეზიდენტი ტრამპი ვახსენეთ, მინდა TRIPP-ის დერეფანზეც გკითხოთ. რა ელის მას მომავალში?
რუბენ მერაბიანი: პროცესები განუხრელად წინ მიდის. კორპორაცია უკვე შექმნილია. უახლოეს პერიოდში მისი პრაქტიკული განხორციელება ადგილზევე დაიწყება.
არ არსებობს არანაირი შეზღუდვები, არ არსებობს არც ისეთი მუხანათობა, რომელზე წასასვლელადაც მოსკოვი მზად არ იქნება. სხვა საკითხია, რამდენად შეუძლია ამ განზრახვების განხორციელება".
რადიო თავისუფლება: დაპირებისამებრ, რუსეთზე გადავიდეთ. მაისში პუტინმა საკმაოდ ავისმომასწავებლად განაცხადა, როდესაც სომხეთში მიმდინარე პროცესების შეფასება სთხოვეს: „ჩვენ ყველანი ვხედავთ, რა ხდება ახლა უკრაინაში. რით დაიწყო ეს ყველაფერი? უკრაინის მცდელობით, ევროკავშირში გაწევრიანებულიყო.“
ამას ერევნიდან მოჰყვა ცნობილი ფრაზა - „დამოუკიდებლობას მარწყვზე არ ვცვლით“. რას მოელით მოსკოვისგან? რა შეიძლება გააკეთოს რუსეთმა იმისთვის, რომ სომხეთი დასავლეთისკენ სვლისთვის „დასაჯოს“?
რუბენ მერაბიანი: ვფიქრობ, უნდა განვასხვაოთ ზრახვები, სურვილები და რეალური შესაძლებლობები. თუ განზრახვებზე ვსაუბრობთ, რუსეთისთვის არ არსებობს არანაირი შეზღუდვები, არ არსებობს არც ისეთი მუხანათობა, რომელზე წასასვლელადაც მოსკოვი მზად არ იქნება.
სხვა საკითხია, რამდენად შეუძლია ამ განზრახვების განხორციელება.
უკრაინის უპრეცედენტო წინააღმდეგობის შემდეგ რუსეთის სამხედრო პოტენციალი მნიშვნელოვნად დასუსტდა. რუსეთს ჯერ კიდევ აქვს ბაზა გიუმრიში და მცირე ავიაბაზა ერევნის მახლობლად. მაგრამ, როგორც იტყვიან, იქ ორი პრაპორშჩიკი და სამი ძაღლი დარჩა. ამიტომ მაქსიმუმი, რაც შეუძლიათ, არის ის, რომ ერთმანეთს დაერიონ.
თუმცა, ცხადია, რუსეთს შეუძლია დივერსიულ-ტერორისტული აქტები მოაწყოს. ამ შესაძლებლობას არ გამოვრიცხავთ. ჩვენი სამართალდამცავი ორგანოები და სპეცსამსახურები დღეს საკმარის შესაძლებლობებს ფლობენ, რომ მსგავსი მცდელობები აღკვეთონ. მხოლოდ ბოლო ორი წლის განმავლობაში, სულ მცირე, სამი ასეთი ქსელი გამოვლინდა და ცხადია, ამას შესაბამისი რეაგირებაც მოჰყვა. ჩვენ ასევე ვნახეთ, როგორ ჩამოჰყავდათ რუსეთში მცხოვრები ადამიანები სომხეთში, სომეხი ბიზნესმენების ფულით, რათა პრორუსი კანდიდატებისთვის მიეცათ ხმა.
გარდა ამისა, შეუძლია გაზი გადაკეტოს ან ფასები გაზარდოს, მაგრამ ერევანი უკვე აღარ არის ისე კრიტიკულად მიბმული რუსულ ბაზარზე, როგორც ადრე. ამიტომ კიდევ ერთხელ გავიმეორებ: თუ განზრახვებზე ვსაუბრობთ, არ არსებობს ისეთი ბოროტება, რაზეც რუსეთი არ წავიდოდა. საქმე ის არის, რამდენად შეუძლია ამ გეგმების განხორციელება.
რუსეთმა ფაქტობრივად უკვე დააწესა ემბარგო სომხურ პროდუქციაზე, შესაბამისად, ახლა სხვა ბაზრებზე გადავერთვებით - უკრაინაზე, ყაზახეთზე, ირანზე, ევროკავშირზე, კანადაზე, დიდ ბრიტანეთზე. მიმდინარეობს მოლაპარაკებები შეერთებულ შტატებთანაც".
რადიო თავისუფლება: მიუხედავად ამისა, მოდით, თქვენს თავდაჯერებულობას ჩემი მცირედი სკეპტიციზმი დავუპირისპიროთ.
სომხეთის ენერგეტიკული სექტორი კვლავ მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული რუსეთზე, ხოლო სომხური ექსპორტის თითქმის ნახევარი ისევ რუსეთის ბაზარზე გადის. ანუ მოსკოვს ჯერ კიდევ აქვს გავლენის არაერთი ბერკეტი. ამ ბერკეტებიდან რომელს გაუძლებს სომხეთი, თუ კრემლი მათი სრული სიმძლავრით გამოყენებას გადაწყვეტს?
რუბენ მერაბიანი: რუსეთმა ფაქტობრივად უკვე დააწესა ემბარგო სომხურ პროდუქციაზე, შესაბამისად, ახლა სხვა ბაზრებზე გადავერთვებით - უკრაინაზე, ყაზახეთზე, ირანზე, ევროკავშირზე, კანადაზე, დიდ ბრიტანეთზე. მიმდინარეობს მოლაპარაკებები შეერთებულ შტატებთანაც.
რაც შეეხება ენერგეტიკას, გავრცელებულია მოსაზრება, რომ სომხეთი ატომური ენერგეტიკის სფეროში კრიტიკულადაა დამოკიდებული რუსეთზე. სინამდვილეში ეს ასე არ არის.
ვიცით, რომ უკრაინამ ატომურ სფეროში „როსატომთან“ თანამშრომლობა სრულად შეწყვიტა და ამერიკულ კომპანია Westinghouse Electric-თან გააფორმა ხელშეკრულება.
სომხეთსაც თავისუფლად შეუძლია Westinghouse Electric-თან შეთანხმების მიღწევა. ამ კორპორაციის დელეგაცია უკვე იმყოფებოდა სომხეთში. გაფორმებულია მემორანდუმი, გაკეთებულია ერთობლივი განცხადებები. დასრულებულია მოლაპარაკებები შეერთებულ შტატებთან ბირთვული ენერგიის მშვიდობიან-სამრეწველო სფეროში თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმებაზე.
ამიტომ ეს აღარ არის ის სფერო, სადაც რუსეთს ჩვენი შანტაჟი შეუძლია.
მეორე საკითხია გაზი. თუ ამ პრობლემის გადაუდებლად გადაწყვეტა გახდება საჭირო, უნდა გვახსოვდეს, რომ აზერბაიჯანი გაზს ევროკავშირს აწვდის. ჩვენ შეგვიძლია ევროკავშირთან შეთანხმება, რომ გაზის ნაწილი აზერბაიჯან-საქართველოს საზღვარზე შეისყიდონ და ევროპული კვოტების ფარგლებში სომხეთისთვის გადმომისამართდეს.
გაზი ბენზინი არ არის. დღეს ვერ იყიდი და ხვალ ვერ მიიღებ. გაზი გრძელვადიან კონტრაქტებს მოითხოვს.
გაზი, რომელზეც დღეს მივაღწევთ შეთანხმებას, მხოლოდ გარკვეული დროის შემდეგ მოვა. თუმცა ტექნიკურად მისი სომხეთში მიწოდება შესაძლებელია იმავე ქართული გაზსადენით, რომლითაც დღეს რუსული გაზი მიედინება.
თუ რუსეთი ეკონომიკური ბერკეტის გამოყენებას გადაწყვეტს, უნდა გვესმოდეს, რომ მისი გამოყენება მხოლოდ ერთხელ არის შესაძლებელი. გამოყენების შემდეგ ეს ბერკეტი ტყდება".
რადიო თავისუფლება: მაგრამ განა სომხური საზოგადოების ის ნაწილი, რომელიც რუსეთთან ურთიერთობის გაწყვეტას სკეპტიკურად უყურებს, არ იტყვის, რომ ფაშინიანი უბრალოდ ერთ დამოკიდებულებას მეორით ცვლის? მეტიც, რუსეთის გავლენას „უშუალო მტრის“ გავლენით ანაცვლებს?
რუბენ მერაბიანი: ისინი უკვე ამბობენ ამ ყველაფერს. ამაზე უარესებსაც ბლომად ამბობენ. მაგალითად, ამბობენ, რომ ფაშინიანს სომხეთში 300 ათასი აზერბაიჯანელის ჩასახლება სურს და სხვა მსგავს სისულელეებსაც.
ყოველთვის ამბობდნენ, ახლაც ამბობენ და მომავალშიც იტყვიან. ამას ფილოსოფიურად უნდა მოვეკიდოთ.
ფაქტი უცვლელია: თუ რუსეთი ეკონომიკური ბერკეტის გამოყენებას გადაწყვეტს, უნდა გვესმოდეს, რომ მისი გამოყენება მხოლოდ ერთხელ არის შესაძლებელი. გამოყენების შემდეგ ეს ბერკეტი ტყდება.
რადიო თავისუფლება: რჩება სამხედრო საკითხი. და ამ კონტექსტში არ შემიძლია არ გკითხოთ პროგნოზზე, რომელიც გააჟღერა საქართველოს ყოფილმა პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა.
მისი სცენარი ასეთია: კრემლი გადაწყვეტს სომხეთის დასჯას, მაგრამ რადგან ორ ქვეყანას საერთო საზღვარი არ აქვს, რუსეთი საკუთარი ძალების გადასაყვანად საქართველოს ტერიტორიას გამოიყენებს, ხოლო ქართული ხელისუფლება, მისი ვერსიით, ამას დათანხმდება. რამდენად რეალისტურად გეჩვენებათ ასეთი სცენარი?
რუბენ მერაბიანი: ეს სცენარი ჩემთვის სრულიად არარეალისტურად გამოიყურება. ამაზე მეტი სათქმელი ნამდვილად არაფერი მაქვს.
ისტორიის ნებისმიერი სახელმძღვანელოს პირველი გვერდიდანვე საქართველო და სომხეთი მეზობლები არიან. და იმავე პირველი გვერდიდან ჩვენი ბედიც ერთმანეთთან არის გადაჯაჭვული".
რადიო თავისუფლება: გასაგებია. და კიდევ ერთი კითხვა ჩვენს ორ ქვეყანაზე. თქვენი აზრით, რამდენად გადაჯაჭვულია სომხეთისა და საქართველოს ბედი, ამ ორი ხელისუფლების კონტრასტული საგარეო პოლიტიკური კურსის მიუხედავად?
რუბენ მერაბიანი: ისტორიის ნებისმიერი სახელმძღვანელოს პირველი გვერდიდანვე საქართველო და სომხეთი მეზობლები არიან. და იმავე პირველი გვერდიდან ჩვენი ბედიც ერთმანეთთან არის გადაჯაჭვული.
ასე იყო გუშინ, ასეა დღეს და ასე იქნება ხვალაც.
სომხეთი და საქართველო უბრალოდ მეზობლები არ არიან. ამ ქვეყნებს საერთო ღირებულებები აერთიანებს.
ეს გარემოება ძალიან უნდა დავაფასოთ და სწორედ მასზე დაყრდნობით უნდა ვაშენებდეთ ჩვენს ურთიერთობებსა და საერთო გეგმებს.
რადიო თავისუფლება: რამდენად არის ეს შესაძლებელი, როდესაც ერთი მხარე ერთი მიმართულებით მიდის, მეორე კი - სრულიად სხვა მიმართულებით?
რუბენ მერაბიანი: მერე რა? რამდენიმე წლის წინ სიტუაცია ზუსტად საპირისპირო იყო. ასეც ხდება ხოლმე. მაგრამ ჩვენი ორი ქვეყნის ისტორია და კულტურა თავისი არსით ევროპულია და პროევროპულია.
როდესაც სომხეთისა და საქართველოს ევროპულ ინტეგრაციაზე ვსაუბრობთ, სინამდვილეში მხოლოდ ამ რეალობის იურიდიულ გაფორმებაზე ვსაუბრობთ.
ამიტომ მიუხედავად იმისა, თუ რა კურსს ატარებს კონკრეტული ხელისუფლება კონკრეტულ წელს, ეს მაინც ჩვენი საერთო დღის წესრიგია.
ფორუმი