Accessibility links

არბანა ვიდიშიჩი: ტერორიზმის გაშუქება მკაფიო ეთიკური ნორმების დაცვას საჭიროებს


არბანა ვიდიშიჩი

ევროპის კონტინენტზე ისლამურმა ექსტრემიზმმა ყველაზე მეტად გაიდგა ფესვი ბალკანეთში, სადაც ჯიჰადისტები ჯერ კიდევ 1990-იან წლებში მიმდინარე შეიარაღებული კონფლიქტის დროს გამოჩნდნენ. ბალკანეთის რომელი ქვეყნებიდან ღებულობდა შევსებას ექსტრემისტული დაჯგუფება "ისლამური სახელმწიფო" და როგორ აშუქებს ტერორიზმთან დაკავშირებულ საქმეებს ადგილობრივი მედია? ჩვენს შეკითხვებს უპასუხებს არბანა ვიდიშიჩი, ბალკანური სამსახურის დირექტორი.

არბანა ვიდიშიჩი: „როგორც ყოველთვის, როცა საქმე ბალკანეთს ეხება, საუბარია საზღვრებზე, ეთნიკურ კუთვნილებაზე და, ამ შემთხვევაში, რელიგიური ნიშნით განსხვავებულობაზე. ქვეყნებს, სადაც უმეტესწილად მუსლიმები ცხოვრობენ, სამწუხაროდ, შეეხო ეს ფენომენი. ამით არ მინდა ექსტრემიზმის დაკავშირება ისლამთან, როგორც რელიგიასთან, მაგრამ კოსოვოს, ბოსნიას, მაკედონიის ნაწილს, სადაც ბევრი მუსლიმი ცხოვრობს, ბოლო ხანებში ეს პრობლემა შეეხო. ბოლო შემთხვევა, როცა ეს თემა ყურადღების ცენტრში მოექცა, იყო პრიშტინის დიდი მეჩეთის იმამის, შევჩეთ კრასნიჩის, სასამართლო პროცესი. სულ ერთი კვირის წინ იქნა მიღებული გადაწყვეტილება მისი გამართლების შესახებ - მოუხსნეს ტერორიზმის წაქეზების ბრალდება. ის იყო კოსოვოში მუსლიმთა სათვისტომოს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი წარმომადგენელი, რომელსაც ტერორიზმთან დაკავშირებული ბრალდებები წაუყენეს, მაგრამ არასაკმარისი მტკიცებულებების გამო, როგორც ვთქვი, იმამ კრასნიჩის ყველა ბრალდება მოუხსნეს.

მედიას ძალიან კეთილშობილური როლი აკისრია ექსტრემიზმის - მსოფლიოში ექსტრემიზმის ნებისმიერი ფორმის - გაშუქებით. მედია არის ძლიერი ინსტრუმენტი ადამიანებისათვის ინფორმაციის მისაწოდებლად...
არბანა ვიდიშიჩი

რადიო თავისუფლება: „და ეს საქმე მედიამ აქტიურად გააშუქა. ჩემი შემდეგი შეკითხვა ეხება უთანხმოებას იმის თაობაზე, თუ როგორ უნდა აშუქებდეს მედია ექსტრემიზმისა და მისგან მომდინარე საფრთხის ძალიან რთულ თემას. ზოგი ამბობს, რომ მედია მას ზედმეტად დეტალურად აშუქებს, რომ საქმე სამართალდამცველებს უნდა მივანდოთ, რადგან მედიის ყურადღება ტერორისტების წისქვილზე ასხამს წყალს“.

არბანა ვიდიშიჩი: „მე არ ვეთანხმები ამ მოსაზრებას. მედიას ძალიან კეთილშობილური როლი აკისრია ექსტრემიზმის - მსოფლიოში ექსტრემიზმის ნებისმიერი ფორმის - გაშუქებით. მედია არის ძლიერი ინსტრუმენტი ადამიანებისათვის ინფორმაციის მისაწოდებლად. კი, ვიზიარებ აზრს, რომ მედია შეიძლება მიკერძოებული იყოს, შეიძლება იყოს კავშირში გარკვეული ინტერესების მქონე ჯგუფებთან. ჩვენს კონკრეტულ შემთხვევაში აუცილებლად უნდა ითქვას, რომ, ერთი მხრივ, ისლამოფობიასა და, მეორე მხრივ, ისლამური ტერორიზმის გაშუქებას შორის ზღვარი ძალიან ფაქიზია. რაც შეეხება შეკითხვას, ვაძლევთ თუ არა თავის გამოჩენის შესაძლებლობას სავარაუდო ტერორისტებს, როცა მათ შესახებ ინფორმაციას ვავრცელებთ, ჟურნალისტებმა უნდა დავიცვათ, როგორც ტერორიზმის ყველა სხვა ფორმაზე მუშაობისას, მკაფიო ეთიკური ნორმები, თუ როგორ უნდა გავაშუქოთ ესა თუ ის თემა“.

რადიო თავისუფლება: გეთანხმებით, არბანა. არის მრავალი მედიასაშუალება, მაგალითად, „სპუტნიკი“, რომელიც ექსტრემიზმის საფრთხის ყოველ ასპექტს წარმოსახავს „უზარმაზარ საფრთხედ“, დასავლეთ ბალკანეთში „სახალიფოს“ შექმნის მომასწავებლად. ხომ არ მიანიშნებს თემის ასეთი გაშუქება დაძაბულობაზე ბალკანეთში? მაგალითად, სერბიასა და ბოსნია-ჰერცეგოვინას, სხვა ქვეყნებს შორის.

„ისლამური სახელმწიფო“, შესაძლოა, სულს ღაფავდეს, მაგრამ რადიკალური ისლამი, არა მგონია, დამარცხებული იყოს. და ახლა ბოსნიაში, კოსოვოში - ზოგადად, დასავლეთ ბალკანეთში და, შესაძლოა, საქართველოშიც - მთავრობები უფრო კონცენტრირებული უნდა იყვნენ თავიანთ ქვეყნებში ტერორისტული ჯგუფების შექმნის საფრთხეზე...
არბანა ვიდიშიჩი

არბანა ვიდიშიჩი: „როგორც ნებისმიერი პროპაგანდისტული იარაღის შემთხვევაში, - და შეიძლება ყველა არ დამეთანხმოს, მაგრამ „სპუტნიკიც“ პროპაგანდისტული იარაღია, - მას აქვს მხოლოდ ერთი კონკრეტული პოზიცია. უნდა გვესმოდეს, რომ დასავლეთ ბალკანეთი არის რეგიონი, რომელშიც ჯერ კიდევ ძლიერია ეთნიკური და რელიგიური ნიშნით დაპირისპირებები, რაც ვრცელდება ისლამური რადიკალიზმის საკითხზეც. არსებობს პანსლავური ჯგუფი, რომელიც კრემლს ემხრობა, და არსებობს პანისლამური ჯგუფი, რომელიც „ისლამური სახელმწიფოს“ მხარდამჭერია. დიდი სიფრთხილე უნდა გამოვიჩინოთ ამ თემაზე მუშაობისას, მაგრამ გაზვიადებულად მიმაჩნია დასავლეთ ბალკანეთში „სახალიფოს“ შექმნის საფრთხეზე საუბარი. უნდა ითქვას, რომ განვლილი წლის განმავლობაში აღარ ყოფილა სირიასა და ერაყში საბრძოლველად კოსოვოსა და ბოსნიიდან რეკრუტირების შემთხვევები“.

რადიო თავისუფლება: ძალიან საინტერესოა, რადგან ადრე საუბარი იყო ბევრი ახალგაზრდის - მათ შორის ახალგაზრდა ქალების - რეკრუტირებაზე „ისლამური სახელმწიფოსთვის“ სირიასა და ერაყში საბრძოლველად. ესე იგი, სურათი შეიცვალა?

არბანა ვიდიშიჩი: დიახ, ბოლო წელს ვითარება შეიცვალა. 2014 წლიდან მოყოლებული ბოსნიასა და კოსოვოს ძალიან მძიმედ შეეხო ეს პრობლემა. რეკრუტირებულთა რიცხვი ძალიან დიდი იყო: ამ ორი ქვეყნიდან 300-300 ადამიანი წავიდა ერაყსა და სირიაში საბრძოლველად. არადა, ბოსნია და კოსოვო პატარა ქვეყნებია, იქ ბევრი ხალხი არ ცხოვრობს. კოსოვოდან წასულებს შორის ქალებიც იყვნენ. როცა ზოგს ჰკითხეს, რა მოტივი ამოძრავებდათ, გაირკვა, რომ, როგორც სხვა უცხოელი მებრძოლების შემთხვევაში, მოტივები სხვადასხვაგვარია: ეკონომიკური, იდეოლოგიური... უტოპიური წარმოდგენებიც კი შეგხვდებათ. ზოგი ფიქრობს, რომ წმინდა მისია აკისრია, რომ იცხოვრებს ისეთ ადგილას, სადაც ყველა სურვილი აუსრულდება. მაგრამ ბოლო წლის განმავლობაში ბოსნიასა და კოსოვოში არ ყოფილა სირიისა და ერაყისათვის რეკრუტირების ერთი შემთხვევაც კი. ამის მიზეზად შეიძლება ჩავთვალოთ ის, რომ საკუთრივ „ისლამური სახელმწიფო“ სუსტდება, იშლება და ხალხს ვეღარ იზიდავს. მაგრამ ფრთხილად უნდა ვიყოთ! „ისლამური სახელმწიფო“, შესაძლოა, სულს ღაფავდეს, მაგრამ რადიკალური ისლამი, არა მგონია, დამარცხებული იყოს. და ახლა ბოსნიაში, კოსოვოში - ზოგადად, დასავლეთ ბალკანეთში და, შესაძლოა, საქართველოშიც - მთავრობები უფრო კონცენტრირებული უნდა იყვნენ თავიანთ ქვეყნებში ტერორისტული ჯგუფების შექმნის საფრთხეზე. ხალხი, შესაძლოა, აღარ მიდიოდეს ერაყსა და სირიაში საბრძოლველად, მაგრამ ტერორიზმის იდეა და კონცეფციები, შესაძლოა, ვითარდებოდეს საკუთარ ტერიტორიებზე.

როგორ უნდა მოექცე ამ ხალხს? როგორ უნდა მოექცე მათ ოჯახებს? უნდა შეურიგდე მათ არსებობას თუ უნდა დასაჯო? ზოგი იბრძოდა, ზოგს არ უბრძოლია ექსტრემისტების რიგებში. ვინც იბრძოდა, ის ციხეში უნდა წავიდეს, მაგრამ მათ ხომ ოჯახები ჰყავთ? ჰყავთ ქმრები, ცოლები, შვილები. როგორ უნდა მოექცეს საზოგადოება ამ ხალხს? და სწორედ ამაში შეუძლია მედიას დახმარება...
არბანა ვიდიშიჩი

რადიო თავისუფლება: ბოსნია-ჰერცეგოვინა ნატოში გაწევრიანების ასპირანტი ქვეყანაა, როგორც საქართველო. იღებს თუ არა ბოსნია-ჰერცეგოვინა კონკრეტულ სამხედრო ან ფინანსურ მხარდაჭერას მომავალში ისლამური ექსტრემიზმის აღმოსაფხვრელად?

არბანა ვიდიშიჩი: „დახმარება ბოსნიისათვის, როგორც ნატოში გაწევრიანების ასპირანტი ქვეყნისათვის, გვიან მოვიდა! ისლამური ექსტრემიზმი არის პრობლემა, რომლის საფუძვლებიც - ბოსნიაშიც და კოსოვოშიც - ომების დროს ჩაიყარა. გახსოვთ? ბოსნიაში გასული საუკუნის 90-იანი წლების ომის დროს ერთადერთი, ვინც ბოსნიელებს ეხმარებოდა, მუჯაჰედინთა ბრიგადები იყვნენ. ეს მუჯაჰედინები ომის შემდეგ ბოსნიაშივე დარჩნენ... როგორც, ზოგადად, ექსტრემიზმის შემთხვევაში, მთავარი იარაღი, რომელსაც ექსტრემისტები დანარჩენების წინააღმდეგ იყენებენ, არის... მოთმინება! ისინი მრავალი წელი ემზადებიან. ცხადია, მუჯაჰედინებიდან ყველას არ ვგულისხმობ, მაგრამ ექსტრემიზმის საფუძველი ასე ჩაიყარა. კი, ბოსნია იღებს დახმარებას ევროკავშირისაგან, ნატოსაგან, ბოსნიაც და კოსოვოც დიდ დახმარებას იღებს შეერთებული შტატებისაგან დერადიკალიზაციის პროგრამებისათვის, რეაბილიტაციის პროგრამებისათვის, რადგან ორივე ქვეყანაში ცხოვრობს ხალხი, რომელიც შინ დაბრუნდა ერაყსა და სირიაში ყოფნის შემდეგ. როგორ უნდა მოექცე ამ ხალხს? როგორ უნდა მოექცე მათ ოჯახებს? უნდა შეურიგდე მათ არსებობას თუ უნდა დასაჯო? ზოგი იბრძოდა, ზოგს არ უბრძოლია ექსტრემისტების რიგებში. ვინც იბრძოდა, ის ციხეში უნდა წავიდეს, მაგრამ მათ ხომ ოჯახები ჰყავთ? ჰყავთ ქმრები, ცოლები, შვილები. როგორ უნდა მოექცეს საზოგადოება ამ ხალხს? და სწორედ ამაში შეუძლია მედიას დახმარება“.

დაწერეთ კომენტარი აქ

XS
SM
MD
LG