Accessibility links

ზაზა ბურჭულაძე

შაბათი, 23 სექტემბერი 2017

კალენდარი
იანვარი თებერვალი მარტი აპრილი მაისი ივნისი ივლისი აგვისტო სექტემბერი ოქტომბერი ნოემბერი დეკემბერი
სექტემბერი 2017
ორშ სამშ ოთხ ხუთ პარ შაბ კვი
28 29 30 31 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 1

ჰაინრიხ ბიოლი არასდროს ყოფილა ჩემი ფავორიტი მწერალი. არც იქნება. და მაინც, სხვა არც ერთი მგოსნის სახელი ისე არ მითბობს სისხლს, როგორც მისი.

ომი დამთავრდა, მშვიდობის გეშინოდეთ, ხალხო!

ბერტოლდ ბრეხტი
„კავკასიური ცარცის წრე“

წელს ბიოლის დაბადების ასი წლისთავია...

ჰაინრიხ ბიოლი არასდროს ყოფილა ჩემი ფავორიტი მწერალი. არც იქნება. და მაინც, სხვა არც ერთი მგოსნის სახელი ისე არ მითბობს სისხლს, როგორც მისი.

კელნთან ახლოს მდებარეობს სოფელი ლანგენბროხი, რომლის ცენტრშიც დგას ერთი სახლი, სადაც ბიოლმა სიცოცხლის უკანასკნელი წლები გაატარა. იგი აქ დაბერდა და მოკვდა, ჩემი ქალიშვილი კი - ჩაისახა და დაიბადა. შეიძლება, ეს სენტიმენტალური ესტაფეტა ერთობ პრივატული ხასიათისაა, თუმცა ჩემთვის მთელი პოეტური პარადიგმაა.

ამ ლანგენბროხზე ჩემს „ტურისტის საუზმეში“ უკვე ვწერდი. ერთსღა დავამატებ. დიდი მაზალო სოფელია. აქ თითქმის ყოველი სახლის ფასადზე ჯიხვის რქები ან ტახის თავია მიჭედებული. ცხადია, ეს მხოლოდ დეკორაციაა, აქ არავინ ნადირობს. თუმცა ეს მარტო ლანგენბროხული ამბავი არ არის, რეგიონის თავისებურება უფროა. გერმანიის ამ მხარის ხალხს განსაკუთრებულად უყვარს ტაქსიდერმული დეკორი. ეგაა, სასიამოვნო ამაში ბევრი არაფერია. მით უფრო, როცა ხვდები, რომ სადღაც აქვე თვით ტაქსიდერმისტიც უნდა ცხოვრობდეს - ვიღაც ხომ აჭრის იმავე ტახებს თავებს, შიგნავს და ნამჯით ტენის?

ბიოლზე საუბრისას პირადად მე მუდამ მახსენდება მისი ალბათ საუკეთესო რომანი „ბილიარდი ათის ნახევარზე“ - წიგნი, რომელიც კიდევ ერთხელ შეგვახსენებს, რომ ომი არ დამთავრებულა.

და არ დამთავრდება, სანამ იქნება ადამიანი.

ადამიანი არის სიტყვა. ყოველი სიტყვა კი უკვე კონფლიქტია - ქაოსი, კონკურსი, ბრძოლა. რა მნიშვნელობა აქვს, რით იბრძვი, მომწამლავი გაზით თუ საპნის ბუშტით. ისიც უმნიშვნელოა, რისთვის იბრძვი, მშვიდობის მოსაპოვებლად თუ მოსასპობად - ომი ომია.

მე ვარ ადამიანი, შესაბამისად, მე ვარ მეომარი. მერე რა, რომ ავტომატით არ ვხვრეტ მოხუცებს და დანით არ ვჭრი ბავშვებს ყელს, სამაგიეროდ, სიტყვებით ვსარგებლობ - რაც თავისთავად ნიშნავს ომს.

სანამ იქნება ადამიანი, უთუოდ იქნება სიტყვა და, შესაბამისად, იქნება ქაოსი და ომი. ანუ არ იქნება მშვიდობა. მხოლოდ იქნება შედარებით აქტიური და პასიური, კონსტრუქციული და დეკონსტრუქციული ომები, და ა.შ. სრული მშვიდობისას სიტყვები არაა საჭირო. აქ მაინცდამაინც არ არის აუცილებელი ორუელისეული ახალმეტყველებიდან ცნობილი ციტატის მოტანა იმის საგრძნობად, რომ თვით სიტყვა „მშვიდობას“ ომის სურნელი გასდევს.

სრულ მშვიდობას ალბათ ხელოვნური ინტელექტიღა დაამყარებს - უნივერსალური სუპერკომპიუტერი, რომელსაც არა მარტო არ დასჭირდება ემოციები, თვითრეფლექსია, წარმოსახვა და ქცევის კოდექსი, ანუ ადამიანობის განმსაზღვრელი ფუნდამენტები, არამედ არ დასჭირდება, პირველ ყოვლისა, სიტყვები. ადამიანი კი სულ რომ უკაცრიელ კუნძულზე დაასახლო, იქაც იომებს, თუნდაც საკუთარ დემონებთან. მთავარია, გული გულობდეს, თორემ შინაგან კონფლიქტს ჯაკუზიშიც მოახერხებ კაცი. აქ არც „მაინ კამპფის“ ციტირებაა საჭირო იმის გასაგებად, რომ ნამდვილი მშვიდობა მხოლოდ სიტყვის ანუ ადამიანის გაქრობის შემთხევაშია შესაძლებელი. ოღონდ ასეთ დროს სიტყვა „მშვიდობის“ მნიშვნელობაც თავისთავად გაქრება.

მაიაკოვსკის ერთგან აქვს: „ჩვენ ვამბობთ ლენინი - ვგულისხმობთ პარტია“. ჩვენც ასე ვართ, ვამბობთ ომი - ვგულისხმობთ მშვიდობა.

აი, ახლაც, ვამბობ ბიოლი, ვგულისხმობ ჩემი შვილი...

ვუყურებ ჩემი სამი წლის ქალიშვილს შინ თუ გარეთ, აბაზანაში გასაპნულს თუ საბავშვო ბაღში „ლეგოსთან“ ჩაცუცქულს, და კიდევ ერთხელ ვრწმუნდები, რომ ასე იყო და ასე არის ხეოფსის პირამიდიდან მასლოუს პირამიდამდე. ადამიანის ყოველი დღე ქაოსი, კონფლიქტი, კონკურსი და ბრძოლაა... და მაინც, ვუყურებ ჩემს ქალიშვილს და სისხლი საამოდ მითბება.

დიდი ხანია, არაფერი გამომიქვეყნებია ქართულ მედიაში. და ალბათ კიდევ დიდ ხანს არ გამოვაქვეყნებდი, ცოტა ხნის წინ მომხდარი სტიქიური უბედურება რომ არა. აქამდე ბევრი საზიზღრობა მოხდა თბილისში, მაგრამ ამ უკანასკნელმა განსაკუთრებით შემზარა.

შესავლად როლან ბარტის სიტყვებს მოვიშველიებ: „წყალდიდობამ ამოატრიალა ჩვეულებრივი პერსპექტივა, თუმცა არ გადაიტანა იგი ფანტასტიკის სფეროში. სანახაობა აღმოჩნდა განსაკუთრებული, მაგრამ რაციონალური“.

თავის დროზე არაერთი სტატია მაქვს დაწერილი თბილისის ზოოპარკზე. ხშირად ვამბობდი და ახლაც გავიმეორებ, ზოოპარკი მაქსიმუმ უნდა გავაუქმოთ, მინიმუმ კი – ქალაქის ცენტრიდან გავიტანოთ-მეთქი, მაგრამ ვინ მოგისმინა. სხვათა შორის, ამ თემაზე დაწერილ ტექსტებს ჩემი სტატიებიდან თუ ბლოგებიდან ყველაზე დაბალი ნახვა ჰქონდა. ბევრს არ აღელვებდა მაშინ ცხოველთა ბედი. პასუხად კი ხშირად მესმოდა, რა დროს ცხოველებია, როცა ადამიანებს უჭირთო. მე კი ყოველთვის ცხოველები უფრო მიყვარდა, ვიდრე ხალხი. აქ არ დავიწყებ იმის გამეორებას, რამდენად აუტანელ პირობებში იყვნენ თბილისის ზოოპარკის ბინადრები. ახლაც ინახება ჩემს ფოტოაპარატში იქ გადაღებული ფოტოები... დიდი ხანია, არაფერი გამომიქვეყნებია ქართულ მედიაში. და ალბათ კიდევ დიდ ხანს არ გამოვაქვეყნებდი, ცოტა ხნის წინ მომხდარი სტიქიური უბედურება რომ არა. აქამდე ბევრი საზიზღრობა მოხდა თბილისში, მაგრამ ამ უკანასკნელმა განსაკუთრებით შემზარა. რაც შეეხება პატრიარქის გამოხმაურებას ამ თემასთან დაკავშირებით, მე ჩემი აზრი მაქვს. ვფიქრობ, თვითონ პატრიარქია ვოლიერში მოსათავსებელი, როგორც ყველაზე დიდი და საშიში მტაცებელი. წინამდებარე ტექსტი კი სტიქიით დაზარალებული ცხოველებისთვის, და არა მარტო მათთვის, პირადად ჩემი მხრიდან სიყვარულის თავისებური ახსნაა.

თბილისიდან პერიოდულად ქართულ წიგნებს მიგზავნიან... მათგან ორს გამოვარჩევდი – აკა მორჩილაძის „ჩრდილს გზაზე“ და გოგი გვახარიას „ცრემლიან სათვალეს“. პირველს რაც შეეხება, იგი მე მორჩილაძის საუკეთესო წიგნი მგონია. ყოველ შემთხვევაში, მისი არც ერთი ტექსტის კითხვისას ასე არ მიხალისია. ჩემი ავტორი აკა ნამდვილად არაა, მაგრამ კარგად მესმის მისი მნიშვნელობა. იგი არის მწერალი, საყოველთაო სიყვარულით რომ სარგებლობს სრულიად საქართველოს მასშტაბით. სავსებით სამართლიანადაც. მოდით, პირდაპირ ვთქვათ, მან სამუდამოდ დაიმკვიდრა ადგილი ქართული ლიტერატურის პანთეონში: შოთა, ილია, ვაჟა, აკა... ტყუილად როდი აქვს მას ისეთივე წვერი, მგოსნებს რომ ჰქონდათ. ეს ძველთა, კლასიკოსთა წვერია. პირადად მე ყველა ადამიანი რაღაც ცხოველს მაგონებს. სხვისი არ ვიცი, ჩემთვის კი აკა მორჩილაძე ბომბორა დათვს ჩამოჰგავს. აქ არ ვგულისხმობ დათვს ლაფონტენის იგავიდან, არც ანდრეი პლატონოვის „ქვაბულიდან“, არც ჯულიან ბარნსის „ფლობერის თუთიყუშიდან“ და აღარც ჩემსას ჩემივე „მინერალური ჯაზიდან“ – უბრალოდ დათვს, ზამთრის ძილიდან გამოსული ტყეში მძიმედ რომ დაბაჯბაჯებს... ვუყურებ ახლა ჩემი წიგნის თაროზე შემოდებულ „ჩრდილს გზაზე“ და ჩემთვის მეღიმება.

არანაირი წვერი არა აქვს გოგი გვახარიას, მას აღარც პუდელივით ხუჭუჭა თმა აქვს, და მაინც მას უფრო მეტი ახალგაზრდა ახვევია თავს, ვიდრე ყვავილს ფუტკარი და ნათურას – ქინქლა. რაც შეეხება „ცრემლიან სათვალეს“, ამ წიგნის წაკითხვას უახლოეს მომავალში ნაღდად არ ვაპირებ, მასში გაერთიანებული სტატიები ჯერ კიდევ „ცხელი შოკოლადიდან“ მახსოვს საკმაოდ კარგად. და მაინც, ესაა წიგნი, რომელიც უთუოდ უნდა გეგდოს შინ. თუნდაც მარტო ავტორის პატივისცემის გამო. გოგი გვახარიასავით აქტუალური, პრინციპული და გემოვნებიანი დღემდე არავინ ყოფილა ქართულ მედიაში, და არა მგონია, მომავალში ვინმე გამოჩნდეს. იგი არა მარტო ერთადერთი ნათელი წერტილი იყო იმ წყვდიადში, ოთხმოცდაათიან წლებში რომ იდგა ქართულ პრესასა და ტელევიზიაში, არამედ დღემდე ასეთად რჩება. უფრო სამწუხაროდ, ვიდრე საბედნიეროდ. მაშინ როცა ქართველი ქართველს თავს აჭრიდა, აუთოებდა, აბეტონებდა და აუპატიურებდა, გვახარია ამ დროს ბრესონის ჰუმანურობასა თუ პაზოლინის ესთეტურობაზე საუბრობდა პირდაპირ ეთერში. ესაა გასაოცარი, აუტანელი და უცნაური კაცი. რომელსაც შეუძლია ერთდროულად იყოს საშიში, როგორც გველი, და ნაზი, როგორც შველი. და რომელსაც სიგიჟემდე უყვარს კინო. არის ასეთი ფილმი, „ადამიანი ორკესტრი“, ლუი დე ფიუნესით მთავარ როლში. გვახარიაც ამავე კატეგორიიდანაა – ადამიანი კინო. და მაინც, გოგი გვახარიაზე „კინომცოდნე“ რომ თქვა, ნიშნავს არაფერი თქვა. კინო მისთვის საშუალება უფროა, ვიდრე მიზანი. როგორც მამარდაშვილისთვის – პრუსტი, ბახტინისთვის – რაბლე, და ა.შ. იმდენი არავის ულაპარაკია და დაუწერია ქართულ მედიაში, გოგი გვახარია რომ ლაპარაკობს და წერს ათწლეულების განმავლობაში. და არა მარტო კინოზე. თანაც კარგად, ძალიან კარგად. ჩემდათავად ყოველთვის მშურდა მისი. ვერასდროს ვხვდებოდი, საიდან იყო ამ კაფანდარა კაცში ამდენი ოვსილა და გაქანება. პირადად მე დიდად ვარ დავალებული მისგან. გვახარია რომ არა, არც კი ვიცი, ახლა რა ვიქნებოდი, სად ვიქნებოდი და როგორ ვიქნებოდი. თავის დროზე ჩემს „მინერალურ ჯაზს“ მან ისეთი წინათქმა დაუწერა, ყველა თაობის ქართველი მწერალი ერთბაშად და სამუდამოდ დაიბოღმა. არც მეტი და არც ნაკლები, პრუსტის და ჯოისის გვერდით მომიხსენია. დღეს ნაღდად არ გამიხარდებოდა ამ სახელებთან ერთად სადმე მოხვედრა, მაგრამ... ისეთი ამაყი, მაშინ რომ ვიყავი, აღარასდროს ვყოფილვარ. კარგად მახსოვს, „მინერალური ჯაზი“ სულ რამდენიმე დღის გამოცემული იყო, თავის მეგაპოპულარულ „ფსიქოში“ იგი კამერას რომ მიუშვირა, რაც არასდროს გაუკეთებია, და თქვა: დაბეჯითებით გირჩევთ ამ წიგნსო... ბევრი კარგიც დაამატა კიდევ, მაგრამ ამას აქ არა აქვს მნიშვნელობა. არ ვიცი, ლარი კინგს ან ოპრა უინფრის თავის შოუში რომ ეთქვა მსგავსი რამ რომელიმე ავტორზე, როგორ მოეწყობოდა იმის ბედი. სამაგიეროდ, ვიცი, ჩემს თავს რაც მოხდა. იმ გადაცემის შემდეგ უცბად ბარაქიანად დამეყარა კომპლიმენტები, ქართველი ინტელექტუალები პირდაპირ ერთმანეთს ასწრებდნენ ჩემს ქებას. მოკლედ, გოგი გვახარია იყო ის, ვინც უცბად ფასი დამადო საქართველოში... ერთი შეხედვით როგორი წუნიაცა და პოზიორიც უნდა მოგეჩვენოს გოგი გვახარია, უთუოდ არის მის წუნიობასა და პოზიორობაში რაღაც არისტოკრატული. შეიძლება ამიტომაც მაგონებს მე იგი გოეთეს ფაუსტიდან გადმოსულ პუდელს, მეტსახელად „მეფისტოფელი“? ვუყურებ ახლა ჩემი წიგნის თაროზე შემოდებულ „ცრემლიან სათვალეს“ და მადლიერების ცრემლი მადგება.

აქვე მინდა ვახსენო კიდევ ერთი ტექსტი – თამარ თორაძის „ვერელი თორაძეები“. როგორც ვიცი, ამ ტექსტს ვერც ერთ თბილისურ წიგნის მაღაზიაში ვერ ნახავ, იგი მხოლოდ ინტერნეტშია ხელმისაწვდომი. თავისთავად მას არანაირი მხატვრული ღირებულება არ გააჩნია და მისი დოკუმენტურობაც საკმაო ეჭვებს ბადებს. წარმომიდგენია, თბილისელი ესთეტები როგორ აიბზუებენ ცხვირს ამ სიბინძურეზე. და მაინც, იგი უთუოდ წასაკითხი რამეა. თუნდაც მარტო იმიტომ, რომ იგი აფთრის მიერაა დაწერილი. დიახ, აფთრების ხროვაში გაზრდილი აფთრის მიერ, რომელსაც არაინარი მორალი არ გააჩნია, მხოლოდ ინსტინქტები. მართალია, ავტორი თავის მოკლულ მშობლებსა და ძმებს აპოლოგეტობს ველურად – კბილებით, უფრო სწორად, ეშვებით იცავს მათ სახელს, მაგრამ სწორედ ეს ველურობა და ეშვთა ღრჭიალია ამ ტექსტის ღირსება. აქ ასახულ თბილისს ვერც მორჩილაძესთან და ვერც გვახარიასთან ვერ ნახავთ. ეს კაციჭამიების თბილისია. სიტყვებს შორის აქ ნაირგვარ ცხოველთა ხმები ისმის: ყმუილი, ღრიალი, გმინვა, ყეფა, წკავწკავი, და ა.შ. ეს ტექსტი წიგნის სახით რომ არსებობდეს, უთუოდ მოვათავსებდი მას ჩემს თაროზე „ჩრდილიანი გზისა“ და „ცრემლიანი სათვალის“ გვერდით, და, ცხადია, მისი დანახვაც უთუოდ შემაღონებდა.

სამივე ზემოხსენებული ნაწარმოები ერთი კონკრეტული ავტორის თბილისში გასეირნებაა: მურა-მორჩილაძის დარდიმანდულ თბილისში, პუდელი-გვახარიას სნობურ თბილისში და აფთარი-თორაძის ველურ თბილისში. სამივე ამ ავტორის დიდად მადლიერი უნდა ვიყოთ. სხვა თუ არაფერი, მათ მიერ აღწერილი ამბები ხომ ჩვენც შეგვხებია პირდაპირ თუ ირიბად. და საერთოდაც, ეს ჩვენი ამბავია – ერთი გრძელი დარდიმანდული, სნობური და ველური ქალაქის ისტორიაა.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG