ოქტომბრის ბოლოსთვის, 2026 წელს დათვების თავდასხმების შედეგად დაღუპულთა რიცხვი 29-მდე გაიზარდა. მტაცებლების გამო ბაიკალსა
და ალტაიში ტურისტული მარშრუტები შეზღუდულია, ზოგიერთ დასახლებულ პუნქტში კი უსაფრთხოების დამატებითი ზომები მიიღეს.
ხელისუფლება არსებულ ვითარებას ბუნებრივი საკვების ნაკლებობას მიაწერს და მონადირეებს ცხოველების მოსაკლავად ფულს სთავაზობს. თუმცა მეცნიერები და აქტივისტები ამბობენ, რომ მიზეზები გაცილებით მეტია.
დათვები ქალაქებსა და სოფლებში - რა ხდება?
ადამიანებზე დათვების სასიკვდილო თავდასხმების სერია აგვისტოში დაიწყო. ერთ-ერთი პირველი მსხვერპლი ტურისტი სნეჟანა კოროლიოვა იყო, რომელიც თავის საქმროსთან ერთად ალტაის სოფელ არტიბაშთან ახლოს ისვენებდა. 19 აგვისტოს ღამეს დათვი მათ კარავს დაესხა თავს და ქალი ტყეში წაათრია. ყვირილის ხმაზე სხვა დამსვენებლებმაც მიირბინეს ადგილზე, მოგვიანებით მეტყევე და პოლიციაც მივიდნენ, მაგრამ სნეჟანას გადარჩენა ვერ მოხერხდა.
სექტემბრის შუა რიცხვებისთვის დათვები რუსეთის 41 რეგიონში - ქვეყნის თითქმის ნახევარში - დასახლებულ ტერიტორიებზე გამოდიოდნენ.
განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანი ცნობები იყო კრასნოიარსკის ტერიტორიიდან, ირკუტსკის ოლქიდან და ბურიატეთიდან. დათვები
შენიშნეს ასევე შორეულ აღმოსავლეთში, ურალსა და რუსეთის ევროპულ ნაწილში.
კრასნოიარსკის ტერიტორიაზე დათვები თავს ესხმოდნენ ადამიანებს საცხოვრებელი შენობებისა და სამეურნეო შენობების მახლობლად.
სექტემბრის შუა რიცხვებში დათვმა ქალი მოკლა მის სახლთან ახლოს, სოფელ ვერხნი კებეჟში. მოგვიანებით ნადირს ემსხვერპლნენ პოტაპოვოს რაიონის ავტოსადგომის დარაჯი და სოფელ ვოზნესენკას მკვიდრი ქალი.
ოქტომბრის დასაწყისისთვის ამ მხარეში დათვის თავდასხმის შედეგად შვიდი ადამიანის სიკვდილია აღნუსხული.
სასიკვდილო თავდასხმები მოხდა ასევე ირკუტსკისა და ტომსკის ოლქებში, ბურიატეთსა და კამჩატკაში. 20 ოქტომბერს არხანგელსკის ოლქში იპოვეს სოფელ პინეგას მკვიდრის ცხედარი, რომელიც ტყეში კენკრის საკრეფად იყო გასული. ამ რაიონში მსგავსი თავდასხმები 1978 წლის შემდეგ არ ყოფილა აღნუსხული.
დათვების გამოჩენა უფრო გახშირდა ისეთ ადგილებშიც, სადაც
ადამიანებს ისინი ადრე არ შეუმჩნევიათ.
5 ოქტომბრის ღამეს სვერდლოვსკის ოლქის ქალაქ ივდელში დათვმა დაახლოებით ათი მანქანა დააზიანა, მომდევნო ღამეს კი დაბრუნდა და კიდევ რამდენიმე დაამტვრია. იმიერბაიკალეთში ნადირი სკოლის ტერიტორიაზე შენიშნეს.
ნოვოსიბირსკის ოლქში ოქტომბრის პირველ კვირაში დათვებთან შეხვედრის 46 შემთხვევა დაფიქსირდა, ხოლო არხანგელსკის ოლქში - 80-ზე მეტი, რაც ოთხჯერ მეტია გასული წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით.
თუმცა მსგავსი შემთხვევების გახშირება არ ნიშნავს, რომ დათვების რაოდენობა იზრდება: შეიძლება ერთი და იგივე ცხოველი რამდენჯერმე შეამჩნიონ. ბუნებრივი რესურსებისა და გარემოს დაცვის სამინისტრო მიიჩნევს, რომ მასიური „შემოსევის“ განცდას ნაწილობრივ სოციალური ქსელები ქმნიან, სადაც დათვებზე ვიდეოები სწრაფად ვრცელდება.
ბუნებრივი რესურსების სამინისტრომ აღნიშნა, რომ არსებული ვითარება არ შეიძლება ჩაითვალოს არანორმალურად: „მურა დათვების ადამიანებთან გამოსვლის შემთხვევები ყოველთვის აღინიშნებოდა. ბოლო წლებში ყოველწლიურად დათვების თავდასხმის დაახლოებით 20-30 შემთხვევა აღირიცხება, მხოლოდ 2014 წელს იყო ეს მაჩვენებელი ანომალიური, როცა შემთხვევათა რიცხვი 166-მდე გაიზარდა".
მიუხედავად ამისა, რამდენიმე რეგიონის ხელისუფლებამ გააუქმა ტურისტული მარშრუტები და შეზღუდა ტყეებსა და ეროვნულ პარკებში მოძრაობა. ბაიკალსა და ალტაიში ეს ტურისტული ნაკადის საერთო შემცირების ერთ-ერთ ფაქტორად ითვლებოდა.
ბაიკალზე დათვების გამო პრიბაიკალსკის ეროვნული პარკის მარშრუტების დაახლოებით 80% გაუქმდა. ალტაის ბიოსფერულ ნაკრძალში სეზონი ჩვეულებრივზე ადრე დაიხურა დათვების ადამიანებთან ხშირი გამოსვლის გამო.
ნაკრძალის დირექტორმა იგორ კალმიკოვმა განაცხადა, რომ აგვისტოში სოფელ იაილიუს მახლობლად ერთდროულად 30-მდე დათვი შენიშნეს, გარკვეულ დღეებში კი სახლებთან ათამდე დათვი მიდიოდა.
კრასნოიარსკში, დათვების გამოჩენის გამო, „კრასნოიარსკიე სტოლბის“ ეროვნულ პარკში შესვლა შეიზღუდა.
„მასობრივი ხოცვით გარემოს დეგრადაციის პრობლემა არ მოგვარდება“
დათვების ადამიანებთან მიახლოების პრობლემის მოსაგვარებლად, რამდენიმე რეგიონის ხელისუფლება მეტი დათვის მოკვლის წინადადებით გამოვიდა.
კრასნოიარსკის მხარეში 11 სექტემბერს დაწესდა 36 500 (450 დოლარი) რუბლის ოდენობის ჯილდო დათვის მოკვლისთვის. ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს ცნობით, 20 ოქტომბრისთვის რეგიონში უკვე ათასზე მეტი ცხოველი იყო მოკლული.
ამასობაში, რეგიონის დეპუტატები ნადირობის კიდევ უფრო გამარტივების
ისეთი წინადადებით გამოვიდნენ, როგორებიცაა: ნებართვის მოქმედების ვადის 30-დან 90 დღემდე გახანგრძლივება, ნადირობის ლიმიტის მოხსნა და დათვის უნებართვოდ მოკვლა, როდესაც ის ადამიანისთვის უშუალო საფრთხეს წარმოადგენს.
რუსეთის ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს მონაცემებით, მურა დათვების რაოდენობა დაახლოებით 307 900-ს შეადგენს. სამინისტრო ამტკიცებს, რომ 1990 წლიდან პოპულაცია ორჯერ და მეტად გაიზარდა.
თუმცა ბიოლოგი და ცხოველთა დაცვის საერთაშორისო ფონდის (IFAW) წარმომადგენლობის ყოფილი ხელმძღვანელი, მარია ვორონცოვა, ეჭვქვეშ აყენებს ოფიციალური დათვლების სიზუსტეს. „ნასტოიაშჩეე ვრემიასთან“ ინტერვიუში ის განმარტავს, რომ სტატისტიკა დიდწილად იმ სამონადირეო მეურნეობების ანგარიშებზე დაყრდნობით იქმნება, რომლებსაც ადგილობრივი მოხელეები წარმოადგენენ დახოცვის ლიმიტის გაზრდის მიზნით.
„რეგიონებში, სადაც მოკლული დათვებისთვის დაწესებული ანაზღაურება
ყველაზე მაღალია, მათი რაოდენობა, შესაძლოა, მიზანმიმართულად გაზარდონ, რათა მოუმატონ კვოტები ნადირობაზე“, – ამბობს ვორონცოვა.
მკვლევრები ასევე აღნიშნავენ, რომ ადამიანის დათვებთან შეხვედრების
რაოდენობა დამოკიდებულია არა მხოლოდ მათ რაოდენობაზე, არამედ იმაზეც, თუ როგორ არიან ცხოველები განაწილებული ტერიტორიაზე. თუ რამდენიმე ცხოველი რეგულარულად იკვებება დასახლების მახლობლად, ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა შეიძლება ისინი თითქმის ყოველდღე ნახონ. ამან შეიძლება შექმნას იმის განცდა, რომ პოპულაცია მკვეთრად გაიზარდა იმ მაშინაც კი, როდესაც რეგიონში დათვების საერთო რაოდენობა პრაქტიკულად უცვლელი დარჩა.
რუსეთის ცხოველთა უფლებების დამცველთა უმეტესობა კატეგორიულად ეწინააღმდეგება მთავრობის მოწოდებას მეტი დათვის მოკვლის შესახებ.
„დათვების სამყაროს“ ფონდმა წერილი გაუგზავნა ბუნებრივი რესურსების სამინისტროს, რომელშიც გააკრიტიკა წინადადებები პრობლემურ რეგიონებში მურა დათვების მოკვლის კვოტების გაზრდის, კვოტების გაუქმების, ნადირობის პერიოდების გახანგრძლივებისა და ნადირობის ნებართვების მიღების პროცესის გამარტივების შესახებ.
„მასობრივი, განურჩეველი ხოცვით გარემოს დეგრადაციის, საკვების დეფიციტის და დასახლებულ პუნქტებთან ახლოს საკვების ნარჩენების ხელმისაწვდომობის პრობლემები არ მოგვარდება“, - აღნიშნეს ცხოველთა უფლებების დამცველებმა თავიანთ მიმართვაში. მათი მოწოდებაა, მოხდეს არსებული ვითარების სამეცნიერო შეფასება, სანამ დათვების ხოცვაზე ბიუროკრატიული შეზღუდვების შესაძლო შემსუბუქება დაიწყება.
„დათვების სამყაროს“ ფონდის განცხადების თანახმად, ციმბირის ფედერალურ უნივერსიტეტში გამართულ შეხვედრაზე მეცნიერები არ იყვნენ მიწვეული, თუმცა მას ესწრებოდა „რუსული მონადირეთა ჟურნალის“ მთავარი რედაქტორი, მიხაილ კრეჩმარი. ცხოველთა უფლებების დამცველები მიიჩნევენ, რომ ის სანადირო მრეწველობის ლობისტია. კრეჩმარმა კომენტარის გაკეთებაზე უარი თქვა.
ნადირობის ექსპერტებს მიაჩნიათ, რომ საჭიროა ც„ცხოველთა პოპულაციის უფრო აქტიური გაკონტროლება“. ისინი თვლიან, რომ ნადირობის შემცირება და დათვების ადამიანებთან შეჩვევა ზრდის სახიფათო შეხვედრების ალბათობას.
ამასობაში, ცხოველთა უფლებების დამცველები ამ პოზიციის წინააღმდეგ გამოდიან. ბიოლოგი და ცხოველთა უფლებების დამცველი, მარია ვორონცოვა მიიჩნევს, რომ დათვების განადგურება შეიძლება მავნე იყოს:
„ეკოსისტემის შიგნით მიმდინარე პროცესები ძალიან სათუთია, იქ ყველაფერი ურთიერთკავშირშია“. ბიოლოგს მოჰყავს ჩინეთის მაგალითი, სადაც 1950-იან წლებში ბეღურების მასობრივი ხოცვა დაიწყეს, რადგან ისინი მარცვლეულს კენკავდნენ და ნათესებს ანადგურებდნენ. ბეღურები გაანადგურეს, მაგრამ მწერებმა უკონტროლოდ გამრავლება დაიწყეს, მოსავალი დაზიანდა და ქვეყანაში შიმშილობა დაიწყო.
მარია ვორონცოვა ადამიანებთან დათვების გამოსვლის მთავარ მიზეზებად ასახელებს ტყეების მასობრივად გაჩეხას, რამაც ბუნებრივ საცხოვრებელ გარემოში საკვების დეფიციტი გამოიწვია, ასევე სტიქიურ ნაგავსაყრელებსა და ცხოველების გამოკვებას.
„რუმინეთში, გზატკეცილების მახლობლად დათვების გამოკვებაზე ჯარიმა
დაახლოებით 6000 ევროა“, - აღნიშნავს ვორონცოვა. - „რუსეთში, ადამიანის ქცევის მკაფიო სამართლებრივი რეგულირების არარსებობა ხელს უწყობს ველური ცხოველების სულ უფრო ხშირად ხეტიალს დასახლებულ ადგილებში. დათვები ძალიან ცნობისმოყვარე და ჭკვიანი არსებები არიან: თუ მათ ერთხელ გამოკვებავენ ერთ კონკრეტულ ადგილზე, ისინი იქ კვლავ დაბრუნდებიან“.
ცხოველთა დამცველს აწუხებს ის ფაქტი, რომ რუსეთის ხელისუფლება დათვების ხოცვას ემხრობა. თუმცა ის დარწმუნებულია, რომ ვითარების შეცვლა ჯერ კიდევ შესაძლებელია, თუ ყურადღებას არა ცხოველების
განადგურებაზე, არამედ ადამიანებთან კონფლიქტების თავიდან აცილებაზე გავამახვილებთ. ამის მისაღწევად, მისი აზრით, აუცილებელია გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის გაუმჯობესება, ველური ცხოველებისთვის მიუწვდომელი სანაგვე კონტეინერების დამონტაჟება და გარემოსდაცვითი განათლების განვითარება. ვორონცოვა მიიჩნევს, რომ ერთ-ერთი მთავარი პრობლემაა ადამიანების დამოკიდებულება ბუნებისადმი.
„ჩვენ ცხოველებისგან განცალკევებით არ ვარსებობთ; დედამიწა ჩვენი საერთო სახლია. თუმცა, თანამედროვე ადამიანი საკუთარ თავს ბუნების ნაწილად კი არ აღიქვამს, არამედ ცდილობს მის დამორჩილებას და კონტროლს“, - ამბობს ის.
ცხოველთა უფლებების დამცველის თქმით, მნიშვნელოვანია ახალგაზრდებისთვის საგანმანათლებლო პროგრამების შეთავაზება, რაც მათ დაეხმარება უკეთ გაიგონ ცხოველების როლი ეკოსისტემაში და განუვითარებს მათ უნარებს, სიფრთხილით მოეპყრონ ველურ ბუნებას, რათა - თუნდაც უნებლიედ - არ მიაყენონ მას ზიანი.
ვორონცოვას თქმით, რუსეთში ბუნების დაცვის სამსახურების წარმატებული საქმიანობის მაგალითები უკვე არსებობს. ბრაკონიერობასთან ბრძოლის, ბუნებრივი საცხოვრებელი გარემოს შენარჩუნებისა და სახელმწიფო მხარდაჭერის წყალობით, მოხერხდა ამურის ვეფხვების რაოდენობის გაზრდა, რომლებიც მანამდე გადაშენების საფრთხის წინაშე იმყოფებოდნენ. 2010 წელს ბუნებრივი რესურსების სამინისტრომ დაამტკიცა სახეობის შენარჩუნების სტრატეგია, მოგვიანებით კი მიიღეს კანონები, რომლითაც გაძლიერდა იშვიათი ცხოველების დაცვა.
კიდევ ერთი მაგალითია „დათვების პატრული“ ჩუკოტკაზე. მისი მონაწილეები თვალყურს ადევნებენ დასახლებულ პუნქტებთან თეთრი დათვების გამოჩენას, უსაფრთხო მეთოდებით აფრთხობენ მათ და მცხოვრებლებს განუმარტავენ, თუ როგორ მოიქცნენ მტაცებელთან შეხვედრისას. ასეთი მიდგომა იძლევა საშუალებას, შემცირდეს სახიფათო შეხვედრების რისკი ცხოველების განადგურების გარეშე. ვორონცოვას აზრით, სწორედ კონფლიქტების პრევენცია, ბუნებრივი საცხოვრებელი გარემოს დაცვა და განათლება შეიძლება გახდეს მასობრივი ხოცვის ალტერნატივა.
„რუსეთის სიმბოლო კუთხეში მიიმწყვდიეს, ტერიტორიას ართმევენ, შემდეგ კი უკვირთ, კბილებს რომ აჩენს“
რუსეთის ფედერაციის საბჭოს აგრარულ-სასურსათო პოლიტიკისა და გარემოსდაცვითი მართვის კომიტეტი ლაპარაკობს დათვების დასაცავად მოქალაქეთა ასობით მიმართვაზე.
დათვების ადამიანებთან გახშირებული მიახლოების მთავარ მიზეზად რეგიონული ხელისუფლება კენკრისა და კედრის კაკლის მოუსავლიანობა ასახელებს. მაგალითად, ტომსკის ოლქში კენკრისა და კაკლის მოსავალი ხუთიდან მხოლოდ ორი ბალით შეაფასეს. თუმცა საკვების ნაკლებობა დასახლებულ პუნქტებთან დათვების გამოჩენის მხოლოდ ერთი შესაძლო მიზეზია, ხოლო, შესაძლოა, იმ სხვა ფაქტორების შედეგიც, რომლებიც ცხოველებს აიძულებს ადამიანებს მიუახლოვდნენ.
„უნებართვო, უკონტროლო ხოცვა პრობლემას ვერ მოაგვარებს, უფრო გაამწვავებს მას. დათვები ტყის ეკოსისტემის უზარმაზარი ნაწილია", - ამბობს ჟურნალისტი ვალერია ფაიზულინა თავის ბლოგში. - "გარდა ამისა, მოკვლა პირველმიზეზს კი არ ებრძვის, არამედ მხოლოდ შედეგებს. პირველმიზეზი კი ისაა, რომ მათ საკვები სჭირდებათ. სანამ ჩვენ არ მოვაგვარებთ ტყეების გაჩეხისა და დასახლებულ პუნქტებში ნაგავსაყრელების პრობლემას, ისინი გააგრძელებენ ადამიანებთან გამოსვლას“.
2006 год
2020 год
2020 წელი. ტყეების გაჩეხა ირკუტსკის ოლქის უსტ-ილიმის რაიონში.
ეკოაქტივისტი ალექსეი სიბირსკი დამშეული დათვების ადამიანებთან გამოსვლის პრობლემას, პირველ რიგში, ტყეების მასობრივ გაჩეხას უკავშირებს. Instagram-ზე, თავის ვიდეოში სიბირსკი აჩვენებს თანამგზავრულ ფოტოებზე ასახულ გაჩეხის მასშტაბებს და ახალი ხეების დარგვის საკუთარ ინიციატივაზე ჰყვება.
მანამდე ამავე საკითხზე „ნასტოიაშჩეე ვრემიასთან“ საუბრობდა ირკუტსკში ნავალნის შტაბის ყოფილი კოორდინატორი და რუსეთის ტყეების პრივატიზაციის პროექტის ავტორი სერგეი ბესპალოვი. მისი აზრით, გაჩეხის მასშტაბი და სტრატეგია ტყეებს საკმარისად სწრაფად აღდგენის საშუალებას არ აძლევს.
„უზარმაზარი კვადრატები, რომლებსაც ციმბირში ვხედავთ, ეკოლოგიური კატასტროფაა. რატომ? იმიტომ, რომ ისინი ძალიან დიდია. ჩვენთან ნებადართულია 50 ჰექტრის ფართობზე გაჩეხა, ეს ძალიან ბევრია. ფინელები, მაგალითად, გაჩეხის უმეტეს ნაწილს ერთ ჰექტრამდე ფართობზე ახორციელებენ. მათთვის ტყის აღდგენა ბევრად მარტივია, ეკოსისტემაც არ იცვლება და ცხოველებსაც აქვთ სამოძრაო ადგილი. ხანძარიც კი, ღმერთმა ნუ ქნას, რომ გაჩნდეს, ბევრად სწრაფად ლოკალიზდება, რადგან ნესტიანი ტყისთვის ცეცხლის წაკიდება ძალიან ჭირს“, - ახსნის ბესპალოვმა.
ტყის გაჩეხის მასშტაბები ასევე უკავშირდება უკრაინაში რუსეთის ფედერაციის სრულმასშტაბიანი შეჭრის დაწყების შემდეგ ჩინეთში მერქნის ექსპორტის გაზრდას, ჰყვებოდა ბესპალოვი.
2006 год
2020 год
2020 წელი. ტყეების გაჩეხის მასშტაბები კრასნოიარსკის მხარის ბოგუჩანის რაიონში
„ყველაზე ირონიული ისაა, რომ რუსეთის სიმბოლო კუთხეში მიიმწყვდიეს, ტერიტორიას ართმევენ, შემდეგ კი უკვირთ, კბილებს რომ აჩენს“ საქმე ხომ უკვე არა მხოლოდ დათვს - ეს თითოეულ ჩვენგანს ეხება“, - ამბობს Instagram-ის ერთი მომხმარებელი.
„ახლა ჩვენი ქვეყნის სიმბოლოს - ასეთი გამოფიტული დათვის - მოსაკლავად წავლენ. და ეს იმის გამო, რომ ჩვენ ტყე ჩინელებს მივყიდეთ“, - დაიჩივლა თავის ბლოგში მომხმარებელმა სერგეიმ.
ჩინეთი მართლაც წარმოადგენს რუსული მერქნის უმსხვილეს მყიდველს. „როსლესხოზის“ მონაცემებით, 2025 წელს რუსეთმა დაახლოებით 24 მლნ კუბური მეტრი ხე-ტყის მასალა გაიტანა და აქედან ნახევარზე მეტი ჩინეთში გაიგზავნა. 2026 წლის პირველ ნახევარში ჩინეთს მიეწოდა კიდევ 6,4 მლნ კუბური მეტრი ხე-ტყის მასალა. ამასთან, ექსპორტის დაახლოებით ნახევარს ციმბირი უზრუნველყოფს.
ბიოლოგი და ცხოველთა დამცველი მარია ვორონცოვა ამბობს, რომ „ჩინეთში უკვე დიდი ხანია სრულად აიკრძალა ტყის გაჩეხა. საიდანღა იღებენ მას? რა თქმა უნდა, ჩვენგან.“
2006 год
2020 год
2006 წელი ტყეების გაჩეხის მასშტაბები ირკუტსკის ოლქში
ანალიტიკოსი და სინოლოგი ვიტა სპივაკი მიიჩნევს, რომ რუსული ტყეების მთავარი საფრთხე უკავშირდება არა იმდენად ინვესტორების წარმომავლობას, რამდენადაც სუსტ სახელმწიფო კონტროლსა და კორუფციას. რუსი ჩინოვნიკები ხშირად იწონებდნენ ეკოლოგიურად საშიშ პროექტებს ინვესტიციების მოზიდვისთვის, ხოლო უკანონოდ მოპოვებულ მერქანს დაბრკოლების გარეშე შეეძლო საზღვრის გადაკვეთა.
მაგრამ ახლა ჩინეთიც კი წყვეტს ასეთი რაოდენობის მერქნის შესყიდვას. ამჟამად ეს იწვევს იმას, რომ ველური ცხოველების საბინადრო და კვების გარემო დარღვეული აღმოჩნდება ხოლმე, ხოლო მოჭრილი ხეები უბრალოდ ლპება.
ხანძრები და კლიმატის ცვლილება
ტყეების სამრეწველო გაჩეხის გარდა, დათვების საბინადრო გარემოს სხვა ფაქტორებიც ცვლის.
2026 წლის ზაფხულში კრასნოიარსკის მხარეში მასშტაბური ხანძრები გაჩნდა. ივლისის ბოლოსთვის ხანძრებმა მოიცვა დაახლოებით 600 ათასი ჰექტარი, რაც რამდენიმე ათეულჯერ მეტია გასული წლის იმავე პერიოდთან შედარებით. ირკუტსკის ოლქში მთელი სეზონის განმავლობაში ხანძრები შეეხო დაახლოებით 128 ათას ჰექტარს, 2025 წელს კი 33,8 ათასს.
ეკოლოგი დმიტრი ლისიცინი ხანძრებსა და ტყის გაჩეხას მიიჩნევს ფაქტორებად, რომელთაც ძალუძთ საკვები ბაზის შემცირება და ცხოველების იძულება, გადაადგილდნენ. ბიოლოგი სერგეი კოლჩინი განმარტავდა, რომ ხანძრები და ტყის დამუშავება ცვლის დათვების ცხოვრების პირობებს: ტყე უფრო დაქსაქსული ხდება, იცვლება ტენიანობა, ტემპერატურა და საკვების ხელმისაწვდომობა.
ხანძრებმა და ჩეხამ შესაძლოა დაარღვიოს კედრის, ხოლო სამხრეთ რაიონებში - მუხის მსხმოიარობის პირობები. ამასთან, შედეგები სხვადასხვაგვარია: ზოგიერთი გაჩეხილი ადგილი დროთა განმავლობაში იფარება კენკროვანი მცენარეებით, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ისინი სრულად ცვლიან უწინდელ ტყეს.
მეცნიერები ტყის ხანძრების რაოდენობის ზრდას კლიმატის ცვლილებას უკავშირებენ.
მეცნიერთა საერთაშორისო ჯგუფმა გაანალიზა აღმოსავლეთ ციმბირში 2004 –2021 წლებში ხანძრების მიზეზები და შედეგები. ისინი მივიდნენ დასკვნამდე, რომ არქტიკული საზღვაო ყინულის შემცირება აძლიერებს ზაფხულის დათბობას აღმოსავლეთ ციმბირში. ეს იწვევს ჰაერის ტენიანობის შემცირებასა და ნიადაგის გამოშრობას, რის გამოც ცეცხლი უფრო სწრაფად ვრცელდება ტყეებში.
სხვა კვლევამ აჩვენა, რომ კლიმატის ცვლილების გამო ხანძრებით მოცული ტერიტორიების ფართობი მთელ მსოფლიოში 2003–2019 წლებში საშუალოდ 16%-ით მეტი იყო, ვიდრე ეს შეიძლებოდა ყოფილიყო ანთროპოგენური კლიმატური ცვლილებების გარეშე.
2006 год
2020 год
ტყეების გაქრობა ირკუტსკის ოლქის ჩერემხოვოს რაიონში
კლიმატის ცვლილება მოქმედებს საკვების ხელმისაწვდომობაზე ხანძრების გარეშეც. კედრის კაკლის მოსავალი რამდენიმე წლის განმავლობაში ყალიბდება და დამოკიდებულია ტემპერატურასა და ნალექებზე. ადრეულმა თბილმა გაზაფხულმა შესაძლოა დააჩქაროს მომავალი გირჩების განვითარება, ხოლო შემდგომი ყინვები მოსავალზე უარყოფითად მოქმედებს. 2022 წლის ივნისში ტომსკის მახლობლად კედროვანში ტემპერატურა ხანმოკლედ დაეცა მინუს ერთ გრადუსამდე, რამაც პრაქტიკულად გაანადგურა მომდევნო წლის გირჩის მოსავალი. რუსმა მეცნიერებმა ასევე აღმოაჩინეს, რომ ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში მომწიფებული გირჩების საშუალო რაოდენობა ამ ნაკვეთზე თითქმის მეოთხედით შემცირდა.
დათვების ქცევაზე კლიმატის ცვლილების დამღუპველი გავლენის შესახებ დასკვნებამდე მიდიან მეცნიერები რუსეთის ფარგლებს გარეთაც. 2024 წელს მეცნიერთა საერთაშორისო ჯგუფმა გააანალიზა 120 გამოკვლევა ამერიკულ შავ და ზოგადად, მურა დათვებზე. მათ დაადგინეს, რომ კლიმატური ცვლილებები მოქმედებს ბუნებრივი საკვების ხელმისაწვდომობაზე, ცხოველთა გადაადგილებასა და ზამთრის ძილის ვადებზე, ხოლო ზოგიერთ პირობებში ზრდის ადამიანებთან კონფლიქტების ალბათობას.
სხვა კვლევამ, რომელიც პოლონეთის კარპატებში 30-წლიან დაკვირვებებს ეფუძნება, აჩვენა, რომ ტემპერატურის მომატება, თოვლის ნაკლებობა და საკვების ხელმისაწვდომობა დათვებს ზამთარში უფრო ააქტიურებს.
როგორ წყვეტენ ამ პრობლემას მსოფლიოში
რუსეთი არ არის ერთადერთი ქვეყანა, რომელიც ადამიანებთან დათვების გამოსვლის პრობლემას აწყდება. იაპონიაში 2025 წელს დათვები თავს დაესხნენ 230-ზე მეტ ადამიანს, 13 დაიღუპა - ეს ქვეყნისთვის რეკორდი გახდა. საპასუხოდ ხელისუფლებამ დასახლებულ პუნქტებში მტაცებლების მოკვლის ნებართვა გასცა. 2025 წლის აპრილიდან 2026 წლის იანვრამდე იაპონიაში 14 ათასზე მეტი დათვი გაანადგურეს.
მაგრამ თავდასხმები გაგრძელდა: 2026 წლის აპრილიდან აგვისტომდე კიდევ ექვსი ადამიანი დაიღუპა, 35-ზე მეტი დაშავდა. მთავრობა ამასთანავე გეგმავს კიდევ 8800 ცხოველის მოკვლას. ბუნების დამცველი ორგანიზაციები აფრთხილებენ, რომ ასეთმა ზომებმა შესაძლოა ცალკეულ რეგიონებში დათვების გაქრობა გამოიწვიოს, ადამიანების სიახლოვეს მათი გამოჩენის მიზეზების აღმოუფხვრელად.
ამასთან, თვით იაპონიაში არის სხვაგვარი მიდგომის მაგალითი. ქალაქ კარუიძავაში ორგანიზაცია Picchio 1990-იანი წლებიდან ეწევა ადამიანებსა და დათვებს შორის კონფლიქტების პრევენციას. სპეციალურად გაწვრთნილი ძაღლები ერეკებიან ცხოველებს დასახლებული პუნქტებიდან, ხოლო ზოგ შემთხვევაში დათვებს აძინებენ პრეპარატების მეშვეობით და შემდეგ გადაჰყავთ ტყეში. ორგანიზაციის მონაცემებით, კარუიძავის გარშემო სოფლის რაიონებში ადამიანებზე თავდასხმა 2015 წლის შემდეგ არ ყოფილა.
აშშ-ში სხვა მიდგომას იყენებენ: ცდილობენ უპირველეს ყოვლისა აღკვეთონ დათვების წვდომა ადამიანის საკვებთან. იელოუსტოუნის ეროვნულ პარკში დგამენ სპეციალურ სანაგვე კონტეინერებს, იცავენ პროდუქტების შენახვის ადგილებს და ღობავენ ნაგავსაყრელებს. პარკის ადმინისტრაციის მონაცემებით, ეს ზომები ეხმარება კონფლიქტების რიცხვისა და ადამიანის მიზეზით დათვების დაღუპვის შემცირებას.
მათ ეფექტიანობას კვლევებიც ადასტურებს. ქალაქ დურანგოში, კოლორადოს შტატში, მეცნიერებმა დადგეს 1110 კონტეინერი, რომელთა იოლად გახსნაც დათვებს არ შეუძლიათ. ამის შემდეგ ნაგავთან დაკავშირებული კონფლიქტების შემთხვევები 60%-ით შემცირდა საკონტროლო რაიონებთან შედარებით.
