ეს სიგიჟეა - ინტერვიუ „რიყის დოქების“ არქიტექტორ მასიმილიანო ფუკსასთან

რადიო თავისუფლებასთან ინტერვიუში 82 წლის არქიტექტორი, რომელმაც „რიყის დოქები“ მეუღლესთან, დორიანა ფუკსასთან ერთად დააპროექტა, ამბობს, რომ მას ასეთი რამ აქამდე არასოდეს გადახდენია.

„სანამ საკუთარი თვალით არ ვნახავ, რომ შენობას ანგრევენ, ამის დაჯერება მაინც მიჭირს“, - ეუბნება ის ლუკა პერტაიას. ამ ინტერვიუში ის ჰყვება, როგორ ჩაიფიქრეს ეს კულტურული ცენტრი თავის დროზე და როგორ ეცადა ის მის გადარჩენას.

რადიო თავისუფლება: ბატონო ფუკსას, როდის გაიგეთ, რომ კომპლექსის დემონტაჟი იგეგმებოდა?

მასიმილიანო ფუკსასი: დაახლოებით წელიწად-ნახევრის წინ. თავიდან უბრალოდ ვერ დავიჯერე. ჩემთვის ეს იმდენად გიჟური იდეა იყო, რომ ამის წარმოდგენაც კი გამიჭირდა.

რადიო თავისუფლება: როგორ ფიქრობთ, რატომ მიიღეს ეს გადაწყვეტილება?

მასიმილიანო ფუკსასი: წარმოდგენა არ მაქვს. ნამდვილად არ ვიცი. ქართულ პოლიტიკაში ჩახედული არ ვარ. მხოლოდ ის ვიცი, რომ საქართველო ულამაზესი, შესანიშნავი ქვეყანაა, რომელიც ძალიან მიყვარს.

რადიო თავისუფლება: ალბათ იცით, რომ „ნაციონალური მოძრაობის“ შემდეგ მოსულ ხელისუფლებას ეს შენობა დიდად არასდროს მოსწონდა. უფრო პირიქით. როდისმე დაგკავშირებიათ ამ საკითხზე მოქმედი ხელისუფლება?

მასიმილიანო ფუკსასი: არავის უსაუბრია ჩემთან, არავის მოუწერია, არავის აუხსნია არაფერი. მხოლოდ ჭორები გავიგე, თითქოს ამ ადგილას კერძო პროექტის, სასტუმროს გაკეთება სურთ. მაგრამ არ ვიცი. [ქალაქის] ადმინისტრაციასთან საერთოდ არანაირი კონტაქტი არ გვქონია.

ახლახან, მაისში ჩვენ თავად დავაგზავნეთ წერილები, მაგრამ პასუხი არ მიგვიღია. ვწერდით, რომ ბევრი შესაძლო გამოსავალი არსებობდა. ვეუბნებოდით: „აქ ვართ, თუ გინდათ, დაგეხმარებით“. პასუხი არ ყოფილა.

ასევე ნახეთ

მერიამ „რიყის დოქების“ დემონტაჟის ნებართვა გასცა

რადიო თავისუფლება: ფიქრობთ, რომ პროექტის მომავალზე თქვენთვისაც რამე უნდა ეკითხათ?

მასიმილიანო ფუკსასი: მიღებული ასეა. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ თუ რაღაც ააშენე, ვეღარავინ დაანგრევს. ომს, მაგალითად, ყველაფრის განადგურება შეუძლია. მაგრამ როდესაც საქმე კულტურას ეხება… ჯენტლმენური გზა ეგ არის.

რადიო თავისუფლება: რა რეაქცია გქონდათ, როდესაც დემონტაჟის გეგმების შესახებ შეიტყვეთ?

მასიმილიანო ფუკსასი: ეს ნამდვილად სიგიჟეა. თუ საზოგადოებრივი ფული დაიხარჯა რაიმეს ასაშენებლად, რატომ უნდა გაანადგურო? რატომ უნდა ააშენო რამე და შემდეგ დაანგრიო? და რა მიზნით? ეს იდეა სრულიად აბსურდული ჩანდა.

მე მთელი მსოფლიოს მასშტაბით მიმუშავია და მთელი ჩემი კარიერის განმავლობაში მსგავსი არაფერი მინახავს. ეს პირველი შემთხვევაა. ჩემი ცხოვრება კი, როგორც ხედავთ, საკმაოდ გრძელია.

ბევრი რამ მაქვს ნანახი. მაგალითად, ისრაელში შიმონ პერესის მშვიდობის ცენტრი ავაშენე, მაგრამ მისი დანგრევა არავის მოუნდომებია.

რადიო თავისუფლება: ერთხელაც გკითხავთ, პერსონალურად რა იგრძენით? სინანული? ბრაზი?

მასიმილიანო ფუკსასი: სანამ საკუთარი თვალით არ ვნახავ, რომ შენობას ანგრევენ, ამის დაჯერება მაინც მიჭირს.

ეს არასოდეს ყოფილა კომერციული პროექტი. ეს იყო სივრცე კულტურისთვის - მუსიკისთვის, გამოფენებისთვის და საზოგადოებრივი ცხოვრებისთვის. ეს ტერიტორია კულტურის გასაძლიერებლად შეიქმნა.

თუ კერძო ინტერესების გამო ყველაფრის დანგრევა შეიძლება, მაშინ ამ გზით მთელი სამყაროს განადგურებაა შესაძლებელი. მსგავსი რამ პალესტინაშიც მოხდა - ყველაფერი დაანგრიეს და ახლა „ტრამპის ქალაქის“ შექმნა უნდათ.

მაგრამ ცხოვრება მხოლოდ ბიზნესი არ არის. ჩემი სამყარო ბიზნესის სამყარო არ არის. ჩემი სამყარო შემოქმედების, ინოვაციისა და საზოგადოების სამყაროა.

რადიო თავისუფლება: თქვენ ამბობთ, რომ არქიტექტურა ადამიანებს უნდა ემსახურებოდეს და არა კომერციულ ინტერესებს, სწორად გავიგე?

მასიმილიანო ფუკსასი: ასეა.

მე ადამიანებისთვის ვმუშაობ. ჩემი დამკვეთები ადამიანები არიან. იდეალური დამკვეთი ჩემთვის საზოგადოებაა.არქიტექტურამ უნდა შექმნას ადგილები, სადაც ადამიანები შეხვდებიან ერთმანეთს, ისაუბრებენ და უკეთ იცხოვრებენ.

ასევე ნახეთ

მთავრობამ „რიყის დოქების“ დემონტაჟის უფლება გასცა - შესაძლოა მის ნაცვლად სასტუმრო აშენდეს

რადიო თავისუფლება: თქვენ და თქვენს სტუდიას დაგიპროექტებიათ ბევრი შენობა ევროპის არაერთ დიდ ქალაქში, ასევე ჩინეთსა და მსოფლიოს სხვა ქვეყნებში. რა იყო ის, რამაც პირველად მიგიზიდათ თბილისში და როგორ ჩაერთეთ რიყის პარკის პროექტში?

მასიმილიანო ფუკსასი: თბილისში პირველად ჯერ კიდევ 1980-იან წლებში ვიმოგზაურე და დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა. ხოლო პირველი პროექტი, რომელზეც თბილისში ვიმუშავე, როგორც არქიტექტორმა, იყო იუსტიციის სახლი მტკვრის სანაპიროზე, - სივრცე, რომელიც საჯარო სერვისებს, გამჭვირვალობასა და ღიაობას ემსახურებოდა.

რაც შეეხება მეორე, კულტურულ კომპლექსს, - ეს ჩემთვის ძალიან ემოციური პროექტი იყო. ეს იყო ორი გეომეტრიის, რთული პარამეტრული ფორმების შერწყმა, რომელიც მუსიკასა და ხელოვნებას აერთიანებდა. სწორედ ეს იყო თავდაპირველი კონცეფცია.

კონსტრუქცია იტალიურმა კომპანიამ Permasteelisa-მ ააგო და მათ ბრწყინვალედ შეასრულეს სამუშაოები. თუმცა შემდეგ რაღაც მოხდა - ზუსტად არ ვიცი, რა. შენობები გარედან კი დასრულდა, მაგრამ ინტერიერი დაუმთავრებელი დარჩა.

სხვათა შორის, მე ამ პროექტს ვუწოდებ „რიყის პარკს“ და არა „რიყის დოქებს“, თუ „ რიყის მილებს“.

შენობის ერთი ნაწილი გამოფენებისა და კულტურული ღონისძიებებისთვის იყო განკუთვნილი, მეორე კი - საკონცერტო დარბაზისთვის, კლასიკური და სიმფონიური მუსიკისთვის. სხვათა შორის, იმგვარად იყო დაპროექტებული, რომ საკონცერტო დარბაზის აკუსტიკა ჰქონოდა.

რადიო თავისუფლება: იუსტიციის სახლი და რიყის პარკის კომპლექსი „ნაციონალური მოძრაობის“ მმართველობისა და რეფორმების პერიოდში შეიქმნა - ეპოქაში, რომლის დროსაც ხელისუფლებას სურდა ასოცირებული ყოფილიყო მოდერნიზაციასთან, გამჭვირვალობასა და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლასთან. ეს იდეები თქვენს პროექტებშიც უნდა ასახულიყო? ასე იყო განზრახული?

მასიმილიანო ფუკსასი: დიახ, ზუსტად ასეა. პირველი შენობა წმინდად კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის ინსტრუმენტად იყო ჩაფიქრებული.

და მაშინ რამაც ყველაზე მეტად მომხიბლა, ის იყო, რომ ადამიანები მიამბობდნენ, თუ რამდენად სწრაფად შეიძლებოდა თბილისში კომპანია დაგერეგისტრირებინა, აგეღო პასპორტი, დაგესრულებინა ადმინისტრაციული პროცედურები და იქვე, იმავე სივრცეში გესარგებლა ბანკით.

პროექტის მთავარი მიზანი ბიუროკრატიის შემცირება იყო.

რადიო თავისუფლება: მეორე მხრივ, კრიტიკოსები ამბობდნენ, რომ „რიყის დოქები“, ისევე როგორც მშვიდობის ხიდი, თბილისის ისტორიულ იერსახეს ამახინჯებდა. როგორ პასუხობდით ამ მოსაზრებებს?

მასიმილიანო ფუკსასი: არ ვიცი, კონკრეტულად ამ ტერიტორიაზე რომელ მემკვიდრეობაზე საუბრობენ. რიყის პარკში ისტორიული განაშენიანება არ არსებობდა. საპრეზიდენტო სასახლეც კი, რომელიც გორაკზე დგას, იმავე პერიოდში აშენდა.

მე თანამედროვე არქიტექტორი ვარ და თანამედროვე შენობებს ვქმნი. დღეს ვერ ავაშენებ ისე, როგორც ამას ათწლეულების ან საუკუნეების წინ აკეთებდნენ.

რადიო თავისუფლება: თქვენ ინტერვიუმდე ახსენეთ, რომ სექტემბერში თბილისის ერთ-ერთ უნივერსიტეტში ლექციის წასაკითხად ხართ მიწვეული. რას ეტყოდით ქართველ სტუდენტებს?

მასიმილიანო ფუკსასი: უნივერსიტეტების მოწვევას ყოველთვის ვიღებ, რადგან ახალგაზრდებთან საუბარი მთელი ჩემი ცხოვრების ნაწილია.

მათ ვეტყოდი ერთ რამეს: ყოველთვის გახსოვდეთ, რომ არქიტექტურა საზოგადოების სამსახურს ნიშნავს.

და კიდევ ერთ რამეს დავამატებდი: კარგმა არქიტექტორმა „არას“ თქმაც უნდა იცოდეს. თუ ძალიან ხშირად ამბობ „კის“, მაინცდამაინც კარგი რამ არ არის.

რადიო თავისუფლება: ბოლო დღეებში საქართველოში ამ შენობაზე ბევრს საუბრობენ. ბევრი კვლავ აღფრთოვანებულია ამ პროექტით, ზოგი კი მისი დემონტაჟის წინააღმდეგ საპროტესტო აქციებსაც გეგმავს. თქვენ თუ დაგიკავშირდათ ვინმე, მხარდაჭერის მიზნით?

მასიმილიანო ფუკსასი: ყოველდღიურად უამრავ შეტყობინებას ვიღებ. დღემდე მწერენ და, სიმართლე რომ გითხრათ, ეს გასაოცარია. იმდენი წერილი მომდის… წარმოუდგენელია.

რადიო თავისუფლება: თქვენი აზრით, შეიძლებოდა ამ ადგილზე რაიმე ახლის ისე აშენება, რომ მას უკვე არსებულთან ჰარმონიულად ეარსება?

მასიმილიანო ფუკსასი: ზოგადად, რა თქმა უნდა. თუ ვინმეს ახალი პროექტის განხორციელება სურს, ამის გაკეთება შეუძლია, მაგრამ ჯერ არქიტექტორს უნდა დაელაპარაკოს.

შეიძლებოდა ახალი პროექტი გვერდით წარმოგვედგინა ან სხვა გამოსავალი მოგვეძებნა. როგორც გითხარით, ხელისუფლებას წერილებიც გავუგზავნეთ, მაგრამ პასუხი არ მიგვიღია.

მაგრამ დემონტაჟი სულ სხვა რამ არის. შენობის დანგრევა ხელის ან თავის მოკვეთას ჰგავს. და რატომ? იმიტომ, რომ ფუკსასი არ მოგწონთ? იმიტომ, რომ ყოფილი პრეზიდენტის პოლიტიკა არ მოგწონდათ? არ ვიცი, მაინც, რა გინდათ სინამდვილეში?

რადიო თავისუფლება: მოქმედ ხელისუფლებას, რბილად რომ ვთქვათ, არც თუ ისე კარგი დამოკიდებულება აქვს იმდროინდელი პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილის მიმართ, რომელიც უკევ რამდენიმე წელია დაპატიმრებულია..

მასიმილიანო ფუკსასი: იცით, ამ პოლიტიკაში საერთოდ არ ვარ ჩართული. მხოლოდ ის ვიცი, რომ საქართველო ძალიან რთული ქვეყანაა. საქართველო მიყვარს. საქართველოში ბევრი მეგობარი მყავს. მახსოვს, რამდენი შესანიშნავი დრო გავატარე თბილისში. მოკლედ, ქართველი ხალხი ძალიან მიყვარს…

რადიო თავისუფლება: როგორ გინდათ, ეს შენობა დაამახსოვრდეთ?

მასიმილიანო ფუკსასი: მე პირადად მინდა, ეს შენობა ისეთი მახსოვდეს, როგორიც იყო - როგორც სიმბოლური და გამორჩეული ნაგებობა. ყველა სწორედ ასე იხსენებს მას.

გულწრფელად რომ გითხრათ, არ ვისურვებდი იქ ყოფნა იმ დღეს, როდესაც მის დანგრევას დაიწყებენ. არ მინდა, ის ასე დამამახსოვრდეს.

ძალიან მძიმე იქნებოდა იმის ყურება, თუ როგორ ინგრევა…