Accessibility links

ლაშა ოთხმეზური

ოთხშაბათი, 24 იანვარი 2018

კალენდარი
2018 2017 2016
იანვარი თებერვალი მარტი აპრილი მაისი ივნისი ივლისი აგვისტო სექტემბერი ოქტომბერი ნოემბერი დეკემბერი
იანვარი 2018
ორშ სამშ ოთხ ხუთ პარ შაბ კვი
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4

20 დეკემბერს რუსეთი აღნიშნავს ჩეკისტების დღეს. მართლაც, რომ ცოტა რამ მეტყველებს სახელმწიფოს ბუნებაზე ისე კარგად, როგორც მისი დღესასწაულები...

100 წლის წინ, 1917 წლის 7 დეკემბერს (20 დეკემბერს ახალი წესით), ლენინი შექმნის ВЧК-ს (ვეჩეკას), ბოლშევიკური რეჟიმის ფარსა და ხმალს. ВЧК-ს და მისი შთამომავლების (ГПУ-ОГПУ-НКВД და აშ) მიზანი გახლდათ „ხალხის მტრების“ განადგურებით საზოგადოების გარდაქმნა. Homo Sovieticus-ის ჩამოყალიბების პარალელურად ბოლშევიკების „ფარ-ხმლით“ მოახერხებს საკუთარი თანამშრომლებისაგან ახალი ტიპის ადამიანის - პროფესიონალი ჯალათის - ინკუბაციას.

დასაწყისში ВЧК-ს არ ჰქონდა ჯალათის სპეციალური სტატუსი. პროფესიონალი დამხვრეტების ფუნქცია, ე.წ. ჯალათის ინსტიტუტი, მოგვიანებით, 20-იანი წლების დასაწყისში დამკვიდრდება. ეს მოხდება სრულიად ბუნებრივად: ვინაიდან ბოლშევიკები თვლიდნენ, რომ საზოგადოებაში მტრები გეომეტრიული პროგრესიით მრავლდებოდნენ, წითელი ტერორის მასშტაბიც შესაბამისად იზრდებოდა. ხოლო ვინაიდან დახვრეტას ერთსა და იმავე პირებს ავალებდნენ, ნელ-ნელა, რამდენიმე ჩეკისტი, ნამდვილ სტახანოველად გადაიქცევა. მოსკოვში ასე გამოიბრძმიდება 12 VIP ჯალათი. დიდი ტერორის განმავლობაში ზუსტად ამ თორმეტ ჯალათს მიანდობენ 20 761 ადამიანის დახვრეტას ბუტოვოს პოლიგონზე, მოსკოვის ე.წ. გოლგოთის მთაზე.

სიკვდილის ეს თორმეტი მოციქული არა მარტო ერთად კლავდა, არამედ ასევე ერთად სვამდა, საერთო საყვარლები ჰყავდა (ერთ საყვარელს სტალინის დაცვის უფროს ვლასიკთან ერთადაც კი ინაწილებდნენ) და ოჯახებიც თითქმის ყველას ერთად ჰყავდა დაბინავენული ბოლშაია კომსომოლსკაიას 3 და 5 ნომრებში (ასე ხომ უფრო ადვილად გააკონტროლებდნენ ისინი ერთმანეთს!).

სიკვდილის ამ თორმეტ მოციქულში ყველაზე გამოჩენილი იქნება ვასილი ბლოხინი, განთქმული ტყავის სპეცტანსაცმლით, რომელშიც იგი ეგვიპტელ ქურუმს უფრო წააგავდა, ვიდრე ბანალურ მკვლელს. 1895 წლის 7 იანვარს სუზდალის მახლობლად, პატარა სოფელში, ლოთი გლეხის ოჯახში დაბადებულ ვასილ ბლოხინს ბოლშევიკური რევოლუცია მოსწყვეტს მიწას და 1921 წლის მაისში ВЧК-ს რიგებამდე მიიყვანს.

ძალიან მალე იგი სახელს გაითქვამს როგორც ყველაზე პროფესიონალი დამხვრეტი. 1936 წელს ვასილი ბლოხინი ენაკავედეს შეფ იაგოდასგან საათსაც კი მიიღებს საჩუქრად. როგორც გენრიხ იაგოდა წერდა ბრძანებაში, მისი დასაჩუქრება ხდებოდა „პროფესიულად მუდმივი დახელოვნებისა და წინსვლის გამო“. მალე იაგოდა ბლოხინის დახელოვნების დონეს საკუთარ თავზე (ან, უფრო ზუსტად, კეფაზე) იგემებს.

ბლოხინი ნამდვილად უზადო მკვლელი იყო - არავინ ისე ზუსტად არ იცოდა რა კუთხით უნდა დაეხარა როგორც იარაღის ლულა, ისე მსხვერპლის თავი, რომ ჯალათს მსხვერპლის სისხლი სახეში არ შესხმოდა. ვინაიდან, როგორც ბლოხინის ერთ-ერთი კოლეგა იგონებდა: „ჩვენ ყოველთვის თან გვქონდა ერთი ვედრო არაყი და ერთი ვედრო ოდეკოლონი. არაყს ვსვამდით გონების დაკარგვამდე. რაც გინდა თქვი და ჩვენი სამუშაო ძალზე მძიმე იყო. ისე ვიღლებოდით, რომ ხანდახან ფეხზე ძლივს ვიდექით. ოდეკოლონით კი ტანს ვიბანდით წელზევით. სხვანაირად ვერ ვიშორებდით ვერც სისხლის და ვერც დენთის სუნს. სიმყრალის გამო ძაღლებიც კი გვერიდებოდნენ და თუ გვიყეფდნენ, მხოლოდ შორიდან“.

თუმცა ჯალათების პრობლემები ამით არ მთავრდებოდა: „სიკვდილმისჯილები ზოგჯერ ‘გაუმარჯოს სტალინს!’ ყვიროდნენ და ისე კვდებოდნენ. ეს რომ ‘ზევით’ გაიგეს, რეზოლუცია მოვიდა რომ სიკვდილმისჯილთა შორის აუცილებლად ჩატარებულიყო საგანმანათლებლო სამუშაო (!), რათა ასეთ შეუსაბამო მომენტში ბელადისათვის ჩირქი არ მიეცხოთ...“

მოსკოველი ჯალათები ისე იყვნენ გადაღლილი დახვრეტებისგან, რომ ბლოხინის ერთ-ერთი კოლეგა ასფიქსიის მანქანასაც (ე.წ. „დუშეგუბკა“) კი გამოიგონებს. ენკავედეს ფანტაზია აქაც წინ უსწრებდა ნაცისტებისას - წლები გავა, სანამ ნაცისტები დაიწყებენ მანქანის გამონაბოლქვით ხალხის დახოცვას... სხვათა შორის, ხალხის დახვრეტის პროცედურა ჩეკისტებსა და ნაცისტებს ერთნაირი ჰქონდათ: მსხვერპლს აუცილებლად საცვლების ამარა ტოვებდნენ და ისე ხვრეტდნენ. შემდეგ, ისე როგორც მოგვიანებით ნაცისტები, გვამებს წვავდნენ, რათა არანაირი კვალი არ დარჩენილიყო სიკვდილმისჯილებისგან. ჩეკისტების კრემატორიუმს ხელმძღვანელობდა დენიკინის თეთრი არმიის ყოფილი პოლკოვნიკი და ყოფილი პოლიტემიგრანტი პეტრე ნესტერენკო. ჩეკისტები ნესტერენკოს წარსულზე თვალს ხუჭავდნენ, რადგან თეთრ პოლკოვნიკს ევროპაში ჰქონდა შესწავლილი კრემაციის ნოვატორული მეთოდები და ორგანოებისათვის უცვლელი კადრი აღმოჩნდება. სხვათა შორის ნესტერენკოს გახსნილ კრემატურიუმს და ოსვენციმის (აუშვიცის) კრემატორიუმს ერთი და იგივე გერმანული ფირმა უმზადებდა ღუმლებს...

ბლოხინს ანდობდნენ ყველაზე გამოჩენილი პატიმრების დახვრეტას: მათ შორის იყვნენ როგორც მისი ყოფილი შეფები (იაგოდა და ეჟოვი), პოლიტბიუროს წევრობის კანდიდატი ეიხე, მარშალი ტუხაჩევსკი, ასევე ცნობილი რეჟისორები თუ მწერლები: ვსევოლოდ მეიერხოლდი, მიხაილ კოლცოვი, ისააკ ბაბელი.

სამწუხაროდ, ბლოხინს არა მარტო საკუთარი შეფების, არამედ საკუთარი რამდენიმე კოლეგის დახვრეტაც მოუწევს. თვით ბლოხინის სიცოცხლეც ორჯერ ეკიდა ძაფზე და ორივეჯერ მისმა პროფესიონალიზმმა გადაარჩინა: ჯერ იაგოდას დახვრეტის შემდეგ ეჟოვი დააპირებს ბლოხინის დახვრეტას, შემდეგ კი უკვე ეჟოვის დაპატიმრების შემდეგ, ბერია გადაწყვეტს ეჟოვის დამქაშის დახვრეტას, მაგრამ ენკავედეს შეფები ორივეჯერ მტკიცე უარს მიიღებენ ბელადისგან.

ბლოხინი, ჯალათის პროფესიისათვის ძალზე ხანდაზმულ, 60 წლის ასაკში მოკვდება საკუთარ ლოგინში და მას დიდი პატივით დაასაფლავებენ მოსკოვის ნოვოდევიჩის VIP სასაფლაოზე (ბლოხინისგან განსხვავებით, თითქმის ვერც ერთი მისი გალოთებული ან ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში მოხვედრილი კოლეგა ვერ მიაღწევს 40-50 წელს).

რაც შეეხება ბელადს, სტალინი ყოველთვის გულუხვად ასაჩუქრებდა თავის პირად ჯალათს: ლენინის ორდენოსანი, სამგზის წითელი დროშის ორდენოსანი, ბლოხინი კატინში პოლონელი ტყვეების დახვრეტის ორგანიზების გამო საჩუქრად მიიღებს ავტომანქანა პობედას. ხოლო მეორე მსოფლიო ომის დამთავრებს შემდეგ, ჯუღაშვილი მას დიდი სამამულო ომის პირველი ხარისხის ორდენითაც კი დააჯილდოვებს... და ეს მიუხედავად იმისა, რომ არასდროს უომია და ფრონტის ხაზიდან ასეული კილომეტრის დაშორებით ხვრეტდა ნაცისტების მტრებს. მაგრამ ალბათ ბელადი ჩათვლის, რომ ბლოხინს 15 ათასამდე დახვრეტილი ადამიანით უფრო მეტი ჰქონდა გაკეთებული ომში გამარჯვებისათვის, ვიდრე წინა ხაზის მეომრებს...

ვინაიდან კრემლი მუდმივად დაკავებულია ისტორიის განახლებით, რუსეთში წარსულის წინასწარმეტყველება უფრო ძნელი გახდა, ვიდრე მომავლისა.

1991 წლიდან მოყოლებული, ორი ყველაზე წმინდა საბჭოთა თარიღის აღნიშვნამ ერთმანეთის საწინააღმდეგო ტრაექტორია გაიარა რუსეთში: თუ საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მეორე მსოფლიო ომში გამარჯვება მოსკოვში სულ უფრო დიდი პომპით აღინიშნება, „დიდი ოქტომბრის რევოლუციას“ სულ სხვა ბედი ეწია. ჯერ ელცინის პერიოდში „დიდი ოქტომბერი“ დაკარგავს არსს და გადაიქცევა ე.წ. „თანხმობის და შერიგების“ დღედ, რათა მოგვიანებით (2005 წელს) ეს დღე საერთოდ გამოემშვიდობოს დღესასწაულის სტატუსს. მაგრამ რატომ გადაწყვეტს კრემლი ეროვნულ-იმპერიული იდენტობის მშენებლობის პირობებში „დიდი ოქტომბრის“ განზე დატოვებას?

„რუსები არის ერთადერთი ხალხი, რომლისთვისაც კოლონიზაცია მისი ისტორიის არსს წარმოადგენს“ - დაწერს ვასილი კლიუჩევსკი XIX საუკუნის მიწურულს. კლიუჩევსკის ამ ფრაზიდან ასი წლის შემდეგ რუსეთი, პირველად თავის ისტორიაში, მოხვდება მისთვის აბსოლუტურად უცხო სიტუაციაში - მოსკოვს დასჭირდება არაიმპერიული იდენტობის მოძებნა, რაც კრემლისათვის სიზიფესეული სამუშაო აღმოჩნდება (გაიხსენეთ, მაგალითად, საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ როგორ გაუჭირდა კრემლს 365-დღიან კალენდარში „ეროვნული დღისათვის“ თარიღის არჩევა).

ხსოვნის თარიღებისა და რიტუალების გამოგონება-დავიწყებით, მემორიალური ობელისკებისა და ძეგლების დანგრევა-აღმართვით, თანამედროვე რუსეთი ცდილობს შიზოფრენიული „ეროვნულ-იმპერიული რომანის“ დაწერას. თუმცა, ამავდროულად, ვერ გადაუწყვეტია, იქნება ეს რომანი русский თუ российский და დაიწერება ის საბჭოთა თუ ცარისტულ ენაზე. „დასაბამიდან იყო იმპერია“ თუ „დასაბამიდან იყო ერი“? დომინანტური ეთნოსის წარმომადგენლები არიან Русские თუ Россияне? - აი, გორდიას ის კვანძები, რომლებიც ვერ გადაუჭრიათ რუსული რომანის ავტორებს. და, აი, მოქალაქეების (ან, უფრო, ქვეშევრდომების) ამ იდენტური კრიზისის პირობებში, „მართმადიდებელი სტალინი“ აღმოჩნდება კოლექტიური ქვეცნობიერის ყველაზე კარგი შუქურა-კომპასი.

ერთადერთი, რაზეც იმპერიული-ეროვნული რომანის ავტორები თანხმდებიან, ესაა მისი პათოსი, რომლის შეჯამება ხუთიოდე სიტყვით შეიძლება: ქვეშევრდომების უპირობო მორჩილება მმართველისა და მისი სისტემის მიმართ. ასეთი რუსული „არჩევითი ავტოკრატიზმის“ პირობებში, რა თქმა უნდა, არც „პატარა თებერვლის“ და არც „დიდი ოქტომბრის“ რევოლუცია-გადატრიალება ადგილს ვერ იპოვის, რადგან ორივე თარიღი განასახიერებს ამბოხს ძალაუფლების წინააღმდეგ - მოვლენას, რომლისაც დღევანდელ კრემლს ყველაზე უფრო ეშინია.

„დიდი ოქტომბერი“ რუსეთს დღეს ვერც ნეოიმპერიალისტური პოლიტიკის გატარებაში ვერ ეხმარება: თუ კრემლი მეორე მსოფლიო ომში გამარჯვებას იყენებს როგორც „მორალურ ყავარჯენს“, რათა საკუთარი ექსპანსიონისტური პოლიტიკა გაამართლოს, „დიდი ოქტომბრის რევოლუცია“ მოსკოვისათვის გახდება ის ყავარჯენი, რომელსაც ცალფეხა კაცი გადააგდებს, როცა მას პროთეზს გაუკეთებენ.

ასე რომ, დღევანდელი რუსეთი ლეგიტიმაციას ეძებს იმ ნაზავში, რომელშიც ერთად არიან თავმოყრილი სტალინისტური საბჭოთა კავშირი, ცარისტული რუსეთი და მართმადიდებელი ეკლესია... კოქტეილი მართლაც რომ შიზოფრენიულია, თუ გავითვალისწინებთ, რომ სტალინის მმართველობის ოციოდე წლის განმავლობაში ბელადის „წყალობით“ ეკლესია უფრო მეტ მოწამეს შეიძენს, ვიდრე მსოფლიოს ყველა ეკლესია ერთად აღებული 20 საუკუნის განმავლობაში...

დაბოლოს: დღევანდელი რუსეთი ძალიან წააგავს თავისივე გერბს - ორთავიან არწივს, რომელიც ერთი თავით სტალინისკენ, მეორეთი კი მართმადიდებელი ეკლესიისკენ იყურება. და, რაც მთავარია, ამ გერბს ამშვენებს საბჭოთა ჰიმნი და ანტისაბჭოთა ტრიკოლორი. „პიროვნების გაორების მკაფიოდ გამოხატული ნიშნები“ - დაასკვნიდა სავარაუდოდ ექიმი...

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG