Accessibility links

ლაშა ოთხმეზური

სამშაბათი, 22 აგვისტო 2017

კალენდარი
2017 2016
იანვარი თებერვალი მარტი აპრილი მაისი ივნისი ივლისი აგვისტო სექტემბერი ოქტომბერი ნოემბერი დეკემბერი
აგვისტო 2017
ორშ სამშ ოთხ ხუთ პარ შაბ კვი
31 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3

„ისტორია, რომელშიც ხელებს ვაფათურებთ, სხვა არაფერია, თუ არა საპირფარეშოს გაჭედილი კანალიზაცია: ვასხამთ და ვასხამთ წყალს და, მიუხედავად ამისა, განავალი სულ უფრო და უფრო ზევით ამოდის“.

1944 წლის გაზაფხულიდან მოყოლებული 1945 წლის მაისამდე 7 მილიონ გერმანელს მოუწევს წითელი არმიის მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიებიდან გაქცევა. 1945-1948 წლებში ამ 7 მილიონი ლტოლვილის განდევნას მოჰყვება პოტსდამის კონფერენციაზე (1945 წლის ივლისი-აგვისტო) მოკავშირეების გადაწყვეტილება, რომ კიდევ 5 მილიონი ეთნიკური გერმანელი იქნეს განდევნილი უნგრეთიდან, ჩეხოსვლოვაკიიდან, რუმინეთიდან და იუგოსლავიიდან, ანუ ტერიტორიებიდან, სადაც ისინი საუკუნეების განმავლობაში ცხოვრობდნენ. ეს იქნება პირველი შემთხვევა ეთნიკური წმენდისა მიღებული საერთაშორისო დონეზე (პოტსდამის კონფერენციამდე არსებობდა ეთნიკური უმცირესობების გაცვლა-გამოცვლა ორმხრივი შეთანხმების შედეგად, როგორც, მაგალითად, 1913 წელს თურქეთსა და ბულგარეთს, ან 1923 წელს თურქეთსა და საბერძნეთს შორის).

ასე იქცევა 1945-1948 წლებში 12 მილიონი გერმანელი ლტოლვილად. ამ ეთნიკურ წმენდას ხშირად თან ახლდა ეთნიკური გერმანელების ხოცვა-ჟლეტა მათი თანამემამულეების მიერ: მაგალითად, 1945 წლის ივლისში ჩეხეთის ქალაქ უსტი-ნად-ლაბემში სამი დღის განმავლობაში დაახლოებით 2 700 გერმანულენოვანი ჩეხი იქნა მოკლული მათი მეზობელ სლავ თანამემამულეების მიერ. სულ 1944-1948 წწ-ში, 2 მილიონამდე ეთნიკური გერმანელი დაიღუპება ამ „ბიბლიური გამოსვლის“ დროს.

12 მილიონ ლტოლვილთა შორის ყველაზე ცნობილი გერმანელი გახლდათ დანციგში დაბადებული ვინმე გიუნტერ გრასი. იმ დანციგში, რომელსაც გრასი დედამიწის ჭიპად მიიჩნევდა და რომელიც ომის შემდეგ გდანსკად იქცევა. იმ დანციგში, რომელიც თუნუქის დოლის გამოქვეყნების შემდეგ (სადაც დღეს მწერლის და მისი მთავარი რომანის მთავარი გმირის ქანდაკებაცაა), ევროპული ლიტერატურის ერთ-ერთ დედაქალაქად იქცევა.

„მე ჩავედი გდანსკში, რათა დანციგი მეპოვნა“ - დაწერს მოგვიანებით გიუნტერ გრასი. და პოლონურ გდანსკშიც დანციგელ გერმანელ გრასს როგორც თავისიანს, ისე მიიღებენ: „ჩვენმა გრასმა მიიღო ნობელი“ - დაწერს ერთი პოლონური ჟურნალი 1999 წელს. „ვერც ერთმა გერმანელმა ჟურნალისტმა ვერ გაბედა დაეწერა ‘ჩვენი გრასი’“, - აღნიშნავს პოლონური ჟურნალის ამ სათაურზე მწერლის ერთი ფრანგი მეგობარი. „მე ვიღებ ნობელის პრემიას, როგორც გერმანულ ენაზე მწერალი და არა როგორც გერმანელი მწერალი“ - დაამატებს გიუნტერ გრასი.​

ისტორიული ვიზიტი: ვარშავის გეტოს მსხვერპლთა მემორიალთან მუხლმოდრეკილი ვილი ბრანდტი. 1970 წ. 7 დეკემბერი.
ისტორიული ვიზიტი: ვარშავის გეტოს მსხვერპლთა მემორიალთან მუხლმოდრეკილი ვილი ბრანდტი. 1970 წ. 7 დეკემბერი.

გერმანულ-პოლონურ დანციგ-გდანსკში სლავი დედისა და გერმანელი მამის შვილი გიუნტერ გრასი მთელი თავისი ცხოვრების მანძილზე საკუთარი ლიტერატურული და პოლიტიკური ცხოვრებით იყო განსახიერება ცნებისა Vergangenheitsbewältigung, რომელიც ქართულად შეიძლება ვთარგმნოთ, როგორც სურვილი ღიად დაუპირისპირდე საკუთარ წარსულს. ნობელიანტ ჰაინრიხ ბიოლის სიკვდილის შემდეგ, ნობელიანტი გიუნტერ გრასი გახდება „შერპა“ იმ სხოვნისა, რომელიც დაფუძნებული იყო გერმანულ დანაშაულზე და რომელსაც მწერალი თაობიდან თაობაში გაატარებს.

გიუნტერ გრასი ყოველთვის ეწინააღმდეგებოდა ნაციონალისტურ ნოსტალგიას და უარს ამბობდა საკუთარი ერის მსხვერპლად გამოყვანაზე: „თუნუქის დოლის“ ის თავები, სადაც აღწერილია წითელი არმიის დანციგში შეჭრა და მოსახლეობის „ბიბლიური გამოსვლა“, განსაკუთრებული გროტესკულობით გამოირჩევა.

ოდერ-ნაისეს ხაზი
ოდერ-ნაისეს ხაზი

გიუნტერ გრასის ნახევარსაუკუნოვანი მოქალაქეობრივი და ლიტერატურული ბრძოლა დამყარებული იყო ერთადერთ ლოზუნგზე : „სამშობლოს დაკარგვა სინდისის გამარჯვებაა“. გიუნტერ გრასი ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც ძალზე გავლენიანი დევნილთა ფედერაციის (გერმანელი დევნილების ინტერესების დამცველი პოლიტიკური გაერთიანება) წინააღმდეგ იბრძოდა და გერმანია-პოლონეთის ახალი საზღვრის უპირობო აღიარებას ითხოვდა (1945 წლის საზღვრებით გერმანიამ დაკარგა 100 000 კვ კილომეტრზე მეტი. ახალ საზღვარს, რომელსაც ოდერ-ნაისეს ხაზი ეწოდება, გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა მხოლოდ 1970 წლის 7 დეკემბერს აღიარებს ვილი ბრანდტის ვარშავაში ვიზიტის დროს. 1970 წლის დეკემბერში ვარშავაში ვილი ბრანდტს გიუნტერ გრასიც ახლდა, რასაც პოლონელები განსაკუთრებით დააფასებენ).

მაგრამ გიუნტერ გრასი არ თვლიდა, რომ Vergangenheitsbewältigung იყო მხოლოდ ნაცისტურ წარსულში ქექვა. თავის ბოლო ნაწარმოებში „კიბორჩხალას ტრაექტორია“ მწერალი თავის თანამემამულეებს შეახსენებს გერმანელი ლტოლვილებით სავსე გემის, „ვილჰელმ გუსტლოფის“ ჩაძირვას (1945 წლის 30 იანვარს საბჭოთა წყალქვეშა ნავი ჩაძირავს „ვილჰელმ გუსტლოფს“. ამ საზღვაო კატასტროფის შედეგად, სხვადასხვა მონაცემით, დაიღუპება 5-დან 9 ათასამდე ადამიანი. სავარაუდოდ, დაღუპულთა თითქმის ნახევარს ბავშვები შეადგენდენ. „ვილჰელმ გუსტლოფის“ ჩაძირვა წარმოადგენს ყველაზე დიდ საზღვაო კატასტროფას მსოფლიო ისტორიაში).

რატომ გადაწყვეტს გიუნტერ გრასი სიცოცხლის ბოლოს ამ რომანის დაწერას? მწერალი ამ რომანით გერმანული ტანჯვის ებრაელებისა და სლავების ტანჯვასთან დაახლოებას მოინდომებს? იგი ნაცისტების დანაშაულის რელატივიზაციას მოახდენს? არის ეს გერმანელის მხრიდან მცდელობა, თავი მსხვერპლად გამოიყვანოს, როგორც ეს ზოგიერთმა კრიტიკოსმა ივარაუდა?

თუ, უბრალოდ, გრასმა ამ რომანის დაწერა საჭიროდ ჩათვალა, ვინაიდან იცოდა, რომ ისტორიის ნაწილის იატაკქვეშეთში დატოვებამ შეიძლება მითების ისტორიზაცია მოახდინოს და იგი ნაციონალისტების პოლიტიკურ იარაღად აქციოს?... როგორც გიუნტერ გრასი „კიბორჩხალას ტრაექტორიაში“ დაწერს, „ისტორია, რომელშიც ხელებს ვაფათურებთ, სხვა არაფერია, თუ არა საპირფარეშოს გაჭედილი კანალიზაცია: ვასხამთ და ვასხამთ წყალს და, მიუხედავად ამისა, განავალი სულ უფრო და უფრო ზევით ამოდის“.

ქრისტოფერ ნოლანდის ახალმა ფილმმა მსოფლიოს გაახსენა დიუნკერკის უცნაური გამარჯვება. მაგრამ ვისი გამარჯვება - გერმანელების თუ ბრიტანელების? და რატომ უცნაური? უცნაური იმიტომ, რომ დღემდე არ ცხრება დავა იმის შესახებ, თუ რატომ „გაუხსნა“ ჰიტლერმა გზა 380 000 ჯარისკაცს.

ქრისტოფერ ნოლანდის ახალმა ფილმმა მსოფლიოს გაახსენა დიუნკერკის უცნაური გამარჯვება. მაგრამ ვისი გამარჯვება - გერმანელების თუ ბრიტანელების? და რატომ უცნაური? უცნაური იმიტომ, რომ დღემდე არ ცხრება დავა იმის შესახებ, თუ რატომ „გაუხსნა“ ჰიტლერმა გზა 380 000 ჯარისკაცს. რატომ „აჩუქა“ ჰიტლერმა 380 000 მტრის ჯარისკაცს სიცოცხლე? მაშინ, როცა 24 მაისიდან მოყოლებული, გერმანელებს შეეძლოთ ალყაში მოქცეული ეს 380 000 ჯარისკაცი სათითაოდ გაენადგურებინათ.

მითი „დიუნკერკის საჩუქრის“ შესახებ დღესაც ძალიან აქტუალურია და წარმოადგენს ნოყიერ ნიადაგს მთელი რიგი შეთქმულების თეორიებისათვის. საიდან მოდის მითი „დიუნკერკის საჩუქრის“ შესახებ? თვით ჰიტლერმა 1940-1945 წლების მანძილზე, გამომდინარე იქიდან, თუ ვინ იყო მისი თანამოსაუბრე, სხვადასხვა ახსნა-განმარტება მისცა თავის გადაწყვეტილებას. თუმცა ყველაზე უფრო აბსურდული შეფასება მან დატოვა საკუთარ პოლიტიკურ ანდერძში, რომელიც თვითმკვლელობამდე რამდენიმე კვირით ადრე დაწერა. ამ ანდერძის მიხედვით, ჰიტლერს რომ ბრიტანული ჯარები ტყვედ ჩაეგდო დიუნკერკში, ეს შებღალავდა ინგლისელების პატივს და ეს უკანასკნელნი კომპენსაციას მოითხოვდნენ. ხოლო მისცა რა მათ ევაკუაციის საშუალება, ჰიტლერ/ თურმე ბრიტანელებთან შერიგებას იმედოვნებდა...

ვინაიდან „მაინ კამპფიდან“ მოყოლებული ფიურერს არაერთხელ ჰყავდა ბრიტანელები მოხსენიებული, როგორც გერმანელების ბუნებრივი მოკავშირე ერი, ხოლო ბრიტანულ იმპერიას ჰიტლერი თვლიდა საუკეთესო ქმნილებად, რომელიც თეთრ რასას ოდესმე შეუქმნია, ზოგიერთმა ისტორიკოსმა ჩათვალა, რომ დიუნკერკი ჰიტლერის მიერ ჩერჩილისადმი გაწვდილ ხელს წარმოადგენდა.

ის, რომ ჰიტლერს არასდროს უფიქრია ბრიტანელებისათვის საჩუქარი გაეკეთებინა დიუნკერკში, ამის ბევრი დამამტკიცებელი საბუთი არსებობს დღეს: მაგალითად, როდესაც ჰიტლერი გაიგებს, რომ ქვიშიან ნიადაგზე ჭურვები არაეფექტიანი იყო, ბრძანებას გასცემს, რომ საჰაერო დაცვის ჭურვები გადაეცათ სატანკო დივიზიებისთვის, რათა „სისხლიანი მდინარეები“ მოეწყო ფრანგებისა და ბრიტანელებისთვის.

მაგრამ რა მოხდა ამ შემთხვევაში დიუნკერკში? რატომ მისცა ჰიტლერმა ფრანგებსა და ბრიტანელებს ევაკუაციის საშუალება?

1940 წლის 24 მაისს ვერმახტის არმიათა ჯგუფ ა-ს ავანგარდი - ვერმახტის ელიტური სატანკო შენაერთები - იმყოფებოდა დიუნკერკიდან 18 კმ-ის დაშორებით, როცა ისინი არმიათა ჯგუფ ა-ს მეთაურ რუნდშტედტისგან მიიღებენ გაჩერების ბრძანებას. ამ დროს ბრიტანული საექსპედიციო კორპუსი (რომელიც ყველა მხრიდან გამოკეტილი იყო გენერალ ფონ ბოკის არმიათა ჯგუფ ბ-ს მიერ) ალყაში იქნა მოქცეული და მას ერთადერთ გასასვლელად დიუნკერკიდან ევაკუაცია ჰქონდა დარჩენილი.

გერდ ფონ რუნდშტედტი გახლდათ ძველებური ყაიდის ფრთხილი გენერალი, რომელიც ალმაცერად უყურებდა თანამედროვე სატანკო შენაერთებს და თვლიდა, რომ მათ არ ჰქონდათ უნარი, დამოუკიდებლად გადაეწყვიტათ ოპერატიული ამოცანები. რუნდშტედტის აზრით, არმიათა ჯგუფ ა-ს საერთო მასას დიდი მანძილით მოწყვეტილი სატანკო შენაერთების წინააღმდეგ ბრიტანელების ან ფრანგების კონტრშეტევის შემთხვევაში იგი ვერაფრით დაეხმარებოდა მათ. სინამდვილეში არც ბრიტანელებს და არც ფრანგებს არც თავი და არც საშუალება არ ჰქონდათ არანაირი კონტრშეტევისა, რასაც გერმანული დაზვერვა დროულად შეატყობინებს სარდლობას.

ბრაუხიჩი (რომელიც ვერმახტის სახმელეთო ჯარების მთავარსარდალი გახლდათ) და ჰალდერი (რომელიც სახმელეთო ჯარების გენშტაბის უფროსი იყო) მიხვდებიან, რომ რუნდშტედტი სატანკო შენაერთების გაჩერებით ფატალურ შეცდომას უშვებდა - რომ არა რუნდშტედტის გადაწყვეტილება, ბრიტანელები დასაბეგვი ხორცივით ხვდებოდნენ „გრდემლსა“ (არმიათა ჯგუფი ა) და „უროს“ (არმიათა ჯგუფი ბ) შორის. სიტუაციის გამოსწორების მიზნით, ბრაუხიჩი და ჰალდერი რუნდშტედტს ჩამოართმევენ სატანკო დივიზიების განკარგვის უფლებას და ამ დივიზიებს ფონ ბოკს გადასცემენ, რათა მას ბრიტანელების წინააღმდეგ იერიში გაეგრძელებინა.

ჰალდერისა და ბრაუხიჩის ეს ოპერატიული გადაწყვეტილება, მიღებული ჰიტლერთან შეთანხმების გარეშე, ფიურერის გამძვინვარებას გამოიწვევს. ვის ეკუთვნოდა საბოლოო სიტყვა ოპერატიულ საქმეებში - სამოქალაქო პირ ჰიტლერს თუ სამხედროებს? მეორე მსოფლიო ომის დაწყებიდან პირველად წარმოიშვება ამ ტიპის კონფლიქტი გერმანიის მთავარსარდლობაში და ჰიტლერი მიხვდება, რომ მის გენერლებს სურდათ საკუთარი მოქმედების ველი გაემიჯნათ და იქ ფიურერი არ შეეშვათ. სამხედროებისათვის რომ დაენახვებინა, ვინაა ნამდვილი გამგებელი „ყაზარმაში“, ჰიტლერი ჩამოაშორებს ბრაუხიჩს და ჰალდერს ოპერაციის ხელმძღვანელობას და რუნდშტედტის ე.წ. გაჩერების ბრძანებას ხელმეორედ გასცემს. „ჰიტლერის ამ გადაწყვეტილებას არაფერი ჰქონდა საერთო ოპერატიულ საკითხებთან. ჰიტლერს უბრალოდ სურდა, დაენახვებინა სამხედროებისთვის, რომ ის იყო ერთადერთი, ვინც განაგებდა“ - დაადასტურებს ომის შემდეგ ჰიტლერის ადიუტანტი გერჰარდ ენგელი.

რომ არა ჰიტლერის ეს გადაწყვეტილება, დიუნკერკთან ბრძოლა იქნებოდა ვერმახტის ყველა დროის ყველაზე დიდი გამარჯვება. დღეს ძნელად წარმოსადგენია, თუ რა ტრაგიკული სამხედრო და პოლიტიკური შედეგი შეიძლებოდა მოჰყოლოდა ვერმახტის ამ გამარჯვებას: ერთის მხრივ, დიუნკერკში მოწყობილი „სისხლიანი მდინარეების“ შემდეგ ბრიტანეთი რჩებოდა პროფესიული არმიის გარეშე და, მეორე მხრივ, ამ „სისხლიან მდინარეებს“ თავისუფლად შეეძლოთ „წაელეკათ“ ჩერჩილიც, რომლის მაგივრადაც დაუნინგ სტრიტზე დიდი ალბათობით მოვიდოდა ჰიტლერთან დაზავების მომხრე პოლიტიკური ძალა ლორდ ჰალიფაქსის მეთაურობით.

თუმცა დიუნკერკში ჰიტლერის გამარჯვება მეორე მსოფლიო ომის საბოლოო სურათს მაინც ვერ შეცვლიდა. უბრალოდ, გამარჯვების სურათი ცოტა სხვა ტონალობას შეიძენდა. ისეთ ტონალობას, სადაც ჩერჩილის მიერ არჩეული ფერთა ნაზავი უფრო უცხო ხილი იქნებოდა.

დაბოლოს: მეორე მსოფლიო ომის დაწყებიდან ჰიტლერს, კაცს რომელსაც, მისივე თქმით, პოლიტიკაში ყველაზე უფრო უყვარდა ვა-ბანკზე წასვლა, იღბალი იღბალზე სდევდა. ასე რომ, დრო იყო, ერთ პატარა ვარსკვლავს იმ მელოტი კაცის თავზეც გადმოეხედა, რომელიც პირველცოდვად მიიჩნევდა პოლიტიკაში ბანქოს თამაშს...

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG