დონალდ ტრამპი აცხადებს, რომ კუბის კომუნისტური მთავრობა, რომელმაც დაკარგა ვენესუელიდან ნავთობის მნიშვნელოვანი მომარაგება, 2026 წელზე მეტ ხანს ვერ გასტანს. არავინ იცის, განახორციელებს თუ არა აშშ კუბის წინააღმდეგ სამხედრო დარტყმას და რა სხვა მეთოდებს გამოიყენებს კუბის რეჟიმზე ზეწოლის გასაგრძელებლად. აქამდე მოსკოვის მოკავშირე კუბა, ვენესუელასთან და ნიკარაგუასთან ერთად, აშშ-ის მთავარი მოწინააღმდეგე იყო ლათინურ ამერიკაში, ძირითადად იდეოლოგიური თვალსაზრისით. თუმცა, ვენესუელის ყოფილი მმართველის, ნიკოლას მადუროს დატყვევების შემდეგ ჰავანა სავალალო მდგომარეობაში აღმოჩნდა და კომუნისტური მმართველობის 67-წლიანი ისტორიის ყველაზე უარეს პერიოდს განიცდის.
მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო ათწლეულების განმავლობაში კუბა არაერთხელ შეეჯახა მასობრივი ემიგრაციის ტალღებს, საბაზისო საქონლისა და მომსახურების აბსოლუტურ დეფიციტს და სპორადულ სამოქალაქო არეულობას, კუბელებს არასდროს განუცდიათ მთელი მათი სოციალურ-ეკონომიკური სისტემის ასეთი ყოვლისმომცველი კოლაფსი. მალევე მას შემდეგ, რაც აშშ-ის სპეციალური დანიშნულების ძალებმა კარასკასში დაატყვევეს ნიკოლას მადურო და მისმა მემკვიდრეებმა ვაშინგტონის ყველა მოთხოვნის შესრულების სრული მზადყოფნა გამოაცხადეს, დონალდ ტრამპმა თქვა, რომ „კუბის დღეები დათვლილია“ და რომ მისი ადმინისტრაცია ახლა ყურადღებით უმზერს კარიბის ზღვის ამ კუნძულოვან სახელმწიფოს, სადაც კომუნისტური პარტია მმართველ და ერთადერთ ნებადართულ პოლიტიკურ ძალად რჩება.
ამასთან, აშშ-ის პრეზიდენტი ამბობს, რომ კუბაში აშშ-ის სამხედრო ოპერაციის საჭიროებას ვერ ხედავს, რადგან, მისი სიტყვებით, იქაური მთავრობა აუცილებლად დაინგრევა: „არ ვიცი, შეძლებენ თუ არა გადარჩენას, მაგრამ კუბას ახლა შემოსავალი არა აქვს. მათი მთელი ფული ვენესუელიდან, ვენესუელის ნავთობიდან მოდიოდა“.
დონალდ ტრამპის ახლო წრე ცნობილია კუბის მიმართ მკაცრი მიდგომით, დაწყებული სახელმწიფო მდივან მარკო რუბიოთი, კუბელი ამერიკელით, რომელიც ჯერ კიდევ სენატორობის დროს იყო ცნობილი ოფიციალური ჰავანის მიმართ უარყოფითი დამოკიდებულებით. რუბიომ არაერთხელ განაცხადა, რომ თვლის, რომ ვენესუელაში რეჟიმის შეცვლას კუბის რეჟიმზეც ექნება მომაკვდინებელი გავლენა, რაც, მისი თქმით, მისთვის ყველაზე სასურველი შედეგი იქნებოდა.
კუბელების შიმშილობა და სიღატაკე
ოფიციალური მონაცემებით, კუბის მთლიანი შიდა პროდუქტი 6 პროცენტზე მეტით შემცირდა. შიმშილმა, ინფლაციამ და სიღარიბემ მაქსიმუმს მიაღწია. მოსახლეობის უმრავლესობის საშუალო რეალური ყოველთვიური ხელფასი (კუბურ პესოებში, CUP, რომელიც მუდმივად უფასურდება) 4200-დან 5800 პესომდე მერყეობს. საბაზრო კურსით (ის ოფიციალურ გაცვლით კურსზე გაცილებით მაღალია), ეს თვეში დაახლოებით 16-30 აშშ დოლარს შეადგენს. მინიმალური ხელფასი ფიქსირებულია 2100 პესოზე, რაც რეალური გაცვლითი კურსით დაახლოებით 8-15 აშშ დოლარს უდრის.
დამოუკიდებელი შეფასებებით, ქვეყანაში საშუალო პენსიონერის შემოსავალი თვეში დაახლოებით 10 აშშ დოლარი, ანუ დაახლოებით 3000 კუბური პესოა. კუბელი პენსიონერების 40 პროცენტზე მეტი მინიმალურ პენსიას - თვეში 1528 პესოს (ანუ 5-6 აშშ დოლარს) იღებს.
ამასთან, ძირითადი საკვები პროდუქტების - ბრინჯის, ლობიოს, კარაქის, კვერცხისა და ხორცის - ფასები ასტრონომიულ დონეს აღწევს, მიუხედავად იმისა, თუ სად იყიდება ისინი: სახელმწიფო მაღაზიებში (ტალონებით), „სპეციალიზებულ მაღაზიებში“ თუ ბაზრებსა და მცირე, ნახევრად ლეგალურ კერძო მაღაზიებში. ამ მხრივ, კუბას ყოველთვის ჰქონდა ორი რეალობა: მაღაზიები, რომლებიც ყიდიან მყარ უცხოურ ვალუტაში და ადრე ე.წ. „სავალუტო პესოებშიც“, სადაც ზოგჯერ უცხოელებიც ხვდებიან, და მაღაზიები, რომლებიც მოქმედებენ სახელმწიფო რაციონირების ზოგადი სისტემის, "Libreta"-ს ფარგლებში. ფორმალურად ბრინჯი, შაქარი და კარაქი აქ ძალიან იაფია - მაგრამ ისინი ან არასდროს არ არის ხელმისაწვდომი, ან მათი ხელმისაწვდომობა უკიდურესად შეზღუდულია. ნაღდი ფულითაც კი, ნატურალური ძროხის რძის ან საქონლის ხორცის ყიდვა ჩვეულებრივ მაღაზიაში სრულიად შეუძლებელია - ეს პროდუქტები მხოლოდ „MLC“ ქსელის „მყარი ვალუტის“ სპეციალიზებულ მაღაზიებშია ხელმისაწვდომი.
ჰავანაში ნახევარი კილო ბრინჯი ამჟამად 350-დან 375-მდე პესო ღირს, ერთი პური 300-დან 450 პესომდე, 30 კვერცხის შეკვრა 2700-დან 3500 პესომდე, ხოლო ნახევარი კილო ღორის ხორცი 1000 პესოზე მეტი. ადრე ყველაზე ხელმისაწვდომი და იაფი საკვები, როგორიცაა ბატატი და ბანანი, ბოლო ორი წლის განმავლობაში თითქმის ათჯერ გაძვირდა. ბოლო წლებში თითქმის ყველა კუბელი ტალონებით იღებს ელემენტარულ სურსათს - ბრინჯს, ლობიოს და ფქვილს - ეს მაქსიმუმ 10 დღე ჰყოფნით. თუმცა, ახლა ეს ტალონებიც კი პრაქტიკულად უსარგებლო აღმოჩნდა, რადგან ნებისმიერი საკვები პროდუქტი იშვიათობად იქცა სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფ მაღაზიებში. უკიდურესად დეფიციტური ბენზინის ან დიზელის საწვავის მაქსიმუმ 10 ლიტრის შესაძენად ხალხი ბენზინგასამართ სადგურებზე რიგში სპეციალური ონლაინ აპლიკაციის საშუალებით უნდა ჩაეწეროს მინიმუმ სამი კვირით ადრე. ქალაქის ქუჩები ფაქტობრივად ნაგვითაა სავსე, რადგან საწვავის დეფიციტის გამო ნარჩენები არარეგულარულად გააქვთ. ამან, თავის მხრივ, გამოიწვია კოღოების გზით გადამდები ისეთი ტროპიკული დაავადებების აფეთქება, როგორიცაა დენგეს ცხელება და ჩიკუნგუნია. ასევე თითქმის შეუძლებელია რაიმე მედიკამენტის ყიდვა საზღვარგარეთ მყოფი ნათესავების გარეშე, რომლებსაც მათი გამოგზავნა შეუძლიათ.
კუბა სიბნელეში
კუბაში ელექტროენერგიის გათიშვა ყოველდღიურად ხდება, განსაკუთრებით პროვინციებში, სადაც ელექტროენერგია შეიძლება დღეში 20 საათის განმავლობაში იყოს გათიშული. ამის მთავარი მიზეზი ვენესუელიდან სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ენერგომატარებლების მიწოდების სრული შეწყვეტაა. 20 წელზე მეტი ხნის წინ ვენესუელის მაშინდელმა პრეზიდენტმა უგო ჩავესმა თავის იდეოლოგიურ მოკავშირესთან, ფიდელ კასტროსთან, მიაღწია შეთანხმებას კუბისთვის ნავთობის მიწოდებისა და მისი სასიცოცხლო ფუნქციების შენარჩუნებაში დახმარების შესახებ, თუმცა ამ მარაგების მოცულობა მნიშვნელოვნად მცირდებოდა წლების განმავლობაში. როდესაც უგო ჩავესი პრეზიდენტი იყო, ის კუბას დღეში დაახლოებით 90000 ბარელი ნავთობით ამარაგებდა. 2025 წლის უკანასკნელ კვარტალში კუბა მხოლოდ 35000 ბარელს იღებდა.
კუბამ ვენესუელას ამ დახმარებისთვის კომპენსაცია გადაუხადა ექიმების, ექთნებისა და სხვა სპეციალისტების დიდი რაოდენობით გაგზავნით. ასევე კუბის სპეცსამსახურების ოფიცრები წარმოადგენდნენ ნიკოლას მადუროს პირადი დაცვის ბირთვს და მათგან ოცდათორმეტი დაიღუპა, როცა აშშ-მა ვენესუელაში მადუროს დაკავების ოპერაცია ჩაატარა. მაგრამ ამ რეიდის შემდეგ დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ კუბაში ვენესუელის ნავთობის მიწოდება მთლიანად შეწყდებოდა. „კუბისთვის არავითარი ნავთობი და ფული აღარ იქნება - ნული! მე მკაცრად მოვითხოვ მათგან, რომ შეთანხმებას მიაღწიონ, სანამ ძალიან გვიან არ არის“, - დაწერა ტრამპმა თავის სოცქსელ Truth Social-ში და გამოაცხადა მნიშვნელოვანი დამატებითი სავაჭრო ტარიფების დაწესება კუბაში ნავთობის მიმწოდებელი ნებისმიერი ქვეყნისთვის. უკანასკნელ წლებში კუბის თითქმის ყველა ელექტროსადგური მუშაობდა პრაქტიკულად მუქთა ვენესუელურ ნავთობზე და ჰავანაში მთავრობას არავითარი ალტერნატივა არა აქვს დარჩენილი. გარდა ამისა, კუბა ამ დრომდე აქტიურად ყიდდა ვენესუელის ენერგომატარებლებს საერთაშორისო ბაზრებზე და ამგვარად მოიპოვებდა მყარ ვალუტას, რომელიც კრიტიკულად აუცილებელია მოსახლეობისთვის ძირითადი საქონლის, მედიკამენტებისა და საკვების შესაძენად.
კუბა საკუთარ ნავთობსაც მოიპოვებს, თუმცა მხოლოდ იმდენს, რამდენიც საკმარისია ყოველდღიური საჭიროებების 35-40 პროცენტის დასაკმაყოფილებლად. ანალიტიკოსები ვარაუდობენ, რომ საერთაშორისო მარაგების ნაკლებობა გარდაუვალად გამოიწვევს ქვეყნის პარალიზებას. ექსპერტების თქმით, კუბას ელექტროენერგიის გამომუშავების, ასევე საწარმოო ქარხნებისა და ტრანსპორტირების შეუფერხებელი ფუნქციონირების უზრუნველსაყოფად დღეში მინიმუმ 100 000 ბარელი ნავთობი სჭირდება. ხორხე პინიონმა, ერთ-ერთი მექსიკური ნავთობკომპანიის ყოფილმა აღმასრულებელმა დირექტორმა და ტეხასის უნივერსიტეტის ენერგეტიკის ექსპერტმა ოსტინში, The New York Times-თან ინტერვიუში დაადასტურა, რომ კუბა 2025 წლის უკანასკნელ კვარტალში ვენესუელისგან დღეში საშუალოდ 35000 ბარელს იღებდა (დამატებით 7000 ბარელი მექსიკიდან და რუსეთიდან მისდიოდა). მისი შეფასებები ეფუძნება კუბის პორტებში შესული ტანკერების თანამგზავრული სურათების ანალიზს, რადგან სამი მიმწოდებელი ქვეყნის არცერთი მთავრობა არ აქვეყნებს ასეთ მონაცემებს. პინიონის თქმით, მექსიკა გასული წლის დასაწყისში კუბას დღეში დაახლოებით 22000 ბარელს აწვდიდა, მაგრამ გასული წლის აგვისტოში მარკო რუბიოს მეხიკოში ვიზიტის შემდეგ ეს მაჩვენებელი ერთი მესამედით შემცირდა. ამან ბოლო თვის განმავლობაში კუბის რამდენიმე სახელმწიფო ტელევიზიისა და რადიოსადგურის მაუწყებლობის დროებით შეწყვეტაც კი გამოიწვია, რადგან დიზელის დეფიციტმა ისინი ელექტროენერგიის გარეშე დატოვა. გარდა ამისა, 14 თებერვალს ქვეყნის უდიდეს ნავთობგადამამუშავებელ საწარმოში, ჰავანაში მდებარე ნიკო ლოპესის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანაში, მასშტაბური ხანძარი გაჩნდა. ხელისუფლებას ჯერ არ გამოუცხადებია, რა მასშტაბის ზიანი მიადგა ქარხანას.
ცოტა ხნის წინ რუსეთის საელჩომ ჰავანაში გამოაცხადა, რომ მოსკოვი გეგმავს კუბაში ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების დამატებითი მიწოდების დაწყებას. 9 თებერვალს ტელეარხ „როსია 1“-ისთვის მიცემულ ინტერვიუში კუბაში რუსეთის ელჩმა ვიქტორ კორონელიმ განაცხადა, რომ კუბის ხელისუფლებას „ძალიან იმედი აქვს მოძმე სახელმწიფოების მეგობრული ხელისა“. „მათ შორის, რა თქმა უნდა, პირველ ადგილზე რუსეთის ფედერაციაა. ჩვენ კუბას არ მივატოვებთ“, - იმოწმებს საელჩო მის სიტყვებს. კრემლის პრესსპიკერმა დმიტრი პესკოვმა ადრე განაცხადა, რომ აშშ-ის „მხუთავი ილეთები“ კუბას ბევრ სირთულეს უქმნის და რომ რუსეთის ხელისუფლება „ამ პრობლემების შესაძლო გადაწყვეტის გზებს განიხილავს კუბელ მეგობრებთან ერთად“. რუსეთის მიერ კუბაში ნავთობის ბოლო მსხვილი მიწოდება განხორციელდა 2025 წლის თებერვალში, როდესაც ჰავანამ ნისიად მიიღო 100000 ტონა ნავთობი - რაოდენობა, რომელიც კუბას სამ კვირაზე ნაკლებ ხანს ჰყოფნის.
რატომ არ უნდა იმოგზაუროთ კუბაში
9 თებერვალს კუბის ხელისუფლებამ გააფრთხილა საერთაშორისო ავიაკომპანიები, რომლებიც ქვეყანაში ახორციელებენ რეისებს, რომ კუნძულზე პრაქტიკულად ამოიწურა საავიაციო საწვავი. შეტყობინებაში ნათქვამია, რომ თვითმფრინავების შესავსებად საჭირო საწვავი არ იქნება მინიმუმ კიდევ ერთი თვის განმავლობაში, მარტის შუა რიცხვებამდე. შედეგად, მსოფლიოს მრავალი უმსხვილესი ავიაკომპანია, მათ შორის რუსეთის ავიაკომპანიები („როსია“ და Nordwind), იძულებული გახდა, შეეჩერებინა კუბაში ფრენები.
უახლოეს დღეებში „როსია“, რომელიც ჯგუფ „აეროფლოტის“ ნაწილია, ჰავანიდან და ვარადეროდან რამდენიმე სპეციალურ რეისს განახორციელებს რუსი ტურისტების მოსკოვში წასაყვანად. ტუროპერატორები ვარაუდობენ, რომ კუნძულზე 4200-დან 4900-მდე რუსეთის მოქალაქე რჩება. რუსეთის ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ მოქალაქეებს საგანგებო მდგომარეობის გამო კუბაში მოგზაურობისგან თავის შეკავებისკენ მოუწოდა, ხოლო ტუროპერატორებს დაევალათ ტურების გაყიდვების შეჩერება „ვითარების ნორმალიზებამდე“. რუსეთის ტურისტული ინდუსტრიის კავშირის მონაცემებით, 2025 წელს კუბას 87000-ზე მეტი რუსი ტურისტი ეწვია, ხოლო 2024 წელს - 130000-ზე მეტი.
საერთო ჯამში, შემომავალი ტურიზმი, კუბის ეკონომიკის ერთ-ერთი მთავარი სექტორი, ბოლო წლებში ასევე სავალალო მდგომარეობაშია. COVID-19-ის პანდემიამდე კუბას ყოველწლიურად სტუმრობდა დაახლოებით ოთხი მილიონი უცხოელი, მაგრამ ახლა, ეკონომისტების აზრით, ეს რიცხვი ორ მილიონზე ნაკლებია. აბსოლუტური თვალსაზრისით, ეს დაახლოებით 68 პროცენტით შემცირებას წარმოადგენს 2019 წელთან შედარებით.
XXI საუკუნის დასაწყისიდან კუბის მთავრობამ დიდი ინვესტიციები ჩადო ტურიზმის ინდუსტრიის განვითარებაში. თუმცა, ჰავანამ საბოლოოდ გაიჩინა მრავალი უსარგებლო „ტურისტული გეტო“ - სანაპიროზე მდებარე დიდი სასტუმროები (რიგითი კუბელები საუბარში მათ „თეთრ სპილოებს“ უწოდებენ), ხშირად გარშემორტყმული მაღალი ღობეებით, რომლებიც ეკლიანი მავთულხლართებით არის გადახურული და გვთავაზობს უიმედოდ მოძველებულ, პრიმიტიულ და არამიმზიდველ „საბჭოთა“ მომსახურებასა და კეთილმოწყობას, რომელთა ღირებულება სრულიად არაპროპორციულია მათ ხარისხთან და რომლებიც ახლა ძირითადად ცარიელია. ამას ემატება აშშ-ში ცოტა ხნის წინ მიღებული ახალი კანონები, რომლებიც მესამე ქვეყნის მოქალაქეებს კუბაში ვიზიტის შემდეგ უკიდურესად ურთულებს შეერთებული შტატების ტერიტორიაზე შესვლას.
ამასთან, უკანასკნელ წლებში, ყველა ამ ფაქტორის მიუხედავად, კუბა სულ უფრო პოპულარული დასასვენებელი ადგილი ხდებოდა შეძლებულ რუსებს შორის, განსაკუთრებით რუსეთის მიერ უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის დაწყების და რუსეთის პასპორტის მფლობელებისთვის ადრე ნაცნობი ევროპული კურორტების დახურვის შემდეგ. ბევრმა მათგანმა, საკუთარი აღიარებით, კუბა აირჩია, მათ შორის საერთაშორისო პოლიტიკის მოსაზრებებით.
რუსეთის მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობისთვის, რომელიც იზიარებს კრემლის ოფიციალურ პოზიციას „მსოფლიოში რუსეთზე მტრული ზეწოლის“ და „დასავლეთთან დაპირისპირების ესკალაციის გარდაუვალობის“ შესახებ, დასვენება აუცილებელია მხოლოდ იქ, სადაც, როგორც მიიჩნევა, „უყვართ რუსები“ და ვლადიმირ პუტინი. კუბა კი, თუ გავითვალისწინებთ მის უახლეს ისტორიასა და რუსების გონებაში არსებულ ძველ, საბჭოთა კავშირის დროინდელ მითებსა და კლიშეებს, ამ კონტექსტში იდეალურად გამოიყურება.
მთელს მსოფლიოში, განსაკუთრებით რუსეთში (ისევე როგორც ადრე სსრკ-ში), მედიაში და ყოველდღიურ მეტყველებაში ბევრი ჯიუტად აგრძელებს კუბის მოხსენიებას „თავისუფლების კუნძულად“. ეს კლიშე დღემდე არსებობს მიუხედავად იმისა, რომ იქ დომინირებს ოფიციალური ორთოდოქსული კომუნისტური იდეოლოგია, მათ შორის ყოველდღიურ ცხოვრებაში და ეკონომიკაში.
„თავისუფლების კუნძულიდან“ გაქცევა ნებისმიერ ფასად
კუბის 65 წლის პრეზიდენტის, მიგელ დიას-კანელის მმართველობა, რომელმაც შეცვალა ათწლეულების განმავლობაში ხელისუფლებაში მყოფი ძმები კასტროები, მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მკაცრად მიიჩნევა (ბოლო წლებში განხორციელებული ზოგიერთი სოციალურ-ეკონომიკური რეფორმის მიუხედავად). ჰავანის რეჟიმი (რომლის მთავარი იდეოლოგი 94 წლის რაულ კასტროა) კვლავაც მკაცრად ზღუდავს ადამიანის ძირითად უფლებებს, სიტყვისა და პრესის თავისუფლებას, აპატიმრებს მომიტინგეებს და კრძალავს მოგზაურობას.
ზოგადმა კოლაფსმა და უიმედობამ გამოიწვია კუბელების უპრეცედენტო გადინება თავიანთი კუნძულიდან - 2020 წლიდან, ბოლო მონაცემებით, დაახლოებით 2,75 მილიონმა ადამიანმა დატოვა ქვეყანა, რომლის მოსახლეობაც ადრე 10 მილიონი იყო. აშშ-ის საბაჟო და სასაზღვრო დაცვის სამსახურის მონაცემებით, მიმდინარე პოლიტიკური რეპრესიების მასშტაბებმა და კუბაში ბოლო 30 წლის განმავლობაში ყველაზე მძიმე ეკონომიკურმა კრიზისმა გამოიწვია იმ კუბელების რაოდენობის რეკორდული ზრდა, რომლებიც ნებისმიერი საშუალებით ცდილობენ თავიანთი კუნძულის დატოვებას - რაც შეიძლება შევადაროთ მხოლოდ 1959-1960 წლების მასობრივ გადინებას, როდესაც ფიდელ კასტრო და მისი თანამებრძოლები მოვიდნენ ხელისუფლებაში. 2020 წლიდან დაახლოებით 1 მილიონი კუბელი გაიქცა შეერთებულ შტატებში, სადაც თითქმის ყველა მათგანი არალეგალურად ცხოვრობს.
იანვრის ბოლოს დონალდ ტრამპმა ხელი მოაწერა აღმასრულებელ ბრძანებულებას საგანგებო მდგომარეობის შესახებ, კუბის მხრიდან „ეროვნული უსაფრთხოებისთვის საფრთხის გამო“. ეს დოკუმენტი შესაძლებლობას იძლევა, დამატებითი ტარიფები დაუწესდეს საქონელს იმ ქვეყნებიდან, რომლებიც კუბას ნავთობს მიჰყიდიან ან სხვაგვარად ამარაგებენ მას ნავთობით. თეთრი სახლის განცხადებაში ნათქვამია, რომ კუბის ხელისუფლება „თანამშრომლობს მრავალ მტრულ ქვეყანასთან“ და თავის ტერიტორიაზე მათ სამხედრო და სადაზვერვო ობიექტებს განათავსებს. „მაგალითად, კუბაში მდებარეობს რუსეთის რადიოელექტრონული დაზვერვის ყველაზე მსხვილი ცენტრი უცხოეთში, რომელიც დაკავებულია შეერთებული შტატებიდან ეროვნული უსაფრთხოების შესახებ მგრძნობიარე ინფორმაციის მოპარვით“, - აცხადებს ამერიკის პრეზიდენტის ადმინისტრაცია.
გარდა ამისა, განცხადებაში ნათქვამია, რომ კუბა უსაფრთხო თავშესაფარს უქმნის ტერორისტულ დაჯგუფებებს, როგორებიცაა ჰამასი და ჰეზბოლა. „კუბის რეჟიმი დევნის და აწამებს პოლიტიკურ ოპონენტებს, უარყოფს სიტყვისა და პრესის თავისუფლებას, კორუფციულად მდიდრდება კუბელი ხალხის ტანჯვით და კომუნისტური იდეოლოგიის გავრცელებით ქაოსს თესავს მთელს რეგიონში“, - აცხადებს თეთრი სახლი.
კუბის მთავრობა მიგელ დიას-კანელის ხელმძღვანელობით კატეგორიულად უარყოფს ყველა ამ ბრალდებას და ყველა ეკონომიკურ სირთულეს მუდმივად მიაწერს მხოლოდ აშშ-ის დიდი ხნის სავაჭრო ემბარგოს, რომელიც, მათი თქმით, ახშობს კუბის შესაძლებლობას, აწარმოოს ბიზნესი გლობალურ ბაზრებზე და მიიღოს საჭირო ფინანსური რესურსები.
ვის ეშინია კუბელი ექიმების?
ნავთობისა და ტურიზმის გარდა, დონალდ ტრამპის გეგმები კუბასთან დაკავშირებით ამჟამად მნიშვნელოვნად არის ორიენტირებული იმაზე, რომ მას შეუზღუდოს მყარ ვალუტაზე წვდომა საზღვარგარეთ მრავალი კუბური სამედიცინო მისიის მუშაობის გზით. 2025 წელს 90000-ზე მეტი კუბელი ექიმი და ექთანი მუშაობდა საზღვარგარეთ, 60-ზე მეტ ქვეყანაში. კუბის მთავრობის მონაცემებით, ამ პროფესიული სამედიცინო მომსახურების ექსპორტს სახელმწიფო ბიუჯეტისთვის ყოველწლიურად მოაქვს 7 მილიარდ დოლარამდე შემოსავალი.
თუმცა, სინამდვილეში, ეს თითქმის ყოველთვის არის არა უანგარო ჰუმანიტარული დახმარება, არამედ კუბის რეჟიმის ბიზნესი. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის მონაცემებით, რომელიც თავად კუბელმა ექიმებმა დაადასტურეს, ჰავანაში მთავრობას, როგორც წესი, მათი ხელფასების 90 პროცენტამდე მიაქვს. რამდენიმე გადამდგარმა სამედიცინო მუშაკმა დაადასტურა, რომ ბევრი მათგანი იძულებულია იმსახუროს ჯაშუშებად და სპეცსამსახურების თანამშრომლებად.
მაგალითად, ვენესუელაში კუბელი სამედიცინო მუშაკები იძულებული იყვნენ, პაციენტებისთვის მკურნალობაზე უარი ეთქვათ, თუ ისინი 2024 წლის ბოლო საპრეზიდენტო არჩევნებში ნიკოლას მადუროს არ მისცემდნენ ხმას და არ დაადასტურებდნენ ამას. ხოლო გვატემალაში ან ბოლივიაში მათი კურატორები ჰავანაში აიძულებდნენ მათ, პროპაგანდაში ჩართულიყვნენ და ანტისამთავრობო პროტესტების გაღვივებისთვის შეეწყოთ ხელი.
10 თებერვალს გვატემალის მთავრობამ გამოაცხადა, რომ იწყებს ქვეყანაში იმ კუბელი ექიმების მუშაობის პროგრამის შეწყვეტას, რომლებიც იქ თითქმის 30 წლის განმავლობაში მუშაობდნენ. ცენტრალური ამერიკის ქვეყნის ჯანდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ მოქმედი კუბური ბრიგადა 412 სამედიცინო პერსონალისგან შედგება, მათ შორის 333 ექიმისგან. ამგვარად გვატემალა დასავლეთ ნახევარსფეროში უკანასკნელი ქვეყანა გახდა, რომელმაც კუბის სამედიცინო პროგრამა გააუქმა. მანამდე, ასევე უკანასკნელებმა, იგივე გააკეთეს ბაჰამის კუნძულებმა, გაიანამ და პარაგვაიმ.
გვატემალის მთავრობის გადაწყვეტილება გულმხურვალედ მოიწონეს აშშ-ის საელჩოში. თეთრ სახლში დონალდ ტრამპის დაბრუნების შემდეგ გვატემალა და მისი პრეზიდენტი ბერნარდო არევალო ყველა საკითხში აქტიურად თანამშრომლობენ ვაშინგტონთან.
დონალდ ტრამპის ადმინისტრაცია დიდი ხანია ზეწოლას ახდენს ლათინური ამერიკის ქვეყნებზე, რათა იქ შეწყდეს კუბის სამედიცინო ბრიგადების საქმიანობა. შარშან თებერვალში აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ გამოაცხადა შეზღუდვები აშშ-ის ვიზებზე არა მხოლოდ ქვეყნის სამედიცინო მისიებში მონაწილე მოქმედი და ყოფილი კუბელი ჩინოვნიკებისთვის, არამედ ამ პროგრამასთან დაკავშირებული ნებისმიერი უცხო ქვეყნის მთავრობის ჩინოვნიკებისა და მათი ოჯახის წევრებისთვის. „კუბური შრომის ექსპორტის პროგრამები, მათ შორის სამედიცინო მისიები, მხოლოდ ამდიდრებს კუბის რეჟიმს, ხოლო კუბის სამედიცინო მისიების შემთხვევაში, ისინი ართმევენ ჩვეულებრივ კუბელებს სამედიცინო მომსახურებას, რომელიც მათ მწვავედ აკლიათ სამშობლოში“, განაცხადა რუბიომ.
ნიკარაგუა, მოემზადეთ, ან კუბელებს აქ აღარ მოელიან
გარდა ამისა, აშშ-მა კუბის ხელისუფლებაზე ზეწოლის კიდევ ერთი გზა იპოვა, თუმცა ამ შემთხვევაში მისი გადაწყვეტილება უფრო მეტად აზარალებს ჩვეულებრივ კუბელებს, რომლებიც ოცნებობენ თავიანთი „თავისუფლების კუნძულიდან“ თავის დაღწევაზე. დონალდ ტრამპი ყოველ ღონეს ხმარობს, რათა შეასრულოს თავისი ერთ-ერთი მთავარი საარჩევნო დაპირება - გაათავისუფლოს შეერთებული შტატები მილიონობით არალეგალი იმიგრანტისგან, მათ შორის კუბელებისგან.
ამასთან, შეერთებულ შტატებში კუბელების მასობრივი გადასახლების ტალღას ბოლო დრომდე ხელს უწყობდა კუბის კიდევ ერთი ახლო პოლიტიკური და იდეოლოგიური მოკავშირე, ნიკარაგუა, რომელსაც ხელმძღვანელობენ 80 წლის სანდინისტი დანიელ ორტეგა და მისი მეუღლე, როსარიო მურილიო, რომელიც თავს „მარქსისტ მისტიკოსს“ უწოდებს (2025 წლის იანვარში ორტეგამ ყოველგვარი არჩევნებისა და რეფერენდუმის გარეშე გამოიყენა მარიონეტული პარლამენტი, რათა თავისი ცოლი „ნიკარაგუის რესპუბლიკის თანაპრეზიდენტად“ დაენიშნა). 2021 წლის ნოემბერში მათ გააუქმეს ათწლეულების განმავლობაში არსებული მოთხოვნა, რომ კომუნისტური კუბის მოქალაქეებს ნიკარაგუის დედაქალაქ მანაგუაში ჩარტერული რეისებით გასაფრენად შესვლის ვიზა მოეპოვებინათ. ამან გახსნა ახალი „დერეფანი“ ყველა პოტენციური კუბელი ლტოლვილისთვის, რამაც მათ საშუალება მისცა, ცენტრალური ამერიკისა და მექსიკის გავლით ჩასულიყვნენ შეერთებულ შტატებში ე.წ. „კოიოტების“ ანუ ადამიანების კონტრაბანდისტების ძვირადღირებული მომსახურებით (რომლებიც დაკავშირებული იყვნენ ნიკარაგუის ხელისუფლებასთან და სპეცსამსახურებთან). ნიკარაგუის გავლით შეერთებულ შტატებში მხოლოდ ოფიციალური „ტრანზიტის“ საფასური ერთ ადამიანზე იყო დაახლოებით 1000 აშშ დოლარი, რაც პირდაპირ ნიკარაგუის ხაზინაში მიდიოდა. 2023 წლიდან მოყოლებული, ამ გზით შეერთებულ შტატებში შევიდა კუბის დაახლოებით 100000 მოქალაქე (ასევე ჰაიტის, ვენესუელის, რუსეთის, უზბეკეთისა და ახლო აღმოსავლეთის მრავალი ქვეყნის მოქალაქეები).
დანიელ ორტეგამ, 1979 წლის სანდინისტური რევოლუციის ერთ-ერთმა ლიდერმა, ნიკარაგუის პრეზიდენტმა 1985 წლიდან 1990 წლამდე და ამჟამად 2007 წლის 10 იანვრიდან მოქმედმა პრეზიდენტმა, როსარიო მურილიოსთან ერთად პიროვნების კულტი დაამკვიდრა ნიკარაგუაში. ნიკარაგუის ციხეებში სხედან სტუდენტთა ლიდერები, პოლიტიკური აქტივისტები, გლეხთა თემების ლიდერები და ასობით საზოგადო მოღვაწე. როგორც „ამერიკული იმპერიალიზმის“ წინააღმდეგ შეურიგებელი მებრძოლები, ორტეგა და მურილიო დიდი ხანია თავს თვლიან რუსეთის, კუბის, ჩინეთის, ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის ერთგულ მეგობრებად.
ორტეგა ერთ-ერთი იყო იმ მცირერიცხოვან მსოფლიო ლიდერთაგან, რომლებმაც სწრაფად აღიარეს თვითგამოცხადებული აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობა, შემდეგ კი, 2014 წელს, ყირიმის ანექსია. საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველებისა და დასავლური მთავრობების აზრით, მისი ხელმძღვანელობით ნიკარაგუაში საბოლოოდ დამყარდა „მკაცრი მაფიის დიქტატურა“. დღეს ნიკარაგუა ლათინური ამერიკის მესამე უღარიბესი ქვეყანაა და მხოლოდ ვენესუელასა და ჰაიტის ჩამორჩება.
თუმცა, 10 თებერვალს ნიკარაგუის მთავრობამ მოულოდნელად ხელახლა დაუწესა კუბის ყველა მოქალაქეს უვიზო მოგზაურობის აკრძალვა, რითაც კუბის მოქალაქეებს გადაუჭრა შეერთებულ შტატებში შესვლის პოპულარული (და საკუთარი თავისთვის მომგებიანი) გზა, რომელიც დიდი ხანია ტრამპის ადმინისტრაციის მხრიდან დიდი აღშფოთების საგანი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ სანდინისტურ ხელისუფლებას არ განუმარტავს თავისი გადაწყვეტილების მიზეზი, ექსპერტები მას ცალსახად აფასებენ „თანაპრეზიდენტების“, ორტეგასა და მურილიოს მცდელობად, შეამსუბუქონ მათზე ტრამპის ადმინისტრაციის მხრიდან მზარდი ზეწოლა.
იანვრის დამდეგს, კარაკასში აშშ-ის სპეციალური დანიშნულების ძალების მიერ ნიკოლას მადუროს დაკავებიდან ერთი კვირის შემდეგ, ორტეგა-მურილიოს მთავრობამ მოულოდნელად გამოაცხადა ასობით პოლიტიკური პატიმრის გათავისუფლების შესახებ. ეს მოხდა მეორე დღეს მას შემდეგ, რაც ნიკარაგუაში აშშ-ის საელჩომ მკვეთრი ფორმით მოითხოვა იმის შეხსენებით, რომ „ყველასთვის საჩვენებელი გაკვეთილი ცოტა ხნის წინ ჩაატარეს მეზობელ ქვეყანაში“. შარშან ოქტომბერში აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ ორტეგა-მურილიოს რეჟიმს უწოდა „უცნაური, უკანონო დინასტია, რომელსაც ასევე უნდა მიეხედოს დროთა განმავლობაში“.
რის გაკეთება შეუძლია ჰავანას
როგორც ჩანს, კუბის მთავრობაც სწორად აფასებს ვაშინგტონიდან წამოსულ სიგნალებს. ბოლოდროინდელი ცნობების თანახმად, ჰავანამ თეთრ სახლს გაუგზავნა შეტყობინება, რომელშიც შესთავაზა „კონსტრუქციული თანამშრომლობა“ ისეთ ფუნდამენტურ საკითხებში, როგორიცაა ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლა, ფულის გათეთრება, ნარკოტიკებით ვაჭრობა, კიბერუსაფრთხოება, ადამიანებით ვაჭრობა და ფინანსური დანაშაული.
თუმცა, შეერთებულ შტატებს ამ წინადადებებისთვის ჯერჯერობით არ უპასუხია. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის თქმით, პრობლემა არის არა დიალოგის მიმართ უხალისობაში, არამედ კუბასთან ფუნდამენტურ უთანხმოებაში იმის შესახებ, თუ რა უნდა იყოს განხილვის საგანი. თეთრი სახლის წარმომადგენლების თქმით, თუ კუბის ლიდერები დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციას არსებითი წინადადებებით მიმართავენ - როგორიცაა გამჭვირვალე დემოკრატიული არჩევნების ჩატარების დაპირება, კონკურენტი პოლიტიკური პარტიების ჩამოყალიბების დაშვება და სერიოზული კერძო საწარმოების განვითარების შესაძლებლობების გახსნა - ვაშინგტონი მზად იქნება ჰავანასთან უფრო აქტიური ურთიერთობისთვის.
თეთრ სახლში არ მალავენ, რომ ამ ეტაპზე ისინი არ გამორიცხავენ კუბის ამჟამინდელ კომუნისტურ ხელმძღვანელობასთან მოლაპარაკებების შესაძლებლობას - ვენესუელაში მიმდინარე მოლაპარაკებების მსგავსად, სადაც ნიკოლას მადუროს ყოფილი გარემოცვისგან შემდგარი „ბოლივარელი სოციალისტების“ დროებითი მთავრობა დათანხმდა რეჟიმის ფართომასშტაბიანი პოლიტიკური და ეკონომიკური ტრანსფორმაციის დაწყებას.
თუმცა, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ კუბაში ასეთმა მიდგომამ იმუშაოს. აქ არ არის არც ერთი მაღალი რანგის თანამდებობის პირი, როგორიცაა ვენესუელის დროებითი პრეზიდენტი, დელსი როდრიგესი, რომელიც ასევე იქნებოდა მზად შეერთებული შტატებისა და დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციის გულის მოგებისთვის. ასევე არ არიან ლიდერები დამოუკიდებელი პოლიტიკური ამბიციებით ან ფართომასშტაბიანი პოლიტიკური რეფორმების დაწყების სურვილით.
ასეთი რეფორმები არ არის მოსალოდნელი, ყოველ შემთხვევაში, ახლა, კომუნისტური პარტიის ხანგრძლივი მმართველობის გათვალისწინებით, რომლის ხანდაზმული ლიდერები, რომლებიც ჯერ კიდევ ძალაუფლების მწვერვალზე არიან, განათლებას მოსკოვში იღებდნენ სსრკ-ს აყვავების პერიოდში და მათი მსოფლმხედველობა სკკპ-სა და კგბ-ს მფარველობის ქვეშ ჩამოყალიბდა.
თუმცა, The Wall Street Journal-ის ცნობით, ტრამპის ადმინისტრაცია ამჟამად საიდუმლოდ ეძებს გავლენიან ჩინოვნიკებს კუბის მთავრობაში, რომლებსაც შეუძლიათ დათანხმდნენ გარიგებას 2026 წლის ბოლომდე ამჟამინდელი რეჟიმის დამხობის შესახებ, მათ შორის აშშ-ის პირდაპირი სამხედრო მოქმედებების გზით. გაზეთი ასევე მიუთითებს ჭორებზე, რომ ვენესუელის მთავრობის ერთ-ერთმა მაღალჩინოსანმა მსგავსი მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა თვე-ნახევრის წინ აშშ-ის სამხედრო ოპერაციაში კარაკასში ნიკოლას მადუროსა და მისი მეუღლის, სილია ფლორესის დასაჭერად.