Accessibility links

რას ვუყუროთ?

სამშაბათი, 18 თებერვალი 2020

კალენდარი
თებერვალი 2020
ორშ სამშ ოთხ ხუთ პარ შაბ კვი
27 28 29 30 31 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 1

“ორი პაპი” (The Two Popes, რეჟისორი ფერნარდო მეირელისი)\

მოდასთან ბრძოლას აზრი არა აქვს. თუ არ აჰყვები, უბრალოდ, უნდა გაემიჯნო. დამარცხებით ვერ დაამარცხებ.

მოდა ბიოგრაფიულ კინოზე ახალ თემებს, ახალ ადამიანებს მისწვდა. ფრედი მერკური, ელტონ ჯონი... მალე ბობ დილანი იქნება და, ა, ბატონო, ორი პაპი! ორი პაპი ერთად! - პაპი ფრანცისკე და პაპი ბენედიქტე მეთექვსმეტე. ბრაზილიელმა რეჟისორმა ფერნარდო მეირელისმა გადაიღო ფილმი ყოფილ პაპზე და ახლანდელ პაპზე, მიმართა რა კონკრეტული ფაქტის კინემატოგრაფიულ ინტერპრეტაციას: 2013 წლის მარტში რომში შედგა ამ ორი ადამიანის საუბარი - პირველი ასეთი შეხვედრა კათოლიკური ეკლესიის ისტორიაში. ახალი პაპი, ფრანცისკე, თავის რეზიდენციაში, კასტელ განდოლფოში, შეხვდა თავის წინამორბედს, რომელიც, თავის მხრივ, ამ შეხვედრამდე ერთი თვით ადრე გადადგა. ვატიკანში მაშინ არ ახმაურებდნენ კონკრეტულად რა საკითხებზე იმსჯელეს ძველმა და ახალმა პაპმა. ფერნარდო მეირელესმა ამ შეხვედრის თავისი ვერსია შემოგვთავაზა და დაუმატა კიდევ ერთი - პაპების შეხვედრა ვატიკანში, პაპის ოფიციალურ რეზიდენციაში (სიქსტეს კაპელა ფილმში, მართლაც, ძალიან შთამბეჭდავადაა გადაღებული). ჰოლივუდში დამკვიდრებულმა ბრაზილიელმა რეჟისორმა, რომელმაც თავი დაგვამახსოვრა სოციალური რეალიზმის კლასიკური ნიმუშით, ფილმით ”ღმერთის ქალაქი” (2002), მოდაზე უარი არ თქვა - ცოცხალი ადამიანების პორტრეტები, მათი ბიოგრაფია ”გამოგვიძერწა” ეკრანზე, თანამედროვეობის ორ უდიდეს მსახიობთან, ენტონი ჰოპკინსსა და ჯონატან პრაისთან ერთად.

რომის პაპის წასვლაზე - უფრო სწორად კი, ახალი პაპის მოსვლაზე -ერთი კარგი ფილმი უკვე გადაღებულია: ნანი მორეტის ”გვყავს პაპი”.

იმხანად კინოს სამყარო მორეტისგან, ამ სახელგანთქმული მეამბოხისგან, ვატიკანის მხილებას მოითხოვდა, მაგრამ იტალიელმა რეჟისორმა სხვა გზა აირჩია: გადაიღო უაღერსად თბილი და ირონიული ფილმი ძალაუფლების უარყოფაზე.

მორეტი თავად თამაშობს ფილმში. თანამედროვე იტალიური კინოს ყველაზე წარმატებული რეჟისორი ეკრანზე ფსიქოანალიტიკოსის სახით გვევლინება. ის მაშინ გამოჩნდება, როცა კარდინალები გადაწყვეტენ ფსიქოანალიზის დახმარებით მოუხსნან ფობიები ახლად არჩეულ პაპს. ნელ-ნელა ცხადი ხდება, რომ ფსიქოანალიზის გაშარჟება რეჟისორს ფილმის მთავარი თემის გაშლისთვის სჭირდება - ძალაუფლებაზე უარის თქმა არ ნიშნავს უპასუხისმგებლობას. პაპის ფსიქოანალიტიკოსები მის საქციელს შეაფასებენ, როგორც „ინფანტილიზმს“. სინამდვილეში კი პაპი აღმოჩნდება ადამიანი, რომელსაც არ უნდა ძალაუფლება.

”ორი პაპი” ჟანრულად თითქოს ნანი მორეტის ფილმის გაგრძელებაა. ძალაუფლებაზე აქ ბევრს საუბრობენ, მაგრამ საუბრობენ Beatles-ზეც, ”ABBA”-ზე, კლასიკურ მუსიკაზე, მიირთმევენ პიცას და უყურებენ ფეხბურთს. ნანი მორეტის ფილმისგან განსხვავებით, ძალაუფლების თემა ”ორ პაპში” ნელ-ნელა უმნიშვნელო ხდება. უფრო პირიქით, ფილმის ყურების პროცესში იქმნება შთაბეჭდილება, რომ ვატიკანმა, უბრალოდ, დაუკვეთა ფილმი კარგ ბრაზილიელ რეჟისორს. თანაც, სთხოვა, რომ არ ჩამორჩენილიყო მოდას და ახლა უკვე რომის პაპი გადაექცია პოპულარული კულტურის გმირად.

ნანი მორეტის ფილმის მსგავსად, ვატიკანის მხილება აქაც არა გვაქვს. უფრო პირიქით, ავტორი ცდილობს დაიცვას თავისი პერსონაჟები და როგორმე გაგვაგებინოს: ყველას შეუძლია და ყველას აქვს უფლება ოდესმე მაინც გამოიცვალოს, ოდესმე მაინც შეიცვალოს ცხოვრების სტილი და, რაც მთავარია, ოდესმე მაინც თქვას უარი ძალაუფლებაზე. სანამ ამ დასკვნას გავაკეთებთ, უნდა ვუყუროთ ორი განსხვავებული იდეოლოგიის შერკინებას, თვალი ვადევნოთ ულტრაკონსერვატორი ბენედიქტეს და რეფორმატორი ფრანცისკეს დისკუსიას. მთელი ეს პროცესი უნდობლობიდან, მტრობიდან ნდობასა და ურთიერთგაგებამდე უნდა მივიდეს, რათა მაყურებელმა ცოტა არ იყოს გაცვეთილი დასკვნა გამოიტანოს: დიალოგი ორ, განსხვავებულ მსოფლხედველობას შორის შესაძლებელია, თუკი ადამიანები დიალოგისთვის მზად იქნებიან. მე პირადად ამ დასკვნის მიმართ

ირონია, ანდა, ოდნავი ეჭვი ფილმში ვერ დავინახე. ერთადერთი, რაც ანგრევს ამ ”პაპების ურთიერთობას”, ფილმში ჩართული მსოფლიო ჩემპიონატის ფეხბურთის მატჩია, რომელშიც გერმანიის ნაკრები არგენტინის ნაკრებს ეთამაშება. გერმანიის ნაკრებმა, მოგეხსენებათ, მოიგო ის თამაში.

მიუხედავად ორი პოზიციის დაპირისპირებისა, ”ორ პაპში” კონფლიქტი, ”ექშენი”, ფაქტობრივად, არა გვაქვს. ფეხბურთის ეს მატჩი ფილმის ყველაზე მოულოდნელი და ორიგინალური ეპიზოდია, რადგან, მგონი, მაინც პირველად დააფიქრებს მაყურებელს და ამ საყოველთაო ”სიამტკბილობისგან” გამიჯნავს. ხშირი ფლეშბეკები რაღაც მომენტში დამღლელი ხდება და, ვფიქრობ, არცაა აუცილებელი. უცნაურია, ასეთი გამოცდილების რეჟისორს თითქოს არ ჰყოფნის უნარი უცვლელი დატოვოს დრო და სივრცე და ისე გვიამბოს თავისი პერსონაჟების შესახებ. ზედმეტად ბევრი მოგონება და ქრონიკა არ გვაძლევს გმირებზე კონცენტრირების საშუალებას. არადა, გულდასაწყვეტია - ორივე მსახიობი, ენტონი ჰოპკინსიც და ჯონატან პრაისიც ისეთი ოსტატები არიან, იმდენად კარგად შეუძლიათ თავიანთი პერსონაჟებისგან გამიჯვნა, როცა საჭიროა მათ მიმართ ირონიის გამოხატვა, როცა საჭიროა მათი თანაგრძნობა, რომ ფილმის რეჟისორს მხოლოდ ამ ორი არტისტის დიალოგი რომ დაეტოვებინა და ”ორი პაპი” იმპროვიზაციაზე აეგო, შესაძლებელია მისი სათქმელი (”დიალოგი ყოველთვის შესაძლებელია!”) უფრო დამაჯერებელი გამხდარიყო. ახლა კი მხოლოდ გვთავაზობენ დავრწმუნდეთ, რომ ”პაპიც ადამიანია” და ”პაპიც დადის ტუალეტში”. გვთავაზობენ მსახიობების, მართლაც რომ, ნიუანსებზე აგებულ თამაშს, მაგრამ თავად კინოს - ნაკლებად, კინოს - ნიუანსებისა და ფიქრის გარეშე.

”ორ პაპში” რეალური პრობლემები, რომლებიც დაუგროვდა კათოლიკურ ეკლესიას, თანდათან მიიჩქმალება ამ ”პიცებისა” და ”ABBA”-ს სიმღერების წინა პლანზე გამოტანით. ანუ ისევ და ისევ პოპ-კულტურით, რომლის პერსონაჟები თანამედროვე კინომ მთლად რომის პაპები გახადა (ყოფილიც და ახლანდელიც). რაღაც მომენტში დეკორაციებით, კოსტიუმებით, ლოკაციებით მოხიბლულ მაყურებელს, უბრალოდ, შეიძლება დაავიწყდეს, რომ უყურებს ფილმს ვატიკანზე, თანამედროვე კათოლიკურ ეკლესიაზე, მთელი თავისი ფინანსური და სექსუალური სკანდალებით, პირველ რიგში, პედოფილიასთან დაკავშირებული სკანდალებით. როგორც კი რეჟისორი, ბოლოს და ბოლოს, გაბედავს და შეეხება ამ თემას, ფილმის დრამატურგია ”კოჭლობას” იწყებს. მეტისმეტად სერიოზული პრობლემაა იმისთვის,

რომ მაყურებელი ამ სათნოებისა და სიყვარულისგან ადვილად გადაერთოს. საბოლოოდ კი რა გვრჩება? რა ერქვა ყველაზე პოპულარულ გვერდს ფეისბუკზე? ”ჩვენ გვიყვარს ჩვენი პატრიარქი”. ჰოდა, გვრჩება ”ჩვენ გვიყვარს ჩვენი პაპი”, უფრო სწორად - ”პაპები”.

„1917“ (აშშ, რეჟისორი სემ მენდესი) უმნიშვნელო სპოილერით

სემ მენდესის ფილმის მსოფლიო პრემიერა, ფაქტობრივად, მხოლოდ ერთი თვის წინ შედგა, მაგრამ „1917“ მგონი, უკვე ყველაფრის ლიდერი და კინობაზრის რეკორდსმენია. „ოქროს გლობუსის“ ნომინანტებს შორის ”1917” საუკეთესოდ დაასახელეს. ახლახანს წლის მთავარ ფილმად აღიარა ბრიტანეთის კინოაკადემიამ. მენდესი მთავარი ”ოსკარების” ყველაზე რეალური კანდიდატია. აღფრთოვანებული მაყურებელი ძირითადად ”ერთი კადრით გადაღებულ ომზე” საუბრობს. ბევრმა არ იცის, რომ ეს ხერხი ჯერ კიდევ 1948 წელს გამოიყენა ალფრედ ჰიჩკოკმა ფილმში ”თოკი”. იმხანად ჰიჩკოკის ჩანაფიქრი ზოგიერთმა კრიტიკოსმა ”ფორმალისტურ ექსპერიმენტად” მონათლა. დღეს მენდესის ”უწყვეტ კინოს” ნოვატორულ გადაწყვეტად მიიჩნევენ. ვაღიაროთ, რომ არ აჭარბებენ. ერთია კამერული დეტექტივი, კრიმინალური დრამა, რომელიც თამაშდება ”თოკში” და მეორეა ომი, ბატალური სცენები გადაღებული ”უწყვეტობის” ილუზიით. ტექნიკურად ეს უფრო რთულია. მაყურებელს კი მოსწონს, როცა არა მარტო მსახიობი, არამედ რეჟისორი, ოპერატორიც გამოავლენენ ხოლმე ტექნიკურ ოსტატობას. ამიტომ ისიც კი, ვინც უკმაყოფილოა მენდესის ფილმის უპრიმიტიულესი სცენარით და დიალოგებით, მაინც ცდილობს გაამართლოს ამერიკელი კინოაკადემიკოსების გადაწყვეტილება და დაასკვნას, რომ ”ფილმი დიდი არაფერი, მაგრამ მაგრადაა გაკეთებული”.

ისე, რატომ არ უნდა ყოფილიყო ”1917”-ის სცენარი პრიმიტიული? სავარაუდოდ, მენდესს არც მოუნდომებია ხასიათების სიღრმის მიღწევა, გარემოს დახასიათება, ისტორიის (კონკრეტულად კი, პირველი მსოფლიო ომის) ანალიზი. მას, მგონი, ისიც დიდად არ ანაღვლებს, თუკი ვინმე დამაჯერებლობას დაუწუნებს და დაემდურება: შე კაი კაცო, სად გინახავს შუა ბრძოლის ველზე თავისუფლად მოსეირნე საბარგო მანქანებიო... ანდა, გმირმა ამხელა წყალი გაცურა, ამხელა მდინარეს გაუმკლავდა, ის ”მთავარი ქაღალდი”, რომელიც მთელი სიუჟეტის ქვაკუთხედია, როგორ არ დაუსველდაო. მენდესს ამ პრეტენზიებზე გაეღიმება. რეალური სურათების გამოხატვა არანაირად არ იყო მისი მიზანი. ხანდახან ისეთი შთაბეჭდილება რჩება, რომ მან გაამძაფრა კიდეც ვიზუალური სახეების ბუტაფორულობა, რათა ღიად, ყოველგვარი ფარისევლობის გარეშე ეთქვა, რომ გადაიღო ფილმი არა იმ ხალხისთვის, ვინც, თუნდაც ალფრედ ჰიჩკოკის ”თოკისგან” იღებდა სიამოვნებას, არამედ თაობისთვის, რომელიც კომპიუტერულ და ვიდეოთამაშებზე გაიზარდა.

არა, განა ”დახატული” რეალობა ჩვენც არ გვიყვარს, ბებრებს? როგორ არ გვიყვარს; აგერ სერგო ფარაჯანოვის ”აშიკ-ქერიბი” თავიდან ბოლომდე ”თოჯინების თეატრია”; ანდა, ერიკ რომერის ”პერსევალი” - ყველაფერი მუყაოსია... მაგრამ იმ კარგი ფილმების ავტორებისთვის ბუტაფორიულობა ესთეტიკური პრინციპია, რომელმაც დისტანცია უნდა შექმნას სანახაობასთან. მაყურებელს ერთი წამითაც არ უნდა დაავიწყდეს, რომ ზის კინოში და აკვირდება, როგორ ძერწავს ფილმის ავტორი ახალ დროს და სივრცეს. მაყურებელი ერთი წამითაც არ უნდა მოწყდეს საკუთარ თავს. რა ხდება ფილმში ”1917”? მენდესი ირჩევს უწყვეტი გამოსახულების ესთეტიკას (სინამდვილეში გამოსახულება არაერთხელ წყდება, თუმცა კადრების გადაბმა ოსტატურადაა შენიღბული), რათა პირიქით, მაქსიმალურად შექმნას თანაარსებობის ეფექტი, რათა დაგვავიწყოს თავი, მოგვტაცოს რეალობას, საკუთარ თავს და წაგვიყვანოს... ”მუყაოს”, სათამაშო ომში (საგულისხმოა, რომ ფილმის პრემიერა მაშინ შედგა, როცა ირანისა და შეერთებული შტატების კონფლიქტი ლამის მესამე მსოფლიო ომში გადაიზარდა). ასე გადაიქცევა სერიოზული ბრიტანელი რეჟისორის, რამდენიმე კარგი ფილმის ავტორის ახალი ნამუშევარი ”დისნეილენდად”, რომელიც, როგორც აღმოჩნდა, მოსწონს არა მარტო ვიდეო და კომპიუტერულ თამაშებზე აღზრდილ თაობას, არამედ მოსწონთ ამერიკელ კინოაკადემიკოსებსაც - სრულიად სერიოზულ ხალხს, რომელიც თავის მხრივ, აგერ საუკუნეა, რაც ჰოლივუდი არსებობს, მაგრამ ვერა და ვერ ემშვიდობება ბავშვობას.

როგორც წესი, ვაჟკაცი, რომელიც მზადაა თავგანწირვისთვის, ანტისაომარი კინოს, განსაკუთრებით ჰოლივუდის ანტისაომარი კინოს, მთავარი პერსონაჟია. ”1917”-ის გმირები, შეიძლება ითქვას ღლაპები არიან, რომლებსაც ურთულესი სამხედრო დავალების შესასრულებლად უშვებენ. ახლა 1600 ბრიტანელი ჯარისკაცის სიცოცხლე ამ ყმაწვილების გმირობაზეა დამოკიდებული. მთელი ფილმის მსვლელობის მანძილზე ველოდებით, რომ ჰოლივუდური ისტორია მამაც ჯარისკაცებზე ჩვეული კლიშეებისგან განთავისუფლდება, მით უმეტეს, რომ გვახსოვს როგორი წარმატებით დაანგრია ეს კლიშეები სემ მენდესმა ფილმში ”ამერიკული სილამაზე”. მაგრამ არა... უწყვეტი გამოსახულება, თითქმის რეალურ დროში მიმდინარე მოქმედება, მუდმივი ხელოვნური სასპენსები (განსაკუთრებით ფილმის ფინალში) ვერ დაიხსნის სემ მენდესის ფილმს განმეორებისგან და იმის განცდისგან, რომ ჩვენ, უბრალოდ, ვუყურებთ, გასხვავებული ტექნიკით გადაღებულ ”გადარჩენილს”, ალეხანდრო ინიარიტუს კვაზივესტერნს, ანდა სტივენ სპილბერგის ფილმს ”რიგითი რაიანის გადასარჩენად”... თუმცა იმ ფილმებს დრამატურგია მაინც ჰქონდათ და ამბავი ლოგიკურად მაინც ვითარდებოდა. აქ, მენდესს ამბის ლოგიკა მაინცდამაინც არ აინტერესებს, არც არტისტების ხაზგასმული ჟესტებისა და მიმიკის ერიდება (თეატრის რეჟისორია მაინც). ჯანდაბას, ჟარგონს მივმართოთ - მას უბრალოდ ”კიდია” დამაჯერებლობა და მართალი ამბავი. მთავარი მისთვის ემოციური თანაარსებობის განცდის მიღწევაა, იმის გააზრებაა, რომ თუკი ”ცხოვრება - თეატრია” (თეატრის რეჟისორია მაინც!), გამოდის, რომ ცხოვრება ”თამაშიცაა”... კი, ცხადია, ამჩნევ ეკრანზე უხეშად დამზადებულ მულაჟებს, მაგრამ მაინც აგრძელებ თამაშს და არ ტოვებ კინოდარბაზს. კი, ხვდები, რომ ფილმში ”1917” დრამატურგიის, რეჟისორის, მსახიობის, თქვენ წარმოიდგინეთ, ოპერატორის ხელოვნება ჩანაცვლებულია კომპიუტერული, ხმის ეფექტების სპეციალისტთა ნამუშევრით და კამერის ეკვილიბრისტიკით, იმასაც ხვდები, რომ ”ოცნებების ფაბრიკას” ისევ უნდა ჩვენი მოწყვეტა რეალობიდან, მაგრამ არ დგები და ბოლომდე უყურებ, როგორ კლავენ შენში მოაზროვნე ადამიანს.

დიდი ხნის წინ, როცა თბილისის ეკრანებზე ამერიკული სუპერკოლოსი, ”კლეოპატრა” გამოვიდა (ელიზაბეტ ტეილორით მთავარ როლში), კინო ”რუსთაველთან”, სადაც ფილმს უჩვენებდნენ, შემხვდა სეანსიდან გამოსული ნაცნობი გოგო, რომელიც აღფრთოვანებას ვერ მალავდა. ასე რა მოგეწონა მეთქი, ვკითხე. ”ვაიმე, როგორ აგიხსნა, არ ვიცი!”. ეს თქვა, ზევით ასწია თვალები და ნახევრად სიმღერით შესძახა: ”ვაიმე, რა სიმდიდრეა!..”

ჩემი დაკვირვებით ”1917”-ით აღფრთოვანებული მაყურებელიც ასე გამოხატავს ემოციას: ”ვაიმე, რა მაგრადაა გაკეთებული!”

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG