Accessibility links

რას ვუყუროთ?

შაბათი, 25 მაისი 2019

კალენდარი
მარტი აპრილი მაისი ივნისი ივლისი აგვისტო სექტემბერი ოქტომბერი ნოემბერი დეკემბერი
მაისი 2019
ორშ სამშ ოთხ ხუთ პარ შაბ კვი
29 30 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 1 2

შაბათს, 25 მაისს, გვიან ღამით გავიგებთ კანის 72-ე კინოფესტივალის გამარჯვებულების ვინაობას. წლევანდელი კინოფორუმის საკონკურსო პროგრამა არაა ისეთი ძლიერი, როგორიც შარშან იყო. კრიტიკოსები ვარაუდობენ, რომ გამარჯვებულებს შორის ისევ ვიხილავთ “კანის პოლიტბიუროს”, ანუ ცოცხალ კლასიკოსებს, რომლებმაც სხვადასხვა დროს უკვე მოიპოვეს კინოს მთავარი ჯილდო - “ოქროს პალმის რტო”. მინდა გაგახსენოთ ეს ფილმები და გირჩიოთ, სიმბოლურად, სანამ კანის 72-ე კინოფესტივალის გამარჯვებულებს ვიხილავთ, “გადავიმეოროთ” ისინი:

კენ ლოუჩი (წლევანდელ კონკურსში უჩვენეს მისი ფილმი “თქვენ ადგილზე არ დამხვდით”) - 82 წლის ბრიტანელი რეჟისორი ორჯერ იყო “ოქროს პალმის რტოს” მფლობელი

“ქარი, რომელიც ქერს არხევს” ( 2006. The Wind That Shakes the Barley)

ჩემი პირველი კანის ფესტივალი ამ ფილმის გამარჯვებით აღინიშნა. ჟიურის თავმჯდომარე იყო ვონგ კარვაი. კონკურსი - საკმაოდ ძლიერი. ჩემი ფავორიტი ამ პროგრამაში იყო ალმოდოვარის “დაბრუნება” და აკი კაურისმიაკის “გარეუბნის შუქი”, თუმცა კენ ლოუჩის გამარჯვებამ ყველა გაგვახარა - სოციალური კინოს მაესტროს დიდი ხანია ეკუთვნოდა “პალმა”.. “ქარი, რომელიც ქერს არხევს”, ფილმი, რომელიც გასული საუკუნის 20-იანი წლების ირლანდიას აღადგენს, ლოუჩის ეს პაციფისტური ფილმი, ანტიკოლონიალისტური პათოსით, არ ჰგავს ბრიტანელი რეჟისორის სოციალურ დრამებს.

“მე, დანიელ ბლეიკი” (2016, I, Daniel Blake)

ამბავი 59 წლის მარტოხელა დურგალზე, რომელსაც ინფარქტის მერე უკრძალავენ მუშაობას, თუმცა სოციალური დახმარების გაფორმება მისგან ჯოჯოხეთურ ბიუროკრატიასთან ბრძოლას მოითხოვს... სისტემა მარტოხელა ადამიანის წინააღმდეგ - ტიპიური კენ ლოუჩი, მაგრამ უფრო ემოციური, ვიდრე სხვა ფილმებში, გულგრილს მართლა ვერავის რომ დატოვებს. ლოუჩმა ამჯერად მოუგო კონკურსის ნამდვილ მარგალიტს, ჯიმ ჯარმუშის “პატერსონს”, ასევე კრისტიან მუნჯიუს “კურსდამთავრებულს” და ალმოდოვარის “ხულიეტას”.

ტერენს მალიკი (წლევანდელ კონკურსშია მისი ფილმი “საიდუმლო ცხოვრება”

“სიცოცხლის ხე” (2011 The Tree of Life)

ერთ-ერთი ყველაზე უსამართლო გადაწყვეტილება კანის ფესტივალის ისტორიაში - ჟიურიმ, რომელსაც რობერტ დე ნირო ხელმძღვანელობდა, “ოქროს პალმით” აღნიშნა უძლიერესი კონკურსის ლამის ყველაზე სუსტი ფილმი - პათეტიკური კვაზიპოემა, “ნეშენალ ჯეოგრაფიკის” დიზაინით. მალიკის სურათმა მოუგო თანამედროვე კინოს ისეთ შედევრებს, როგორებიცაა აკი კაურისმიაკის “ჰავრი”, ძმები დარდენების “ბიჭი ველოსიპედზე”, ტაკასი მიიკეს “ჰარაკირი”, ჯეილანის “ერთხელ, ანტალიაში”, ტრიერის “მელანქოლია”, ნანი მორეტის “Habemus Papam”... არ ვიცი, როგორ ამართლებენ ჟიურის ამ გადაწყვეტილებას მალიკის თაყვანისმცემლები, რომლებიც თავად აღიარებენ, რომ “სიცოცხლის ხით” ამერიკელ რეჟისორს შემოქმედებითი კრიზისი დაეწყო

ძმები დარდენები (წლევანდელი ფესტივალის კონკურსშია მათი “ყმაწვილი აჰმედი”)

“როზეტა" (1999 Rosetta)

ცნობილ კანადელ რეჟისორს დევიდ კრონენბერგს, რომელიც 1999 წლის კანის ფესტივალის ჟიურის ხელმძღვანელობდა, კინოს მოყვარულებმა ძეგლი უნდა დავუდგათ - მიუხედავად ძლიერი საკონკურსო პროგრამისა, ჟიურის არ შეეშინდა გამარჯვებულად გამოეცხადებინა იმ დროისთვის ნაკლებად ცნობილი ბელგიელი რეჟისორები, ძმები დარდენები, რომლებმაც გადაიღეს კამერული, მცირებიუჯეტიანი სოციალური დრამა. ცნობილი ამბავია, რომ ფესტივალის დასრულების შემდეგ პედრო ალმოდოვარმა, რომლის “ყველაფერი დედაჩემის შესახებ”, საყოველთაო აზრით, “პალმის” ფავორიტი იყო, საჯაროდ დაგმო ჟიურის გადაწყვეტილება და “როზეტას” უწოდა “სუსტი ფილმი, უნიჭო მსახიობებით”. იმხანად ალმოდოვარი ნამდვილად ვერ წარმოიდგენდა, რომ ძმები დარდენები რამდენიმე წლის შემდეგ მეორედ მოიპოვებდნენ “პალმას”.

“ბავშვი” (L'Enfant 2005)

2005 წლის კანის ფესტივალი ისტორიაში შევა როგორც “უცნაურობა” - ჟიურის თავმჯდომარე ემირ კუსტურიცაა, ჟიურის რიგითი წევრი კი ფრანგული “ახალი ტალღის” ერთ-ერთი ლიდერი, იმხანად კინოს ცოცხალი კლასიკოსი ანიეს ვარდა. საინტერესოა, რომ დარდენებმა ამ კონკურსში ის კაცი დაამარცხეს, რომელმაც პირველმა გაუთქვა სახელი - დევიდ კრონენბერგი. კანადელი რეჟისორის ფილმი “გამართლებული სისასტიკე” პრიზის გარეშე დატოვა ჟიურიმ, ისევე როგორც არაერთი სხვა ძლიერი ფილმი. “ბავშვი”, დარდენების მორიგი სოციალური დრამა, ჩემი აზრით, არაა ბელგიელი რეჟისორების საუკეთესო ფილმი. თუმცა ყველაზე უფრო დაფასებულია კინოს სამყაროში

კვენტინ ტარანტინო (წლევანდელ კონკურსში ჩართულია მისი ფილმი “ერთხელ ჰოლივუდში”)

“მაკულატურა” (1994 Pulp Fiction)

1994 წლის ფესტივალი დასრულდა, პირველ რიგში, ქშიშტოფ კიშლოვსკის მარცხით; მისი პროდიუსერები ვარაუდობდნენ, რომ “სამფერა ტრილოგიის” მესამე ფილმი გაიმარჯვებდა კანში და კიშლოვსკი თავისებურ რეკორდს დაამყარებდა კინოს ისტორიაში (ტრილოგიის პირველმა ფილმმა, “ლურჯი”, მოიგო ვენეციის ფესტივალი, მეორემ, “თეთრმა”, - ბერლინის ფესტივალის “ვერცხლის დათვი”, მაგრამ “წითელმა” -არაფერი. კლინტ ისტვუდის ჟიურის გადაწყვეტილებით უკმაყოფილო დარჩა ნიკიტა მიხალკოვი, რომელიც ჯერ კიდევ ფესტივალის გახსნამდე არწმუნებდა ყველას, რომ მისი “მზით გადამწვარი” კანის “პალმას” მოიგებდა. “მაკულატურის” გამარჯვების შემდეგ მიხალკოვი კანის კინოფორუმის - საერთოდ, დასავლეთის ქვეყნებში გამართული კინოფესტივალების - დაუძინებელი მტერი გახდა.

აბდელატიფ ქეშიში (კანის ფესტივალის კონკურსშია მისი ოთხსაათიანი ფილმი “მეკტუბი, ჩემი სიყვარული 2”

“ადელის ცხოვრება” La Vie d'Adèle, 2013)

უკვე 6 წელი გავიდა ფრანგი რეჟისორის, აბდელატიფ ქეშიშის, “ადელის ცხოვრების” გამარჯვებიდან და მაინც ვერ ვხვდები, რა შეიძლებოდა მოსწონებოდა ქეშიშის ამ პროვოკაციულ, ეროტიკულ ლესბი-დრამაში ჟიურის თავმჯდომარეს, სტივენ სპილბერგს, სახელგანთქმულს თავისი პურიტანული შეხედულებებით და ფილმებით. თუმცა სამართლიანობა მოითხოვს აღინიშნოს, რომ კანის 66-ე ფესტივალის პროგრამა საკმაოდ სუსტი იყო და ქეშიშს რეალური კონკურენტი კონკურსში არც ჰყავდა. ფრანგებმაც იხარეს - ბოლო დროს ფრანგული კინო “პალმების” გარეშე რჩებოდა ხოლმე. გაამართლა “ადელის ცხოვრების” გაქირავებამაც - ეკრანებზე გამოსვლის შემდეგ, მიუხედავად ასაკობრივი შეზღუდვისა, რომელიც საფრანგეთის ეროვნულმა კინოცენტრმა დაუწესა ამ ეროტიკულ ფილმს, “ადელის ცხოვრება” ფრანგული კინოგაქირავების აბსოლუტური რეკორდსმენი გახდა.

“ჯაზში მხოლოდ ქალიშვილები არიან”(“ზოგიერთს უფრო მხურვალედ უყვარს”, Some like it hot”)

აშშ, რეჟ. ბილი უაილდერი,1959

რა ვიფიქრე, იცით? ხომ შეიძლება არ დავუპირისპირდეთ ერთმანეთს და ზეიმები გავაერთიანოთ?! ერთდროულად ვიზეიმოთ როგორც ოჯახის სიწმინდის დღე, ასევე ჰომოფობიასთან ბრძოლის დღე. ქართველები არა ვართ?! რა გვაქვს გასაყოფი? ფილმიც გამახსენდა, რომელიც აუცილებლად უნდა ვნახოთ, როცა შევრიგდებით - “ზოგიერთს უფრო მხურვალედ უყვარს”, ბილი უაილდერის კომედია, რომელიც თავის დროზე საბჭოთა საქართველოს ეკრანებზე გამოვიდა სათაურით “ჯაზში მხოლოდ ქალიშვილები არიან”.

იმ ველურ 90-იან წლებში, როცა ერთი ქართული გაზეთის რედაქციამ მთხოვა დამეწერა ამერიკულ ფილმზე “უმცროსი”, რომელშიც - არც მეტი, არც ნაკლები - კუნთმაგარი (და, ვიღაცებისთვის, შესაძლებელია, გონებაჩლუნგიც) არნოლდ შვარცენეგერი დააორსულეს, გადავეყარე ელია ჯორდანის წიგნს “ქალის კონფიგურაცია და მოდერნიზმი”, რომლის ავტორი აღნიშნავს: “აქამდე მამაკაცები თავს გამორჩეულად გრძნობდნენ თავიანთი ზედმეტი ხორცის გამო (! - მე), მაგრამ რეპრესიული პატრიარქალური წყობის ნაცვლად ვერაფერი შემოგვთავაზეს. ამ “ხორცნამატით” ომობდნენ, კლავდნენ...”. და რადგანაც ვერაფერი შემოგვთავაზეს, ბოლოს და ბოლოს, კულტურამაც დაიწყო მათზე ხორხოცი. ყოველ შემთხვევაში, დასავლურმა კულტურამ ნამდვილად, მათ შორის კინოხელოვნებამ. “უმცროსამდე” , 70-იან და განსაკუთრებით 80-იან წლებში, პოპულარული იყო ფილმები მამაკაცებზე, რომლებიც თავიანთი მიზნის მისაღწევად იძულებულნი ხდებიან ქალის სამოსში მოგვევლინონ: “ვიქტორ-ვიქტორია”, “ტუტსი”, “მისის დაუტფაიერი”. თუმცა ყველაფერი უფრო ადრე დაიწყო - “ჯაზში მხოლოდ ქალიშვილები არიან” იყო პროცესის დასაწყისი.

1992 წელს, როცა ბილი უაილდერს ევროპის კინოაკადემიის პრემია გადასცეს, ინგლისელმა რეჟისორმა სტივენ ფრირზმა დაჯილდოების ცერემონიალზე აღნიშნა: “უაილდერის ეს ფილმი თანამედროვე კინოს ძრავაა, ხოლო ფილმის ფინალური ფრაზა “არავინაა ამქვეყნად სრულყოფილი” ზოგიერთი დიდი პოლიტიკური მოღვაწის დევიზადაც კი იქცაო”.

“ზოგიერთს უფრო მხურვალედ უყვარს”, დარწმუნებული ვარ, ყველამ ზეპირად იცით, სულ ერთია, რომელ მხარეს ხართ და რას ზეიმობთ 17 მაისს. თუმცა ფილმის ძირითად მოდელებს მაინც გაგახსენებთ: პირველია და მთავარი ქალთა ორკესტრი, რომლის მუსიკოსებად გახდომა ჯეკ ლემონისა და ტონი კერტისის გმირების სიცოცხლეს გადაარჩენს. ეს ორკესტრი ჩემთვის თავისებური სახეა მატრიარქატისა (დიდი იმედი მაქვს, რომ მოვესწრები), სადაც არავინ ომობს და სადაც ადამიანებს მზე, ზღვა და სექსი უხარიათ. ერთადერთი მამაკაცი კი, ამ ორკესტრის ადმინისტრატორი, სრულიად უძლურია წესრიგი დაამყაროს “ქალების ქაოსში”. რას უპირისპირებს უაილდერი მატრიარქატის ამ სამეფოს, ხომ გახსოვთ? მაფიას, კალვეროს სამყაროს, აბსოლუტური წესრიგისა და, ამავე დროს, იდიოტობის გამოვლინებას, უკანასკნელ გამოვლინებას რეპრესიული სისტემისა, რომელიც ჩვენს თვალწინ ინგრევა და “ქალთა ორკესტრს” უთმობს ადგილს.

ბილი უაილდერი, რომელმაც ახალგაზრდობა ვენაში გაატარა, ნაცისტების მოსვლამდე და ჰოლივუდში გაქცევამდე ზიგმუნდ ფროიდთან მეგობრობდა (“ფროიდის მოწაფე ვიყავიო”, ამასაც ამბობდა). ფროიდს უაილდერი ფილმშიც ახსენებს ეპიზოდში, როცა მერლინ მონროს გმირი იახტაზე “კურნავს” ახლად გაცნობილ “მილიონერს”. თავის დროზე დოქტორ ფროიდთანაც ვიმკურნალე, მაგრამ ვერაფერი მიშველა, ქალები არ მაღელვებენო, თავს შეაცოდებს ტონი კერტისის გმირი. “მე ფროიდი არა ვარ, მაგრამ მეც შემიძლია რაღაც”, - უპასუხებს მერლინ მონრო და უფრო მეტი შემართებით აგრძელებს “მკურნალობას”. ეს ეპიზოდი, რომელიც იახტაზე ხდება, ზღვაზე, რომელიც “ლივლივებს” (თუ ფროიდია, ფროიდი იყოს!), დროდადრო “ჩაჭრილია” მეორე სცენით, რომელშიც დაფნა დროს ატარებს მილიონერთან ერთად ზღვისპირა რესტორანში. “ისევ თქვენ დაგყავართ?” - ემდურება ცეკვის დროს მოხუცი. მოკლედ, ფილმის ამ ეპიზოდში ქალი (მაშინაც კი, როცა “ტრავესტია” დაფნას სახით) უკვე მთავარი მანიპულატორი, ყველაფრის შემძლე, მკურნალი ხდება.

ტრავესტი-შოუ შემთხვევით არ ვახსენე. გადაცმის, ნიღბის შეცვლის და, რაც მთავარია, სქესის შეცვლის მოტივში ბილი უაილდერმა არა მარტო “კომედი დელ არტეს” ტრადიციები გააცოცხლა, არამედ ამ თავისი “ტრავესტებით” დაანგრია მითი ყოვლისშემძლე განგსტერზე, მოწესრიგებულ და ორგანიზებულ ძალადობაზე, რომელიც, მაგალითად, 2013 წლის 17 მაისს საქართველოში მთლად ანაფორებში (“კაბებში”?) გამოწყობილი კაცებით მოგვევლინა. ეს განგსტერი თითქოს კვლავ დაუმარცხებლის სახელს ატარებს - იგი ისეთი ძლიერია, რომ შეუძლია გადაკეტოს გზები, აკონტროლოს აეროპორტი, რკინიგზა, მაგრამ ავიწყდება, რომ არსებობს კიდევ ერთი გზა - საზღვაო გზა, გზა ლივლივისა; მოტორიზებული ნავი ფილმის ფინალში, ფაქტობრივად, ამოვარდნილია რეალური დროისა და სივრცის საზღვრებიდან, მას “სადღაც” მიჰყავს ფილმის გმირები - იქ, სადაც ყოველგვარ პირობითობაზე უარია ნათქვამი და სადაც ესმით, “არავინაა ამქვეყნად სრულყოფილი”, ამიტომ უნდა შეეცადო და პატივი სცე ამ მრავალფეროვნებას, ამ არასრულყოფილებას.

კი, რა თქმა უნდა, ამის გააზრება ძნელია. ამას რომ მიხვდე, ცოტა ტვინი უნდა გქონდეს და, რაც მთავარია, გული უნდა გქონდეს - შენგან განსხვავებულს პატივს უნდა სცემდე, ბოლოს და ბოლოს, დაუცველი უნდა გეცოდებოდეს. მაგრამ განგსტერებს ამდენს ნუ მოვთხოვთ. სხვათა შორის, ფილმში “ზოგიერთს უფრო მხურვალედ უყვარს” ისინიც თავიანთი “ოჯახის” დღესასწაულს ზეიმობენ. ზეიმი იმით მთავრდება, რომ ბნელი ძალები ერთმანეთს დაერევიან. კარგი ხალხი კი გაქცევას მოახერხებს. თანაც, ყველაზე მაგარი ტრანსპორტით - მოტორიზებული ნავით, ზღვაზე!

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG