Accessibility links

ბლოგები

პარასკევი, 22 სექტემბერი 2017

კალენდარი
იანვარი თებერვალი მარტი აპრილი მაისი ივნისი ივლისი აგვისტო სექტემბერი ოქტომბერი ნოემბერი დეკემბერი
სექტემბერი 2017
ორშ სამშ ოთხ ხუთ პარ შაბ კვი
28 29 30 31 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 1

საქართველოში ბევრია დარწმუნებული, რომ მეორე მსოფლიო ომის დროს 300 000-ზე მეტი ქართველი დაიღუპა ფრონტზე და რომ ერთ სულ მოსახლეზე გადათვლით ქართველთა მიერ გაღებული მსხვერპლი ყველაზე დიდი არის სსრკ-ის ერებს შორის.

საქართველოში ბევრია დარწმუნებული, რომ მეორე მსოფლიო ომის დროს 300 000-ზე მეტი ქართველი დაიღუპა ფრონტზე და რომ ერთ სულ მოსახლეზე გადათვლით ქართველთა მიერ გაღებული მსხვერპლი ყველაზე დიდი არის სსრკ-ის ერებს შორის. სინამდვილეში ომის დროს, სულ ცოტა, სამჯერ ნაკლები ქართველი დაიღუპა და პროცენტულად ქართველთა მსხვერპლი ერთ-ერთი ყველაზე დაბალია. მაგალითად, აბსოლუტურ ციფრებში ფრონტზე დაღუპულ ქართველთა რაოდენობა უფრო ნაკლებია, ვიდრე სომხების და ეს მაშინ, როცა ეთნიკური ქართველების ომამდელი მოსახლეობა აღემატებოდა სომხებისას (რიცხვი 300 000 შემოტანილია გენერალ-მაიორ ივანე ბაბალაშვილის მიერ, რომელიც 1983 წელს გარდაიცვალა. 1983 წელს საბჭოთა კავშირის თავდაცვის სამინისტროს არქივში შეიარაღებული ძალების დანაკარგების მონაცემები გასაიდუმლოებული იყო. ასე რომ, წარმოდგენა არ მაქვს, საიდან მოიტანა მან ეს რიცხვი).

განსხვავებით საქართველოსგან, საფრანგეთში, ფრანგ ქართველებში, ბევრია დარწმუნებული, რომ კატინის მსხვერპლთა შორის ბევრი ქართველი, ხოლო კატინის ჯალათთა შორის ბევრი ებრაელი იყო. როდესაც მათ ვეუბნები, რომ კატინის ტრაგედიის მსხვერპლთა სიაში ერთადერთ ქართველად ვინმე კაზგერეი გეტმიშია მოხსენიებული, გაკვირვებით მიყურებენ. როდესაც ვამატებ, რომ კატინის ჯალათთა შორის არც ერთი ებრაელი არ იყო და, საერთოდ ერთადერთი ეროვნული უმცირესობა, რომელიც დისპროპორციულად დიდი რაოდენობით იყო წარმოდგენილი ბერიას უწყებაში იმ პერიოდში, ეს ქართველები იყვნენ - გაკვირვება უნდობლობაში გადადის.

მაგრამ ქართველები ერთადერთნი არ არიან, ვისაც მსხვერპლთან გაიგივება სურს. ყველას სურს, ჰქონდეს გვერდზე შუკაში თავისი პატარა გოლგოთას მთა თუ არა, გორაკი მაინც. შოას (ჰოლოკოსტის) შემდეგ ყველა თემს სურს გახდეს მსხვერპლის არისტოკრატიის შთამომავალი.

ჩვენ დღეს ვცხოვრობთ მემორიალური (მოგონებითი) ისტორიის ეპოქაში, რომლის დროსაც ბრძოლა მსხვერპლის არისტოკრატიაში - და, ამგვარად, ისტორიაში - მოხვედრისათვის საკმარისია მემორიალის ინაუგურაცია. ვინც ბერლინში ყოფილა, შეიძლება უნახავს „ტირგარტენთან“ გახსნილი მონუმენტი, რომელიც ნაციონალ-სოციალისტების მიერ ევროპაში დევნილ ჰომოსექსუალებს ეძღვნება. ამ მონუმენტის მნახველი გადაწყვეტს, რომ სექსუალური უმცირესობები ნაცისტური რეპრესიული პოლიტიკის განსაკუთრებულ სამიზნეს წარმოადგენდნენ ევროპის მასშტაბით.

1980-იანი წლებიდან მოყოლებული, როცა შიდსის ეპიდემია მძვინვარებდა დასავლეთში, ჰომოსექსუალებს ხელჩართული ბრძოლა ჰქონდათ გაჩაღებული (ხელჩართული - პირდაპირი გაგებით, მაგალითად, იერუსალიმში​, იად ვაშემის მუზეუმში, რასაც მე პირადად მოვსწრებივარ 1994 წლის ზაფხულში) რათა მსოფლიოს ეღიარებინა, რომ ისინიც, ებრაელების მსგავსად, ნაციონალ-სოციალისტური პოლიტიკის განსაკუთრებული მსხვერპლი არიან. ლგბტ აქტივისტები ამტკიცებდნენ, რომ მთელი ევროპის მასშტაბით 1 მილიონამდე ჰომოსექსუალი იქნა დეპორტირებული საკონცენტრაციო ბანაკებში და იქ თითქმის ყველა - გაწყვეტილი. შესაბამისი ტერმინიც კი გამოიგონეს - „ჰომოკოსტი“, რომელიც „ჰოლოკოსტთან“ უნდა ყოფილიყო თანხვედრაში.

განსხვავებით ებრაელებისგან, ჰომოსექსუალები არასდროს ყოფილან ნაცისტური განადგურების პოლიტიკის სამიზნე. ნაცისტები ცდილობდნენ გერმანელი ჰომოსექსუალების „განკურნებას“. მართალია, ნაცისტურ გერმანიაში 50 000-მდე ადამიანი (მხოლოდ მამაკაცები) იქნა გასამართლებული ჰომოსექსუალური ურთიერთობისათვის, მათგან მხოლოდ 5-დან 10 ათასამდე იქნა გამომწყვდეული საკონცენტრაციო ბანაკში მათი „ხელახლა აღზრდისათვის“ (მათ შორის ძალზე ტრაგიკული აღმოჩნდა ბუხენვალდში გამომწყვდეული ათეულობით ჰომოსექსუალის ბედი, რომლებსაც ჰორმონალურ თერაპიას უტარებდა ექიმი კარლ ვერნეტი). პარადოქსულია, მაგრამ, დევნასთან ერთად, გერმანელი ჰომოსექსუალები ვერმახტის რიგებშიც მსახურობდნენ: ვინაიდან გერმანიის მთავარსარდლობას ეშინოდა, რომ ჰომოსექსუალიზმი მიზეზი იქნებოდა სამხედრო სამსახურისთვის თავის აცილებისა, ჯარი იძულებული იყო, ღიად ჰომოსექსუალები მიეღო თავის რიგებში.

ამასთან ერთად ნაცისტური გერმანია ერჩოდა მხოლოდ და მხოლოდ გერმანელ ჰომოსექსუალებს. ე.წ. „სისხლიან მიწებზე“ (პოლონეთი და საბჭოთა კავშირი) კი, ანუ იქ, სადაც ნაცისტები ხალხს მასობრივად წყვეტდნენ, ადამიანის სექსუალური ორიენტაცია არანაირ როლს არ თამაშობდა ნაცისტურ გამანადგურებელ პოლიტიკაში. რაც შეეხება დასავლეთ ევროპის ქვეყნებს, რომლებიც გერმანიის მიერ იყო ოკუპირებული, ნაცისტები არც იქ არავის სდევნიდნენ სექსუალური ორიენტაციის გამო. მაგალითად. გერმანიის მიერ ოკუპირებულ დანიაში ჰომოსექსუალიზმი 1933 წლიდან იყო დეკრიმინალიზებული და დანიელ ჰომოსექსუალებს ოკუპაციის პერიოდში არ დაუფარავთ თავიანთი სექსუალური ორიენტაცია. რაც შეეხება ნაცისტური გერმანიის ორ პარტნიორ ქვეყანას - შვედეთს და შვეიცარიას - ისინი ჰომოსექსუალიზმის დეკრიმინალიზაციას მოახდენენ შესაბამისად, 1942 და 1944 წლებში.

მემორიალური ისტორიის ეპოქაში ისტორია ვიწროვდება და იჭმუხნება წარსულის იმ ანარეკლამდე, რომელიც აწმყოს იდეოლოგიასთან არის თანხვედრაში. მემორიალური ისტორიის ეპოქაში ლიტურგია უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ვიდრე მოვლენა და ამის შედეგად მოგონების ესთეტიზაცია ჩრდილავს ისტორიას: ამგვარად, ობელისკის აღმართვა საკმარისი ხდება, რათა ეფემერული მოვლენა ისტორიად აქციოს კოლექტიურ მეხსიერებაში.

მემორიალური ისტორიის ეპოქაში ყველაზე ხშირად ხდება იმის გახსენება, რაც აწმყოსთვის ყველაზე მოსახერხებელია. მემორიალური ისტორიის ეპოქაში ჩვენ ისტორიას გვიყვებიან ფსალმუნურად, ანუ პოეტურად. ასე მაგალითად, ბუდაპეშტში არსებობს ორმაგი ოკუპაციის (ნაცისტური და კომუნისტური) მუზეუმი, რამაც, წესით, მეორე მსოფლიო ომის ისტორიაში ოდნავ გათვითცნობიერებული ადამიანი სახტად უნდა დატოვოს. ვილნიუსის გენოციდის მუზეუმის მიხედვით, ლიტველები ასევე ორმაგი ოკუპაციის მსხვერპლნი არიან, ოღონდ საბჭოთა მხრიდან გენოციდისა ლიტველი ხალხის მიმართ, ხოლო ნაცისტების მხრიდან - მხოლოდ და მხოლოდ რეპრესიებისა ლიტველი ებრაელების მიმართ... სია გრძელია და მისი გაგრძელება შორს წაგვიყვანს...

მემორიალურ ეპოქაში ისტორიის კვლევის საზღვარს განსაზღვრავს ემპათიური თემის მიერ დაფიქსირებული ჩარჩოები. მაგალითად, ვინაიდან საბჭოთა ტყვეებს არ ჰყავთ სოციალურად აქტიური შთამომავლობა, ისინი არც არიან დღეს წარმოდგენილი ბერლინის მემორიალურ „გოლგოთაზე“ და, შესაბამისად, ისინი მარგინალიზებული არიან ისტორიაში. არადა ჰიტლერი 1941 წლის ზაფხულიდან ერთდროულად დაიწყებს ებრაელებისა და საბჭოთა ტყვეების განადგურებას: ერთის - ტყვიით და მეორის - შიმშილით. ჰიტლერი, ამგვარად, მიზანმიმართულად დახოცავს 2,6 მილიონ საბჭოთა ტყვეს. დღეს, როდესაც სიტყვა ოსვენციმს ვახსენებთ, ყველას მოკლული ებრაელი გვიდგება წინ. არადა ცოტას ახსოვს, რომ ოსვენციმის ბანაკში 1942 წლის ზაფხულამდე საბჭოთა ტყვეების სიკვდილიანობის პროცენტი უფრო მაღალი იყო, ვიდრე ებრაელებისა. ისიც ნაკლებად ახსოვთ დღეს, რომ 1942 წლის ზაფხულამდე საბჭოთა სამხედრო ტყვეების სიკვდილიანობის პროცენტი ბევრად უფრო მაღალი იყო ნაცისტურ სამხედრო ტყვეების ბანაკებში, ვიდრე ებრაელთა სიკვდილიანობა პოლონეთის გეტოებში.

მიუხედავად ამისა, დღეს ბერლინში თუ გაემგზავრებით, ნახავთ გერმანული ფედერალური მთავრობის მიერ აღმართულ მხოლოდ ოთხ მემორიალურ ძეგლს: მიძღვნილს ებრაელების (დაახლოებით 5,4 მილიონი მოკლული ნაცისტების მიერ), ბოშების (30-დან 100 000-მდე მოკლული), ევთანაზიის პროგრამით განადგურებულებისა (დაახლოებით 80 000 მოკლული) და ჰომოსექსუალებისადმი (0 მოკლული).

„ისტორია განკუთვნილი მხოლოდ ებრაელებისათვის (ან შავი ამერიკელებისთვის, ან ბერძნებისათვის, ან ქალებისათვის, ან პროლეტარიატისთვის, ან ჰომოსექსუალებისათვის და ა.შ.) ვერ იქნება კარგი ისტორია, მიუხედავად იმისა, რომ იგი შეძლებს გაამხნევოს და ანუგეშოს ის, ვინც მას პრაქტიკაში იყენებს“ - დაწერს ერთი ბრიტანელი ებრაელი მარქსისტი ისტორიკოსი მეოცე საუკუნის მიწურულს. დღეს რომ ის ცოცხალი ყოფილიყო და ბერლინში ჩასულიყო, ალბათ მისი ვერდიქტი ცოტა უფრო მკაცრი იქნებოდა.

ქართულ საზოგადოებას კრიტიკა არ უყვარს, რადგან ერთიანობის ძველ იდეას მიელტვის. ამ იდეის მიხედვით, დიდ და ჰარმონიულ მთლიანობაში კარგი და ცუდი ნათლად უნდა იყოს გამიჯნული, ხოლო დიფერენცირებული და უპიროვნო ანალიზი ელემენტებისა, რომლებსაც შემდეგ არაერთმნიშვნელოვანი შეფასებები მოჰყვება, ეშმაკისგანაა.

კრიტიკა და რომანი

ორი დაკვირვებით დავიწყოთ.

პირველი: ქართულ საზოგადოებას კრიტიკა არ უყვარს, რადგან ერთიანობის ძველ იდეას მიელტვის. ამ იდეის მიხედვით, დიდ და ჰარმონიულ მთლიანობაში კარგი და ცუდი ნათლად უნდა იყოს გამიჯნული, ხოლო დიფერენცირებული და უპიროვნო ანალიზი ელემენტებისა, რომლებსაც შემდეგ არაერთმნიშვნელოვანი შეფასებები მოჰყვება, ეშმაკისგანაა. ეს ზოგადი ტენდენცია განსაკუთრებით ტრაგიკულად აისახა ლიტერატურულ კრიტიკაზე, რომლის არარსებობაც უკვე კარგა ხანია შეამჩნიეს, მაგრამ ნაკლულობას მაინც არაფერი ეშველა. მართლაც, როგორ გინდა რაიმეს გაუმჯობესება, როცა კრიტიკაზე მიღებული რეაქცია, ჯერ კიდევ აკაკი ბაქრაძის მიერ მოყოლილი ამბის მიხედვით, ასეთია: რომანის ავტორი კითხულობს, კრიტიკოსს ამ რეცენზიის გამოქვეყნებაში რამდენს გადაუხდიდნენო? და მერე ამბობს, მე მივცემდი ორმაგს, რას წერდა ამ უბედურებასო. საბჭოთა ამბავია, მაგრამ მას მერე ბევრი არაფერი შეცვლილა.

მეორე: რომანები შეგვიძლია ორ ჯგუფად დავყოთ. პირველ ჯგუფშია ისინი, რომლებიც ცდილობენ, არსებული რეალობის პარალელური, სხვა სამყაროს შესაძლებლობები აჩვენონ. მათი პრინციპია მოჯადოება (enchantment), ხოლო მეორე კლასში კი ისეთი ნაწარმოებებია, რომელთა მიზანიც სამყაროს ახსნაა. მათი მამოძრავებელი მოტივაცია განჯადოება (disenchantment) გამოდის.

ბოლო რამდენიმე კვირის განმავლობაში მთავარი ლიტერატურული ფაქტი ჩვენს ქვეყანაში ორი რომანის დაპირისპირება თუ შეპირისპირება გახდა. ესენია ალეკო შუღლაძის "გადამალვა" და არჩილ ქიქოძის "სამხრეთული სპილო". როგორც წესი, ერთის თაყვანისმცემლები მეორე რომანს არც კი კითხულობენ, რადგან წინასწარი ანტიპათიით არიან განწყობილნი. მართლაც, ამ ორ წიგნს შორის მრავალი არა უბრალო, არამედ ოპოზიციური განსხვავება არსებობს. მათ შორის, პირველ რიგში, ის, რომ "გადამალვა" მოჯადოების ტიპის ტექსტად ყოფნას ცდილობს, ხოლო "სამხრეთული სპილო" - განჯადოებისა. შუღლაძე ცდილობს გვანახვოს, რომ დღევანდელი ქართული რეალობის მიღმა სხვა, უფრო პოეტური და ჰუმანური რეალობაც არსებობს, ხოლო ქიქოძე ცდილობს, აგვიხსნას ჩვენი სოციუმის ლოგიკა და გვითხრას, თუ როგორ უნდა იმოქმედოს მასში ადამიანმა.

შეპირისპირებითი დახასიათება

არჩილ ქიქოძის რომანის გენეალოგია არცთუ რთული გასარკვევია - ის მოდის აკა მორჩილაძის თბილისური ტექსტებიდან. "სპილოს" მთავარი გმირის მიერ ქუჩურ გარჩევაში შეუიარაღებელი მისვლა ექოა მორჩილაძის "აგვისტოს პასიანსის" (2001) გმირის ქმედებისა, რომელიც ასევე უიარაღოდ შეხვდება ბანდიტ დუდაევს და მის მიერვე "შეტენილ" მოჭრილ თავს დაუბრუნებს, თან "ძალიან ქალაქურად" ეტყვის, "შენია, ძმაო, და შენ გადააგდე, მე, რა, მენაგვე კი არ ვარო". მაგრამ განსხვავება მაინც არსებობს - მორჩილაძის გმირს არ აქვს საკუთარი ბრალეულობის ისეთივე განცდა, როგორიც ქიქოძისას. რაც ამ ორს აახლოებს, არის პასუხისმგებლობის გრძნობა, რომელიც მათ უბიძგებს, ისეთი რისკი აიღონ საკუთარ თავზე, უშუალოდ მათ პირად ინტერესში რომ არ შედის. ოღონდ ის, რაც მორჩილაძესთან იმპლიციტური იყო და იგულისხმებოდა, ქიქოძესთან გაშლილი და რეფლექტირებულია.

შუღლაძის მთავარი პერსონაჟი კი დოსტოევსკის "იატაკქვეშა ადამიანისგან" იღებს სათავეს. ეს არის მარგინალიზებული ადამიანი, რომელსაც პოტენციურად ყველაფერი აღიზიანებს, თითქოს კანი არ ჰქონდეს. ეს რესენტიმენტის ადამიანია, რომელსაც დიდი ბოღმა და ჯავრი დაუგუბებია თავის თავში, რაც აგრესიის სიურრეალისტურად შეფერილ სცენებში ვლინდება. გაუსაძლისი ყოფიდან თავის დახსნის ერთადერთ გზად მას გაქცევა მიაჩნია, რადგან ადგილზე პრობლემებისათვის თავის გართმევის შესაძლებლობა - ან, როგორც დღეს იტყვიან, რესურსები - არ აქვს.

"სპილო" კულტურის ცენტრიდან არის დაწერილი. არა იმიტომ, რომ მისი მოქმედება თბილისის ცენტრალურ უბნებში ვითარდება, არამედ იმიტომ, რომ მისი გმირი იზიარებს საზოგადოების ცენტრალურ ღირებულებებს და მოიაზრებს თავს მათ მატარებლად. ეს მას აძლევს გარკვეულ ცოდნას - გმირმა იცის, როგორ არის მოწყობილი მისი გარემო, როგორი იყო მისი ისტორია, იცის სიმართლე ოჯახის წევრებზე, საყვარლებსა და მეგობრებზე. რაც მთავარია, ის ცდილობს, არ მოიტყუოს თავი. რომანი უტრიალებს დანაშაულის, სასჯელისა და გამოსყიდვის თემებს, რაც განსაზღვრავს იმას, რომ რომანის მთავარი "მესიჯი" ინდივიდუალისტურია - ბრალეულობაც ხომ ყოველთვის ინდივიდუალურია და არასდროს - კოლექტიური. აქედან გამომდინარე, რომანი გვაჩვენებს, რომ ადამიანმა პასუხისმგებლობა უნდა აიღოს საკუთარ თავზე მაშინაც, როცა ბრალი თითქოს მისი არ არის. თუ შენ არ გქონდა საკმარისი ენერგია, გაბედულება, ცოდნა იმისათვის, რომ ბოროტება არ დაგეშვა, შენც ამ ბოროტების მონაწილე გახდი.

მაგრამ რომანი, ამასთან, გადარჩენაზეცაა. არა უბრალოდ ფიზიკურზე, არამედ მორალურზე, იმაზე, რომ დაცემის მერეც გეძლევა საშუალება, შენი ცხოვრებიდან რაღაც კარგი გააკეთო. აქედან - მისი მსუბუქი ოპტიმიზმი. ჰემინგუეის გმირმა, რომელიც ბოლო ასი წლის ყველა დაკარგული თაობის წარმომადგენლის პროტოტიპია, იცის, რომ თამაში უკვე წაგებულია და, მიუხედავად ამისა, ინარჩუნებს სტოიციზმს. ქიქოძის გმირიც სტოიკოსია, მაგრამ მას მაინც რჩება "პრესტიჟის გოლის" გატანის იმედი.

ეს ინდივიდულისტური მესიჯი, თავისი აქცენტით პასუხისმგებლობაზე და ბრალის საკუთარ თავზე აღების უნარი (და არა მისი ძებნა გარეთ) იშვიათი და საჭირო რამ არის თანამედროვე ქართულ კულტურაში. თუმცა არა მგონია, ბევრი იყოს დღეს ისეთი, ვისაც არ გაუკვირდებოდა მწერლის გადაწყვეტილება, გადარჩენის ერთ-ერთ მთავარ ობიექტად (თუ სუბიექტად) მაინცდამაინც 90-იანი წლების კრიმინალი და ძველი ბიჭი ექცია. რომანს ერთი კომპოზიციური პრობლემაც აქვს - ის, რაც ამ წიგნის მნიშვნელოვანი ღირსებაა, ერთი დღის ამბის ჩასმა თბილისისა და საქართველოს ასწლოვანი ისტორიის კონტექსტში, კომპოზიციის თვალსაზრისით ბოლომდე დაძლეული ვერ არის: სიუჟეტის თხრობა რომანში მალევე წყდება, რათა ადგილი დაუთმოს ისტორიას და საკმაოდ დიდი პაუზის შემდეგ ახლდება. ის, რაც თემატურად ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირშია (პერსონაჟის ამბავი და ქვეყნის ისტორია) კომპოზიციურად ასე ნათლად ვერ არის დაკავშირებული.

კომპოზიციის პრობლემები ბევრად უფრო სერიოზულად უდგას "გადამალვას". შუღლაძე სიუჟეტურ ხაზებს ბოლომდე ვერ აკონტროლებს, გაწყვეტილ ძაფებს ტოვებს მათი ერთმანეთთან გადაბმის გარეშე, დროდადრო საკმაოდ მოუქნელად იყენებს თხრობის ფორმებს (მაგ., დღიურს). მაგრამ ამ წიგნის მთავარი პრობლემა სხვა სიბრტყეშია.

"გადამალვა" ესკაპისტური რომანია. ესაა რომანი გაქცევაზე. ცხადია, ლიტერატურული თვალსაზრისით ესკაპიზმში არაფერია ცუდი. ერთ-ერთი საუკეთესო საბჭოთა რომანი "ოსტატი და მარგარიტა" ესკაპისტური ფინალით მთავრდება, სადაც რომანის მთავარი გმირები რეალობის მიღმა აგრძელებენ ცხოვრებას. ერთ-ერთი საუკეთესო პოსტსაბჭოთა რომანი "ჩაპაევი და სიცარიელე", ბულგაკოვის გავლენით დაწერილი, აგრეთვე სინამდვილიდან გაქცევის ეპიზოდით დასრულდება. ასეთი ფინალები ხაზს უსვამს იმას, რომ ეს რომანები მოჯადეობის ლიტერატურის ხაზს მიეკუთვნება. თითოეულ მათგანში ესკაპისტური ფინალი თვითრეფლექსიურია ანუ თავის თავზე მიუთითებს და ლიტერატურის მატრანსცენდირებელ, გადამლახავ ძალას უსვამს ხაზს - ლიტერატურა იქცევა სხვა სივრცედ, სადაც, პერსონაჟის კვალად, მკითხველს შეუძლია მოშორდეს გაუსაძლის სინამდვილეს და გადავიდეს "მშვენიერ ესთეტიკურ ილუზიაში".

სწორედ ეს არის, რასაც ვერ ახერხებს "გადამალვა". მისი პერსონაჟები არც ზღაპრული რაშებით მიფრინავენ საძულველი ქალაქიდან, როგორც ბულგაკოვთან და არც რევოლუციისდროინდელი ჯავშანტრანსპორტიორით გადავლენ პოსტსაბჭოთა მოსკოვიდან სრულიად მითოლოგიზებულ შიდა მონღოლეთში, როგორც პელევინთან. გაქცევის მიმართულება აქ სრულიად რეალური ინდოეთია, გოვარდჰანას მთით (რომელიც კრიშნას მთად ითვლება) და ინდუისტი გურუებით. იქ მოსახვედრად ვიზა და ავიაბილეთია საჭირო.

ეს იმიტომ, რომ შუღლაძის რომანში კრიშნაიზმის რელიგიური დოქტრინა, რომლის სივრცული ცენტრიც ინდოეთია, განხილულია, როგორც კონტრასტული პასუხი თანამედროვე ქართული საზოგადოების თანმდევ ტანჯვაზე. განსაკუთრებით ნათლად ჩანს ეს გარემოება რომანის ფინალში, რომელიც შეუძლებელს ხდის მოჯადოების იმ განცდის მიღწევას, რომელიც რომანის მთავარი მიზანია. მაგრამ ის ასევე ვლინდება წიგნის იმ ეპიზოდებში, სადაც მთავარი გმირი კრიშნაიზმის პოზიციებიდან ედავება კირკეგორის ეგზისტენციალიზმს - ინტელექტუალურად უმწეო პოლემიკა, რომელიც მკითხველში მხოლოდ და მხოლოდ უხერხულობის განცდას ტოვებს. "გადამალვა" ნაკლოვანია, რადგან რომანში აღმოჩენილი საზოგადოებრივი თუ ეგზისტენციალური პრობლემების გადაჭრის გზად კრიშნაიზმის მოძღვრებას გვთავაზობს, რომელიც, ცხადია, ცოტას თუ მოეჩვენება დამაჯერებლად ან, თუნდაც, გემოვნებიანად.

მაგრამ ეს ოდენ ფილოსოფიური და ესთეტიკური დავა არ არის - აქ ჩვენ მორალის სიღრმეებსა თუ უფსკრულებსაც ვხედავთ. რომანის მთავარი ღერძი ოჯახია, რომელიც თითქმის შეუძლებელს ხდის ინდივიდის ემანსიპაციას, მაშინაც კი, როდესაც ინდივიდს ჰგონია, რომ თავისი ქმედებით საზოგადოების წინააღმდეგ მიდის. რომანის მთავარი პერსონაჟი ფინალში ზუსტად ისე იქცევა, როგორც ტრადიციული ოჯახის თავი - ის აიძულებს ოჯახის დაუძლურებულ წევრებს, ის გააკეთონ, რაც თავად მიაჩნია საჭიროდ. მას თუ დავუჯერებთ, ამით სასიკვდილოდ ავადმყოფი დედა ინდოეთში ბედნიერების ბოლო წუთებს განიცდის (ანუ, ძალადობამ გაამართლა), თუმცა შეუძლებელია რომანის იმ ადგილებმა, სადაც ჯერ ავადმყოფი მამის, შემდეგ დედის, ხოლო სულ ბოლოს ზურგზე მოკიდებული დის გადაყვანაზეა საუბარი, თვალწინ არ დაგვიყენოს ცნობილი ფილმის "ნარაიამას ლეგენდის" სიუჟეტი (სადაც ასევე ოჯახის დაუძლურებული წევრების მთაზე აყვანის მოტივია განმსაზღვრელი) და არ შეგვაძრწუნოს იმის გაცნობიერებამ, თუ რას შეიძლება ნიშნავდეს ეს აქტები სოციო-ეკონომიკურ სინამდვილეში. ამ შემთხვევაში კრიშნაიზმი მოგვევლინება, როგორც მორალური თვითლეგიტიმაციისა და თვითგამართლების ინსტრუმენტი, რაც რელიგიური დისკურსისათვის მაინცდამაინც ახალი და ორიგინალური ფუნქცია არ გახლავთ.

ალეგორიული ბოლოსიტყვა

დიკენსის "დევიდ კოპერფილდს" ერთი უცნაურობა ახასიათებს - მიუხედავად იმისა, რომ რომანში ნათლად არის განაწილებული როგორც კარგი და გამარჯვებული (თავად კოპერფილდი), ისე ცუდი და დამარცხებული (იურაია ჰიპი) გმირების როლები, მიუხედავად იმისა, რომ რომანი, როგორც ცნობილია, ავტობიოგრაფიულ ხასიათს ატარებს, შეუძლებელია ბიბლიის მეტ-ნაკლებად მცოდნე ადამიანს თვალში არ მოხვდეს ის გარემოება, რომ ცუდი გმირი ძველი აღთქმის (მეფეთა მეორე წიგნი) იმ პერსონაჟის სახელს (ურია) ატარებს, რომელიც დავით (ინგლისურად - დევიდ) მეფემ უსამართლოდ გაწირა სასიკვდილოდ, რათა მის მეუღლეს დაპატრონებოდა. ამით რომანის ნათელ მორალურ სამყაროში ამბივალენტურობა, ორაზროვნება შემოდის. ნუთუ დიკენსი წინასწარ ჭვრეტდა იმ თანამედროვე იდეას, რომლის მიხედვითაც ნებისმიერ მოგებას რაღაც უღირსი ახლავს თან და რომ ნებისმიერი გამარჯვება მაინც უგემოვნოა?

თუმცა რატომ თანამედროვე? ჯერ კიდევ ძველ რომში თქვეს, გამარჯვებულის საქმე ღმერთებს მოსწონთ, ხოლო დამარცხებულისა - კატონსო.

ოღონდ ვინ არის გამარჯვებული და ვინ - დამარცხებული? რომელი წელია? მომავალში ვართ უკვე თუ ჯერ კიდევ წარსულში?

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG