Accessibility links

გიორგი ცხადაია

პარასკევი, 24 ნოემბერი 2017

ფუნდამენტალისტურ ჯგუფებთან დაპირისპირების დროს განსაკუთრებული წინდახედულება გვმართებს. მათ არ უნდა მივცეთ საშუალება, რომ მოსახლეობაში არსებული, არაინფორმირებულობით გამოწვეული, მავნე სტერეოტიპები თავიანთ სასარგებლოდ გამოიყენონ. ამისათვის დაფიქრებული, ერთიანი და პრინციპული პოზიციის ქონაა საჭირო. სხვანაირად საფრთხის ქვეშ დავაყენებთ მთელი საზოგადოების მომავალს.

ლგბტ ადამიანების დისკრიმინაცია საუკუნეებს ითვლის. მართალია, გასაგები მიზეზების გამო, კარგად არ ვიცით თავად ლგბტ პირების პერსპექტივიდან ამ ისტორიის დეტალები, მაგრამ რაც დანამდვილებით ვიცით, ის არის, რომ თითქმის ყველა კულტურაში, რამდენიმე გამონაკლისს თუ ჩავთვლით, ღიად იყო აკრძალული ჰომოსექსუალური ქცევა. აკრძალვის არსებობა, ცხადია, იმაზე მიუთითებს, რომ ასეთი ქცევა არსებობდა. ამის უარყოფა შეუძლებელია. იმის თქმა, რომ „ეს რაღაც ახალია“, ისტორიული ფაქტების უგულებელყოფაა (განსაკუთრებით კარგად არის დოკუმენტირებული, მაგალითად, როგორ სჯიდა შუა საუკუნეების ევროპაში ინკვიზიცია ლგბტ პირებს.)

შედარებით ახალი რაც არის, არის დამოკიდებულების ცვლილება ლგბტ ადამიანების მიმართ. ფეოდალიზმის ნგრევის, ბატონყმობის გადავარდნასთან ერთად, გაჩნდა „ადამიანის უფლებების“, „თავისუფლებისა“ და „თანასწორობის“ კონცეფციები, რომლებიც თანდათანობით მთელ მსოფლიოში გავრცელდა. ჯერ კიდევ XVIII და XIX საუკუნეებიდან, ევროპაში დაიწყო ლგბტ პირებასადმი დამოკიდებულების გადააზრება. ამის მიუხედავად, მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდამდე, თითქმის ყველა დასავლურ ქვეყანაში ჰომოსექსუალური ქცევა ან პირდაპირ კრიმინალიზებული იყო, ან სხვადასხვა გზებით იდევნებოდა. განსაკუთრებით კარგი მაგალითი იმისა, თუ როგორ იდევნებოდნენ ლგბტ პირები ამ პერიოდის ევროპაში, ცნობილი ირლანდიელი მწერლის, ოსკარ უაილდის შემთხვევაა. უაილდი 1895 წელს ლონდონის სასამართლომ „სოდომიტად“ ცნო და ორი წელი ციხეში იძულებითი შრომა მიუსაჯა. უაილდი სასჯელის მოხდის შემდეგ ბრიტანეთიდან საფრანგეთში გაიქცა.

უაილდზე არანაკლებ ცნობილი შემთხვევაა ცოტა მოგვიანებით ასევე ბრიტანელი მათემატიკოსის და კომპიუტერის მეცნიერის, ალან ტიურინგის საქმე. ტიურინგი მეორე მსოფლიო ომის დროს მუშაობდა ბრიტანეთის დაზვერვისთვის, სადაც მან მოახერხა გერმანული საიდუმლო კოდების გაშიფვრა, რამაც მოკავშირეთა ძალებს საშუალება მისცა, რამდენიმე საკვანძო ბრძოლაში უპირატესობა მოეპოვებინათ. ტიურინგს ომის დასრულების შემდეგ ბრალი დასდეს „უზნეო ქცევაში“, რისთვისაც ციხე ემუქრებოდა. მან ციხის ალტერნატივად ე.წ. ქიმიური კასტრაცია აირჩია, რის შემდეგაც, ორი წლის თავზე, 1954 წელს, თავი მოიკლა.

ნაცისტურ გერმანიაში ლგბტ პირების მასობრივ განადგურებაზე მსჯელობას არ განვავრცობ. მხოლოდ რიცხვებს მოვიყვან: ნაცისტებმა 100 000 ადამიანი დაიჭირეს ჰომოსექსუალობის ბრალდებით, აქედან 50 000 ადამიანი დამნაშავედ ცნეს, საიდანაც 15 000 საკონცენტრაციო ბანაკებში გაუშვეს. ნაცისტები განსაკუთრებით ერჩოდნენ კაც ჰომოსექსუალებს, რადგან თვლიდნენ, რომ მათი არსებობა, უზნეობის გარდა, არიული რასის რეპროდუქციას უშლიდა ხელს.

ლგბტ პირები 1960-1970-იან წლებამდე სასტიკად იდევნებოდნენ აშშ-შიც, სადაც „ამერიკის ფსიქიატრიულმა ასოციაციამ“ მხოლოდ 1973 წელს ამოიღო ჰომოსექსუალობა დაავადებების სიიდან. იქამდე, სახელმწიფო ფსიქიატრიული დაწესებულებები ღიად ეწეოდნენ ე.წ. „გადაკეთების თერაპიას“ (Conversion Therapy), რასაც ახლა კერძო კლინიკები აგრძელებენ. ეს მეთოდი არა მხოლოდ არამეცნიერულად ითვლება ფსიქიატრების და ფსიქოლოგების მიერ, არამედ „პაციენტებისთვის“ სიცოცხლისთვის საშიშადაც. 2015 წელს, მას შემდეგ, რაც ამ თერაპიაგავლილმა ერთ-ერთმა ამერიკელმა თინეიჯერმა თავი მოიკლა, აშშ-ის მაშინდელ პრეზიდენტი ბარაკ ობამა ღიად გამოვიდა მისი აკრძალვის ინიციატივით.

საბჭოთა კავშირში, ტოტალური ტერორისა და ავტორიტარიზმის პირობებში, ცხადია, ადამიანის უფლებებზე ლაპარაკი ზედმეტი იყო და ლგბტ პირებიც სასტიკად იდევნებოდნენ. ამ პერიოდში ჰომოსექსუალური ქცევა კრიმინალიზებული იყო. საბჭოთა საქართველოში ბევრი ჭორი დადიოდა განსაკუთრებით ხელოვნების დარგში მოღვაწე ადამიანების შესაძლო ჰომოსექსუალობის შესახებ. ყველაზე ცნობილი შემთხვევა ცნობილი თბილისელი რეჟისორის, სერგო ფარაჯანოვის საქმეა. ფარაჯანოვმა, მათ შორის ჰომოსექსუალობის ბრალდებით, სხვადასხვა პერიოდში შვიდ წელზე მეტი გაატარა ციხეში.

დამოუკიდებელ საქართველოში, მიუხედავად იმისა, რომ პოლიტიკური და სამოქალაქო თავისუფლებები გაცილებით უფრო დაცულია, ვიდრე საბჭოთა დროს იყო, ბევრი ლგბტ ადამიანია სხვადასხვა სახის ჩაგვრის მსხვერპლი. ყველაზე აშკარად ამ ჩაგვრის არსებობა გამოჩნდა 2013 წლის 17 მაისს, როდესაც სასულიერო პირების ორგანიზებით შეკრებილი უზარმაზარი კონტრაქციის მონაწილეებმა ლგბტ პირების მხარდამჭერი აქცია ძალის გამოყენებით დაშალეს და მათ მონაწილეებს ფიზიკურად გაუსწორდნენ.ბოლო დროს ყველაზე დიდი რეზონანსი მოჰყვა ჰოლანდიაში მოთამაშე ქართველი ფეხბურთელის, გურამ კაშიას მონაწილეობას ლგბტ უფლებების მხარდამჭერ კამპანიაში. კაშიას მხარი დაუჭირა საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციამ, თბილისის ახალარჩეულმა მერმა კახა კალაძემ, საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა და ბევრმა ცნობილმა სპორტსმენმა და საჯარო მოღვაწემ. ამის მიუხედავად, მის მიმართ დღემდე არ წყდება აგრესია ონლაინ სივრცეში. არადა, ფეხბურთის გულშემატკივრებისთვის, წესით, ასეთი აქციები სიახლეს არ უნდა წარმოადგენდეს. ფიფას ინიციატივით გამართულ ანტიჰომოფობიურ კამპანიას უკვე ბევრი ფეხბურთელი და საფეხბურთო კლუბი შეუერთდა (მაგალითისთვის იხილეთ საფეხბურთო კლუბ „ბარსელონის“ ანტიჰომოფობიური ვიდეო).

საქართველოში ამ მასშტაბის ჰომოფობიური რეაქცია არა მხოლოდ საბჭოთა მემკვიდრეობის შედეგია, არამედ ჩვენს რეგიონში არსებული გეოპოლიტიკური მდგომარეობისაც. თანამედროვე რუსეთი, სადაც ლგბტ უფლებების საჯაროდ მხარდაჭერა კრიმინალიზებულია და მთლიანად ჰომოსექსუალური ქცევის კრიმინალიზებაც განიხილება, ღიად და ირიბად უჭერს მხარს ჰომოფობიური რიტორიკის გაძლიერებას თავისი გეოპოლიტიკური მიზნების განსახორციელებლად.

დასავლეთში ლგბტ უფლებებისთვის ბრძოლა გეოპოლიტიკური საკითხი იშვიათად იყო, მაშინ, როდესაც საქართველოში ამან სწორედ საერთაშორისო მნიშვნელობა შეიძინა. დღესდღეობით ჰომოფობია იქცა პროპაგანდისტულ იარაღად რეგიონის რეაქციული და ფუნდამენტალისტური ძალების ხელში, რომლითაც მათ ნებისმიერი პროგრესული ინიციატივის დაბლოკვა შეუძლიათ. საქართველოში ჰომოფობიის წინააღმდეგ ბრძოლა მთელი საზოგადოების განვითარებისთვის ბრძოლაა. ეს თავად რელიგიურ ფუნდამენტალისტებს და ულტრანაციონალისტებსაც კარგად ესმით და ზოგიერთები ღიად მოგვიწოდებენ, რომ რუსეთ-დასავლეთის დაპირისპირებაში რუსეთის მხარე სწორედ ამ მიზეზით უნდა დავიკავოთ.

ქართული პოლიტიკური ელიტის ნაწილმა ჯერჯერობით სწორად გაიაზრა, თუ რამხელა გამოწვევის წინაშე ვდგავართ და საჭირო დროს და საჭირო ადგილას დემოკრატიულ საქართველოს დაუჭირა მხარი. ფუნდამენტალისტურ ჯგუფებთან დაპირისპირების დროს განსაკუთრებული წინდახედულება გვმართებს. მათ არ უნდა მივცეთ საშუალება, რომ მოსახლეობაში არსებული, არაინფორმირებულობით გამოწვეული, მავნე სტერეოტიპები თავიანთ სასარგებლოდ გამოიყენონ. ამისათვის დაფიქრებული, ერთიანი და პრინციპული პოზიციის ქონაა საჭირო. სხვანაირად საფრთხის ქვეშ დავაყენებთ მთელი საზოგადოების მომავალს. დღეს ჰომოფობიასთან ბრძოლაზე ბევრი რამ არის დამოკიდებული და, იმედი მაქვს, რომ ამ გამოცდასაც წარმატებით ჩავაბარებთ.

არც ერთი ღირებულებითი კრიტერიუმის მიხედვით არჩევნებზე პარტიებსა და კანდიდატებს ხმას არ ვაძლევთ და ქართული პოლიტიკა მხოლოდ ფორმით თუ არის პოლიტიკა; შინაარსით ის დიდად არ განსხვავდება, მაგალითად, სპორტული შეჯიბრებისგან ან სილამაზის კონკურსისგან.

21 ოქტომბრის თვითმმართველობის არჩევნები მმართველი ძალის დამაჯერებელი გამარჯვებით დასრულდა. ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მონაცემებით, მთელი საქართველოს მასშტაბით კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო ამომრჩეველთა 45,7%-მა. წინასაარჩევნო კამპანიის მიმდინარეობასა და არჩევნების შედეგებზე „ნეტგაზეთთან“ ინტერვიუში ვისაუბრე. ამიტომ აქ მხოლოდ იმას აღვნიშნავ, რომ მმართველმა პარტიამ ამ არჩევნებზე ახალი და განსაკუთრებული ვერაფერი შემოგვთავაზა და, ძირითადად, ძველი და უსამართლო მეთოდების გამოყენებით მიაღწია წარმატებას.

ამ ბლოგში იმაზე მსურს საუბარი, თუ რამდენად დაცლილია მთლიანად ქართული პოლიტიკა შინაარსისგან და ეს ყველაზე უკეთ ახლა გამოჩნდა, როდესაც მთავარი თემა აღარ არის ადამიანის უფლებათა დარღვევები ან საგარეოპოლიტიკური ვექტორის განსაზღვრა. პარტიები და მათი კანდიდატები, რომლებიც, ძირითადად, ამ ორ თემაზე საუბარს არიან მიჩვეული (ისიც, როგორც წესი, ისტერიული ტონითა და „ურაპატრიოტული“ ლოზუნგების გამოყენებით), ცდილობენ, ამომრჩეველს რაიმე ახალზე ელაპარაკონ, მაგრამ ან ერთმანეთის იდეებს იმეორებენ ან ზომაზე მეტად ექსტრავაგანტული იდეებით სურთ თავის გამოჩენა (რის კარგი მაგალითიც გიორგი ვაშაძის წინასაარჩევნო კამპანიაა). საბოლოო ჯამში, ქართულ პოლიტიკაში პარტიები და კანდიდატები, ძირითადად, სამი გზით ცდილობენ თავის დამკვიდრებას: პიროვნულ მახასიათებლებზე აქცენტის გაკეთებით, „მენეჯერული თვისებების“ ხაზგასმით და პატრონ-კლიენტელისტური კავშირების გამოყენებით.

თბილისის მერის არჩევნებზე გამოჩნდა, რომ კახა კალაძის მთავარი კოზირი მისი საფეხბურთო „ვარსკვლავობაა“. ამის დასამტკიცებლად მან ვარსკვლავთა საფეხბურთო მატჩშიც მიიღო მონაწილეობა. მართალია, კალაძის ვარსკვლავობას წყალი არ გაუვა, მაგრამ საკითხავი ის არის, თუ რა კავშირი აქვს ან რა კავშირი უნდა ჰქონდეს ამას პოლიტიკასთან... პოლიტიკოსს, წესით, იმის მიხედვით ირჩევენ, ემთხვევა თუ არა მისი და ამომრჩევლის მოსაზრებები ერთმანეთს (იგულისხმება, რომ პოლიტიკოსის ფუნქციაა, ამომრჩეველი საკანონმდებლო და აღმასრულებელ ხელისუფლებაში წარმოადგინოს). ის, რომ პოლიტიკოსი თავის პროფესიაში (იმ პროფესიაში, რომელსაც, ტრადიციული აზრით, პოლიტიკასთან კავშირი არა აქვს) წარმატებულია, ავტომატურად სულაც არ ნიშნავს, რომ მისი მოსაზრებები ამომრჩევლისას ემთხვევა. არჩევნები არც სპორტული შეჯიბრებაა და არც სატელევიზიო კონკურსი. საქართველოში კი, სამწუხაროდ, ისე გამოვიდა, რომ უკვე ერთიცაა და მეორეც.

რაც შეეხება „მენეჯერულ თვისებებს“, ეს სიტყვები თავიდანვე იმიტომ ჩავსვი ბრჭყალებში, რომ საერთოდ გაუგებარია, რა ტიპის ობიექტურ კრიტერიუმთან გვაქვს საქმე. „ვარსკვლავობის“ ან „ცნობადობის“ გაზომვა ასე თუ ისე შესაძლებელია, მაგრამ როგორ გინდა შეამოწმოს ჩვეულებრივმა ამომრჩეველმა, ვინ როგორი „მენეჯერული თვისებებით“ გამოირჩევა მაშინ, როდესაც ყველა კანდიდატი თანაბრად დებს თავს „კარგ მენეჯერობაზე“? ან თუ კანდიდატი გარკვეულ სფეროში „კარგი მენეჯერი“ იყო (ვთქვათ, როგორადაც ვაშაძე მიიჩნევს თავს), ეს ავტომატურად ხომ არ ნიშნავს, რომ სხვა სფეროშიც იმასვე შეძლებს? ქალაქის მერობა და, ვთქვათ, იუსტიციის სახლის მენეჯერობა ერთსა და იმავე სფეროში ან ერთსა და იმავე მასშტაბის მოღვაწეობად ხომ არ უნდა ჩაითვალოს? ზემოთ ჩამოთვლილ კითხვებზე კიდეც რომ შეიძლებოდეს დამაჯერებელი პასუხების გაცემა, ერთი მთავარი პრობლემა მაინც რჩება: თუ კანდიდატს არასწორი მიზნები აქვს დასახული, შეძლებს კი დამაკმაყოფილებელი შედეგების მიღწევას მხოლოდ იქიდან გამომდინარე, რომ კარგი მენეჯერია? მაგალითად, თბილისის მერობის თითქმის ყველა კანდიდატი, ალეკო ელისაშვილის გარდა, იმ აზრზე იყო, რომ ქალაქში არსებული ტრანსპორტის პრობლემა „ნაკადების რეგულირებით“ არის შესაძლებელი და არა კერძო ავტომობილების რაოდენობის შემცირებით. როგორც წინა ბლოგში აღვნიშნე, ეს ღირებულითი თვალსაზრისით,მცდარი და, ასევე, არამეცნიერული შეხედულებაა.

თავისთავად იბადება კითხვა: რაში მჭირდება მე, როგორც ამომრჩეველს, ე.წ. „კარგი მენეჯერი“ მერად ან დეპუტატად, თუკი მისგან უზარმაზარი ღირებულებითი უფსკრული მყოფს? პოსტსკრიპტუმის სახით ისიც უნდა აღვნიშნო, რომ ამ „კარგ მენეჯერობაზე“ საუბარი განსაკუთრებით სასაცილოა ქვეყანაში, რომელშიც თითქმის ვერც ერთი სახელმწიფო სერვისი გამართულად ვერ მუშაობს და რომლის დედაქალაქიც ურბანულ ჯუნგლებადაა ქცეული.

მესამე მნიშვნელოვანი და გადამწყვეტი ფაქტორი, რომელიც ქართული არჩევნების ბედს წყვეტს, პატრონ-კლიენტელისტური კავშირების სიხშირეა. რაკი საქართველოში სახელმწიფო ერთ-ერთი მთავარი დამსაქმებელია და საშუალო რგოლის ბიუროკრატია ჯერაც არ არის დეპოლიტიზებული, უამრავი ამომრჩეველი ხმის მისაცემად იმ იმედით მიდის, რომ ის თუ მისი ახლობელი სამსახურს შეინარჩუნებს (ან მიიღებს). ამას გარდა, მსხვილი ბიზნესებიც ნებისმიერი ხერხით ცდილობენ ხელისუფლებასთან და მის სატელიტ პარტიებთან დაახლოებას, რათა მთავრობას სახელმწიფო კონტრაქტები გამოგლიჯონ ან პრივილეგირებული მოპყრობა დაიმსახურონ. მდგომაროებას ისიც ართულებს, რომ, როგორც წესი, ის ხალხი, ვისაც მერკანტილური ინტერესი ამოძრავებს, ამომრჩეველთა ყველაზე მოტივირებულ ნაწილს შეადგენს და სხვადასხვა მეთოდებით ცდილობს, სხვა ამომრჩეველზეც მოახდინოს ზეწოლა. საჯარო სივრცეში ისინი იშვიათად თუ მონაწილეობენ დისკუსიებში და, როცა მონაწილეობენ, ძირითადად, მხოლოდ თავიანთი პოზიციის უარგუმენტო დაფიქსირებით არიან დაკავებული. ამგვარი პატრონ-კლიენტელისტური კავშირების როლი რომ შემცირდეს, პირველ რიგში, საჭიროა პოლიტიკისგან ქვედა და საშუალო რგოლების ბიუროკრატიის სრული გამიჯვნა. საარჩევნო კამპანიების უთანაბრო დაფინანსების პირობებში, გარკვეული დონის პატრონ-კლიენტელიზმი მუდამ იარსებებს, მაგრამ საქართველოში მთავარი პრობლემა ის არის, რომ ასეთი არადემოკრატიული მექანიზმების გამოყენებით პარტიები და, განსაკუთრებით, მმართველი პარტია არაპროპორციულად დიდ გავლენას ახდენენ არჩევნების ბედზე.

ზემოთქმული რომ შევაჯამოთ, გამოდის, რომ არც ერთი ღირებულებითი კრიტერიუმის მიხედვით არჩევნებზე პარტიებსა და კანდიდატებს ხმას არ ვაძლევთ და ქართული პოლიტიკა მხოლოდ ფორმით თუ არის პოლიტიკა; შინაარსით ის დიდად არ განსხვავდება, მაგალითად, სპორტული შეჯიბრებისგან ან სილამაზის კონკურსისგან. ამის გათვალისწინებით, აღარც უნდა გვიკვირდეს, რომ აქცენტები მუდმივად კანდიდატების პიროვნულ მახასიათებლებზე ან ღირებულებითი თვალსაზრისით ნეიტრალურ თვისებებზე კეთდება (როგორიც არის, მაგალითად, „კარგი მენეჯერობა“). ასეთ შინაარსდაცლილ პოლიტიკას დემოკრატიულობის პრეტენზია ვერ ექნება. ამიტომ ამ ეტაპზე ჩვენი მთავარი ამოცანა სწორედ შინაარსიანი პოლიტიკის − პოლიტიკური სააზროვნო ველის შექმნაა.

ჩამოტვირთე მეტი

XS
SM
MD
LG