ირანი წლების განმავლობაში მმართველი ძალის წინააღმდეგ ყველაზე მასშტაბურმა საპროტესტო აქციებმა შეძრა. ხელისუფლება მზარდი არეულობის ჩასახშობად სასტიკ რეპრესიებს ახორციელებს.
საპროტესტო აქციები ირანის ძირითად კომერციულ ცენტრებში, - ბაზრებში, ქუჩებში და მოედნებზე მთელ ქვეყანაში და მოვაჭრეების გაფიცვები, - 1979 წლის ისლამური რევოლუციის წინა მოვლენებს მოგვაგონებს.
რადიო თავისუფლება ჯორჯ მეისონის უნივერსიტეტის საზოგადოებრივი პოლიტიკის პროფესორს, რევოლუციებისა და სოციალური ცვლილებების ერთ-ერთ წამყვან მკვლევარს, ჯეკ გოლდსტოუნს ესაუბრა იმის შესახებ, შეიძლება თუ არა ირანში მიმდინარე მოვლენებმა ისლამური რესპუბლიკის დასასრული მოიტანოს.
რადიო თავისუფლება: ზოგიერთი მიმომხილველი თვლის, რომ ირანი რევოლუციის წინა ან რევოლუციურ მდგომარეობაშია. თქვენ როგორ განსაზღვრავდით რევოლუციას?
ჯეკ გოლდსტოუნი: რევოლუციის დასაწყებად უამრავი ადამიანი უნდა დაუპირისპირდეს რეჟიმის მმართველობას და მოითხოვოს მისი დასრულება. ეს მოხდა. ასე რომ, ჩვენ რევოლუციური მომენტის დასაწყისში ვართ. თუმცა ირანში არაერთხელ გავხდით ამის მოწმე, მაგრამ რეჟიმი სასტიკად მოქმედებდა საპროტესტო გამოსვლების წინააღმდეგ.
როგორც ჩანს, ამჯერად რეჟიმმა უდიდესი საფრთხე იგრძნო, რადგან ყველა ჩართულია - დედაქალაქი, პატარა ქალაქები, ასაკოვანი ხალხი, ახალგაზრდები, ბაზრობაზე მოვაჭრეები მაღაზიებს ხურავენ. ასე
რომ, ჩემთვის, ირანში [ეს] ყველაზე ფართო პროტესტია, როგორც გეოგრაფიულად, ასევე სხვადასხვა ჯგუფის თვალსაზრისით, რაც კი 2009 წლის [სადავო საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ მასობრივი საპროტესტო გამოსვლების] მერე მინახავს.
რადიო თავისუფლება: თქვენ ამბობთ, რომ თეოკრატიული მმართველობის წინააღმდეგ რევოლუციის მოსაწყობად ირანში „დიდი რაოდენობით“ ხალხის გამოსვლაა საჭიროო. მოსახლეობის რამდენი პროცენტი უნდა იყოს ქუჩაში, რომ მას რევოლუცია ეწოდოს?
გოლდსტოუნი: [კონკრეტული] რიცხვი არ არსებობს. რევოლუცია შეიძლება მოხდეს ერთი მოედნით, 100 ათასი ადამიანით, თუ ეს მმართველს შეაშინებს და ის გაიქცევა, როგორც ეს უკრაინაში მოხდა. ასე რომ, რიცხვს ვერ დავასახელებთ.
რევოლუციის წარმატების ან წარუმატებლობისთვის მნიშვნელოვანია, რამდენად გადაჭრით მოიქცევიან ისლამური რევოლუციის გვარდიის კორპუსი, ბასიჯი [გასამხედროებული ძალები] და ნებისმიერი სხვა ძალა, რომლის გამოყვანაც [უზენაესი ლიდერ] აიათოლა ალი ხამენეის შეუძლია.
რადიო თავისუფლება: ის, რომ ეს, როგორც თქვენ ამბობთ, „რევოლუციური მომენტის დასაწყისია“, არ ნიშნავს, რომ ის წარმატებული იქნება, ასეა?
გოლდსტოუნი: დიახ, რევოლუცია პროცესია. მას შეუძლია დაიწყოს, შეიძლება შეჩერდეს, შეიძლება ჩაიშალოს, შეიძლება წარმატებას მიაღწიოს. მას შეუძლია წარმატებასაც კი მიაღწიოს და მერე შემობრუნდეს.
რადიო თავისუფლება: ირანის შემთხვევაში რა ფაქტორებმა შეიძლება გამოიწვიოს რევოლუცია?
გოლდსტოუნი: [ხამენეიმ] მთელი ცხოვრება რევოლუციის დაცვას მიუძღვნა. ის რევოლუციის დაცვას "წმინდა პასუხისმგებლობად" მიიჩნევს. ამიტომ, ის ყველაფერს გააკეთებს, რაც საჭიროა. ასეთი კითხვა ისმის: სხვადასხვა ჯგუფი, რომლებსაც ის უბრძანებს დემონსტრანტებისთვის სროლას, შეასრულებენ თუ არა ამ ბრძანებას ახლა? წარსულში ისინი ყოველთვის ასე იქცეოდნენ, მაგრამ ეს, როგორც წესი, კონკრეტული ჯგუფების წინააღმდეგ იყო მიმართული - ან სტუდენტების, ან მხოლოდ დედაქალაქში მყოფი ადამიანების, ან მხოლოდ გარკვეული პროვინციების მოსახლეობის, ან მხოლოდ ქალების.
ახლა, როგორც ჩანს, ეს თითქმის ყველას ეხება. ეს კი ბასიჯისა და რევოლუციის გვარდიისთვისაც კი ართულებს აქციის მონაწილეებისთვის ცეცხლის გახსნას, რადგან ისინი სულ უფრო მეტად გრძნობენ, რომ ქუჩაში გასულები წარმოადგენენ ყველას და არა მხოლოდ საზოგადოების ერთ კონკრეტულ სეგმენტს.
რადიო თავისუფლება: როგორ უკავშირდება ამას ირანის ეკონომიკური კრიზისი, საერთაშორისო ზეწოლა და გასულ წელს ისრაელთან 12-დღიანი ომი?
გოლდსტოუნი: ვფიქრობ, უნდა ითქვას, რომ ამ ეტაპზე, ამდენი წლის ეკონომიკური ჩავარდნის, ვალუტის სრული კოლაფსის, საგარეო აგრესიისგან დაცვის უუნარობის გამოვლენის შემდეგ, რეჟიმმა მოსახლეობის უმეტესობისთვის დაკარგა ნდობა და ლეგიტიმურობა.
მან უბრალოდ არ შეასრულა ის, რისთვისაც ხელისუფლებაში მოვიდა რევოლუციური რეჟიმის სახით. ის ვერ უზრუნველყოფს ირანის უსაფრთხოებას, ქვეყნის სტაბილურობას, ხალხის კეთილდღეობას.
ასე რომ, ვფიქრობ, რომ ისრაელის თავდასხმების, ვალუტის მასიური [კოლაფსის] შემდეგ, არსებობს ზოგადი მოუთმენლობა, რისხვა და უარყოფა, რომელმაც ახლა უფრო მაღალ დონეს მიაღწია, ვიდრე აქამდე გვინახავს.
არა მგონია, ვინმემ იცოდეს, დაკარგეს თუ არა რევოლუციური გვარდიის წევრებმა რწმენა რეჟიმის მიმართ. თუ ასე მოხდა, მაშინ შეიძლება სთხოვონ ხამენეის და სასულიერო პირებს, გვერდზე გადგნენ, სანამ ისინი ახალი მთავრობის შექმნას შეეცდებიან.
რადიო თავისუფლება: სჭირდება თუ არა საპროტესტო მოძრაობას ლიდერი იმისთვის, რომ რევოლუციად გადაიქცეს?
გოლდსტოუნი: ამ ეტაპზე შემდეგი ნაბიჯი არის საპროტესტო გამოსვლების მასშტაბის გაზრდა და იმის დანახვა, შეძლებს თუ არა რეჟიმი საკმარისი რეპრესიული ძალების მობილიზებას პროტესტების შესაკავებლად.
ამ ეტაპზე არავინ იცის, როგორ განვითარდება ეს. ვითარება ძალიან ჰგავს ეგვიპტეში 2010 წლის იანვარში ხალხის შეგროვებას თაჰრირის მოედანზე. არავინ იცოდა, ვის მიემხრობოდა არმია: ხალხს, თუ რეჟიმს. ჩვენ ეს ნამდვილად არ ვიცოდით მანამ, სანამ ეს არ მოხდა.
ასე რომ, ვფიქრობ, იგივე ხდება ახლაც [ირანში]. ცვლილებების უზარმაზარი იმედი არსებობს. მაგრამ სანამ არ გავიგებთ, გააგრძელებს თუ არა რევოლუციური გვარდია რეჟიმის მხარდაჭერას მთელი თავისი ძალით, არ ვიცით, რა მოხდება შემდგომში.
რადიო თავისუფლება: ითამაშებს თუ არა აშშ-ის ან სხვა ქვეყნების პოლიტიკა როლს ირანში მიმდინარე მოვლენებში?
გოლდსტოუნი: არა მგონია, რომ ამან რაიმე როლი ითამაშოს. ამ ეტაპზე ეს ირანის ხალხს, ხელმძღვანელობასა და სამხედროებს შორის გადაწყდება. ამერიკა აკვირდება, ევროპაც აკვირდება. ისინი იტყვიან, რომ უჭერენ მხარს ცვლილებებს. თუმცა ახლა, მომდევნო 48-96 საათის განმავლობაში, მოხდება ისეთი რამ, რაც გვიჩვენებს, გააგრძელებენ თუ არა სამხედროები რეჟიმის დაცვას, თუ დაიწყება მათი რიგების დაშლა. ზოგიერთი მათგანი განზე გადგება, ზოგი ცვლილებებს დაუჭერს მხარს. ვფიქრობ, მომდევნო ორ დღეში, შესაძლოა ორ-სამ დღეში გაირკვევა, იმოქმედებენ თუ არა სამხედროები ისე, როგორც წარსულში.
2022 წელს [„ქალები, სიცოცხლე, თავისუფლება“] სამხედროებმა ასობით ადამიანი მოკლეს, მრავალი, მრავალი ათასი დააკავეს. ახლაც იმავეს გაკეთება მოუწევთ, შესაძლოა მეტისაც. ასე რომ, უნდა ვნახოთ, მზად არიან თუ არა ამისთვის. რაც შეეხება ხამენეის, ის უცხოეთის გავლენას ადანაშაულებს. ის ცდილობს, დემონსტრანტები ერის მტრებად წარმოაჩინოს. თუმცა არა მგონია, ახლა მას რაიმე ისეთის თქმა შეეძლოს, რაც ვითარებას შეცვლის. და თუ ხელისუფლება ძალიან ძლიერ რეპრესიულ ზომებს არ მიმართავს, ვფიქრობ, პროტესტი ზრდას გააგრძელებს.