Accessibility links

რადიო თავისუფლება რადიო თავისუფლება

ბლოგები

Sorry! No content for 10 მაისი. See content from before

შაბათი, 9 მაისი 2020

რატომ შეარჩია სტალინმა რაიხსტაგის შენობა, როგორც ომის უზენაესი მიზანი, როგორც გამარჯვების მთავარი სიმბოლო? მართალია, ჯუღაშვილმა არცთუ ცოტა თავსატეხი დაუტოვა ისტორიკოსებს, მაგრამ ჩემთვის ბელადის ეს არჩევანი რჩება ერთ-ერთ ყველაზე უფრო ალოგიკურად, ერთ-ერთ ყველაზე უფრო „არასტალინურად“.

პოლიტიკური თვალთახედვიდან რაიხსტაგის არჩევანი, სულ ცოტა, უცნაურია - 1933 წელს ძალაუფლების უზურპაციის საბაბად ჰიტლერმა ხომ სწორედ ამ შენობის განადგურება გამოიყენა?! იმ შენობისა, რომელიც სიმბოლო იყო ვაიმარის რესპუბლიკისა, გერმანიის დემოკრატიის ყველაზე ნათელი წლებისა... რატომ რაიხსტაგი? რატომ ანტიჰიტლერიზმის სიმბოლო? ჯუღაშვილის არჩევანი პოლიტიკურად არათანმიმდევრული იყო, რადგან საბჭოთა პროპაგანდა ხომ საუბრობდა ე.წ. „სახალხო დემოკრატიაზე“, რომელიც წითელ არმიას „ხიშტებზე“ უნდა მიეტანა გერმანელი ხალხისათვის?!

და რადგან გერმანელი ხალხი ვახსენეთ: რაიხსტაგის ფრონტონს ამშვენებს ვილჰელმ მეორის მიერ მიძღვნილი სიტყვები - „გერმანელ ხალხს“. და ბელადის პროპაგანდაც ხომ ხაზს უსვამდა მუდმივად, რომ ის ნაციზმს და არა გერმანელ ხალხს ეომებოდა?! რაიხსტაგის არჩევით სტალინი მიზნად ისახავდა გერმანელი ხალხის დამარცხების სიმბოლიზაციას? მაგრამ ეს ხომ ეწინააღმდეგებოდა ჯუღაშვილის „გენერალურ ხაზს“, რომელიც გერმანელებს ნაცისტებისგან განასხვავებდა: „ისტორიის გამოცდილება გვაჩვენებს, რომ ჰიტლერები მოდიან და მიდიან, ხოლო გერმანელი ერი, გერმანული სახელმწიფო რჩება“ (სტალინი, 1942 წლის 23 თებერვალი).

რატომ არ აირჩია სტალინმა გამარჯვების მთავარ სიმბოლოდ შენობა, რომელიც ნაციზმს განასახიერებდა? მაგალითად, ჰიტლერის კანცელარია, ან ფიურერის ბუნკერი, ან კიდევ გესტაპოს შენობა? ან რატომაც არა ცოსენი, სადაც მესამე რაიხის მთავარსარდლობის შტაბ-ბინა იყო განთავსებული? ეს ხომ მშვენიერი სიმბოლო იქნებოდა მესამე რაიხის შეიარაღებული ძალების დამარცხებისა?!

რაიხსტაგის არჩევანში გერმანიის ერთიანობის სიმბოლოს განადგურება უნდა დავინახოთ? მაგრამ 1945 წლის გაზაფხულზე სტალინს არ ჰქონდა გადაწყვეტილი (და ვერც ექნებოდა), თუ რა მომავალი ელოდა გერმანიას. ამ დროს ჯუღაშვილი უამრავ ვარიანტს განიხილავდა: დაქუცმაცებას, ორად, სამად ან კიდევ ოთხად გაყოფას. სტალინი უშვებდა ასევე გაერთიანებული, მაგრამ ნეიტრალური გერმანიის ვარიანტსაც... გადაწყვეტილების საათი ჯერ ხომ არ იყო დამდგარი?!

და ხომ შეიძლება დავუშვათ, რომ სტალინის არჩევანი მისთვის აბსულუტურად უჩვეულო „ესთეტიკურ“ ლოგიკას ექვემდებარებოდა? - რაიხსტაგი ხომ ერთადერთი ნაგებობა იყო ბერლინში, რომელსაც ფიზიკურად შეეძლო გამარჯვების ყველაზე მკაფიო განსახიერება?!

იმ პერიოდის საჰაერო ფოტოები აჩვენებს, თუ როგორ დომინირებდა გერმანიის დედაქალაქში რაიხსტაგის შენობა. არქიტექტურული მასშტაბის მიხედვით მას ხომ ბადალი არ ჰქონდა ბერლინში?! 137 მეტრის სიგრძის, 103 მეტრის სიგანის და 75 მეტრის სიმაღლის, მდინარე შპრეეს სანაპიროზე განცალკევებულად მდებარე, ის ჩრდილავდა თავისი სიდიადით როგორც ჰიტლერის კანცელარიას, ისე მესამე რაიხის სხვა შენობებს. ამ თვალსაზრისით რაიხსტაგი, რა თქმა უნდა, საუკეთესო დეკორაციას წარმოადგენდა გამარჯვების სისხლიანი სპექტაკლის დადგმისათვის.

სხვათა შორის ამ ვერსიის სანდოობას მეტყველებს ერთი ფაქტი: რაიხსტაგზე აღსამართად შეკერილი ყველა დროშა პროპორციების დარღვევით იყო გაკეთებული - ნამგალი და ურო ორჯერ უფრო დიდი იყო, ვიდრე სტანდარტულ საბჭოთა დროშებზე. წინასწარ შერჩეული იყო ასევე ორი სერჟანტი - მელიტონ ქანთარია და მიხაილ ეგოროვი, რომლებსაც ეს პროპორციადარღვეული დროშები რაიხსტაგზე უნდა აეტანათ.

თუმცა როგორც ბრძოლის დროს ხდება მუდმივად, ამჯერადაც ყველაფერი წინასწარ დაწერილი სცენარის მიხედვით არ გათამაშებულა: 30 აპრილის ნაშუადღევს, ჯერ 115-ე საავიაციო პოლკის მფრინავები ჩამოაგდებენ რაიხსტაგის თავზე წითელ პლაკატს, რომელზეც რუსულად ეწერა სიტყვა „გამარჯვება“. საღამოს 9 საათისათვის არტილერისტების ჯგუფი კაპიტან მაკოვის მეთაურობით რაიხსტაგის ფასადზე აღმართულ გამარჯვების ქალღმერთის ქანდაკებაში ჩაასობენ წითელ დროშას. თხუთმეტი წუთის შემდეგ, იმავე ადგილას დაასობს კაპიტანი სოროკინი ბოლშევიკების კიდევ ერთ ბაირაღს. ეგოროვი და ქანთარია, დიდი ესკორტის თანხმლებით, მხოლოდ საათნახევრის შემდეგ მიაღწევენ რაიხსტაგის სახურავამდე, სადაც სპეციალურად მომზადებულ N° 5 დროშას აღმართავენ.

ბრძოლის დამთავრების შემდეგ ჟუკოვი მიიღებს კიდევ ოცი სამხედროს რაპორტს. სათითაოდ ყოველი მათგანი იჩემებდა პირველი დროშის ჩარჭობა-აღმართვას. ეს „დროშობანას“ თამაში კიდევ 60 წელი გასტანს და ამ სრბოლის ბოლო „ჩემპიონი“ იქნება ვინმე მიხაილ მინინი, რომლის პატარა გამარჯვებასაც 2005 წელს აღიარებენ...

1945 წლის 2 მაისს ფოტოგრაფი ევგენი ხალდეი დაიწყებს გამარჯვების მთავარი სიმბოლოს ძებნას. მას სურდა ჯოი როზენტალის მიერ ივო ჯიმაზე აღბეჭდილი სცენის გემეორება. პირველი დადგმული ფოტო ტემპელჰოფის აეროპორტში იქნება გაკეთებული, მეორე - ბრანდენბურგის ჭიშკრის კვადრიგაზე და მესამეც - რაიხსტაგზე. პარტიის მესვეურები, რა თქმა უნდა, მესამე ფოტოს აარჩევენ...

ნებისმიერი უსამართლობის უგულებელყოფა შესაძლებელია, თუ მისი არსებობის შესახებ არაფერი ვიცით, თუმცა უგულებელყოფის პროცესი წარმოუდგენლად მარტივდება, როცა ამ უსამართლობის შესახებ ჩვენი ეპისტემიური აპარატი ზედაპირულ, ტრივიალურ და კოსმეტიკურ განმარტებას გვთავაზობს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, როცა ვქმნით მითებს.

ენციკლოპედია ბრიტანიკა სიტყვა მითს განმარტავს როგორც ფართოდ გავრცელებულ, მაგრამ მცდარ რწმენას ან მოსაზრებას. როგორც წესი, მითის წარმოშობა უცნობია, თუმცა ერთხელ ჭეშმარტებად მიჩნეული მითი, როგორც უნდა ეწინააღმდეგებოდეს ყოველდღიურ გამოცდილებებს და/ან ბუნების კანონებს, დიდი ხნის განმავლობაში მაინც აბსოლუტურ ჭეშმარიტებად რჩება. ჩემი დაკვირვებით, კოვიდ19-ის პანდემიამ ერთ-ერთი ასეთი მითი, საქართველოში ყველა მოქალაქის თანასწორობის შესახებ, დაამსხვრია. უფრო მეტიც, როგორც ჩანს, ვირუსმა შეძლო და საქართველოს ისტორიული ტოლერანტობის შესახებ დამკვიდრებული ილუზიებიც გაფანტა.

აღსანიშნავია, რომ ვირუსამდელ საქართველოში არადომინანტური ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფების გარიყული მდგომარეობის შესახებ სიღრმისეული და მნიშვნელოვანი დისკუსიები არა მხოლოდ მასობრივ მედიასაშუალებებში, არამედ აკადემიაში და არასამთავრობო სექტორშიც კი იშვიათობა იყო. პოლიტიკური და აკადემიური ელიტების მიერ ჭეშმარიტებად შემოთავაზებული თანასწორობის ფორმალური გაგება სახელმწიფო ინსტიტუტებს ნეიტრალურ მსაჯულად წარმოადგენდა, რომელშიც არადომინანტური ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფები დომინანტ ჯგუფთან ერთად „თანასწორ კონკურენციაში“ თანაარსებობენ. თუმცა საქართველოს პოლიტიკურ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში თანასწორობის ამ ღრმად გამჯდარ გაგებას ორი მნიშვნელოვანი ხვრელი გააჩნია: სისტემური ჩაგვრა და სტრუქტურული რასიზმი. ეს ორი მოვლენა უსამართლობისა და უთანასწორობის გადამწყვეტი, მაგრამ უჩინარი ატრიბუტებია, სადაც სისტემური ჩაგვრა უმცირესობებს „არა-დისკრიმინაციული“ მეთოდებით გარიყულ მდგომარეობაში ინარჩუნებს, ხოლო სტრუქტურული რასიზმი აღნიშნული ჩაგვრის რაციონალიზაციას და ლეგიტიმაციას ახდენს.

კრიზისულ სიტუაციებში უმცირესობებისთვის გასაგებ ენაზე ინფორმაციის არმიწოდება „არა-დისკრიმინაციულად“ ჩაგვრის კლასიკური მაგალითია, ხოლო ინფორმაციის ნაკლებობის გამო შექმნილი ეპიდემიური საფრთხეების უმცირესობების ჩამორჩენილობით, უცოდინრობით ან გაუნათლებლობით ახსნა რასიზმის ზეიმია. თანასწორობის მითი იმსხვრევა, როცა სახელმწიფო ჩაკეტილ ზონაში დარჩენილი თანამოქალაქეების კეთილდღეობაზე, ჯანმრთელობასა და სიცოცხლეზე ზრუნვაზე მეტად აქცენტს ამ ხალხის მიერ მოყვანილი სოფლის მეურნეობის პროდუქციის წითელი ზონიდან გატანაზე აკეთებს, ხოლო მათ მიერ საკუთარი აუტანელი ყოფის გახმოვანების ავთენტურ გზებს, როგორიც მარნეულში სიგნალის აქცია იყო, საბოტაჟის მცდელობად ნათლავს. ასეთ თანასწორობაში „შულავერის მარში“ და დელლერის (მუშევანის) ინციდენტი მიუღებელი, მაგრამ აბსოლუტურად გასაგები ხდება.

თანასწორობის მითის მსხვრევას ვერც შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში სახელწიფო მინისტრის ფეისბუქგანცხადება აჩერებს და ვერც აქციის მონაწილის კითხვაზე, შიმშილით ხომ არ მოვკვდებითო, ქვემო ქართლის გუბერნატორის გულწრფელი პასუხი: „ესე მშიერი კვდება ყველა “. კრიზისის შედეგად გამოაშკარავებული სისტემური ჩაგვრის და სტრუქტურული რასიზმის გადასაფარავად კი დომინანტი ჯგუფის წარმომადგენლები, საკუთარი პრივილეგიების დაკარგვის შიშით და არსებითი თანასწორობის მიმართ ზიზღით, სოციალურ ქსელებში საკუთარ რასისტულ სახეს ავლენენ. ასობით და ათასობით მომხმარებლის აგრესიული კომენტარი თანასწორობის მითს საბოლოოდ ანგრევს, ხოლო ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის დირექტორის შეურაცხმყოფელი, რასისტული კომენტარი, საკონტროლო გასროლის მსგავსად, გვაფიქრებინებს, რომ იმ აგრესიული კომენტარების ავტორები ღია ოკეანეში თავისუფლად მცურავი ინდივიდები კი არა, შესაძლოა მჩაგვრელი სისტემისა და რასისტი სტრუქტურების შემადგენელი მასწავლებლები, ექიმები, პოლიციელები, საჯარო მოხელეები და პოლიტიკოსები იყვნენ.

ბლოგში გამოთქმული მოსაზრებები ეკუთვნის ავტორს და შეიძლება ყოველთვის არ ემთხვეოდეს რედაქციის პოზიციას.

ჩამოტვირთე მეტი

ბლოგერები

ყველა ბლოგერი
XS
SM
MD
LG